← Ch 10  ·  Contents  ·  Ch 12 →

Chapters: Ch 1 · Ch 2 · Ch 3 · Ch 4 · Ch 5 · Ch 6 · Ch 7 · Ch 8 · Ch 9 · Ch 10 · Ch 11 · Ch 12

adhyAya ೧೧ — viShayavAkyagaLu

↑ oLapiDige hintirugi


viShayavAkyagaLu

ಕನ್ನಡ →

೧೧.೧ pIThike

haLegannaDadalli mukhyavAgi eraDu rItiya vAkyagaLu baLakeyallive. ivannu “kriyAvAkya’ mattu “viShayavAkya’ endu kareyabahudu. ivugaLalli kriyAvAkyagaLu ondu ghaTaneyannU, viShayavAkyagaLu ondu viShaya illa vE sangatiyannU tiLisuttave.

(೧ka) nIm IgaL‌ pETum “nIvu Iga hELi’ (೧kha) nIm AdityananaLipa tEjarir‌ “nIvu sUryanannu tiraskarisuva tEjassuLLavaru’

(೧ka) vAkya kELuga Enu mADabEku embudAgi Atanu naDesabEkAgiruva ondu ghaTaneyannu sUcisuvudAda kAraNa, kriyAvAkya, mattu (೧kha) vAkya kELuga entahavanu (“sUryanannu tiraskarisuva tEjassuLLavanu’) embudAgi ondu sangatiyannu sUcisuttideyAda kAraNa, viShayavAkya.

hindina adhyAyagaLallella nAvu mukhyavAgi haLegannaDada kriyAvAkyagaLu hEge samskxtada kriyAvAkyagaLinda bhinnavAgive embudannu pariSIlisiruvevu. idallade, haLegannaDa vayyAkaraNigaLige I vyatyAsagaLa ariviralillavAda kAraNa, avaru hEge haLegannaDada kriyAvAkyagaLannu samskxta vAkyagaLa mAdariyallEnE varNisalu prayatnisiddaru, mattu idarindAgi, avaru hEge halavu samasyegaLige mattu gondalagaLige oLagAgiddaru embudannU pariSIlisiruvevu.

I adhyAyadalli haLegannaDada viShaya vAkyagaLigU samskxtada viShaya vAkyagaLigU naDuve mukhyavAgi entaha vyatyAsagaLive embudannu vivarisalAgide. ivannU haLegannaDa vayyAkaraNigaLu sariyAgi gamanisilla, mattu idarindAgi, haLegannaDada halavu vaySiShTa gaLannu vivarisalu avarige sAdhyavAgilla.

ಕನ್ನಡ →

೧೧.೨ viShaya vAkyagaLa vibhajane

haLegannaDada viShaya vAkyagaLige mUru mukhya uddESagaLive: (೧) obba vyakti illavE vastuvina guNadharmavannu tiLisuvudu, (೨) AtanigU innobba vyakti illavE vastuvigU naDuviruva sambandhavannu tiLisuvudu, mattu (೩) ondu jAgadalli o

cE

vyakti illavE vastuvina iravannu tiLisuvudu embuvE I mUru mukhya uddESagaLu.

ivannavalambisi, haLegannaDada viShayavAkyagaLannu anukramavAgi “guNavAkyagaLu’, “sambandha vAkyagaLu’ mattu “iruvikeya vAkyagaLu’ emba mUru gumpugaLalli vingaDisabahudu (bhaT‌ ೨೦೦೪:೬೪ nODi).

(ka) guNadharmavannu tiLisuva viShayavAkyagaLu (೨ka) avar‌ piriyar‌ “avaru hiriyaru’ (೨kha) ivaL‌ gandharva vanite ivaLu gandharva strI’ (೨ga) Atane valam takkam “avanu nijavAgiyU takkavanu’ (೨gha) I banam hiDimbavanam “I bana hiDimbavana’

(kha) sambandhavannu tiLisuva viShayavAkyagaLu (೩ka) enage ayvar‌ makkaL‌ oLar‌

“nanage ayvaru makkaLu iddA dhe (೩kha) kAryasiddhi prAdurbhAvakke vighnam palavu oLavu

“phalaprAptiyAguvudakke halavu vighnagaLu ive’ (೩ga) enage gandharvara kApasadaLam unTu

“nanage gandharvara rakShakadaLa ide’

(ga) iruvikeyannu tiLisuva viShayavAkyagaLu (೪ka) ayhikada toDarpu enniravinoL‌ unTu “ihalOkada bandhana nanna sthitiyalli ide’ (೪kha) mEruva pon‌ bhanDAradoL‌ unTu “mEruparvatada cinna bhanDAradalli ide’ (೪ga) innum pAnDavar‌ oLar‌ : “pAnDavaru innU iddAre’

ಕನ್ನಡ →

೧೧.೩ guNavAkyagaLa racane

guNadharmavannu sUcisuva viShaya vAkyagaLalli mukhyavAgi obba vyakti, vastu, illavE sangatiyannu sUcisuva ondu ghaTakavU, adara guNadharmavannu sUcisuva

ondu AkhyAta padavU iruttave.

mEle (೨ka)dalli bandiruva guNavAkyadalli avar‌ embudu obba vyaktiyannu sUcisuva ghaTaka, mattu piriyar‌ “hiriyaru’ embudu A vyaktiya guNadharmavannu sUcisuva AkhyAta pada. (೨gha)dalli I banam embudu ghaTaka mattu hiDimbavanam embudu AkhyAta pada. ghaTakada guNadharmagaLallondannu (adara hesarannu) AkhyAta pada sUcisuttade.

keLagina vAkyagaLalli I rIti obba vyakti illavE ondu vastuvina guNadharmavannu sUcisuva badalu, ondu sangati illavE ghaTaneya guNadharmavannu sUcisalAgide.

(೫ka) Ikeyam kaykoLvude kajjam “Ikeyannu svIkarisuvudE (ninage yOgyavAda) kArya’ (೫kha) ennoLAda kisur‌ ennoDavOpudu oLLitu “nannalli huTTida I jagaLavu nanna joteyalliyE hOguvudu oLLeyadu’

(೫kha)dalli Ikeyam kaykoLLudu emba ghaTaneya guNadharmavannu kajjam “(ninage yOgyavAda) kArya’ emba AkhyAta pada sUcisuttade.

೧೧.೩.೧ linga-vacana pratyayagaLu

guNapadagaLu guNavAkyada AkhyAta padavAgi barabEkiddalli , avugaLondige ghaTakada lingavacanagaLannu sUcisuva pratyaya barabEku embadondu niyama haLegannaDadallide. hAgAgi, nijakkU guNapadagaLu illi avugaLa nAmarUpadalli baLakeyAguttave.

idallade, intaha vAkyagaLalli guNadharmavannu sUcisuvudakkAgi nAmapadagaLU AkhyAta padagaLAgi baraballuvu, mattu I AkhyAta padagaLa koneyalli linga- vacanagaLannu sUcisuva pratyayagaLu bAradeyU iralu sAdhyavide:

(೬ka) chatravatiyembudu dxpadana polal‌

“chatravati embudu dxpadana vAsasthaLa (rAjadhAni)’ (೬kha) idu ninna koTTa tale

“idu nInu koTTa (badukisi uLisida) tale’

೧೧.೩.೨ AkhyAta pratyayagaLu

haLegannaDada guNavAkyagaLalli avugaLa ADuga illavE kELugana guNadharmavannu sUcisalAgideyAdare, avugaLa AkhyAta padadondige A eraDu puruShagaLannu (uttama mattu madhyama puruShagaLannu) mattu avugaLa vacanavannu sUcisuva AkhyAta pratyayagaLannU baLasabEkAguttade. I pratyayagaLu ghaTakada linga-vacanagaLannu sUcisuva pratyayada

anantara baruttave:

(೬ka) An‌ vividha gandhangaLanu avayavadoL‌ mADuva phaTTivaLtiyen‌ “nAnu vividha gandhagaLannu Sramavillade tayArisuva ghaTTivalli’ (೬kha) nIm uditOditanay‌ “nInu abhivxddhiyAguvavanu’ (೬ga) bharatakulatiLakarir‌, varaSarAsanavyagrahastarir‌, baLayutarir‌ “(nIvu) bharatavamSatilakaru, bilvidyeyalli pariNataru, (mattu) baliShTharu’ (೬gha) nAmellamonde garuDiyoLOdida mAnasarevu “nAvella ondE garaDiyalli kalita manuShyaru’

(೬ka) vAkyadalli AkhyAta padavAgi ghaTTivaLti embudu bandiddu, adara koneya ikAra ghaTakada linga-vacanagaLannu sUcisuttade, mattu ADuganannu sUcisuva AkhyAta pratyaya (en‌ embudu) I ikArada anantara bandide; (೬kha) vAkyadalli AkhyAta padavAgi uditOdita embudu bandiddu, adara koneyalli ghaTakada linga-vacanagaLannu sUcisuva an‌ pratyaya bandide, mattu adara anantara kELuganannu sUcisuva Ay‌ AkhyAta pratyaya bandide.

(೬ga) vAkyadalli mUru AkhyAta padagaLu bandiddu, A mUru padagaLa koneyallU ghaTakada linga-vacanagaLannu sUcisuva ar‌ pratyaya, mattu adara anantara kELugarannu sUcisuva bahuvacanada ir‌ AkhyAta pratyayagaLu bandive; (Ogha) vAkyada AkhyAta pada mAnasarevu embudarallU ghaTakada linga-vacanagaLannu sUcisuva ar‌ pratyayada anantara ADuganondige itararannU sErisi sUcisuva bahuvacanada evu AkhyAta pratyaya bandide.

ADuga mattu kELugarannu biTTu, itara vyaktigaLu ghaTakagaLAgi bandiveyAdalli, I rIti AkhyAta padadondige AkhyAta pratyaya baruvudilla, linga-vacana pratyayagaLu mAtra baruttave (೨ka-gha nODi).

guNavAkyagaLu sUcisuva sangatiyannu (endare, vyakti, vastu modalAduvakkU guNadharmakkU naDuviruva sambandhavannu) allagaLeyuva alla pada intaha vAkyagaLa koneyalli bandideyAdare, ADuga illavE kELuganannu sUcisuva AkhyAta pratyaya alla padadondige mAtra baraballudu, illavE AkhyAta padadondigU baraballudu.

udAharaNegAgi, keLage koTTiruva pampabhAratada vAkyagaLannu gamanisabahudu:

(೭ka) kaNNaNuyada beLLanallen‌ (೪.೭೬)

“(nAnu) dxShTiya marmavannu tiLiyada beppanalla’ (೭kha) An‌ ganDavaLtiyen‌ allem (೮.೫೬)

“nAnu ganDaniruvavaLu alla’

(೭ka)dalli vAkyada ADuganannu sUcisuva en‌ pratyaya alla padadondige mAtra bandide; Adare, (೭kha)dalli adu ganDavalli emba AkhyAta padadondigU bandide.

viShayavAkyagaLu 8s

kelavomme ADuga mattu kELugarannu sUcisuva pratyayagaLu I rIti linga- vacana pratyayagaLa anantara baruva badalu, nEravAgi guNa padagaLa anantaravU baLakeyAguvudide. kESirAjanu (sU. ೨೩೦) uttama puruSha mattu madhyama puruShagaLalli eraDeraDu rUpagaLannu (pejanen‌-peaken‌, pajakivu-pearevu, oLLidanay‌-oLLiday‌, oLLidarir‌-oLLidir‌, ityAdi) koTTiruvudannu gamanisabahudu (venkaTAcala SAstra e ೧೯೯೪:೧೦೭ nODi).

intaha prayOgagaLu kESirAjanannu mattu itara viddA rimsarannu dAritappisiruva hAge kANisuttade. yAkendare, kESirAjanu mEle vivarisidantaha vAkyagaLa AkhyAtagaLAgi baruva oLLidan‌, oLLidar‌ modalAdavugaLallU AkhyAta(vibhakti) pratyayagaLu bandiveyembudAgi prayOgagaLannu udAharisiddAne.

Adare, nijakkU I AkhyAta padagaLalli kANisuva an‌, ar‌ modalAda pratyayagaLu linga-vacana pratyayagaLallade, prathama puruShada AkhyAta pratyayagaLalla. yAkendare, avu I jAgadalli mAtravallade bEre jAgagaLallU baruttave. I guNapadagaLannu nAmapadagaLa jAgadalli baLasabEkAgiruvallella avakke I linga-vacana pratyayagaLannu sErisabEkAguttade (೪.೨.೧ nODi).

idallade, oLLidanen‌, oLLidarevu, oLLidanay‌, oLLidaray‌ modalAda uttama mattu madhyamapuruSha AkhyAta padagaLallU I pratyayagaLa baLakeyAguvudAda kAraNa, avannu AkhyAta pratyayagaLinda bhinnavAda linga-vacana pratyayagaLendu parigaNisade bEre dAriyilla.

೧೧.೩.೩ kriyApadada baLake

haLegannaDada guNavAkyagaLalli Agu kriyApadada mundina samayada rUpagaLannu Igina samayada arthadalli baLasalu sAdhyaviddu, idakke vAkya tiLisuva sangatiyannu otti hELuva arthavide. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva pampabhAratada vAkyavannu gamanisabahudu:

(೮) akhiLAstra viSAradanappanum gelalkariyanum ondi bAradanum ankada karNane (೯.೬೧) “ellA astagaLallU viSAradanAgiruvavanU, jayisuvudakke asAdhya(nAgiruvavanU) mattu namma joteyalli bAradava (nAgiruvavanU) prasiddhanAda karNanE’

(೮)nE vAkyadalli mUru guNavAkyagaLannu um pratyayada mUlaka oTTige sErisi hELalAgide. I mUru guNavAkyagaLalli modalaneyadu mAtra appan‌ kri yApadadondige baLakeyAgide. adilladeyU (akhiLAstra viSAradanum karNane embudAgi) I vAkyavannu tayArisalu sAdhyavide embudannu illi gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

೧೧.೪ sambandha vAkyagaLa racane

haLegannaDada sambandha vAkyagaLalli mukhyavAgi eraDu ghaTakagaLu bandirutta ve. ivugaLalli ondu ghaTaka ge pratyayadondige baruttiddu, vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuttade, mattu innondu ghaTaka yAva pratyayavU illade baruttiddu, antaha vyakti, vastu modalAduvugaLige sambandhisiruvantaha bErondu vyakti illavE vastuvannu sUcisuttade.

idallade, intaha sambandha vAkyagaLalli sAmAnyavAgi oL‌ (uL‌) kriyApadada ondu rUpavU baruttade. I kriyApadavu sambandhisiruva vyaktiya puruSha-linga- vacanagaLannu sUkShmavAgi sUcisuttade. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva sambandha vAkyavannu pariSIlisabahudu:

(೯ka) enage Ayvar‌ makkaL‌ oLar‌ “nanage ayvaru makkaLu iddA re”

(೯ka)dalli enage ghaTaka ADuganannU, aytar‌ makkaL‌ ghaTaka ADuganondige sambandhisiruva vyaktigaLannU sUcisuttave. intaha vAkyagaLalli oL‌ kriyApada bAradiralU sAdhyavide.

(೯kha) enage nIne pati “nanage nInE pati’

ಕನ್ನಡ →

೧೧.೫ iruvikeya vAkyagaLu

sambandha vAkyagaLa hAge iruvikeya vAkyagaLallU mukhyavAgi eraDu ghaTakagaLu mattu oL‌ (uL‌) kriyApada baLakeyAguttave. ivugaLalli baruva eraDu ghaTakagaLalli ondu iruvikeya jAgavannu sUcisutti ddu, oL‌ pratyayadondige baruttade:

(೧೦ka) mEruva pon‌ bhanDAradoL‌ unTu “mEruparvatada cinna bhanDAradalli ide’

(೧೦kha) aDavigaLoL‌ paNbalam oLavu “kADugaLalli haNNuhampalugaLu ive’

intaha vAkyagaLalli oL‌ (uL‌) kriyApadavannu baLasadeyU iralu sAdhyavide embudannu keLage koTTiruva (೧೦ga) vAkyadalli kANabahudu:

(೧೦ga) emma maneyoL‌ Anum emma dharmapatniyum maganum magaLum intI nAlvare mAnasar‌ “namma maneyalli nAnu, nanna henDati, maga, magaLu, hIge nAlku janaru mAtra (iddAre)’

haLegannaDadalli oL‌ (uL‌) kriyApadada arthadallE baLakeyAguva ir‌ emba innondu kriyApadavU ide. I eraDu kriyApadagaLa naDuvina mukhya vyatyAsavEnendare, oL‌ kriyApadadondige samayavannu sUcisuva pratyayagaLu baruvudilla, Adare ir‌ kriyApadadodige hindina samayavannu sUcisuva d‌ pratyaya mattu mundina (illavE Igina) samayavannu sUcisuva p‌ pratyaya iveraDU baruttave.

(೧೧ka) anibarum mavnavratade irdar‌ “aShTu mandiyU mavnavAgiddaru’ (೧೧kha) kuDal‌ irpam baladEvanennanujeyam duryOdhanange “balarAmanu nanna tangiyannu duryOdhananige koDaliddAne’ (೧೧ga) piridum poTTu taDedirpevu “bahaLa hottu taDedidde ave”

I kAraNakkAgi, haLegannaDadalli ir‌ kriyApadaviruva vAkyagaLannu (avu iruvikeyannu sUcisuttiveyAdarU) kriyAvAkyagaLendu, mattu oL‌ kriyApadaviruva vAkyagaLannu viShayavAkyagaLendu parigaNisalu sAdhyavide.

I viShayadalli hosagannaDa haLegannaDakkinta bhinnavAgideyembudannu gamanisabahudu. hosagannaDadalli iru kriyApadavE intaha iruvikeya vAkyagaLalli baLakeyAguttiddu, adakke hindina, mundina mattu Igina embudAgi mUru rItiya samayagaLannu sUcisuva kriyArUpagaLive:

(೧೨ka) nAnu ninne maneyallE idde (೧೨kha) nAnu nALe maneyallE iruttEne (೧೨ga) nAnu Iga maneyallE iddEne

Adare, haLegannaDadalli ir‌ kriyApadakke eraDu samayagaLannu sUcisuva kriyArUpagaLu mAtra ive; hAgAgi, mundina samayavannu sUcisuva irpan‌, irpen‌ modalAda rUpagaLannE Igina samayavannu sUcisuvudakkAgiyU baLasalAguttade (೧೧ga nODi).

Adare mEle sUcisida hAge, ir‌ embudakkinta bhinnavAda oL‌ (uL‌) emba bErondu kriyApadavU haLegannaDadalli baLakeyAguvudAda kAraNa, ghaTane mattu sangatigaLa naDuvina vyatyAsavannu I kriyApadagaLallina vyatyAsavE sUcittadeyendu hELuva sAdhyateyide. Adare, I viShayadalli heccina samSOdhane naDesuva avaSyakateyide.

ಕನ್ನಡ →

೧೧.೬ samskxtada viShayavAkyagaLu

haLegannaDada hAge samskxtadallU mUru rItiya viShayavAkyagaLannu kANalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva vAkyagaLannu gamanisabahudu:

(೧೩ka) aham vxddhOsmi “nAnu muduka’

(೧೩kha) tasya bhUpatEH catvAraH putrAH santi “A rAjanige nAlvaru huDugaru iddA re’

(೧೩ga) asti gangAtIrE pATaliputra nAmadhEyam nagaram “gangAnadiya daDadalli pATaliputravemba hesarina nagaravide’

sambandhisuva vAkyagaLalli haLegannaDada ge (caturthI) pratyayada badalu samska tadalli ShaShThI vibhaktiya baLakeyAguvudembudannu (೧೩kha)dalli kANabahudu. I vAkyagaLalli baruva kriyApadavannu baLasadeyU iralu sAdhyavide (೧೪ka-ga nODi). Adare, haLegannaDada hAge samskxtada guNavAkyagaLalli ADuga mattu kELugarannu sUcisuva AkhyAta pratyayagaLu baruvudilla |

(೧೪ka) vxddho ೀham “nAnu muduka’

(೧೪kha) tasya bhUpatEH catvAraH putrAH “A rAjanige nAlvaru huDugaru’

(೧೪ga) gangAtIrE pATaliputra nAmadhEyam nagaram “gangAnadiya daDadalli pATaliputravemba hesarina nagara’

(೧೪ka) vAkyadalli ADuganannu sUcisuva aham “nAnu’ ghaTaka bandideyAdarU, guNadharmavannu sUcisuva vxddha padadondige uttama puruShada AkhyAta pratyaya bandilla embudannu gamanisabahudu.

೧೧.೬.೧ guNavAkyagaLalli vyatyAsa

haLegannaDada guNavAkyagaLigU samskxtada guNavAkyagaLigU naDuviruva innondu vyatyAsavEnendare, samskxtada guNavAkyagaLalli, haLegannaDadalliruva hAge, ghaTaka mattu AkhyAtagaLemba bhEdavilla. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva samskxta vAkyagaLannu gamanisabahudu:

(೧೫ka) idam mama gxham “idu nanna mane’

(೧೫kha) iyam‌ gavH SuklA “I dana biLi’

(೧೫ga) sarvam khalvidam brahma “idellavU brahma’

mEle koTTiruva (೧೫ka-ga) vAkyagaLalli eraDeraDu vAkyAmSagaLiddu, ivugaLalli yAvudu obba vyakti illavE vastuvannu sUcisuva ghaTaka, mattu yAvudu adara guNadharmavannu sUcisuva “AkhyAta pada’ embudAgi nirdharisuvudu kaShTa.

haLegannaDada guNavAkyagaLalli sAmAnyavAgi modalu baruva vAkyAmSavannu A vAkyada ghaTakavendu, mattu adara anantara baruva vAkyAmSavannu AkhyAta padavendu parigaNisalu sAdhyavide. idallade, ADuga mattu kELugarannu sUcisuva AkhyAta pratyayagaLa baLakeyAgiruvalli, antaha pratyayaviruva vAkyAmSavE AkhyAta pada endu hELalu sAdhyavide.

Adare, samskxtada guNavAkyagaLalli I rIti ghaTaka mattu AkhyAta padagaLa naDuve vyatyAsavilla. I viShayavannu vEda, upaniShattu modalAdavugaLannu ingliSh‌, phrenc‌, jarman‌ modalAda pAScAtya bhAShegaLige anuvAdisalu naDesiruva vidvAmsara prayatnagaLalli spaShTavAgi kANabahudu.

I pAScAtya bhAShegaLa guNavAkyagaLalli, haLegannaDada hAge, ghaTaka mattu AkhyAta padagaLa naDuve vyatyAsavide. vAkyadalli modalu baruvudu ghaTaka mattu anantara baruvudu AkhyAta pada. idallade, I eraDu vAkyAmSagaLa naDuve (haLegannaDadalliruva hAge) avugaLa svarUpadallU vyatyAsagaLive.

Adare, samskxtadalli intaha vyatyAsagaLilla, mattu intaha vAkyagaLalli baruva vAkyAmSagaLa jAgavannu hEge bEkiddarU adalu badalu mADuva svAtantrya samskxtadallide. hAgAgi, intaha vAkyagaLa eraDu vAkyAmSagaLalli yAvudannu ghaTakavembudAgi anuvAdisabEku, mattu yAvudannu AkhyAta padavembudAgi anuvAdisabEku embudu I vidvAmsarige ondu doDDa samasyeyAgide.

samskxtada I vaySiShTyavannu gayn‌-ektunD‌ (೧೯೭೮) avaru kUlankaSavAgi carcisiddA re. kelavaru anuvAdakaru intaha vAkyagaLalle lla eraDaneya vAkyAmSavE akhyAta padavembudAgi parigaNisiruvarAdare, bEre kelavaru elleDeyallU modalaneya vAkyAmSavannE AkhyAta padavendu parigaNisiddAre. innu kelavaru tamma anukUlakke sariyAgi (endare tAvu pratipAdisuva tatvajYAnakke anukUlavAguvante) kelavu kaDegaLalli modalaneya vAkyAmSavannU, bEre kelavu kaDegaLalli eraDaneya vAkyAmSavannU AkhyAta padavembudAgi parigaNisiddAre.

udAharaNegAgi, mEle (೧೫ga)dalli koTTiruva sarvam khalvidam brahma emba vAkyavannu gayn‌-eklunD‌ (೧೯೭೮) avaru pariSIlisida hadinaydu anuvAdagaLalli hattu anuvAdagaLu “idellavU brahma’ embudAgi, endare brahma padavannu AkhyAta padavembudAgi parigaNisi anuvAdisive; Adare, uLida aydu anuvAdagaLu “brahmanE idella’ embudAgi, endare (sarvam khalu) idam embudannu AkhyAta padavembudAgi parigaNisi anuvAdisive.

೧೧.೬.೨ guNavAkya mattu nAmapadakante

samskxtada nAmapadakantegaLallU intahadE samasyeyide. avugaLalli eraDu padagaLiddu, ondu innondara guNadharmavannu sUcisuttideyAdare, yAva pada guNadharmavannu sUcisuva “viSEShaNa’ pada, mattu yAvudu antaha guNadharmaviruva vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuva “viSEShya’ pada embudAgi nirdharisuvudu bahaLa kaShTa.

udAharaNegAgi, kxShNaH sarpaH emba padakanteyannu “kappAgiruva sarpa’ endAgali, illavE “sarpavAgiruva kappu (prANi)’ endAgali anuvAdisalu sAdhyaviddu, A eraDu padagaLalli yAvudu viSEShya, mattu yAvudu viSEShaNa embudannu nirdharisuvudu kaShTa (jOSi ೧೯೬೭ nODi). I padakanteyannu sarpaH kxShNaH embudAgiyU badalAyisalu sAdhyaviddu, hIge mADuvudarinda I padakanteya arthadalli badalAvaNeyAgabEkendEnU illa. intaha padakantegaLa eraDu angagaLa naDuve yAva vyatyAsavU illadiruvudu, mattu avugaLannu yAva anukramadallU baLasalu sAdhya embudE illi samasyeyAgide.

idallade, samskxtadalli ondu padakanteya eraDu angagaLa naDuve A padakantege sambandhisada bEre padagaLannu irisi hELalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, sarpaH mxtaH kxShNa H embudu “kappu hAvu satti tu’ emba arthada ondu vAkyavAgiralu sAdhyaviddu kxShNaH sarpaH emba padakanteya horagirabEkAda mxtaH pada adaroLage bandiralu sAdhyavAgide.

haLegannaDakkU samskxtakkU naDuve intaha vAkyagaLa racaneyalli kANisuva innondu vyatyAsavEnendare, haLegannaDadalli padakante mattu guNavAkyagaLa naDuve vyatyAsavide, Adare samskxtadalli illa. kriyApadagaLa sambandhisuva rUpagaLannu baLasuvalli I vyatyAsa spaShTavAgi kANisikoLLutta deH

(೧೬ka) mahAgrahArangaLa mahAjanangaLa koTTa ponna jannavirangaL‌ “SrEShThavAda agrahAragaLa mahAjanagaLu koTTantaha cinnada yajYO pavItagaLu’

(೧೬kha) tirasamidu dharaNIndrana koTTudu “I mUreLeya hAra dharaNIndranemba (sarparAjanu) koTTudu’

(೧೬ka) ondu padakante mattu (೧೬kha) ondu viShaya vAkya (guNavAkya). (೧೬ka)dalli kuDu kriyApadada sambandhisuva rUpa(kxdanta)vAda koTTa bandide, mattu (೧೬kha)dalli adE kriyApadada nAmarUpavAda koTTudu bandide.

Adare, samskxtadalli I rIti padakante mattu guNavAkkagaLa naDuve vyatyAsavannu sAdhisalu sAdhyavAgadu. mEle guNavAkyagaLige udAharaNegaLAgi koTTiruva vAkyagaLella padakantegaLAgiralU sAdhyavide.

(೧೭ka) sarpaH mxtaH “sarpa sattudu’ (೧೭kha) sarpaH mxtaH atrAsti “satta sarpa illi de’

(೧೭ka)dalli sarpaH mxtaH embudu ondu guNavAkyavAgi baLakeyAgide; Adare (೧೭kha)dalli adE bErondu viShayavAkyada vAkyAmSavAgi, endare padakanteyAgi baLakeyAgide. mEle (೪.೨.೨)ralli sUcisida hAge, haLegannaDadalli kxdantagaLigU kxllingagaLigU naDuve vyatyAsavide, Adare samskxtadalli antaha vyatyAsavilla embudE I rIti guNavAkya mattu padakantegaLu haLegannaDadalli bhinnavAgiddu samskxtadalli bhinnavAgilladiruvudakke mukhya kAraNa.

ಕನ್ನಡ →

೧೧.೭ sArAmSa

viShaya vAkyagaLa racaneyalli haLegannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve halavu mUlabhUtavAda vyatyAsagaLive. ivannu gamanisada kAraNa, haLegannaDada vayyAkaraNigaLige haLegannaDada viShayavAkyagaLannu spaShTavAgi varNisalu sAdhyavAgilla - nijakkU haLegannaDada viShaya vAkyagaLu entahavu embudannu sariyAgi tiLidukoLLabEkidda lli innU bahaLaShTu samSOdhanegaLannu naDesuva avaSyakateyide.