← Ch 2  ·  Contents  ·  Ch 4 →

Chapters: Ch 1 · Ch 2 · Ch 3 · Ch 4 · Ch 5 · Ch 6 · Ch 7 · Ch 8 · Ch 9 · Ch 10 · Ch 11

English → | ಕನ್ನಡ →

adhyAya mUru — viShayavAkyagaLa oLaracane

ಕನ್ನಡ →

3.1 pIThike

kannaDadalli mukhyavAgi mUru rItiya viShayavAkyagaLu baLakeyallive. ivu mUru rItiya sangatigaLannu tiLisuvudakkAgi baLakeyAguttave. I sangatigaLa svarUpada AdhArada mEle keLage koTTiruvante I vAkya gaLannu iruvikeya vAkyagaLu, guNavAkyagaLu mattu sambandha vAkyagaLu embudAgi hesarisabahudu. iruvikeya vAkyagaLu: yAvudAdarondu jAgadalli vyakti, vastu modalAdavugaLa iruvikeyannu tiLisuva vAkyagaLu.
(1ka) mEShTru klAsinalliddAre. (1kha) nimma hosa pustaka mEjina mElittu. (1ga) Akeya hattira ondu holige yantravide. (1gha) I hAlinalli nALe ondu sabheyide. (1ka) vAkyadalli klAsu emba jAgadalli mEShTru emba vyaktiya Igina iruvikeyannu tiLisalAgide, mattu (1kha) vAkyadalli mEju emba jAgadalli nimma hosa pustaka emba vastuvina hindina iruvikeyannu tiLisalAgide, ityAdi. guNavAkyagaLu: yAvudAdarondu guNadharmavannu vyakti, vastu modalAdavugaLa mEle horisuva vAkyagaLu.
(2ka) Akeya tuTi bahaLa kempagide. (2kha) nArAyaNasvAmiya tale nuNNagittu. (2ga) A huli bahaLa hasidide. (2gha) nimma kelasa avarige meccugeyAgide. (2ka) vAkyadalli bahaLa kempu emba guNadharmavannu Akeya tuTiya mEle horisalAgide, mattu (2kha) vAkyadalli nuNNage emba guNa dharmavannu nArAyaNasvAmiya taleya mEle horisalAgide, sambandhavAkyagaLu: yAvudAdarondu vyakti, vastu, sangati, ghaTane modalAdavugaLondige bErondu vyakti, vastu, sangati, ghaTane modalAdavugaLannu sambandhisuva vAkyagaLu. intaha vAkyagaLu ibbaru vyaktigaLa naDuviruva sambandhagaLannu (udA: nanTastike) mAtravallade obba vyakti mattu ondu vastuvina naDuviruva sambandhavannAgali (udA: vyaktiya anga, sottu, dEhada illavE manassina sthiti, kelasa, ityAdi) illavE eraDu vastugaLa illavE sangatigaLa naDuviruva sambandhavannAgali (udA: vastu illavE sangatiya guNadharma, anga, ityAdi) sUcisaballuvu. (3ka) A rAjanige mUvaru rANiyariddaru. (3kha) sItApatige nAlku emmegaLive. (3ga) Atana mAtige bahaLa beleyiruttade. (3gha) poೀlIsarige nimma mEle samSayavittu. (3ka) vAkyadalli rAja emba vyaktigU mattu mUvaru rANiyarigU naDuviruva sambandhavannu sUcisalAgide, mattu (3gha)dalli poೀlIsa rigU mattu nimma mElina samSaya emba guNadharmakkU naDuviruva sambandhavannu sUcisalAgide, ityAdi.

ಕನ್ನಡ →

3.1.1 samayabhEdagaLu

viShayavAkyagaLalli baruva iru kriyApada kriyAvAkyagaLalli baruva itara kriyApadagaLiginta samayabhEdavannu sUcisuvudaralli bhinnavAgide. itara kriyApadagaLige hindina mattu mundina embudAgi eraDu samayagaLannu sUcisuva padarUpagaLu mAtra iveyAdare, iru kriyA padakke hindina, mundina mattu Igina embudAgi mUru bEre bEre samayagaLannu sUcisuva padarUpagaLive. udAharaNegAgi keLage (4- 5)ralli koTTiruva vAkyagaLannu pariSIlisabahudu.
rAju Iga maneyalliddAne. (4kha) rAju ninne maneyallidda. rAju nALe maneyalliruttAne. rAju manege hOda. (5kha) rAju manege hOguttAne. (4)ralli mUru bEre bEre vAkyagaLu bandiddu, ivugaLalli iru kriyApada iddAne, idda mattu iruttAne emba mUru bEre bEre rUpagaLalli bandiruvudannu gamanisabahudu. ivu A vAkyagaLannu ADuttiruva samaya (Igina samaya), adakkinta hindina samaya mattu adara anantarada samaya (mundina samaya) embudAgi mUru bEre bEre samayagaLalli ondu sangatiya iravannu sUcisuttave.
Adare (5)ralli eraDu vAkyagaLu mAtra bandiddu, ivugaLalli hOgu kriyApada hOda mattu hOguttAne emba eraDu rUpa gaLalli mAtra kANisikoLLuttade. ivu A vAkyavannADiruva samayakkinta hindina samaya mattu adakkinta mundina samaya embudAgi eraDu samayagaLalli naDeyuva ghaTanegaLannu mAtravE sUcisaballuvu. iru embudara hAge hOgu embudakke (mattu itara kriyApadagaLige) Igina samayadalli naDeyuttiruva ghaTaneyannu sUcisalu mundina samayada rUpakkinta bhinnavAda rUpavilla. ondu mAtannu ADuttiruva samayadallEnE naDeyuva Igina samayada ghaTaneyannu antaha vAkyagaLalli sUcisabEkendiddalli, kannaDadalli adakkAgi A vAkyagaLa kriyApadadondige iru kriyApadada Igina samayada rUpavannu sErisi baLasabEkAguttade. Adare idakke ghaTane naDeyuttA ide emba artha, illavE ghaTane halavu bAri naDeyuttide emba arthavU baruttade. rAju pustaka OduttA iddAne. (6kha) rAju taleyannu ADisuttA iddAne. (6ka) vAkyakke ‘pustaka Oduva ondu ghaTane naDeyuttA ide’ emba arthavideyAdare, (6kha) vAkyakke ‘taleyannu ADisuvantaha’ halavu ghaTanegaLu ondAdarondarante naDeyuttive emba artha baruttade.
kannaDadalli I rIti ondu viShaya illavE sangatiya iravannu sUcisuva iru kriyApadakke mUru samaya rUpagaLiveyAdarU ghaTanegaLannu sUcisuva itara kriyApadagaLige eraDu samayarUpagaLu mAtra kANisikoLLuvudakke samayakke sambandhisidante sangati mattu ghaTanegaLa naDuviruva vyatyAsavE mukhya kAraNa. ondu ghaTaneyannu tiLisuva samayadalli adu ondO naDediruttade illavE naDeya liruttade. hAgAgi adara samayavannu sUcisalu eraDu samaya rUpagaLiddare sAku. Adare ondu sangatiyu adannu tiLisuva sandabhradalliyU irabahudu illavE adakkinta hinde illavE mundeyU irabahudu. hAgAgi adara iruvikeyannu tiLisuva mUru samayarUpagaLa avaSyakateyide.
kriyApadakke tiLisuva samayadalli ondu ghaTane naDeyuttirabEkAdare adu kShaNikavAgilladirabEku illavE kShaNikavAgiddarU halavu bAri naDeyu vantahadirabEku. I eraDu heccina arthagaLannu sUcisuvudakkAgi kannaDadalli saraLa kriyArUpada badalu mEle sUcisidante kUDu kriyApadagaLannu baLasuva krama baLakeyalli bandide.
kriyAvAkyagaLigU mattu viShayavAkyagaLigU naDuve samayakke sambandhisidante innondu mukhyavAda vyatyAsavide. kriyAvAkyagaLallella ghaTaneya samayavannu khaDDAyavAgiyU sUcisalEbEkemba niyama vide. Adare viShayavAkyagaLalli I rIti khaDDAyavilla. viShayada samaya aShTondu prAmukhyavAgillavAdalli adannu sUcisadE iralU sAdhya vide mattu intaha sandabhragaLalli I vAkyagaLannu iru kriyApada villadeyU baLasalu sAdhyavide. rAju bombAyiyalli, avana henDati bengaLUrinalli. (7kha) Akeya tuTi kempu.’ (7ga) A rAjanige mUvaru rANiyaru. sAmAnyavAgi intaha iru kriyApadavillada viShayavAkyagaLu mAta nADuva samayakke sambandhisida sangatiyondannu tiLisuttave. Adare mEle (7ga)dalli kANisidante adu mAtanADuva samayakkintalU vAkyada mUlaka nirUpisuva samayakke sambandhisidantaha sangati yAgiralu sAdhyavide.

ಕನ್ನಡ →

3.1.2 kriyAvAkyagaLondige sambandha

viShayavAkya mattu kriyAvAkyagaLu halavu viShayagaLalli ondakkinta ondu bhinnavAgiveyAdarU avugaLa naDuve hattirada sambandhavide. sAmAnyavAgi ondu kriyAvAkya eraDu viShayavAkyagaLannu sambandhisu ttadeyendu hELalu sAdhyavide. rAju marakke hattida. rAju marada keLagiddAne. (8kha) rAju marada mEliddAne. jAnaki ondu maguvannu haDedaLu. (9ka) jAnakige makkaLilla. (9kha) jAnakige ondu magu ide. (8)ralli bandiruva kriyAvAkyavu sUcisuva ghaTane (8ka) mattu (8kha) gaLalli bandiruva viShayavAkyagaLu sUcisuva eraDu sangatigaLannu jODisi hELuttaveyembudannu gamanisabahudu. marada keLagiruva rAju marakke hattuva mUlaka marada mEliruvavanAguttAne. (9) rallU hIgeyE; makkaLillada jAnaki ondu maguvannu haDeyuvudara mUlaka ondu magu iruvavaLAguttALe.

ಕನ್ನಡ →

3.2 iruvikeya vAkyagaLu

yAvudAdarondu jAgadalli vyakti, vastu, guNadharma modalAdavugaLa iruvikeyannu sUcisuvudakkAgi iruvikeya vAkyagaLu baLakeyAguttave. hAgAgi, intaha vAkyagaLalli jAgavannu sUcisuvudakkAgi ondu ghaTaka mattu adaralliruva vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuvudakkAgi ondu ghaTaka embudAgi eraDu mukhya ghaTakagaLu barabEkAguttade. (10ka) kappu maDakeyalli bisi nIride. (10kha) biLigiriyavara bekku bEvina marada tudiyallittu. (10ga) Akeya huDuga nammalliruttAne. (10ka)dalli ondu jAgavannu sUcisuva kappu maDake emba ghaTakavU mattu adaralliruva ondu vastuvannu sUcisuva bisi nIru emba ghaTakavU bandiruvudannu gamanisabahudu. itara vAkyagaLallU idE rItiyalli eraDeraDu ghaTakagaLu bandiruvudannu kANabahudu.

ಕನ್ನಡ →

3.2.1 jAgada svarUpa

kriyAvAkyagaLalli ondu ghaTane illavE calaneya suru, kone mattu jAgavannu sUcisaballa mUru rItiya ghaTakagaLu baraballuvembudannu nODiruvevu. Adare nAvu hindina adhyAyadalli iruvikeya vAkyagaLalli vyakti, vastu modalAdavugaLa jAgavannu sUcisa balla ghaTakagaLu mAtra baraballuvu.
idakke kAraNavEnendare, suru illavE konegaLondige baruva ghaTanegaLindalU vyakti, vastu modalAdavugaLa jAgavannu sUcisuva sangatigaLE siddhavAguvuvAda kAraNa, vyakti, vastu modalAdavugaLa jAgavannu sUcisuva viShayavAkyagaLige suru mattu konegaLannu sUcisuva ghaTakagaLa avaSyakateyilla. (11ka) bekku marada tudige hattitu. (11kha) bekku marada tudiyallide. (12ka) rAyaru bengaLUrininda bandiddAre. (12kha) rAyaru bengaLUrinalli illa. (11ka)dalli hattu emba ghaTaneya koneyannu sUcisuvudakkAgi marada tudige emba ghaTaka bandide. Adare A ghaTaneyinda siddhavAgiruva sangatiyannu tiLisuva (11kha) vAkyadalli marada tudiyalli embudAgi ondu jAgavannu sUcisuva ghaTaka bandide.
idE rItiyalli (12ka) vAkyadalli ghaTaneya suruvannu sUcisuva bengaLUrininda emba ghaTakavU mattu (12kha) vAkyadalli A ghaTane yinda siddhavAgiruva sangatiya jAgavannu sUcisuva bengaLUrinalli emba ghaTakavU bandiruvudannu kANabahudu. jAgavannu sUcisuvudakkAgi kannaDadalli alli pratyaya baLakeyAgu ttade. hAgAgi, I pratyayavannoLagonDiruva padagaLannu heccina iruvikeya vAkyagaLallU kANabahudu. I pratyaya mAtravallade, suttalU, hattira, hindugaDe modalAda bEre kelavu padagaLU jAgagaLannu sUcisuvudakkAgi intaha iruvikeya vAkyagaLalli bara balluvu. ivu jAgagaLa naDuviruva vayvidhyavannu sUcisuttave. (13ka) avara maneya suttalU muLLina giDagaLive. (13kha) tandeya hattira maganU idda. (13ga) maneya hindugaDe tarakAriya tOTa ide. (13gha) peTTigeya oLage ondu hAvittu.

ಕನ್ನಡ →

3.2.2 samayaghaTakada baLake

jAga mattu jAgadalliruva vyakti, vastu ityAdi embudAgi eraDu ghaTakagaLu mAtravallade iruvikeya samayavannu heccu spaShTavAgi sUcisaballa samaya ghaTakavU iruvikeya vAkyagaLalli baraballudu.
(14ka) ninne rAtri I udyAnadalli ondu huli ittu. (14kha) mAdhavarAyaru Iga klAsinalli iddAre. (14ga) ivattu beLigge A TAnkiyalli svalpa nIrittu. (14gha) mUru vaShragaLa hinde Ata mangaLUrinallidda. (14ka)dalli I udyAna embudAgi ondu jAgavannu sUcisuva ghaTaka mattu ondu huli embudAgi A jAgadalliruva ondu prANiyannu sUcisuva ghaTaka mAtravallade ninne rAtri embudAgi ondu samaya vannu sUcisuva ghaTakavU bandiruvudannu gamanisabahudu. sUcisuva ghaTaka iruvikeya vAkyavondaralli sUcisuva ghaTakavannu baLasadiralU bandideyAdalli, jAgavannu sAdhyavide. jAgakkU samayakkU hattirada sambandhaviruvudE idakke kAraNavirabEku. samayavannu (15ka) nALe rAtri ondu bhArI maduveyide. (15kha) ninne rAtri ondu ondu mITing ittu. (15ga) ivattu mUru ganTege hosa udyAnada udghATaneyide. sAmAnyavAgi intaha vAkyagaLalli obba vyakti illavE vastuvina iravannu sUcisuvudakkintalU ondu ghaTaneya iravannu sUcisalAguttade. ghaTanegaLa iruvikege jAgakkintalU samayavE heccu prAmukhyavAdu dAda kAraNa, ivu ondu niScitavAda samayadalli ghaTaneya iravannu sUcisuva bErondu rItiya vAkyagaLu endU hELalu sAdhyavide.

ಕನ್ನಡ →

3.2.3 iru kriyApadada baLake

viShayavAkyagaLalli vastu, vyakti modalAdavugaLa iravannu sUcisuva kriyApadavannu baLasadiralU sAdhya embudannu mEle 3.1.1ralli nODiruvevu. Adare iruvikeya vAkyagaLalli I rIti iru kriyApadavannu baLasadiruvalli kelavu nibrandhagaLive. sAmAnyavAgi ondu ghaTaneya iravannu sUcisuva iruvikeya vAkyagaLalli mAtravE I rIti iru kriyApadavannu baLasadiralu sAdhya. (16ka) avaralli nALe maduve (ide). (16kha) SAleyalli ivattu parIkShe (ide). vyakti, vastu modalAdavugaLa iravannu sUcisuva vAkyagaLalli I rIti iru kriyApadavannu baLasadiruvudu kaShTa. Adare, intaha eraDu athavA jAsti iruvikeya vAkyagaLannu jODisi hELalAgideyAdalli, avugaLa iru kriyApadavannu baLasadiralu sAdhyavide. (17ka) ondu kayyalli koDe (ide) mattu innondaralli tarakAri (17kha) kONeya naDuve ondu mEju (ide), mEjina mEle kelavu pustakagaLu (ive), mEjina pakkakke ondu kapATu (ide), mattu mEjina keLage ondu sTUlu (ide). (17ga) mAdhavarAyaru klAsinalli (iddAre), mattu huDugarella santeyalli (iddAre).

ಕನ್ನಡ →

3.3 guNavAkyagaLu

guNavAkyagaLalli vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuva ondu ghaTaka mattu A ghaTakada guNadharmavondannu sUcisuva innondu ghaTaka ghaTakagaLu baruttave. ivugaLalli embudAgi eraDu mukhya sAmAnyavAgi guNadharmavannu sUcisuva ghaTaka adannu paDediruva vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuva ghaTakada anantara baruttade. (18ka) Ace maneya huDuga sappagiddAne. (18kha) I buTTiya haNNugaLu mettagive. (18ga) I giDada nimbEhaNNu bahaLa doDDadAgide. vAkyadallU hIgeyE. I eraDu (18ka) vAkyadalli Ace maneya huDuga embudu obba vyaktiyannU mattu sappage embudu A vyaktiya guNadharmavannU sUcisuttave. vAkyagaLallU guNadharmavannu sUcisuva ghaTaka age pratyayadalli konegoLLuttade embudannu gamanisa bahudu. (18ga) vAkya iveraDakkinta svalpa bhinnavAdudu. idaralli ondu vastuvannu sUcisuva I giDada nimbEhaNNu embudu itara eraDu vAkyagaLalli vyakti illavE vastuvannu sUcisuva ghaTakada hAgeyE ide; Adare, A vastuvina guNadharmavannu sUcisuva bahaLa doDDadAgi emba ghaTaka Agi emba kriyApadarUpadalli konegonDiddu itara eraDu vAkyagaLalli kANisuva guNadharmavannu sUcisuva ghaTakakkinta bhinnavAgide.

ಕನ್ನಡ →

3.3.1 age pratyayada baLake

age pratyayavannu baLasi tayArisiruva padagaLu kannaDadalli jAsti illa. kempage, karrage, beLLage, nuNNage, neTTage, teppage, teLLage, dunDage, beccage, mettage, mellage, sappage modalAdavugaLu I vibhAgakke sErabahudAda padagaLu. (19ka) Akeya makkaLu dunDagiddAre. (19kha) A baTTe bahaLa beLLagide. (19ga) I buTTiya haNNugaLu mettagive. (19gha) tAtana tale nuNNagide. age pratyayadalli konegoLLuva I ghaTakagaLa mundeyU Agi emba kriyArUpavannu baLasi hELalu sAdhyavide. (20ka) Akeya tuTi bahaLa kempagide. (20kha) Akeya tuTi bahaLa kempagAgide. Adare I eraDu vAkyagaLa naDuve arthadalli vyatyAsavideyembudannu gamanisabahudu. (20ka) vAkyakke ‘Akeya tuTi kempu’ emba ondu sangatiyannu tiLisuva artha mAtra ide, Adare (20kha) vAkyakke I artha mAtravallade ‘kempillada tuTi kempAgiruva’ ondu ghaTaneyannu tiLisuva arthavU baralu sAdhyavide.

ಕನ್ನಡ →

3.3.2 Agi kriyArUpada baLake

Agi embudu Agu kriyApadada ‘jODisuva’ rUpa (10.2.4 nODi). intaha jODisuva kriyArUpagaLu sAmAnyavAgi ondu ghaTaneyannu sUcisuva vAkyavannu adara anantara naDeyuva innondu ghaTane illavE sangatiyannu sUcisuva vAkyadondige jODisi hELalu baLakeyAguttave. (21ka) jAnaki nadiyannu dATi haLLiya kaDege naDedaLu. (21kha) Ata baTTegaLannu hinDi oNagalu hAkida. (21ga) kusuma Atana kAlige eNNe hacci tikkidaLu. (21gha) Ata sanghada adhyakShanAgi ondu vaShra mugiyitu. (21ka)dalli dATu kriyApadada jODisuva rUpavAgiruva dATi embudannu baLasalAgide. I rUpada mUlaka (21ka)dalli ‘nadiyannu dATuva’ ghaTaneyannu sUcisuva vAkyavannu adara anantara jaraguva ‘haLLiya kaDege naDeyuva’ ghaTaneyannu sUcisuva vAkyadondige jODisi hELalu sAdhyavAgide. itara eraDu vAkyagaLallU hIgeyE (8.2.3 nODi). Agi emba jODisuva kriyArUpavannU I rIti ondu ghaTane yannu sUcisuva vAkyavannu innondu ghaTane illavE sangatiyannu sUcisuva vAkyadondige jODisuvudakkAgi baLasalu sAdhyavide embudannu mEle (21gha)dalli nODabahudu. idallade, Agi emba kriyArUpavannu guNapadagaLondige sErisi avannu guNavAkyagaLalli sUcisuva ghaTakagaLannAgi badalAyisuvudakkU guNadharmagaLannu baLasalu sAdhyavide embudannu keLagina udAharaNegaLalli kANabahudu. (22ka) A peTTigeyoLagiruva maNigaLella kempAgive. (22kha) A kereya nIru yAvAgalU bisiyAgiruttade. (22ga) gavrIpatiya tangi bahaLa teLuvAgiddALe. (22gha) A kaTTaDa bahaLa ettaravAgide. I mElina vAkyagaLigella eraDu bEre bEre arthagaLu baralu sAdhyavide. udAharaNegAgi, (22ka) vAkyakke ‘A peTTigeyoLagidda maNi gaLu modalu biLi baNNadavAgidduvu, Adare Iga yAvudO kAraNa kkAgi kempAgive’ emba arthavAgali, illavE ‘A peTTigeyoLagiruva maNigaLella kempu baNNadavu’ emba arthavAgali baralu sAdhyavide. I eraDaneya arthadalli Agi kriyArUpada mUlaka biLi guNapadavannu guNadharmavannu sUcisuva ghaTakavannAgi mADalAgide. adakke I baLakeyalli Agu kriyApadavu sUcisaballa ghaTaneyannu tiLisuva artha villa embudannu gamanisabahudu.
itara kriyApadagaLa jODisuva rUpagaLannU I rIti guNadharma vannu sUcisuva ghaTakagaLannAgi baLasuvudara mUlaka guNavAkyagaLannu tayArisalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, keLagina vAkyagaLalli baruva jODisuva kriyArUpagaLige eraDu bEre bEre arthagaLiralu sAdhya (23ka) angaDiya bAgilu teredide. (23kha) A kapATina kannaDi oDedittu. (23ga) hosa kucriya kAlu muridide. (23gha) A huli bahaLa hasidide. (23ka) vAkyavu ‘muccikonDidda angaDiya bAgilu Iga teredide’ embudAgi ondu ghaTaneya iravannu tiLisuttirabahudu, illavE ‘angaDiya bAgilu teredide’ embudAgi ondu sangatiya iravannu mAtravE tiLisuttirabahudu. I eraDaneya arthadalli teredu emba jODisuva kriyArUpakke angaDiya bAgilina ondu guNadharmavannu tiLisuva kelasavaShTE iruttade. Adare I rIti jODisuva kriyArUpagaLannu guNadharmavannu sUcisuva ghaTakagaLAgi baLasabEkiddalli, avu hatOTiyallillada ghaTane gaLannu sUcisuttiruvudu avaSya. hatOTiyalliruva ghaTanegaLannu sUcisuva kriyApadagaLannu jODisuva rUpadalli baLasidAgalella avakke ghaTaneya arthavE baruttade. (24ka) rAju angaDiya bAgilannu terediddAne. (24kha) Ake A kapATina kannaDiyannu oDediddALe. (24ga) hosa kucriya kAlannu A nAyi muridide. mEle koTTiruva mUru vAkyagaLigU ghaTaneyannu sUcisuva artha videyallade sangatiyannu sUcisuva arthavilla. kadaluvikeyannu sUcisuva kriyApadagaLa jODisuva rUpagaLU intaha vAkyagaLalli sangatiya arthavannu koDalAravu. udAharaNegAgi, kriyApadadondige kadaluvikeya suru illavE konegaLannu sUcisuva inda mattu ge emba pratyayagaLiruva ghaTakagaLiveyAdalli antaha kriyApadagaLa jODisuva rUpagaLige guNadharmada arthavilla. (25ka) mADininda nIru sOruttittu. (25kha) Akeya kennege masi hiDidittu. idallade, intaha vAkyagaLalli baruva jODisuva kriyArUpagaLu ‘hindina samaya’da kriyArUpagaLAgirabEkemba innondu nibrandhavU iruva hAge tOruttade. Igina illavE mundina samayada kriyA rUpagaLannu iru kriyApadadondige jODisuva kriyArUpadalli baLasidAgalella avakke ghaTaneya artha baruttadallade sangatiya artha baruvudilla. (26ka) angaDiya bAgilu tereyalide. (26kha) angaDiya bAgilu tereyuttA ide. (27ka) A kapATina kannaDi oDeyalide. (27kha) A kapATina kannaDi oDeyuttA ide. mEle koTTiruva vAkyagaLannu ghaTaneyannu sUcisuva kriyAvAkyagaLendu kareyalu sAdhyavideyallade sangatiyannu sUcisuva viShayavAkya illavE guNavAkyagaLendu kareyalu sAdhyavAgadu embudannu gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

3.3.3 guNapadagaLa vibhajane

Agi kriyArUpadondige baraballa guNapadagaLannu mUru mukhya vibhAgagaLalli vingaDisalu sAdhyavide.
(ka) avugaLondige guNavAkyagaLalli vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuvudakkAgi baruva ghaTakagaLa svarUpavannAdharisi, avanu, avaLu, avaru, adu illavE avu emba savrapadadondige baruva doDDa, kiri, oLLe, takka, haLe modalAdavugaLadu ondu vibhAga. (28ka) A huDuga bahaLa doDDavanAgiddAne. (28kha) rAdhAmaNi bahaLa keTTavaLAgiddaLu. (28ga) I uppinakAyi bahaLa haLeyadAgide. (28gha) vAdirAjara makkaLu doDDavarAgiddaru. (28Ga) nyUyAkrina kaTTaDagaLu atyanta ettaravAgive. mEle koTTiruva savrapadagaLu ondu mattu ondakkinta jAsti (halavu) embudAgi eraDu rItiya vacanabhEdavannu sUcisuttave. idallade, ondakkinta jAsti iddalli manuShyaru mattu itararu embu dAgi eraDu rItiya lingabhEdavannU, mattu ondE iddalli heNNu, ganDu mattu itara embudAgi mUru rItiya lingabhEdavannU sUcisuttave embudannu gamanisabahudu. (kha) samskxtadinda eravalAgi banda prakhyAta, dxDha, prabala, krUra modalAda padagaLu I rIti savrapadagaLondige baruva badalu nu, Lu, vu illavE ru emba pratyayagaLondige baruttave. ivannu eraDaneya vibhAgadalli irisabahudu. (29ka) A huDuga prakhyAtanAgiddAne. (29kha) jAnaki bahaLa gambhIraLAgiddALe. (29ga) allina poೀlIsaru prabalarAgiddaru. (29gha) I kamba dxDhavAgide. mEle koTTiruva pratyayagaLu manuShyEtararalli vacanabhEdavannu sUcisuvudilla. Adare prakhyAtadantaha kelavu padagaLu gaLu emba heccina pratyayada mUlaka vacanabhEdavannU sUcisaballuvu. (30ka) I kampeniya kAru bahaLa prakhyAtavAgide. (30kha) I kampeniya kArugaLu bahaLa prakhyAtagaLAgive. (ga) ellA sandabhragaLallU ondE rUpadalli uLiyuva dappa, gaTTi, udda, kempu, giDDa, tOra, jOru, teLu, bisi modalAda padagaLannu mUraneya vibhAgadalli irisabahudu. (31ka) A huDuga bahaLa teLuvAgiddAne. (31kha) gavrIpatiya tangi uddavAgiddaLu. (31ga) I kereya nIru yAvAgalU bisiyAgiruttade. (31gha) A janara kaNNugaLu kempAgidduvu.

ಕನ್ನಡ →

3.3.4 heccina ghaTakagaLu

guNavAkyagaLalli guNadharmavannu sUcisuva ghaTaka mattu A guNa dharmavannu paDediruva vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuva ghaTaka embudAgi eraDu ghaTakagaLu mAtravallade bEreyU kelavu ghaTakagaLu baralu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, yAvudakke sambandhisidante obba vyakti illavE ondu vastuvinalli guNadharmavondu kANisuttade embudannu tiLisalu guNavAkyagaLalli alli vibhaktiyalli konegoLLuva ‘jAga’ illavE ‘samaya’vannu sUcisuva ghaTaka baraballudu.
(32ka) A huDugi mAtinalli jOriddALe. (32kha) Ata maneyalli teppagiruttAne. (32ga) cikkandinalli Ake teLLagiddaLu. idE rItiyalli ondu guNadharmada vyAptiyannu sUcisuvudakkAgi ge vibhaktiyalli konegoLLuva ‘kone’ ghaTakavU intaha guNavAkyagaLalli baraballudu.
(33ka) A cUri nanage iShTavAgide. (33kha) I angi avanige doDDadAguttade. (33ga) I marada tunDu nanna kelasakke takkudAgide (33gha) nimma kelasa avarige meccugeyAgide.

ಕನ್ನಡ →

3.3.5 jODi guNapadagaLu

aLate mattu bhavtika guNadharmagaLannu sUcisuva guNapadagaLalli udda- giDDa, agala-sapura, ettara-taggu, dappa-teLu, dUra-hattira, doDDa- cikka modalAda kelavu padagaLu viruddhArthada jODigaLAgi baruttave (4.3.2 nODi). intaha padagaLu guNavAkyagaLalli baruvAga kelavu nibrandhagaLigoLagAguttave. modalaneyadAgi, intaha jODigaLalli baruva eraDu padagaLu ondE guNadharmada eraDu angagaLannu avu eraDu viruddha dikkina lliruvavugaLembudAgi sUcisuttave. udAharaNegAgi, udda mattu giDDa emberaDu guNapadagaLu aLatege sambandhisida ondE guNadharmada eraDu angagaLAgiddu, viruddhArthavannu koDuttave. idallade, intaha guNadharmagaLige ondu vistAra illavE vyApti yiddu, I vyAptiyalli baruva bEre bEre bindugaLannu sUcisuvu dakkAgi svalpa, bahaLa, jAsti, oLLe modalAda padagaLannu I guNapadagaLondige sErisi hELalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, udda-giDDa emberaDu guNapadagaLu sUcisuva guNadharmada vyAptiyalli nAlku bindugaLannu kalpisikoLLalu sAdhyaviddu avannu keLage tOrisida hAge I guNapadagaLondige bahaLa mattu svalpa emba padagaLannu sErisi sUcisalu sAdhyavide. bahaLa udda - svalpa udda - svalpa giDDa - bahaLa giDDa
eraDaneyadAgi, intaha guNapadagaLu sUcisuva guNadharma avu yAva rItiya vyakti, prANi, vastu modalAdavugaLalli kANisikoLLuttave embudannu avalambiside. udAharaNegAgi, ondu Ane eShTE cikka dAdarU atI doDDa iliginta doDDadAgiruttade. (kaTTukategaLalli mAtra idakke apavAdagaLiraballuvu). idallade, intaha guNadharmagaLu avannu kANuva kaNNu, baLasuva sandabhra, anubhavisuva vyakti, modalAdavugaLa mElU avalambisiralu sAdhyavide. udAharaNegAgi, obbanige bisiyAgi kANisuva kAphi innobbanige taNNagAgi kANisabahudu; obbanige khAravAgiruva tinDi innobbanige sappeyAgirabahudu; nODalu cennAgiruva haNNu tinnalu keTTudAgirabahudu; bassinalli hOgalu bahaLa dUravAgiruva jAga vimAnadalli hOgalu bahaLa hattira vAgirabahudu; ityAdi. mUraneyadAgi, guNapadagaLa jODigaLalli sAmAnyavAgi ondu padavu iDI guNadharmavannE sUcisuvantiruttade, mattu innondu A guNadharmada ondu angavannaShTE sUcisuvantiruttade.
udAharaNegAgi, doDDa mattu cikka emberaDu padagaLu sUcisuva aLateya guNadharmavannu doDDa emba ondE padada mUlaka pUtriyAgi sUcisalu sAdhyavide; Adare, cikka emba padada mUlaka adara ondu angavannu mAtravE sUcisalu sAdhya. I vyatyAsavannu keLagina vAkyagaLalli spaShTavAgi kANabahudu. (35ka) avara mane eShTu doDDadu? -adu bahaLa doDDadu. -adu bahaLa cikkadu. (35kha) avara mane eShTu cikkadu? -adu bahaLa cikkadu. -adu (idakkinta) svalpa cikkadu. doDDa emba guNapadavannu baLasiruva (35ka)da kELvige doDDa mattu cikka emba eraDu guNapadagaLannu baLasiyU uttara koDalu sAdhya. Adare, cikka emba padavannu baLasiruva (35kha)da kELvige cikka emba padavannu baLasiruva uttaravannu mAtra koDalu sAdhya.
idallade, I rItiyAgi guNadharmada ondu angavannu mAtravE sUcisaballa guNapadagaLannu kELvigaLalli baLasidAga, avu A guNa dharmakke sambandhisida aLateyeShTembudannu mAtravE kELuva badalu adu eShTara maTTige kaDime embudAgi kELuttave. (36ka) A kOlu eShTu udda ide? (36kha) A kOlu eShTu giDDa ide? udda emba padavannu baLasiruva (36ka) kELvi A kOlina aLate yeShTembudannu mAtravE kELuttide; A kOlu udda irabahudu illavE giDDa irabahudu; Adare, giDDa emba padavannu baLasiruva (36kha)da kELvi adara aLate bEkAddakkinta eShTara maTTige kaDimeyide embudannu kELuttide.
nAlkaneyadAgi, I rIti jODigaLAgi baruva guNapadagaLalli ondu innondara allagaLeyuva rUpakke sama endu hELalu sAdhya vide. I kAraNakkAgi keLage koTTiruvantaha vAkyagaLalli jODiyAgi baruva guNapadagaLannu mAtravE baLasalu sAdhya. (37ka) avanu udda, AkeyU giDDavEnalla. (37kha) avara mane doDDadu, ivaradU cikkadEnalla. (37ga) Ake bahaLa sundari, IkeyU kurUpiyEnalla.

ಕನ್ನಡ →

3.3.6 iru padada baLake

iruvikeya vAkyagaLa hAge guNavAkyagaLallU iru kriyApadada rUpa gaLannu baLasadiralu sAdhyavide. (38ka) A huDugi bahaLa beLLagiddALe. (38kha) A huDugi bahaLa beLLage. (39ka) I emmeya kombu neTTagide. (39kha) I emmeya kombu neTTage. Adare, intaha guNavAkyagaLalli guNapadagaLa munde Agi emba kriyArUpa bandideyAdare, iru padadondige adannU baLasadira bEkAguttade. udAharaNegAgi, keLagina vAkyajODigaLannu gamanisa bahudu. (40ka) I haNNu kempAgide. (40kha) I haNNu kempu. (41ka) Ake A kAkhrAneyalli TaypisTa AgiddALe. (41kha) Ake A kAkhrAneyalli TaypisTa. guNapadada jAgadalli kriyApadagaLa jODisuva rUpa bandide yAdare, antaha guNavAkyagaLalli iru padavannu baLasadiralu sAdhya vAgadu.
(42) angaDiya bAgilu teredide. (42)nE vAkyadalli tere kriyApadada jODisuva rUpa guNapadada jAgadalli bandideyAda kAraNa, I vAkyadinda iru kriyApadavannu tegedu hAkalu sAdhyavAgadu.

ಕನ್ನಡ →

3.3.7 iruvikeya vAkyadondigiruva sambandha

iruvikeya vAkyagaLigU mattu guNavAkyagaLigU naDuve hattirada sambandhavide. obba vyakti illavE ondu vastu ondu jAgadallide embudannu iruvikeya vAkya tiLisuvudAdare, adE sangatiyannu obba vyakti illavE ondu vastu iruvudu ondu jAgada guNadharma embudAgi guNavAkya tiLisaballudu. (43ka) A sAhukAraralli bahaLa haNavide. (43kha) A sAhukAraru bahaLa haNavantarAgiddAre. (43ka)dalli haNa emba vastu sAhukAra emba vyaktiyalli (endare jAgadalli) iruvudannu iruvikeya vAkyada mUlaka sUcisalAgide, mattu adE sangatiyannu (43kha)dalli haNa iruvudu sAhukArara ondu guNadharma embudAgi guNavAkyada mUlaka sUcisalAgide. idallade, guNadharmavondu obba vyakti illavE ondu vastuvina llide embudAgi iruvikeya vAkyada mUlaka tiLisuva badalu, A guNadharma obba vyakti illavE vastuvinadu embudAgi guNavAkyada mUlaka tiLisalu sAdhyavide. (44ka) avaLalli jANmeyide. (44kha) avaLu jANe(yAgiddALe). (45ka) A huDuganalli bahaLa tunTatanavide. (45kha) A huDuga bahaLa tunTa(nAgiddAne). iruvikeya vAkya mattu guNavAkyagaLa naDuve intaha sambandha samskxtadinda kannaDakke eravalAgi bandiruva padagaLa baLakeyallE heccAgi kANisikoLLuttade. idakke keLagina kelavu udAharaNegaLannu koDabahudu. (46ka) AcAryaru gambhIrarAgiddAre. (46kha) AcAryaralli gAmbhIryavide. (47ka) avanu bahaLa nipuNanAgiddAne. (47kha) avanalli bahaLa naypuNyavide. (48ka) Atanu kxtaghnanAgiddAne. (48kha) Atanalli kxtaghnateyide.

ಕನ್ನಡ →

3.4 sambandha vAkyagaLu

itara eraDu viShayavAkyagaLa hAge sambandha vAkyagaLallU mukhyavAgi eraDu ghaTakagaLiruttave. vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuva ghaTaka vondu, mattu avakke sambandhisiruva vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuva ghaTaka innondu. ivugaLalli modalaneyadu ge emba vibhakti pratyayadondige baruttade. (49ka) manOharanige Aru mandi huDugiyariddAre. (49kha) A mudukanige nUru muDi gaddeyide. (49ga) I pustakakke kempu baNNada taTTiyide. (49gha) puNe nagarakkondu kAprarESan ide. (49ka)dalli manOharanige emba modalaneya ghaTaka obba vyaktiyannU mattu Aru mandi huDugiyaru emba eraDaneya ghaTaka A vyaktige sambandhisiruva vyaktigaLannU (avara parimANavannU) tiLisuttave. ge pratyayakke ghaTaneyannu sUcisuva kriyAvAkyagaLalli ghaTaneya koneyannu sUcisuva arthavideyembudannu nAvu hinde 2.2ralli nODiruvevu. sambandhavAkyagaLallU idakke ondu sambandhada ‘kone’ yannu, endare A sambandha elli hOgi nelesuvudO antaha vyakti, vastu, modalAduvannu sUcisuva arthavideyendu hELalu sAdhyavide. Adare illi kriyAvAkyagaLalli kANisuva hAge I pratyayakke kadaluva arthavilla (2.5.3 nODi).

ಕನ್ನಡ →

3.4.1 heccina ghaTakagaLu

sambandha vAkyagaLalli mEle sUcisida eraDu ghaTakagaLu mAtravallade bEre kelavu ghaTakagaLU baraballuvu. udAharaNegAgi, obba vyaktiyalli kANisuva guNadharmakke ondu vyAptiyideyAdalli adannu sUcisuvu dakkAgi mUraneya ghaTakavondu antaha vAkyagaLalli baraballudu. idu jAga ghaTakada rUpadalliruttade. (50ka) Akege I sIreya mEle Aseyide. (50kha) avanige tanna kelasadalli Sraddheyide. (50ga) jAnakige SrIhariya mEle kOpavide. (50gha) A huDuganige ATadalli mAtra utsAhavide. idallade, sambandhisuva vyakti, vastu modalAdavugaLa jAga mattu samayagaLannu sUcisuva mukhyavallada ghaTakagaLU intaha vAkyagaLalli baraballuvu. (51ka) avarige ivattu ondu mITing ide. (51kha) huDugarige nALe SAlege rajeyide.

ಕನ್ನಡ →

3.5 sArAmSa

bEre bEre rItiya sangatigaLannu tiLisuvudakkAgi kannaDadalli mukhyavAgi mUru rItiya viShayavAkyagaLa baLakeyAguttade. jAgavondaralli vyakti, vastu modalAdavugaLa iruvikeyannu tiLisuva ‘iruvikeya vAkyagaLu’, vyakti, vastu modalAdavugaLa guNadharmavannu tiLisuva ‘guNavAkyagaLu’, mattu vyakti, vastu, guNadharma modalAdavugaLalli ondu innonda roDane sambandhisiruvudannu tiLisuva ‘sambandha vAkyagaLu’ embudAgi ivannu mUru mukhya gumpugaLalli vingaDisabahudu. I ellA vAkyagaLallU iru emba ondE kriyApada baruttade. intaha vAkyagaLalli halavannu iru kriyApadavilladeyU baLasalu sAdhya intaha heccina vAkyagaLallU eraDu mukhya ghaTakagaLu bandiruttave. avugaLondige kelavu amukhya ghaTakagaLU baraballuvu.