Chapters: Ch 1 · Ch 2 · Ch 3 · Ch 4 · Ch 5 · Ch 6 · Ch 7 · Ch 8 · Ch 9 · Ch 10 · Ch 11 · Ch 12
9. vibhaktipallaTa
9.1 munnOTa
kannaDa vyAkaraNagaLalli ‘vibhaktipallaTa’ emba vibhAgavondiruttade. ondE arthadalli eraDu athavA jAsti vibhaktigaLu baLakeyAguva kelavu sandabhragaLannu sAmAnyavAgi I vibhAgadalli vivarisalAguttade.
Adare svalpa sUkShmavAgi I sandabhragaLannu pariSIlisidAga, avu gaLalli baLakeyAguva vibhakti pratyayagaLige kannaDadalli ondE arthavalla, bEre bEre arthagaLiveyemba viShaya spaShTavAguttade. endare, vayyA karaNigaLu tiLisuva hAge avu ondE arthadalli baLakeyAguva vibhakti pratyayagaLalla.
samskxta vyAkaraNagaLalliyU ‘vibhaktipallaTa’gaLannu varNisuva krama vide. Adare, avugaLalli kelavE kelavakke mAtra kannaDada hAge arthabhEda vannu hondisikoLLalu sAdhyavAguttade. hAgAgi, heccineDegaLallU avannu ondu vibhaktiya arthadalli innondu vibhaktiya baLakeyumbu dAgi varNisalu sAdhyavide.
kannaDadalli ellA vibhakti pratyayagaLigU arthadondige nEravAda sambandhavide mattu samskxtadalli illa embudE kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve avugaLa vibhakti pratyayagaLa baLakeyalli kANisuva I vyatyAsakke mUla kAraNa. kannaDadalli mukhyavAgi intaha eraDu rItiya ‘vibhaktipallaTa’gaLannu kANabahudu.
(1) kriyApadavannu hAgeyE uLisi, adarondige baruva nAmapadagaLannu bEre bEre vibhakti pratyayagaLondige baLasalu sAdhya embudu ondu rItiya vibhaktipallaTa.
(2) kriyApadadalli kelavu badalAvaNegaLannu mADidAga adarondige baruva nAmapadagaLa vibhaktigaLallU kelavu
badalAvaNegaLannu mADabEkAguvudembudu innondu rItiya vibhaktipallaTa.
I eraDu rItiya vibhaktipallaTagaLallU kannaDa vAkyagaLalli artha badalAgade uLiyuvudilla. samskxtadallU I eraDu rItiya vibhakti pallaTagaLannu kANabahudu. Adare mEle sUcisida hAge, samskxtada I vibhaktipallaTavannu kannaDada hAge arthavyatyAsadondige heccineDegaLallU hondisikoLLalu sAdhyavAgadu.
9.2 kriyApadadalli badalAvaNeyAgade vibhaktipallaTa
hindina adhyAyadalli vivarisida hAge, vibhakti pratyayagaLu nAmapada mattu kriyApadagaLa naDuviruva sambandha entahadu embudannu tiLisuttave; endare, nAmapadagaLu gurutisuvantaha vyakti, prANi, vastu modalAdavugaLu kriyApadavu tiLisuva ghaTaneyalli entaha kelasavannu naDesuttave embudannu avu sUcisuttave.
I viShayadalli kannaDada kriyApadagaLannu eraDu gumpugaLalli vingaDisalu sAdhyavide. (1) kelavu kriyApadagaLondige nAmapadagaLannu ondu viSiShTavAda rItiyalli mAtra sambandhisalu sAdhyavide. Adare (2) bEre kelavu kriyApadagaLondige nAmapadagaLannu bEre bEre rItiyalli sambandhisalu sAdhyavide.
eraDaneya gumpige sEriruva kriyApadagaLondige nAmapadagaLannu avu sUcisaballa sambandhagaLannanusarisi bEre bEre vibhakti pratyayagaLalli baLasalu sAdhyavide. udAharaNegAgi keLage koTTiruva vAkyajODigaLannu pariSIlisabahudu.
rAju pustakagaLannu kapATinalli tumbisida (1kha) rAju kapATannu pustakagaLinda tumbisida (2ka) hari pAThavannu maretiddAne (2kha) harige pATha maretide (3ka) jAnaki ENiyinda maravannu hattidaLu (3kha) jAnaki ENiyinda marakke hattidaLu
(1-3) vAkyajODigaLalli bandiruva (ka-kha) vAkyagaLalli kriyA rUpagaLu badalAgade uLidiveyAdarU avugaLondige bandiruva
nAmapadagaLa vibhaktigaLu badalAgive. udAharaNegAgi, pustaka nAma pada (1ka)dalli dvitIyeyalli bandide, Adare (1kha)dalli txtIyeyalli bandide. idallade, (1ka)dalli saptamiyallidda kapATu nAmapada (1kha) dalli dvitIyuyalli bandide.
uLida (ka-kha) vAkyagaLallU kriyApada badalAgade uLidide; Adare adarondige bandiruva ondu athavA jAsti nAmapadagaLu avugaLa vibhakti pratyayadalli badalAgive.
illi nAvu gamanisabEkAgiruva viShayavEnendare, kannaDadalli intaha ‘vibhaktipallaTagaLu’ arthavillada badalAvaNegaLalla. avugaLalli mukhyavAgi ‘samagrate’, ‘svEcche’ mattu ‘sAnnidhya’ embudAgi mUru rItiya arthavyatyAsagaLannu kANalu sAdhya (jAsti vivaragaLige bhaT 1978, 2004 nODi).
9.2.1 samagrate
kannaDada kriyApadagaLannu avu sUcisuva ghaTane ondu vastuvannu samagravAgi bAdhisuvudE athavA asamagravAgi bAdhisuvudE emba viShayada mEle eraDu gumpugaLalli vingaDisalu sAdhyavide.
Iju, dATu, tumbu modalAda kriyApadagaLu sUcisuva ghaTane ondu vastuvannu samagravAgi bAdhisuttade; Adare muTTu, kattarisu, hari, nODu modalAda kriyApadagaLu sUcisuva ghaTane ondu vastuvannu asamagravAgi bAdhisuttade.
(4) (5)
hari mEjannu muTTida hari nadiyannu Ijida
hari mEjina tudiyannu mAtravE muTTiruvanAdarU (4)nE vAkyavannu baLasalu sAdhyavide; Adare (5)nE vAkyavannu baLasabEkiddalli avanu nadiyannu samagravAgi, endare ondu daDadinda innondu daDadavarege Iji dATirabEkAguttade.
samagravAgi bAdhisuva kriyApadagaLalli kelavakke samagra mattu asamagra emba I eraDu rItiya arthagaLU baralu sAdhyaviddu, idu avugaLondige baruva nAmapadada vibhaktiyannavalambiside.
udAharaNegAgi, intaha kelavu kriyApadagaLu dvitIyA vibhakti yalliruva nAmapadadondige bandAga samagrArthavannu koDuttave mattu nAmapadadondige bandAga caturthI vibhaktiyalliruva asamagrArthavannu koDuttave (6ka-kha nODi).
hAgAgi, antaha eraDu baLakegaLannu dvitIyA-caturthI vibhakti pallaTakke udAharaNeyAgi koDalu sAdhyavideyAdarU alli dvitIyA mattu caturthI vibhaktigaLu ondE arthadalli bandive endu hELuvudu sariyalla. yAkendare A eraDu vibhaktigaLu bEre bEre arthagaLannu koDuvudakkAgi baLakeyAguttave.
(6ka) bekku maravannu hattitu (6kha) bekku marakke hattitu
bekku marakke buDadindalEnE hattideyAdare (6ka)vannu mattu mADininda marakke hattideyAdare (6kha)vannU baLasalu sAdhyavide. marada maTTige modalaneyadu samagrArthavannu koDuvudAdare eraDaneyadu asamagrArthavannu koDuttade. I artha vyatyAsavannu (7ka-ga) vAkyagaLallU kANabahudu.
(7ka) jAnaki ENiyinda maravannu hattidaLu (7kha) jAnaki ENiyinda marakke hattidaLu (7ga) jAnaki mADininda marakke hattidaLu
(7ka)dinda jAnaki ENiyannu baLasi (neladinda) maravannEridaLemba artha siguvudAdare, (7kha)dinda Ake, ENiya mEle nintiddavaLu, allinda marakke hattidaLemba artha siguttade. marada buDadindalE hattidaLemba artha (7kha) vAkyakke baralAradu. antaha artha (7ga) vAkyakkU, adaralli mara nAmapada caturthiyalli bandiruva kAraNa, baralAradu.
kannaDadalli dvitIyA-saptamI vibhaktipallaTavU idE rItiyalli samagra mattu asamagrArthagaLannu koDaballudu.
(8ka) Ata kAvEri nadiyannu Ijida (8kha) Ata kAvEri nadiyalli Ijida
(9ka) avanu ondu pustaka(vannu) barediddAne (9kha) avanu ondu pustakadalli (ondu kate) barediddAne
nadiya ondu daDadinda innondu daDakke Ijidanemba artha nadi pada dvitIyeyalliruva (8ka) vAkyakkide mattu nadiyallE ellO ondu kaDe Ijidanemba artha nadi pada saptamiyalliruva (8kha) vAkyakkide embudannu gamanisabahudu.
idE rItiyalli (9ka) vAkyakke avanondu iDI pustakavannu barediddAnemba samagrArtha baruttade. adaralli pustaka pada dvitIyu yalliruvudE idakke kAraNa. idakke badalu, (9kha) vAkyakke avanu pustakada ondu bhAgadalli barediddAnemba asamagrArtha baruttade. adaralli pustaka pada saptamiyalliruvudE idakke kAraNa. I artha vyatyAsavannu (9kha)dalli kamsadoLage koTTiruva pada spaShTapaDisuttade.
mEle 9.2ralli (1ka-kha) vAkyagaLalli intaha dvitIyA-saptamI vibhaktipallaTa mAtravallade, dvitIyA-txtIyA vibhakti pallaTavU ide. I vAkyagaLannu keLage punaH koDalAgide.
koTTiruva
rAju pustakagaLannu kapATinalli tumbisida (1kha) rAju kapATannu pustakagaLinda tumbisida
(1ka) vAkyada prakAra tannalliruva pustakagaLellavannU rAju kapATi nalli tumbisidanemba artha baruttade, Adare kapATu tumbitemba artha baruvudilla. (1ka) vAkyada prakAra kapATinalli innU svalpa jAga uLidiralu sAdhyavide.
(1kha) vAkya idakkinta bhinnavAgide. A vAkyada prakAra, kapATu pustakadinda tumbitemba artha baruttade, Adare rAjuvige tannalliruva pustakagaLellavannU A kapATinalli tumbisalu sAdhyavAyitemba artha baruvudilla. I vAkyada prakAra, kapATu tumbida mElU svalpa pustaka rAjuvina hattira uLidiralu sAdhyavide.
(1ka-kha) vAkyagaLalli kANisida hAge, mattu idaranteyE (9ka-kha) vAkyagaLallU kANisida hAge, samagrArthavannu koDuva kriyApada gaLondige dvitIyuyalli baruva nAmapadavannu baLasidAga A kriyA padagaLu sUcisuva ghaTaneyu nAmapadavu sUcisuva vastuvannu samagra
vAgi bAdhisuttadeyumbudu kannaDa vAkyaracaneya ondu sAmAnya niyama.
9.2.2 svEcchApravxtti
nAmapadavondannu prakxti (prathamA) rUpadalli baLasuva badalu caturthiyalli baLasidAga, A nAmapadavu gurutisuva vyakti ghaTaneyalli svEccheyinda pravxttavAgilla emba artha siguttade. illU vibhaktipallaTa kANisuvudu nijavAdarU ‘prathamA’ mattu caturthI vibhaktigaLu ondE arthadalli bandiveyendu hELuvudu sariyalla.
(10ka) sanyAsi tale turisida (10kha) sanyAsige tale turisitu (11ka) huliyannu kanDu hari hedarida (11kha) huliyannu kanDu harige hedaritu (12ka) pustakavannu taralu avanu maretiddAne (12kha) pustakavannu taralu avanige maretide
gurutisuva
nAmapadavu
(10-12) vAkyagaLalli nAmapadavannu caturthiyalli baLasidAga kriyApadavu tiLisuva ghaTanege vyakti javAbdAranalla (endare A ghaTane Atana hatOTiyalliralilla) emba artha siguttade. Adare adE nAmapadavannu yAva vibhakti pratyayavannU sErisade (‘prathame’yalli) baLasidAga adu gurutisuva vyakti ghaTanege javAbdAranemba artha siguttade.
prEraNArthavannu koDuva vAkyagaLalli prEritanAgiruva vyaktiyannu dvitIyeyindalU sUcisabahudu mattu kayyalli emba padadoDane bandiruva ShaShThiyindalU sUcisabahudu. illU prEritanAgiruva vyakti svEccheyinda mattu svaSaktiyinda kAryadalli toDagiruvanO illavO emba viShaya Atanannu sUcisuvudakkAgi yAva vibhakti pratyayavannu baLasalAgide embudara mEle avalambisiruttade.
(13ka) naLiniyu huDuganannu marakke hattisidaLu (13kha) naLiniyu huDugana kayyalli marakke hattisidaLu
(13ka) vAkyadinda naLini huDuganannu kayyinda etti marakke hattisidaLemba arthavU (13kha) vAkyadinda naLini Atanannu marakke hattuvante prErEpisidaLemba arthavU siguttade. huDuganu svEccheyinda marakke hattidanemba artha eraDaneya vAkyadalli mAtra siguttade.
9.2.3 sAnnidhya
bayyu kriyApadadondige baygaLannu tinnuva vyaktiyannu gurutisuva nAmapada dvitIyeyallU baraballudu caturthiyallU baraballudu. illU dvitIyA-caturthI vibhaktipallaTakke kannaDadalli artha vyatyAsa vannu sUcisuva Saktiyide.
(14ka) mAlini raviyannu cannAgi baydaLu (14kha) mAlini ravige cannAgi baydaLu
(14ka) vAkyadalli ravi pada dvitIyA vibhaktiyalli bandiddu, idakke mAlini raviyannu hindininda endare avanilladAga avana tAyiya hattira athavA bEre yArAdarU obbana hattira baydiddALe emba artha baruttade.
(14kha)dalli adE pada caturthiyalli bandiddu, idakke mAlini raviyannu Atana edurigEnE baydiddALe emba artha baruttade.
kannaDadalli dUru kriyApadavu sUcisuva ghaTaneyannu sAmAnya vAgi obba vyaktiya edurigEnE mADuvudillavAda kAraNa A vyakti yannu gurutisuva nAmapada caturthiyalli baruvudilla.
idakke badalu, hELu kriyApadavu tiLisuva ghaTaneyannu sAmAnya vAgi obba vyaktiya edurige mAtravE naDesuva kAraNa, A vyaktiyannu gurutisuva nAmapada dvitIyeyalli baruvudilla.
(15) mAlini raviyannu dUridaLu (16) mAlini ravige hELidaLu
kannaDadalli caturthI vibhaktige I rIti ‘sammukhadalli’ emba artha baralu A vibhaktige ondu anubhavavannu paDeyuva vyaktiyannu
sUcisuva arthaviruvudE mukhya kAraNa. obbana sammukhadalli baydare mAtravE Atanige A baygaLina anubhavavAgaballudu tAnE!
9.2.4 bEre arthagaLu
mEle sUcisida ArthabhEdagaLannu mAtravallade bEreyU kelavu artha bhEdagaLannu kannaDadalli I rIti ‘vibhaktipallaTa’da mUlaka sUcisalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi bILu kriyApadadondige biddiruva jAgavannu sUcisuva padavannu caturthiyalliyU baLasalu sAdhyavide, saptami yalliyU baLasalu sAdhyavide.
(17ka) surESana cenDu nIrige biddide (17kha) surESana cenDu nIrinalli biddide
Adare I eraDu vAkyagaLalli caturthI mattu saptamI vibhaktigaLu ondE arthadalli bandilla embudannu gamanisabahudu. kannaDadalli caturthI vibhaktiya baLakeyAdAgalella calaneya artha baruttade, Adare saptamI vibhaktiya baLakeyAdAga antaha calaneya artha barabEkAgilla.
mEle (17ka) vAkyavu cenDu nIrige hOgi biddideyembudannU mattu (17kha) vAkyavu adu nIrinalli biddukonDideyembudannU tiLisuttiddu modalaneyadaralli mAtra calaneya artha kANisuttade.
9.3 samskxtadalli vibhaktipallaTa
kannaDadalli sAmAnyavAgi vibhakti vyatyAsaviruvallella arthavyatyAsavannU kANalu sAdhya embudAgi ondu niyamavannu mADabahudu. idallade I artha vyatyAsa vibhaktiya mukhya arthadindalEnE sAdhisalu sAdhya vAguvantaha vyatyAsavU Agiruttade embudu kannaDada vaySiShTya.
samskxtadallU kelavu sandabhragaLalli vibhaktipallaTagaLige I rIti arthavannu hondisi hELalu sAdhyavide. Adare idakke apavAdagaLU halavive.
(18ka) rAmaH grAmam gacchati
‘rAma haLLige hOguttAne’
(18kha) rAmaH grAmAya gacchati
‘rAma haLLige (haLLiya kaDegAgi) hOguttAne’
(18ga) rAmaH grAmE gacchati
‘rAma haLLige hOguttAne (hOgi haLLiyannu sEruttAne)’
(18ka-ga) vAkyagaLalli gacchati kriyArUpadondige grAma nAma pada mUru bEre bEre vibhaktigaLalli baLakeyAgiruvudannu kANabahudu. I mUru baLakegaLige heccu kaDime ondE arthavideyendu hELalu sAdhyavideyAdarU avugaLa naDuve arthadalli sUkShmavAda vyatyAsa gaLU ive. ivannu mEle avugaLa kannaDa anuvAdadalli kamsagaLoLage koTTiruva padagaLu sUcisuttive.
dvitIyeyu ondu dikkinalli calane naDeyuttideyendiShTE sUcisu vudAdare, A dikku yAvudu embudannu caturthi tiLisuttade mattu calaneya mUlaka obba vyakti illavE ondu vastu yAva sthAnadalli bandu nilluttade embudannu saptami tiLisuttade (tArApOrvAlA 1967).
Adare samskxtadalli kANisuva bEre halavu vibhaktipallaTagaLige I rIti arthavyatyAsavannu hondisalu sAdhyavAgadu. udAharaNegAgi, prEraNArthaka kriyApadagaLondige prEritanAguvantaha vyaktiyannu gurutisuva nAmapadavondu baruttiddu, adannu samskxtadalli dvitIye yallU baLasabahudu, txtIyeyallU baLasabahudu. I vibhakti pallaTakke hondikeyAguvantaha arthavyatyAsavAvudU samskxtadalli iruva hAge kANisuvudilla.
(19ka) dEvadattEna ghaTam kArayati
‘dEvadattana mUlaka koDavannu mADisuttAne’
(19kha) dEvadattam ghaTam kArayati
‘dEvadattana mUlaka koDavannu mADisuttAne’
(19)nE samskxta vAkyadalli kArayati ‘mADisuttAne’ kriyApadavu sUcisuva ghaTaneyinda prEritanAguva vyakti dEvadatta. Atanannu gurutisuva nAmapada (19ka)dalli txtIyuyalli bandide mattu
(19kha)dalli dvitIyuyalli bandide. Adare I vibhakti vyatyAsakke hondikeyAguvantaha arthavyatyAsa I vAkyagaLallilla.
idE rItiyalli, kAraNavannu sUcisuva pada samskxtadalli kAraNEna embudAgi txtIyuyallU baraballudu, kAraNAt embu dAgi pancamiyallU baraballudu;
yArondige mAtanADidudu embudannu sUcisuva pada caturthi yallU baraballudu, dvitIyuyallU baraballudu;
yArige koTTaddu embudannu sUcisuva pada caturthiyallU baraballudu, ShaShThi illavE saptamiyallU baraballudu (spIjar 1886 nODi). ivannella vibhaktipallaTavendu kareyuvudakkU mEle vivarisidantaha kannaDada baLakegaLannu vibhaktipallaTavendu kareyuvudakkU naDuve vyatyAsa videyumbudannu illi gamanisuvudu avaSya.
9.4 kriyApadadalli badalAvaNe
kriyApadadalli badalAvaNegaLannu mADuvudara mUlaka adu sUcisuva ghaTaneyalli baLakeyAguva vyakti, vastu modalAdavugaLa sankhyeyannu jAstiyU mADabahudu illavE kaDimeyU mADabahudu.
udAharaNegAgi, ondu kriyApadakke prErEpisu emba arthavannu koDuva isu pratyayavannu sErisidAga adu sUcisuva ghaTaneyalli prErEpisuva vyaktiyU sEruvanAda kAraNa adarondige baraballa vyakti gaLa sankhye jAstiyAguttade.
idakke badalu, AtmArthakavAda koLLu embudannu sErisidAga adu sUcisuva ghaTanege sambandhisidantaha eraDu kelasagaLannU obbanE vyakti vahisuvantAguva kAraNa, adarondige baraballa vyaktigaLa sankhye kaDime yAguttade.
(20ka) rAju ODida (20kha) hari rAjuvannu ODisida (21ka) nAnu rAjuvige hariya kayyalli pATha hELiside (21kha) nAnu hariya kayyalli pATha hELisikonDe
(20ka) vAkyadalli bandiruva ODu kriyApadakke (20kha) vAkyadalli prEraNArthakavAda isu pratyayavannu sErisalAgide mattu idarindAgi adu sUcisuva ghaTaneyalli toDagiruva vyaktigaLa sankhye jAstiyAgide (rAju mattu hari).
Adare, (21ka) vAkyadalli bandiruva hELisu kriyApadadondige (21kha) vAkyadalli AtmArthakavAda koLLu embudannu sErisalAgide mattu idarindAgi adaralli baruva vyaktigaLa sankhye kaDimeyAgide; (21ka)dallidda rAju (21kha)dalli bandilla. (20ka) vAkyadalli ibbaru mADuva kelasavannu (20kha)dalli obbanE naDesuttiddAne embudannu gamanisabahudu.
I rIti vAkyadalli baruva nAmapadagaLa sankhye heccukaDime yAdAga, kelavomme avugaLalli modalige baLakeyAgidda nAmapadagaLa vibhaktiyalli badalAvaNeyAgalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, (20ka)dalli vibhakti pratyayavillade bandidda rAju nAmapada (20kha)dalli dvitIyA vibhakti pratyayadondige bandide. hosatAgi sErida hari padavannu A vAkyadalli vibhakti pratyayavillade baLasabEkAgideyembudE idakke kAraNa.
(20ka)dalli vibhakti pratyayavillade (‘prathame’yalli) bandidda rAju pada (20kha)dalli dvitIyA vibhaktige badalAdudannu vibhaktipallaTavendu hELalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli intaha vibhaktigaLa badalAvaNegaLU artha vyatyAsavannu sUcisuttave. (20kha) sUcisuva ghaTaneyannu rAju svEccheyinda naDesuvudilla.
idakke badalu, samskxtadalli kANisuva intaha halavu vibhaktigaLa badalAvaNegaLige arthavannu hondisikoDalu sAdhyavAguvudilla.
udAharaNegAgi, kannaDada prEraNArthaka vAkyagaLalli prEritanAguva vyaktiyannu gurutisuva nAmapadavannu dvitIyeyallU baLasabahudu illavE kayyalli padadondige ShaShThiyallU baLasabahudu. dvitIye yalli baLasidAga prEritanAda vyakti svEccheyinda kelasavannu naDesilla emba artha baruttade Adare kayyalli embudarondige ShaShThiyalli baLasidAga A artha baruvudilla.
(22ka) nAnu rAjuvannu mUru maylu ODiside (22kha) nAnu rAjuvina kayyalli mUru maylu ODiside
(22ka) vAkyakke nAnU rAjuvina hindeyE ODi avanu mUru maylu ODuva hAge mADide emba artha baralu sAdhyavide. Adare, (22kha) vAkyakke A arthavilla. hAgAgi, (22ka) vAkyakkinta (22kha) vAkyadalli rAjuvige heccina svEcchApravxttiyide endu hELalu sAdhya
samskxtadalli kartari mattu karmaNi emba eraDu prayOgagaLiddu ivugaLalli nAmapadagaLa vibhaktipallaTavannu kANabahudu. Adare I vibhakti pallaTakke arthavyatyAsavannu hondisi hELuvudu kaShTasAdhya.
(23ka) SiSupAlaH kxShNam nindati
‘SiSupAla kxShNanannu nindisuttAne’
(23kha) kxShNaH SiSupAlEna nindyatE
‘SiSupAla kxShNanannu nindisuttAne’
mEle koTTiruva (23ka) mattu (23kha) vAkyagaLa naDuve artha dalli vyatyAsavilla embudannu avugaLa keLage koTTiruva kannaDa anuvAda gaLu spaShTapaDisuttave. (23kha) vAkyavannu kelavaru ‘kxShNanu SiSu pAlaninda nindisalpaDuttAne’ embudAgi anuvAdisuttArEnO nija. Adare illi artha vyatyAsavilla.
samskxtada kelavu kriyApadagaLige upasagragaLannu sErisidAgalU avugaLondige baruva nAmapadada vibhaktiyannu kelavomme badalisa bEkAguttade. intaha vibhaktipallaTakkU samskxtadalli elleDegaLallU arthabhEdavannu hondisalu sAdhyavAgadu.
(24ka) hariH SilApaTTE tiShThati
‘hari pAdekallina mEle kuLitukoLLuttAne’
(24kha) hariH SilApaTTam adhitiShThati
‘hari pAdekallina mEle kuLitukoLLuttAne’
(24ka) vAkyadalli tiShThati ‘kuLitukoLLuttAne’ kriyArUpadondige kuLitukonDa jAgavannu gurutisuva nAmapada saptamiyalli bandide. Adare (24kha)dalli adE kriyApadavannu adhi upasagradondige
baLasiruva kAraNa, kuLitiruva jAgavannu sUcisuva padavannu dvitIye yalli baLasabEkAgide. illi kANisuva vibhaktipallaTa artha vyatyAsavannu sUcisuvudilla.
kriyApadadondige upasagragaLannu baLasidAga samskxtadalli intaha halavu rItiya vibhaktipallaTagaLu kANisikoLLuttave. ivugaLalli kelavannu upasagrada arthadondige sambandhisalu sAdhyavideyEnO nija; Adare heccineDegaLallU idu kaShTasAdhya.
9.5 tiruLu
samskxtada hAge kannaDadallU vAkyadalli baruva nAmapadagaLondige ondu vibhaktiya badalu innondu vibhaktiyannu baLasuva sAdhyateyide. vayyAkaraNigaLu idannu ‘vibhaktipallaTa’vendu kareyuttAre.
nAmapadada vibhaktiyalli kANisuva I badalAvaNe kriyApadadalli yAvudAdarU ondu badalAvaNeyannu mADidudarindAgi naDedira bahudu, illavE kriyApadadalli yAva rItiya badalAvaNeyannu mADiradiddarU adu naDedirabahudu. I eraDu rItiya vibhakti pallaTagaLU samskxta mattu kannaDa bhAShegaLalli kANisikoLLuttave. Adare, I eraDu bhAShegaLa naDuve ondu mukhyavAda vyatyAsavide. samskxtadalli kANisuva vibhaktipallaTagaLalli heccinavakkU anurUpavAda arthavyatyAsavannu hondisikoDalu sAdhyavAguvudilla. hAgAgi avannu ondu vibhaktiya arthadalli innondu vibhaktiya baLake embudAgi varNisuvudu sari.
Adare, kannaDadalli vibhaktipallaTa kANisuvallella adakke anurUpa vAda arthavyatyAsavU kANisikoLLuttade. hAgAgi, kannaDada vibhaktipallaTa vannu ondu vibhaktiya arthadalli innondu vibhaktiya baLake embudAgi vivarisuvudu sariyalla.
samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva I mukhyavAda vyatyAsavannu kannaDada vayyAkaraNigaLu gamanisidantilla.