← Ch 4  ·  Contents  ·  Ch 6 →

Chapters: Ch 1 · Ch 2 · Ch 3 · Ch 4 · Ch 5 · Ch 6 · Ch 7 · Ch 8 · Ch 9 · Ch 10 · Ch 11

aydanE pasuge — nalbarahagaLu mattu sollarime

ಕನ್ನಡ →

5.1 munnOTa

kate, kavite, nATaka, kAdambari modalAda nalbarahagaLannu bareyu vavarige, mattu avannu Odi vimarSisuvavarige kannaDa nuDiya sollarime yannu tiLiyuvudarinda yAva rItiyalli neravu sigaballudu embudannu I pasugeyalli pariSIlisalAgide. tamma kelasakke adarinda yAva neravU sigalArademba anisike antaha halavu mandi barahagAra ralli mattu vimarSakarallide.

idallade, innU ondu anisikeyU kelavaru nalbarahagArarallide: sollarime ondu oNa viSaya; nalbaraha (sAhitya) adakke tIra bErAgiruvantahadu. nagu, aLalu, hedarike, beragu modalAda halavu bageya anisikegaLannu baLasikonDu, adu Odugarige manOranjane yannu odagisabEku, mattu A mUlaka tiLivannU koDabEku. hAgAgi, nalbarahagaLannu bareyabEkendiruvavara mEle sollarimeyantaha oNaviSayavannu horisidevAdalli, avaralliruva nenasike(kalpane)ya illavE unTumADuvikeya aLavE illavAgabahudemba vAdavannU kelavaru namma mundiDuttAre.

sollarimeya kaTTalegaLu heccinavarallU eDamiduLinalli (miduLina eDabAgadalli) ondugUDiruttave mattu allindalE avugaLa baLake yAguttiruttade. beLakinarime, taLiyarime, eNikeyarime modalAda itara oNaviSayagaLa tiLivU eDamiduLinallEnE kaletiruttade. idakke badalu, nalbarahagaLannu huTTisuva kelasa heccina maTTige balamiduLinalli naDeyuttade. sangIta, citrakale modalAda bEre huTTisuva kelasagaLU balamiduLinallEnE naDeyuttave. nalbarahagaLa baravaNigege

nalbarahagaLu mattu sollarime

sollarimeya tiLivu bEDa ennuvudakke idannU ondu kAraNavAgi koDalAguttade.

Adare, ondu mukya viSayadalli sangIta, citrakale, kettane modalAda balamiduLina kelasagaLinda nalbarahagaLa baravaNige bErAgide. ettugegAgi, citrakale balamiduLinalli mUDibandu, allindalE nEravAgi kAgadada mEle huTTisikoLLaballudu. Adare, kate, kavite modalAda nalbarahagaLu balamiduLinalli mUDibandarU eDamiduLina neravillade avakkondu rUpa sigalAradu. yAkendare, nalbarahagaLannu yAvudAdarondu nuDiyalli bareyabEkAguttade, mattu idakkAgi eDamiduLinalliruva sollarimeya kaTTalegaLannu baLasabEkAguttade. kelavaru huTTukavigaLu illavE kategAraru idannu suLuvAgi, yAva heccina kalikeyU illade naDesaballarEnO nija; Adare, antaha aLavu ellarallU iruvudilla. manassinalli ondu candavAda kate mUDibandideyAdarU, adannu barahakkiLisuvudakkAgi heccinavarU tumbA kaSTapaDabEkAguttade.

halavu janarige tumbA svArasyavAda viSayagaLu hoLeyuttiruttave; Adare, avannu itararige tiLiyuva hAge bareyuvudu hEge endu gottAguvudilla. oLLoLLeya kategaLu avara manassinalli mUDuttiru ttave; Adare Odugarannu seLeyuva hAge avannu bareyalAraru. kate, kavite modalAduvannu kalpisikoLLuvaSTE Odugarige talapuva hAge avannu bareyuvudU mukyavAda kelasavAgide.

I eraDanE kelasavannu naDesuvudu hEge embudannu kaliya bEkendiruvavarige sollarimeya arivu halavu rItiyalli neravige baraballudu. ettugegAgi, halavu mandi baraha kaliyuvavaru tamage meccugeyAgiruva obba kavi illavE kategArana barahavannu anukaraNe mADalu horaDuttAre. Adare, hAge mADuva mUlaka, avarige uttama barahagArarAgalu baruvudilla.

idakke badalu, tamma meccina kategaLalli illavE kavitegaLalli sollarimeya kasuvannu avugaLa barahagAraru yAva rItiyalli baLasikonDiddAre embudannu kanDukonDu, adannu tamma baravaNige

yalli baLasikoLLalu toDagidalli, adu bariya anukaraNeyAgalAradu. Adare, hIge mADabEkiddalli avarige sollarimeya tiLivu bEkAgu

eraDaneyadAgi, halavu mandi barahagArarige tamma barahavannu sAvagisuvudu hEge embudu tiLidiruvudilla. avugaLalli baruva kelavu kuraLu(pArA)gaLannu avaru onderaDu puTagaLaSTu uddakkU eLeyuttiruttAre. idarinda avannu Oduvavarige usirukaTTida hAgAguttade. idallade, taDe(,), arekone(;), aDDagere(-) modalAda barahada gurutugaLannU avaru sariyAgi baLasuvudilla. hAgAgi, avara barahagaLu cannAgiddarU heccina OdugarigU toDakinavAgi kANisuttave.

barahada gurutugaLannu sariyAgi, Odugarige neravAguva hAge baLasabEkiddalli, adakke sollarimeya tiLivu bEkAguttade embudannu hinde mUranE pasugeyalli tOrisikoDalAgide.

kalegAraru halavu bageya baNNagaLannu baLasi tamma citragaLannu biDisuva hAge, nalbarahagaLannu bareyuvavaru sollarimeya kaTTale gaLannu baLasi tamma kate, kavite, nATaka modalAduvannu bareyuttAre. baNNagaLa arivu kalegArarige hEge neravu nIDaballudO hAgeyE sollugaLa arivu nalbarahagArarigU neravu nIDaballudu.

ಕನ್ನಡ →

5.2 nalbarahagaLalli sollugaLa baLake

kannaDadalli entaha sollugaLella baLakeyallive, avugaLa naDuvina vyatyAsagaLu entahavu, entaha sollannu baLasidalli entaha huruLu dorakuttade mattu Odugara mEle avu entaha pariNAmavannu bIruttave, bage bageya nuDiyoDDava(Sayli)gaLannu hEge sollugaLa Aykeya mUlaka namma hiDitadallirisikoLLabahudu modalAda halavAru barahagArarige bEkAguva viSayagaLannu kalitukoLLuvalli sollarimeya tiLivu neravige baruttade.

intaha viSayagaLannu tiLiyalu ondu suLuvAda holabu (vidAna) ide: oLLE barahagArara barahagaLannu heccu heccu OdabEku, mattu avugaLalli tumbA cannAgideyendu anisidavugaLannu halavu bAri OdabEku. I rIti OdidaSTU avugaLalli baLakeyAguva padagaLu, padakantegaLu, tunDusollugaLu, mattu nuDigaTTugaLu tAvAgiyE namma nenapinalli sErikoLLuttave, mattu bareyuttiruvAga avu suLu vAgi namma gamanakke baruttiruttave.

tamage meccugeyAgiruva barahagaLannu mUru-nAlku bAri Oduvavaru avugaLinda bEre rItiyallU neravannu paDeyaballaru. modalaneya bAri OduvAga, avara gamanavella avu tiLisuva viSayada mEle illavE avu hELuva kateya mEle iruttade. Adare eraDaneya illavE mUraneya bAri OduvAga, avugaLalli viSayavannu tiLisalu illavE kateyannu hELalu barahagAranu entaha holabugaLannu baLasiddAne embudannu gamanisabahudu. I rIti gamanisuttA hOdalli, kate bareyuvalli baLasabahudAda halavu bageya jANmegaLu Oduvavara kaysEruttave.

ಕನ್ನಡ →

5.2.1 nalbarahagaLu mattu uLida barahagaLu

nalbarahagaLigU bEre bageya barahagaLigU naDuve halavu vyatyAsagaLive. ivugaLalli mukyavAda kelavannu keLage koDalAgide. nalbarahagaLannu bareyabEkendiruvavarige, mattu avannu Odi AnandisabEkendiru vavarige I vyatyAsagaLa tiLivu neravige baraballudu:

(1) viSayavannu tiLisuvalli vyatyAsa: kaypiDigaLu, aDigeya pustakagaLu, arimeya barahagaLu modalAda bEre bageya barahagaLu Odugarige nEravAgi yAvudAdarondu viSayavannu tiLisuvudakkAgi baLakeyAguttave. Adare, nalbarahagaLu nEravAgi antaha yAva kelasakkU baLakeyAguvudilla. Oduganannu kalpitavAgiruva bEreyE ondu nelege karedukonDu hOgalu, mattu A mUlaka tanna neleya tondaregaLannu mattu nOvugaLannu Atanu mareyuva hAge mADalu avannu baLasalAguttade.

nalbarahagaLalli baruvudella kaTTukate. nijajIvanada sangatigaLannu avu sUcisaballuvAdarU, avugaLalli baruva pAngu(pAtra)gaLu, esakagaLu, viSayagaLu, mattu mAtugaLu barahagArana nenasikeyalli huTTikonDiruttave.

I kalpitavAda neleyannu Odugana neleyalliruva huLukugaLannu etti tOrisalu baLasabahudu; illavE Odugana nele nijakkU hEgirabEku, hEgiraballudu, adannu hEge badalAyisaballevu embantaha sangatigaLannu sUcisuvudakkAgiyU baLasabahudu. I nEravallada holabina (vidAnada) mUlaka, janarige dAriyannu tOrisuva, avarannu huridumbisuva, mattu avara mEle ottaDa hEruva kelasavannu naDesalU avugaLannu baLasabahudu.

(2) sollarimeyalli vyatyAsa: nalbarahagaLa mUlaka nEravAgi janarige neravAguvantaha yAva viSayavannU tiLisuvudillavAda kAraNa, Odugarannu tammeDege seLeyalu avugaLalli bEre kelavu sancugaLannu hUDabEkAguttade. barahada OdE Odugara kutUhalavannu keraLisuvante mADuvudu avugaLalli baLakeyAguva intaha ondu sancAgide.

mArpuruLina pada, hOlikeya pada, kaTaki nuDi (vyangya) modalA davugaLannu itara barahagaLiginta nalbarahagaLalli heccu baLasalAguttade; padagaLa OraNavannu badalAyisuvudu, sollarimeya kaTTalegaLannu muriyuvudu modalAduvannU avugaLalli heccu naDesalAguttade. ivu Odugarige barahadalli heccina kutUhalavunTAguvante mADuttave. ettugegAgi, kavitegaLalli halavu bageya sollarimeya kaTTalegaLannu muriyalAguttade. bEre bageya barahagaLalli bAradiruvantaha tunDusollugaLu kavitegaLalli baraballuvu. sollugaLalli baruva pada illavE padakantegaLa OraNavannU avugaLalli badalAyisikoLLa lAguttade. bEre barahagaLalli sollugaLa oLage illavE koneyalli baLasabEkAgiruva barahada gurutugaLannu kavitegaLalli baLasuvudilla. Adare, ellA bageya sollarimeya kaTTalegaLannU muriyalu baruvudilla. I viSayadalli barahagAraru eSTara maTTige munduvariya

ballaru embudannu kanDukoLLabEkiddalli, modalige oLLE nalbaraha gaLalli entaha kaTTalegaLannu muriyalAgide, mattu hAge muriyuva mUlaka Odugara mEle entaha pariNAmagaLannu bIralAgide embudannu tiLidukoLLabEkAguttade. Adare I kelasavannu naDesa bEkiddalli, sollarimeya kaTTalegaLu entahavu embudannu tiLidira bEkAguttade.

nalbarahagaLalli AgAga baLakeyAguttiruva mArpuruLu (rUpaka) mattu hOlike(upamAna)gaLa naDuvina vyatyAsavU sollarimeya vyatyAsavannavalambiside embudannu illi gamanisabahudu: mArpuruLi nalli ondu padada badalu innondannu baLasalAguttade (avanondu kOti); idakke badalu, hOlikeyalli eraDu padagaLannu antaha, hAge, ante modalAdavugaLa mUlaka jODisalAguttade (avanondu kOtiya hAge).

(3) huruLu paDeyuva bageyalli vyatyAsa: nalbarahagaLigU bEre bageya barahagaLigU naDuviruva vyatyAsa avugaLinda Odugaru huruLugaLannu yAva rItiyalli paDeyaballaru embudarallU kANisi koLLuttade. bEre bageya barahagaLalli baruva sollugaLige ondu niScitavAda huruLiruttade. barahagAraru entaha tiLivannu tiLisuvu dakkAgi avannu barediruttArO adannE OdugarU paDeyabEkAguttade; illavAdare, avarige A baraha gottAgillavendE hELabEkAguttade. ettugegAgi, eNNuka(kampyUTar)vannu baLasuva bage hEge embudannu vivarisuva ondu kaypiDiyalli barahagAranu Enu hELiddAne embudannu sariyAgi tiLidukonDalli mAtra Oduganige tAnu konDukonDiruva eNNukavannu sariyAgi baLasalu gottAga balludu. kaypiDi hELuvudannu tapputappAgi tiLidukonDalli, illavE adaralli tannadE Ada huruLannu kanDukoLLalu hOdalli, Ata tanna eNNukavannE keDisibiTTAnu.

idakke badalu, nalbarahagaLalli baruva sollugaLige A rIti ondu niScitavAda huruLiruvudilla. obbobba Oduganu avugaLinda ondondu bageya tiLivannu paDeyabahudu. barahagArana

manassinallilladiddantaha huruLannU kelavaru Odugaru adaralli kANabahudu. avugaLa nEra huruLannu tiLidukoLLuvudakkintalU I rIti nEravallada huruLugaLannu kanDukoLLuvudE heccu mukya vAdudu.

ಕನ್ನಡ →

5.2.2 munjarisuvudu

sAmAnyavAgi ondu barahavannu OduvAga, Odugara gamanavella adu tiLisuva viSayada mEliruttade. A viSaya avarige eSTara maTTige neravAgaballudO, aSTara maTTige avara gamana adaralli nelenintiruttade. Adare mEle sUcisida hAge, nalbarahagaLu janarige nEravAgi neravAgaballantaha yAva viSayavannU tiLisuvudilla. hAgAgi, avugaLeDege Odugara gamanavannu seLeyalu, mattu AmEle adannu uLisikoLLalu, barahagAraru tamma barahada bEre amSagaLannu baLasikoLLabEkAguttade. intaha amSagaLu eddukANuva hAge mADuva mUlaka Odugara gamanavannu seLeyabEkAguttade. idannu munjarisuvudu (endare, barahada bErondu amSavannu Odugara mundakke sarisuvudu) embudAgi kareyabahudu.

I kelasavannu naDesuvudakkAgi, barahada ondu amSavannu eraDeraDu bAri bareyuvudu, mattu adara yAvAgina rUpavannu badalAyisu vudu embudAgi eraDu holabu(vidAna)gaLannu baLasalAguttade. ivugaLalli modalanE bageya holabige nIvallige hOgabEku, hOgabEku; banni, banni; doDDa doDDa maragaLu modalAda baLakegaLannu ettugeyAgi koDabahudu.

eraDanE bageya holabina baLakeyentahadu embudannu tiLidu koLLuvalli yAvAgina rUpa embudu tusu tondare koDaballudu. yAkendare, padagaLa illavE sollugaLa baLakeyalli halavAru bage gaLiddu, ondondu kaDe ondondu rUpa baLakeyAguttiruttade; ivugaLalli yAvudu yAvAgina rUpa embudannu tIrmAnisuvudu sulabada kelasavalla. Adare, ondondu bageya barahadallU ondu bageya pada illavE sollu yAvAginadu emba anisike nammalliru

ttade. nalbarahagaLu I anisikege hondikoLLadantaha pada illavE sollugaLannu baLasuva mUlaka munjarisuvudannu naDesuttave.

ettugegAgi, kate-kAdambarigaLalli sAmAnyavAgi hesaru padagaLondige ondalla ondu parice pada bandiruttade (cikka huDugi, tumbA janaru, hosA baTTe, kappu kUdalu). hIgiruvAga, barahavondaralli hesaru padagaLondige ondu kaDeyU parice padagaLannu baLasadE iddalli, adondu eddukANuva barahavendu anisadiradu.

hOlikeya sollugaLannu bareyuvAga, sAmAnyavAgi ibbaru vyaktigaLannu illavE eraDu vastugaLannu baLasikoLLalAguttade (avanu nannaSTu doDDavanu; I pustaka A pustakadaSTE dappa). I yAvAgina baLakeyannu badalisi, obba vyaktiyannu A vyaktiyondigEnE hOlisahoraTalli, adu Odugara gamanavannu seLeyaballudu (avanaSTu keTTavanu avanE).

I rIti, halavAru bagegaLalli yAvAgina rUpavannu badalA yisuva mUlaka, mattu mAtina kaTTalegaLannu muriyuva mUlaka, barahavannu munjarisalAguttade. kavitegaLalli idannu bErellA baraha gaLigintalU heccu naDesalAguttade. eSTu heccendare, kelavomme avu Enu hELuttiveyembudu sAmAnya Odugarige gottE Aguvu

munjarisuva kelasavannu nagebarahagaLu mattu nagehanigaLu bEreyE ondu rItiyalli naDesuttave. baLakeyalliruva pada, padakante, sollina iTTaLa modalAdavugaLalli ondannu modalige yAvAgina baLake yalliruva hAge kANisi, AmEle iddakkiddante baLake tappisuva mUlaka Odugaru beragAguvante avu mADuttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:

(1) avanu hogesoppinindAguva keTTa pariNAmagaLa kuritu eSTu Odiddanendare, innu munde tAnu OdalE bArademba tIrmAnakke bandidda.

I sollannu Oduttiruvante, Oduganu edurunODuvudu hogesoppina kuritAgi Ata EnAdarU ondu tIrmAnakke barabahu dembudannallade, Odina kuritalla. Odugana I eduru nODuvikege aDDiyunTAgiruvudE illi beragige mattu naguvige kAraNavAguttade (7.4 nODi).

ಕನ್ನಡ →

5.2.3 sollarime mattu nuDiyoDDava

Odugaralli halavu bageya pariNAmagaLannunTumADalu yAva bageya sollugaLannu baLasabEku embudannu nuDiyoDDava (Sayli) tiLisuttade. ettugegAgi, Odugarige obba vyaktiya parice entahadu embudannu tiLisabEkiddalli, esaka(kriyA)padagaLillada cikka cikka sollugaLannu baLasabahudu embudannu keLage koTTiruva gOrUru rAmasvAmi ayyangAr avara hAvina ayya kateya kuraLinalli kANabahudu:

Aga Atanige vayassu mUvattu Agittu. arOga dxDhakAyavAda dEha. kambiya panceyannu pancekacceyAgi uTTa ThIvi. lakShaNavAgi Erisida hanneraDu nAma. mukhadalli tOruttidda vaydikateya tEjassu. ele aDike agidu kempAda tuTigaLu. tale juTTinalli ghamaghamisuttidda hUvu. dEvara pUje mADuvAga toDedukonDa, edeya mEle tOruttidda

idakke badalu, esaka padagaLiruvantaha cikka cikka sollugaLannu baLasidalli kate bahaLa bEgane munde hOguttade. idannu SivarAma kArantara aLida mEle kAdambariya keLagina ettugeyalli kANa bahudu:

eraDE eraDu dinagaLalli … bhagavantayyana haLe maneya aDi cokkavAyitu. bidiru ballegaLannu savari, dUra oTTi, rASi hAkiddAyitu. haLe maneya pancAngada maggulannu savari, cokka mADi, alli kambagaLannu naTTu, taTTigaLannu bigidu, eraDE eraDu dinagaLalli ondu jOpaDiya nirmANavAyitu.

illi bandiruva cikka cikka sollugaLalli kelavannu avugaLa baLika baruva innondu cikka sollinondige jODisalAgide, mattu idakkAgi avugaLa koneyalli baruva esakapadavannu adara jODisuva rUpakke (savaridaru> savari, oTTidaru> oTTi, cokkamADidaru> cokkamADi, naTTaru> naTTu, bigidaru> bigidu) badalAyisalAgide. idarindAgi kateya vEga innaSTu heccide.

cikka sollugaLa badalu, halavAru oLasollugaLiruva udduddavAda sikkalu sollugaLannu baLasidalli, kateya vEga kaDimeyAgi, adu tumbA mellane sAguvantAguttade.

esaka padagaLalli kelavu tIrA baDavAgiruttave; Adare innu kelavu tumbA hulusAgiddu, esakagaLannu eddukANuvante Odugara mundirisa balluvu. ettugegAgi, iru, mADu, Agu, hELu, tinnu, kudi, bILu, naDe, baru modalAduvu tIrA baDavAgiruva esaka padagaLu. avannu baLasiruvalli esakagaLu eddukANisabEkiddalli, avakke yAvudAdarondu parice padavannu sErisabEkAguttade (katakatane kudiyitu, doppane bittu, taTakkane hELidaLu).

Adare I rIti parice padagaLannu sErisi hELuvudakkintalU, antaha paricegaLannu oLagonDiruvantaha esaka padagaLannu baLasuvudu innaSTu oLLeyadu. nuggu, muttu, civuTu, dumuku, nusuLu, rEgu, jAru modalAduvu intaha paricegaLannu oLagonDiruva esaka padagaLu. avannu baLasiruvalli sollugaLu heccu aDakavAgiyU iruttave. ettugegAgi, janaru oLage hOdaru emba sollu tiLisuva esakavannE janaru oLage nuggidaru embudu heccu cannAgi, kaNNige kaTTuvante tiLisuttade. intahadE vyatyAsavannu avanu keLage hArida ennuvudakkU avanu keLage dumukida ennuvudakkU naDuve kANabahudu. sannivESakke takka hAge intaha heccu heccu hulusAgiruva padagaLannu ArisikoLLuva jANme barahagArarigirabEku.

sannivESakke pUrti takkudAda padavannu baLasuvudakkU, heccukaDime sarihonduva padavannu baLasuvudakkU naDuvina vyatyAsavendare, mincigU mincuhuLakkU naDuvina vyatyAsada hAge embudAgi mArka

Tvayna hELiruvudannu illi nenapisabahudu. I aLavannu paDeyuvalli barahagArarige huruLarime neravu nIDaballudu.

tannoLage pariceyannu oLagonDiruvantaha esaka pada sigadiddalli aNaku padagaLannu baLasabEkAguttade. kannaDadalli intaha eraDu bageya aNaku padagaLu baLakeyallive: cillane, taTTane, doppane, duDu mmane, gabakkane modalAda ottubarige (ottakSara) iruva (illavE taTArane, diDIrane modalAda udda tereyuli (dIrgasvara) iruva) padagaLu mattu caTacaTane, daDadaDane, paLapaLane, gaLagaLane modalAda ottubarigeyillada (illavE udda tereyuliyillada) padagaLu.

I eraDu bageya aNaku padagaLa naDuve huruLinalli vyatyAsavide. modalanE bageya padagaLu ommegEnE naDedu hOguva esakagaLa pariceyannu sUcisalu baLakeyAguttave; idannu doppane keLage bittu, gabakkane bAyi hAkitu, burrane hArihOyitu modalAda ettugegaLalli kANabahudu. idakke badalu, eraDanE bageya padagaLu tusu hottu naDeyuttiruva esakagaLa pariceyannu sUcisalu baLakeyAguttave. ellarU daDadaDane iLidu bandaru, paLapaLane hoLeyuttittu, gabagabane tindumugisida modalAda ettugegaLalli idannu kANabahudu.

I vyatyAsavannu gamanisadiddalli hEge tondareyAguttade embudakke nA. DisOja avara ondu jalapAtada sutta emba kAdambariya puTa (63)ralli bandiruva daDakkendu gADi korakalalli biddu eddu kulukADutta sAgittu emba sollannu gamanisabahudu. biddu eddu kulukADutta sAgu embudu tusu hottu naDeyuttiruva esakavannu sUcisuttade; adarondige illi ommegEnE naDedu hOguvantaha esakada pariceyannu sUcisaballa daDakkane emba aNaku padavannu baLasalAgide. Adare, iveraDu sariyAgi hondikoLLuvudilla. adakkinta tusu hottu naDeyuvantaha esakada pariceyannu tiLisuva daDadaDane embantaha aNaku padavannu baLasidalli adu heccu cannAgi mElina sollinalli hondikoLLaballudu.

barahadalli baruva kelavu sollugaLu yAke aSTu cannAgi Odisi konDu hOguttave, mattu bEre kelavu sollugaLu yAke A rIti OdisikonDu hOguvudilla embudannu tiLiyalu, mattu cannAgi OdisikonDu hOgadiruva sollondu tamma barahadalli bandide yAdare, adannu badalAyisuvudu hEge embudannu tiLiyalu sollarimeya tiLivu I rIti barahagArara neravige baraballudu.

ಕನ್ನಡ →

5.3 nATakada mAtu

nATakagaLigU kate, kavite modalAda bEre nalbarahagaLigU naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide: kate, kavite modalAdavugaLalli vyakti, vastu, jAga, anisike modalAduvannu nEravAgi vivarisalu baruttade; nijakkU antaha vivaraNegaLE avugaLalli mukya pAtra vahisuttave. kelavomme janara naDuvina mAtugaLannU avugaLalli etti koDalAgu ttadeyAdarU, Odugarige tiLisabEkendiruva heccina sangatigaLannU vivaraNegaLa mUlakavEnE tiLisalAguttade. I vivaraNegaLu baraha gArarige Odugarondige nEravAda samparkavannu odagisuttave.

Adare, nATakagaLalli nODugarige illavE Odugarige tiLisabEkAdu dellavannU pAngu(pAtra)gaLa mAtina mUlakavEnE tiLisabEkAguttade. hAgAgi, nATakagaLa nODuga illave OdugarigU barahagArarigU naDuve nEravAgi yAva rItiya samparkavU siguvudilla. idu nATaka vannu bareyuvavara mEle ondu balavAda kaTTupADannu horisuttade. nATakavannu nODuvavarige pAngugaLa uDugetoDugegaLu mattu aTTalina (rangastaLada) nOTagaLu svalpamaTTige I toDakannu kaDimemADaballuvu; Adare, Odugarige ivu yAvuvU siguvudilla. avaru ellavannU pAngugaLa mAtinindalE paDeyabEkAguttade. nATakada barahagAraru naTarigAgi mattu nATakavannu negaLcuvavarigAgi koDuva suLivugaLu mAtra Odugarige kelavu heccina viSayagaLannu tiLisaballuvu.

pAngugaLa mAtina mUlaka nATakada nODugarige illavE Odugarige mEle vivarisidantaha viSayagaLannu tiLisalu halavu bageya

sancugaLannu baLasalAguttade. ettugegAgi, Atmagata illavE svagata endu koTTiruva mAtugaLannu nATakada nODugaru mAtravE gamanisuttiruvante mADalAguttade. avannu pakkadalliruva pAngugaLu gamanisuva hAgilla. nATakagaLalli baruva sUtradArara mUlakavU barahagAraru nODugarondige nEravAda samparkavannu paDeyalu hOguttAre. Adare ivella nATakada mUla uddESavannu keDisi biDuttave. hAgAgi, nODugarige tiLisabEkendiruvudannella barahagAraru pAngugaLa naDuve naDeyuva mAtugaLa mUlaka nEravallada rItiyalli tiLisuvudE sariyAda dAri.

kate-kAdambarigaLa mattu sinimAgaLa barahagAraru hinnOTagaLannu tumbA jANmeyinda baLasikoLLaballaru. nATakagaLa barahagArarige ivU dorakuvudilla. jAga mattu samayagaLeraDara viSayadallU avara mEle heccu aDetaDegaLive.

ondu rItiyalli I aDetaDegaLu nATakada barahagArarige neravannU odagisuttave. yAkendare, nODugareduru nillisaballa kelavE kelavu nOTagaLige avara baraha sImitavAgirabEkAgideyAda kAraNa, adaralli bigitavannu uLisikoLLalu heccu suLuvAguttade.

ಕನ್ನಡ →

5.3.1 sULunuDi mattu naDunuDi

janara mAtigU nATakada mAtigU naDuve halavu vyatyAsagaLive. I vyatyAsagaLannu vivarisuvudakkAgi, janara naDuvina mAtannu sULunuDi (sambASaNe) embudAgi, mattu adakkinta bErAgiruva nATakada pAngu (pAtra)gaLa naDuvina mAtannu naDunuDi embudAgi illi hesarisa

(1) nijavAda mAtugaLalla: naDunuDiyalli baruva mAtugaLu nijavAda mAtugaLalla; nATakavannu nODuvavarige avu nijavAdu vendu anisuvudAdarU, bEre kaDegaLalli avannu baLasidevAdare avu tIrA vicitravAgi kELisaballuvu. idE rItiyalli, janara naDuve naDeyuva sULunuDiyannu hAgeyE yArAdarU baredirisidalli,

adannu OdinODi, adaralli Enu hELalAgideyembudannu tiLidukoLLuvudU tumbA toDakina kelasavendu anisadiradu.

naDunuDiya mAtugaLannu kELidAga, avannADuva naTaru naTaralla, naTaru nintiruva aTTalu (rangastaLa) aTTalalla, aTTala mEle nintu konDu avaru nuDiyuva mAtugaLu barahagAraru bareda mAtu gaLalla, nEravAgi pAngugaLE ADuttiruva mAtugaLu emba anisike nODugaralli unTAguva hAge I mAtugaLannu bareyalAguttade. nODugarU intahadondu nambugeyannu tammalli beLesikoLLalu tayArAgiyE nATakakke bandiruvudu barahagArarige avaralli I anisikeyannu mUDisalu neravannIyuttade. Adare, ivella barI naTane, nijavAgiyU naDeyuttiruva sangatigaLalla emba tiLivannu nODugaru pUrti biTTukoTTiruvudilla. hAgAgi, avarige nATakavondu aLuvinalli konegoLLuttadeyAdarU adannu nODi Anandisalu baruttade.

(2) nuDiya hatOTi obbana kayyallide: sULunuDiya mAtugaLella avannu ADuva janara hiDitadalliruttaveyAdare, naDunuDiya mAtugaLella obbanE obba barahagArana hiDitadalliruttave. idE rItiyalli, sULunuDiya mAtugaLu halavAru janara manassugaLalli mUDi baruvantahavAdare, nATakadalli baruva ellA mAtugaLU obbanE obba barahagArana manassinalli mUDibaru vantahavu. idarindAgiyU, sULunuDi mattu naDunuDigaLa naDuve halavu bageya vyatyAsagaLu mUDibaruttave.

naDunuDiya mAtugaLannu barahagAraru modaligEnE baredu irisiruttAre, mattu halavu bAri tiddi saripaDisiruttAre. hAgAgi, sULunuDiyalli kANisuvantaha tapputoDaguvikegaLu, dAritappu vikegaLu, irnuDiha(punarukti)gaLu modalAduvu yAvuvU adaralli iruvudilla. hAgEnAdarU antahavu iddarU avannu baLasiruvudakke yAvudAdarondu kAraNaviruttade. adaralli baruva ondondu mAtigU beleyiruttade. oLLeya nATakagaLalli bEDadiruva mAtu ondU iruvudilla.

nATakada mAtugaLannu bareda mEle, avannu halavu bAri Odi nODalu, mattu tiddi saripaDisalu baruttade. barahagAraru I viSaya dalli bEre janara, adarallU nATakavannu naDesaliruvavara, neravannU paDeyaballaru. hAgAgi, adaralli baruva sollugaLa iTTaLa tumbA cannAgiruvante, mattu sollugaLella ondakkondu sariyAgi hondikonDiruvante avaru nODikoLLaballaru.

yAru yAvAga mAtanADabEku, eSTu mAtanADabEku, Enu mAtanADabEku embudannella naDunuDiyalli barahagArarE tIrmAnisu ttAre. hAgAgi, avellavU tumbA cokkaTavAgi naDeyuttave. sULu nuDiyalli kANisuvantaha gondalagaLu (oTTige mAtanADuvudu, naDuve mAtu sErisuvudu modalAduvu) naDunuDiyalli kANisuvu

(3) mAtugaLige bALikeyide: sULunuDiya mAtugaLu ADuttiruva hAgeyE kANeyAguttiruttave. hAgAgi, hinde hELidu dannu nenapinallirisikonDalli mAtra, adannu munde hELuvuda rondige hOlisinODaballevu. Adare, naDunuDiya mAtugaLu baraharUpadalliddu, avakke bALikeyiruttade. Odugaru avannu tirutirugi OdinODaballaru, mattu barahagAraru hinde baredudannu Iga bareyuttiruvudarondige hOlisinODaballaru. nATakavannu naDesuttiruva samayadalliyU kUDa, nODugara maTTige avu sULunuDiya mAtina hAge ADidoDane kANeyAguvantahavAdarU, avannADuva naTara baLi avu aLiyada rUpadalliruttave.

(4) nODugara iravu heccinadu: sULunuDigU naDunuDigU naDuviruva innondu mukyavAda vyatyAsavEnendare, sULunuDi yondu naDeyuttiruvAga, adaralli pAlgoLLuva ADugaru mattu kELugaru mAtra iruttAre. adaralli baruva mAtugaLannella nEravAgi ADugaru tamma kELugarigAgi ADuttiruttAre. Adare naDunuDiyondu naDeyuttiruvAga, adaralli pAlgoLLuva pAngugaLu (ADugaru mattu kELugaru) mAtravallade nODugarU iruttAre. nijakkU naDunuDi yalli baruva ellA mAtugaLannU adara nODugarigAgi ADalAgu

ttade. avugaLalli kelavu mAtugaLannantU nODugarigAgi mAtravE ADalAguttade.

I kAraNakkAgi, naDunuDiyalli baruva mAtugaLu eraDu mukya kelasagaLannu naDesabEkAguttade: nATakada kalpita jagattinalli kate munduvariyuvante mADuvudu ondu kelasa, mattu nATakavannu nODuttiruvavarige I kalpita jagattina kuritu mattu adara pAngugaLa kuritu mAhitigaLannu odagisuttiruvudu innondu kelasa. I eraDu bageya kelasagaLannu naDesuvudakkAgi, nATakada mAtugaLige eraDu maTTagaLalli huruLugaLirabEkAguttade.

sAmAnyavAgi, nATakada pAngugaLige tiLidiruva viSayagaLiginta nODugarige heccu viSaya tiLidiruttade. ettugegAgi, samsa avara vigaDa vikramarAya nATakadalli nirISanu mahiSUrapurada paTTaNiga rondige raNadIrana kuritAgi hELuva mAtugaLu avarannu roccigebbisuttade; Adare, nODugarige adu tamASeyAgi kANisuttade. yAkendare, nijakkU Atanu bEkendE janarannu baDidebbisalu A mAtugaLannu hELuttiddAnallade, raNadIrana kuritAgi antaha anisike gaLAvuvU Atana manassinallilla embudannu nATakada nODugaru modalE tiLidukonDiruttAre.

nATakada pAngugaLu tammaSTakkE nuDiyuva (svagata) mAtuga LindalU nODugarige avara anisike, uddESa, niluvu modalAduvu gottAguttave. avareduru nODugariddArembudE intaha mAtu gaLannu nATakadalli sErisiruvudakke mUla kAraNa. sULunuDigaLalli intaha orsULugaLu baruvudilla.

(5) nATakavU ondu nalbaraha: nATakavondu nalbaraha (sAhitya baraha) embudU adannu sAmAnya mAtininda bErAgiruvante mADuttade. nalbarahagaLalli kanDubaruva paricegaLellavU nATakada naDunuDigaLallU baruttave. ettugegAgi, adaralli baruva pAngugaLella kalpitavAduvu, mattu I pAngugaLa mAtukate, anisike, naDavaLike modalAdavU kalpitavAduvu.

nalbarahagaLalli sollugaLannu Odugaru gamanisuva hAge bareya lAguttade mattu idakkAgi avannu yAvAgina baLakeyalliruva hAge baLasade, bEre bagegaLalli baLasalAguttade. oLahuruLu, kaTaki(vyangya) nuDi, ippuruLu, mArpuruLu modalAdavu avugaLalli heccu baLakeyAguttave. nATakagaLalliyU hIgeyE. mEle sUcisida hAge, avugaLalli baruva mAtugaLannu bEre kaDegaLalli baLasidevAdare adu tIrA asahajavendinisadiradu.

ಕನ್ನಡ →

5.3.2 naDunuDiyalli sULunuDiya kaTTalegaLa baLake

pAngugaLa naDuve baLakeyAguva naDunuDigU janara naDuve baLake yAguva sULunuDigU naDuve mEle vivarisidantaha halavAru vyatyAsagaLiveyAdarU, nalbarahagaLallella sULunuDige tumbA hattiradavAgiruvavugaLu nATakagaLE. yAkendare, dUruvudu, bayyuvudu, hogaLuvudu, oppuvudu, allagaLeyuvudu, suLLu hELuvudu modalAda sULunuDiyalli kANisikoLLuva halavAru bageya mAtina kelasagaLu bEre bageya nalbarahagaLiginta nATakagaLalli heccu baLakeyAguttiruttave. I kAraNakkAgi, sULunuDigaLa oLaguTTannariyalu sollarigaru baLasuva halavu holabu(vidAna) gaLannu nATakada oLaguTTannariyuvallU baLasalu baruttade.

ettugegAgi, janaru mAtanADuvAga sAmAnyavAgi kelavu kaTTale gaLannu muriyadiruttAre, mattu tamma kELugarU avannu muriyadirabahudendu edurunODuttiruttAre. pAl graysa emba arimeyarigaru intaha nAlku mukya kaTTalegaLannu hesarisiddAre: nijavannE hELuvudu; bEkAdaSTE hELuvudu; takkudAdudannE hELuvudu; mattu tiLiyuvante hELuvudu. I kaTTalegaLannu sULunuDigaLalli muriyabAradendEnilla; janaru AgAga ivannu muriyuttiruttAre; Adare hAge muridAga, halavAru toDakugaLu kANisikoLLuttave.

I kaTTalegaLu entahavu embudannu tiLiyalu kelavu ettugegaLannu gamanisabahudu: gaNapati dEvAlayakke illinda eSTu dUra?

endu yArAdarU kELidare, nIvu nimage gottiddante sariyAda dUravannE tiLisuttIri, mattu A mUlaka modalaneya kaTTaleyannu muriyadiruttIri. idallade, kELida kELvige hondikeyAguvantaha viSayagaLannu mAtravE sAmAnyavAgi tiLisuttIrallade, bEre hondike yAgada viSayagaLannu tiLisalu hOguvudilla. Adare, bEkendE I kaTTalegaLannu muriyuvavarU kelavariruttAre.

kelavaru ondu kELvige uttara koDalu manassilladiruvAga, bErEna nnAdarU hELuttAre; hIge mADuva mUlaka, avaru mUranE kaTTaleyannu muriyuttAre. innu kelavaru hELuvudannu tiLiyAgi, ippuruLugaLu talehAkada hAge hELuva badalu, bEkendE kELugarige gondalavunTAguva hAge mAtanADuttAre; ivaru nAlkaneya kaTTale yannu muriyuttAre.

sAmAnyavAgi, kELugaru nammannu tappAgi tiLiyabArademba bayake nammalliruttade. hAgAgi, mAtanADuvAga nAvu mElina kaTTalegaLannu muriyalu hOguvudilla. Adare, halavu kaDegaLalli ivannu bEre kAraNakkAgi muriyabEkAguttade: kelavomme kELugarige bEsaravAguva hAgiddalli suLLu hELabEkAguttade; manassina duguDavannu aDagisalu EnEnO haraTabEkAguttade; mattu kelavomme hELabEkendiruvudannu OreyAgi illavE ippuruLugaLu kANisikoLLuvante hELabEkAguttade. nATakagaLa naDunuDiyannu bareyuva barahagAraru bEkendE I kaTTalegaLannu tamma pAngugaLu AgAga muriyuttiruvante mADuttAre. idakke kAraNavEnendare, nATakagaLalli pAngugaLa naDuve AgAga tikkATa vunTAguva hAge mADabEkAguttade, mattu adarindAgi sannivESadalli bigita kANisikoLLuva hAge mADabEkAguttade. hAge mADadiddare, nATakagaLu Odugara illavE nODugara Asaktiyannu uLisikoLLa lAravu. mEle vivarisidantaha mAtina kaTTalegaLannu muriyuva mUlaka, avu nODugara illavE Odugara kutUhalavannu keraLisu ttave.

ettugegAgi, jaDabarata avara mUkabali nATakadalli sItakka tanna magaLannu ganDana maneyavaru kaLisuttArO illavO endu kELidAga

SInappanu nEravAda marunuDiyannu koDuva badalu, sItakkana magaLa ganDana maneyannu varNisalu toDaguttAne. idu mUraneya kaTTale yannu muriyuvudAdarU, nODugarige A maneya paricayavannu odagisi, munde naDeyaliruva esakakke munnuDiyAguttade.

Ti.pi. kaylAsam avara pOlikiTTi nATakadalli baruva keLagina naDunuDiyalli sULunuDiya eraDanE kaTTaleyannu muriyalAgide:

muduka: … ondu vArdalli nAk janAnna kaLkonDE buddi! … doDmAri bAyige tuttiTTu … kiTTi: (aNakisuvudannu biTTu) nAku janAnu! ondE vArdallE! … mAri bAyige tuttiTTu! yAva mArigayya?

I naDunuDiyalli kiTTi muduka hELidudannE hELuva hAge, mattu sULunuDiya eraDanE kaTTaleyannu muriyuva hAge mADa lAgide. Adare, A mUlaka avanige tanna beragannu tumbA cannAgi sUcisalu sAdyavAgide.

nATakagaLalli baruva pAngugaLu ondakkinta ondu bErAgi kANisuva hAge mADuvalliyU mAtina kaTTalegaLannu baLasikoLLalu baruttade. ettugegAgi, obba vyakti yAvAgalU bEreyavaru mAtanADuttiruvAga naDuve EnAdarU hELuttiruvante, mattu bEreyavara mAtannu tunDisuttiruvante tOrisabahudu. hIge mADuva mUlaka, Atanobba tumbA oraTanAda vyaktiyembudAgi kANisabahudu. innobba vyakti yAvAgalU bEreyavaru hELidudannu hAgeyE hELuttirabahudu, mattu hAge hELuvudE Atana pariceyAga balludu. I eraDu kaDegaLallU mAtina kaTTalegaLannu muriyalAgide embudannu gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.3.2 ADunuDi mattu oLanuDigaLa baLake

nATakadalli ondu pAngina (pAtrada) mAtugaLannu bareyuvAga, adu entahavarannu sUcisuttade embudannu nenapinallirisikoLLuvudu

avaSya. Ata eSTu kalitiddAne, yAva Uru mattu pangaDakke sEriddAne, Atana vayasseSTu, entaha kelasadalliddAne modalAda halavu bageya viSayagaLannu gamanadallirisikonDu, adakke takkudAguva hAge A pAngina mAtugaLannu bareyabEkAguttade.

ellarigU avaradE Ada anubava, tiLuvaLike, anisike, mattu naDavaLikegaLiruttave. ivannella oTTige avara parice endu kareya bahudu. avaru ADuva mAtugaLalli I parice halavu bagegaLalli kANisikoLLuttade. nATakavannu bareyuvavaru adaralli baruva pAngugaLa pariceyannu avara mAtugaLu sariyAgi tOrisikoDuvante nODikoLLabEku. illavAdare, nODugarige A pAngugaLu nambaballa vendu anisalAravu.

idallade, ondu pAngige ondu bageya mAtannu omme koTTa mEle nATakaduddakkU antahadE mAtannu adakke koDuttirabEkAgu ttade. ettugegAgi, SrIrangara harijanvAra nATakadalli vEdakkana mAtu gaLannu gamanisabahudu. ivugaLalli baLakeyAguva padagaLalli uddakkU ikAra illavE ekArada modalu baruva vakAra bidduhOguvudannu, mattu adara badalu yakAra baruvudannu kANabahudu (vicAra> yicAra, viSvAsa>yiSvAsa, vENakka>yENakka). bEre yAva pAngugaLa mAtinallU I badalAvaNe kANisuvudilla. hAgAgi, nATakada Odugarige illavE nODugarige idu A pAngina ondu pariceyAgi kANisuttade.

Urininda Urige mattu pangaDadinda pangaDakke (illavE jAti yinda jAtige) ADumAtu bEre bErAgiruttade. nATakadalli pAngina Uru mattu pangaDagaLannu sUcisuvudakkAgi ADumAtannu baLasa lEnO sAdyavide; Adare, idarindAgi heccina Oduga illavE nODugarigU A pAngu Enu hELuttideyembudE gottAgada hAge Agaballudu. hAgAgi, ADumAtannu pUrtiyAgi baLasuva badalu, ADumAtemba anisikeyannu koDaballa kelavu pada mattu padarUpagaLannu illavE sollugaLa iTTaLagaLannu mAtravE nATakada naDunuDigaLalli baLasahOguvudu oLLeyadu.

nuDigaLigiruva oLanuDigaLannU idE bageyalli baLasabahudu: bEre bEre kelasagaLalliruva janaru bEre bEre bageya oLanuDigaLannu baLasuttAre. ettugegAgi, vakIlaru, DAkTarugaLu illavE injiniyaru gaLu tamma tammoLage mAtanADuvAga, tammadE Ada oLanuDigaLannu baLasuttiruttAre. nATakadallU kUDa, intaha pAngugaLu tammoLage mAtanADuva samayadalli I tammadE Ada oLanuDigaLannu baLasuva hAge mADabahudu. Adare I baLakeyannU, ADunuDiya baLakeya hAge, haddinallirisikoLLabEkAguttade. illavAdare, I pAngugaLu Enu hELuttiddArembudu nATakada nODugarige gottAgadu.

ಕನ್ನಡ →

5.4 nATakadalli nuDiyoDDava

nATakagaLannu bareyuvavarige mattu bareda nATakagaLannu oredu nODu vavarige (vimarSakarige) eraDu bageya sollarimeya tiLivugaLu neravige baraballuvu: sollugaLa naDuvina pattuge(sambanda)yentahadu, entaha pattugeyiddare baraha cannAgiraballudu embudara kuritAda tiLivu ondu bageyadu, mattu sollugaLige yAva bageya huruLugaLella iraballuvu, mattu I huruLugaLannu baLasikonDu nODugara Asakti yannu hEge uLisikoLLabahudu embudara kuritAda tiLivu innondu bageyadu. I eraDu bageya tiLivugaLU nATakada nuDiyoDDava(Sayli) vannu kalpisikoLLuvalli neravige baruttave.

ಕನ್ನಡ →

5.4.1 sollugaLa naDuvina pattuge

eraDu illavE heccu mandi oTTige sEri mAtanADuttiruvAga, yAru, yAvAga, mattu hEge mAtinalli toDaguttAre emba viSayadalli halavu bageya arake(samSOdane)gaLu naDedive. ivannu oTTAgi pALihiDiyuvudu illavE pALiyettuvudu embudAgi kareyabahudu. I arakegaLa mUlaka IgAgalE kanDu hiDidiruva sangatigaLu nATakagaLa naDunuDigaLalli baruva sollugaLa naDuvina pattugeyannu vivarisuvalli neravige baraballuvu.

obbana mAtu mugida mEle uLidavaralli mAtanADuva pALi yAradu embudannu kaNNusanneya mUlaka illavE hesarannettuva mUlaka avanE sUcisabahudu, illavE mAtanADuvavanu tAnE pALiyannettikoLLabahudu. sAmAnyavAgi, I pALihiDiyuva kelasa salIsAgi, heccina aDetaDegaLillade, naDeyuttiruttade. Adare kelavomme toDakugaLU kANisikoLLuttave.

ettugegAgi, kelavomme ibbaru oTToTTige mAtanADalu toDagu ttAre; Adare sAmAnyavAgi, avarallobbanu tanna pALiyannu biTTukoDuva mUlaka, I toDakannu bageharisuttAne. obbana mAtu mugiyuva modalE innobbanu mAtinalli toDaguvudU ide. Atana mAtu tanage oppigeyAguvudilla embudannu sUcisuvudakkAgi I rIti mADabahudu, illavE Atanu hELuttiruvudakke tanna oppige yannu sUcisuvudakkAgiyU hIge mADabahudu. I eraDu bage yallU obbanu mAtanADuttiruvAga naDuve innobba tanna mAtannu sErisalu hOgabahudu.

sAmAnyavAgi, pALigaLu nuDi mattu marunuDi emba jODigaLAgi baruttiruttave. kELvi-marunuDi, dUru-tappappige, tegaLike-allagaLeta, haduLore(SubASaya)-haduLore modalAduvu intaha jODupALigaLu. ivugaLalli kelavu bageya marunuDigaLannu ADugaru edurunODuttiruttAre. hAge edurunODuttiruva mAtiginta bErAgiruva mAtina baLakeyAdAga tikkATavunTAguttade.

nATakada naDunuDiyalli pAngugaLa naDuve pALihiDiyuva kelasa hEge naDeyabEku embudannu barahagArarE tIrmAnisuttAre. pAngu gaLa pariceyannu sUcisuvudakkAgi, mattu sannivESadalli bigitava nnunTumADuvudakkAgi avaru adannu tamage bEkAda hAge halavu bagegaLalli badalAyisikoLLaballaru. I kelasavannu naDesuvalliyU pALihiDiyuva kuritAgi tiLivigaru naDesiruva arakegaLu neravige baraballuvu.

ettugegAgi, Ti.pi. kaylAsam avara tALIkaTTOkkUlInE emba

nATakadalli baruva keLagina naDunuDiyannu gamanisabahudu:

lakShmi: bandrA…? nAgatte: illa! innU UrallE idhEne! …. idEnu jANatanada praSneyO? … Uru biTTu Urige bandu edurige nintirOvranna nODi bandrA andre, Enu buddhimandAnO, illa dxShTi madhyasthAnO, nanagEngottu!…?

haduLoreyAgi hELida mAtannu haduLoreyendu tiLiyade, adakke nEra huruLannu koDuva mUlaka illi nODugaru naguvante mADalAgide.

kELuganige madipannu (gavravavannu) koDuvudakkAgi nInu padada badalu nIvu padavannu baLasalAguttade. I yAvAgina baLakeyannu muriyuva mUlakavU naDunuDiyalli tikkATavannunTumADalu baruttade. hIge mADiruvudannu Ti.pi.kaylAsanravara tALIkaTTO kkUlinE nATakadalli kANabahudu. adaralli uddakkU narasimhayyanu rAmaNNanoDane mAtanADuvAga nIvu padavannu baLasuttiddu, nATakada koneyalli, iddakkidda hAge, madipu keDisuva nInu padavannu baLasuttAne. varadakSiNeya viSayadalli AtanallunTAda kOpa, nirASe, tiraskAra modalAda anisikegaLannu I mUlaka tumbA cannAgi sUcisalAgide.

ಕನ್ನಡ →

5.4.2 sollugaLa huruLugaLu

sollugaLige avugaLa ellA baLakegaLallU kANisuvantaha avugaLadE Ada huruLu (arta) mAtravallade, ondondu baLakegU takkudAda huruLugaLU iruttave. ettugegAgi, ivattu tumbA taDavAyitu emba sollannu rAtri bahaLa hottu haraTe hoDeyuttA kuLitavarallobbanu hELidanAdare, mAtu mugisi malagalu hOgONa emba huruLu siguttade. idakke badalu, adE sollannu maneyalli sinimAkke hOgalu aNiyAgi kAdu kuLitiruva henDatige kelasadinda hindirugida ganDa hELidanAdare, sinimAkke hOgalu ivattu sAdyavAgadu emba huruLu siguttade.

I rIti ondu sollige nEravAgi adaradE Ada huruLiddarU, baLakeya kuLLiha(sandarba)vannavalambisi bEreyE huruLu sigaballudu. idu baLakeyondaralli sollige ADuganu koDuva huruLAda kAraNa, idannu ADugana huruLu embudAgi kareyabahudu.

oLLE nATakagaLalli sollugaLannu nEravAgi avugaLadE Ada huruLi nalli baLasuvudakkintalU, mEle sUcisidantaha ADugana huruLinalli baLasuvudE heccu. ettugegAgi, Ti.pi. kaylAsam avara pOlikiTTi nATakadalli, kiTTi hELuva mAtannu gamanisabahudu:

ammA, magUn sAyisbEkU andre, manEli bhAviyilvE? … bIdIli hOgO banDigaLa munde hAki … iShTu janakke tondare … badlAgi manE bhAvIlE dabbiTre elrigU salIsu.

I mAtugaLigiruva nEravAda huruLu illi mukyavalla, avakke ADuganu koTTiruva huruLE mukya. mAtugaLa kuLLihadinda idu gottAguttade.

nATakagaLalli kelavu nODugarannu naguvinalli muLugisabahudu, mattu innu kelavu avaru kaNNIru surisuvante mADabahudu. I eraDu bageya nATakagaLallU heccukaDime ondE bageya kategaLannu baLasalAguttade. eraDarallU pAngugaLa naDuvina tikkATa mattu adarinda mUDibaruva bigitagaLu baLakeyAguttiruttave. hAgiddarU, avugaLalli ondu bageya baraha nODugaralli aLuvannunTu mADu ttade, mattu innondu bageya baraha naguvannunTumADuttade. avugaLa naDuvina I vyatyAsa mukyavAgi avugaLalli barahagAraru naDunuDi yannu barediruva bageyannu avalambiside.

ettugegAgi, munde AranE pasugeyalli (6.4ralli) vivarisiruva hAge, nagubarahagaLalli ippuruLina sollugaLannu tumbA jANmeyinda baLasalAguttade. modalige Odugaru avugaLigiruva eraDu huruLu gaLalli ondannu paDeyuva hAge mADalAguttade; AmEle, nijakkU solligiruvudu A huruLO illavE bEre huruLO emba

viSayadalli samSaya huTTuva hAge mADalAguttade, mattu koneyadAgi, ommegEnE adara eduru nilluva innondu huruLige Odugaru negeyuvante mADalAguttade. I negeta avarannu beragu goLisuttade, mattu nageyalli muLugisuttade.

baLakeyalliruva nANNuDiyondannu tirucuva mUlakavU Oduga rannu illavE nODugarannu beragugoLisi, avaru naguvante mADa bahudu. ettugegAgi, SrIranga avaru bareda SOkacakra nATakadalli hengasara buddi moLakAla keLage emba nANNuDiyannu tiruci keLagina sollannu unTumADalAgide:

rangamma: … “I hottAdrU moLakAla myAlina dhOtara biTTu I agala dhOtara uTTugOri” anta hELidre, “ganDasina buddi moLakAla keLage illa, muccigOLikke” andru.

aLu, nagu modalAda halavu bageya anisikegaLannu mAtina mUlaka nODugaralli mUDisabEkendiruva barahagArarige mAtina oLaguTTannu tiLisuva sollarime halavu bagegaLalli neravige baraballudu.

ಕನ್ನಡ →

5.7 tiruLu

nalbarahagaLannu bareyuvalli mattu avannu orehaccuvalli sollarimeya tiLivu hEge neravige baraballudu embudannu I pasugeyalli pariSIlisalAgide.

(1) oLLE nalbarahagAraru tamma barahagaLalli pada, padakante, sollina iTTaLa modalAdavugaLa Aykeyannu hEge mADiddAre, mattu avugaLa mUlaka tamma barahagaLannu mElettalu avarige hEge sAdyavAgide embudannu tiLiyalu sollarimeya tiLivu bEkAguttade.

(2) nalbarahagaLalli halavu bageya sollarimeya kaTTalegaLannu muriyuva mUlaka Odugara gamanavannu barahada huruLininda barahadeDege hariyuvante mADalAguttade. idakkAgi entaha

kaTTalegaLannu muriyaballevu embudannu tiLiyuvalli I kaTTalegaLa tiLivu neravige baruttade.

(3) nATakagaLalli baruva naDunuDigaLannu bareyuvalli sULunuDiya halavu kaTTalegaLannu muriyabEkAguttade. idannu naDesuvalli sULunuDiya kaTTalegaLa tiLivu neravige baraballudu.

(4) idallade, nATakagaLalli ADunuDi illavE oLanuDigaLannu pUrtiyAgi baLasuva badalu, pAngugaLa mAtinalli avugaLa baLake yAgide emba anisikeyannu nODugaralli mUDisuvaSTara maTTige mAtra avannu baLasabEkAguttade. idakkU I ADunuDi mattu oLanuDigaLa sollarimeya tiLividdare oLLeyadu.