← Ch 5  ·  Contents  ·  Ch 7 →

Chapters: Ch 1 · Ch 2 · Ch 3 · Ch 4 · Ch 5 · Ch 6 · Ch 7 · Ch 8 · Ch 9

English → ಕನ್ನಡ →

adhyAya Aru

kriyApadagaLa oLaracane

O.೧ pIThike

kannaDada kriyApadagaLannU nAmapadagaLa hAge oLaracaneyiruvavugaLu mattu illadavugaLu embudAgi eraDu vargagaLalli vingaDisalu sAdhya vide. udAharaNegAgi, mundAgu emba kriyApadadalli munde emba guNapadavU mattu Agu emba kriyApadavU sErikonDive; hambalisu emba kriyApadadalli hambala emba nAmapadavU mattu isu emba pratyayavU sErikonDive.

nAmapadagaLigU mattu kriyApadagaLigU naDuviruva ondu mukhya vyatyAsavEnendare, oLaracaneyiruva kriyApadagaLa arthavannu heccina sandarbhagaLallU nEravAgi avugaLa angagaLAgi bandiruva padagaLa illavE pratyayagaLa sahAyadinda paDeyalu sAdhyavide. idakke kelavE kelavu apavAdagaLiddu, avannu ‘nuDigaTTu’gaLendu parigaNisalu sAdhya vide. oLaracaneyiruva nAmapadagaLa baLakeyalli kANisuvantaha jODu pada mattu padaguccha emba bhEda (೫.೨ nODi) oLaracaneyiruva I kriyApadagaLa baLakeyalli kANisuvudilla.

೬.೧.೧ kriyApadagaLa kelasa

nAmapadagaLigU mattu kriyApadagaLigU naDuve avugaLa oLaracane yalli kANisuva I prAmukhyavAda vyatyAsakke avu vAkyadalli naDesa bEkAgiruva kelasagaLu bEre bErAgiruvudE mukhya kAraNa. nAmapada gaLu vyakti, vastu modalAduvannu gurutisabEkAgideyAda kAraNa, avugaLannu hesarisuvudu mattu varNisuvudu embudAgi eraDu bEre

bEre vidhAnagaLalli baLasalu sAdhyavAguttade. sAmAnyavAgi, avannu nEravAgi baLasidAgalella avu hesarisuva kelasavannU mattu padaguccha gaLa rUpadalli baLasidAga varNisuva kelasavannU naDesuttaveyembudannu nAvu mUraneya adhyAyadalli nODiruvevu.

vAkyagaLalli kriyApadagaLu naDesabEkAgiruva kelasa idakkinta tIra bhinnavAdudu. avu vAkyada pradhAna padavAgi bEre bEre rItiya ghaTane gaLannu varadi mADabEkAguttade, illavE kELuvudu, bEDuvudu, bayasuvudu, allagaLeyuvudu modalAda bEre bEre rItiya ‘mAtina kelasa’gaLalli avannu toDagisabEkAguttade. kriyApadagaLu naDesa balla intaha bEre bEre rItiya kelavu mAtina kelasagaLannu keLagina vAkyagaLalli kANabahudu.

  1. (೧ka) rAju pETege hOgiddAne.
  2. (೧kha) rAju pETege hOgiddAnO?
  3. (೧ga) rAju pETege hOgali.
  4. (೧gha) rAju pETege hOgalilla.
  5. (೧ja) rAju pETege hOgabAradu.

intaha bEre bEre rItiya mAtina kelasagaLalli baruva ghaTanegaLu vyakti, vastu modalAdavugaLa hAge sthAyi (endare badalAgada) rUpada lliruva badalu asthAyi rUpadalliruttave. hAgAgi, vyakti, vastu modalAdavugaLige nAmapadagaLa mUlaka hesarugaLannu koDuva hAge, ghaTanegaLige kriyApadagaLa mUlaka hesarugaLannu koDalu sAdhya vAguvudilla. varNaneyembudondE avugaLa baLakeyalli kANisi koLLuva vidhAna. I kAraNakkAgi oLaracaneyiruva kriyApadagaLa artha vannu heccina sandarbhagaLallU nEravAgi avugaLa angagaLAgi bandiruva pada mattu pratyayagaLa arthadindalEnE paDeyalu sAdhyavAguttade.

nAmapadagaLannu prAmukhyavAgi ankitanAma mattu rUDhanAma embudAgi eraDu vargagaLalli vingaDisalu sAdhya embudannu nAvu (೩.೫)ralli nODiruvevu. avu hesarisuva pratiyondu vyakti, vastu modalAduvakkU bEre bEre sandarbhagaLalli sambandhitavAgiveyAdare ankitanAmagaLu mattu oTTige ondE bAri sambandhitavAgiveyAdare rUDhanAmagaLu embudAgi I eraDu rItiya nAmapadagaLa naDuviruva mukhya vyatyAsavannu vivarisi hELabahudu.

Adare kriyApadagaLannu I rIti ankitakriye mattu rUDhakriye embudAgi vingaDisalu sAdhyavAgadu. avu kriyegaLannu hesarisuvudakkAgi baLakeyAguva badalu nirdESisuvudakkAgi baLakeyAguttiruvudE I rIti eraDu rItiya kriyApadagaLilladiruvudakke mukhya kAraNa.

೬.೧.೨ kriyAsamAsa

kannaDadalli kriyAsamAsa embudAgi ondu viSiShTavAda samAsavide yendu kannaDada vayyAkaraNigaLu abhiprAyapaTTiddAre. Adare I abhi prAyakke AdhAravAgi avaru koDuva kaymugi, maravEru modalAda udAharaNegaLella nijakkU jODupadagaLalla, bariya padagucchagaLu mAtra embudannu hindina adhyAyadalli (೫.೮.೮ralli) nODiruvevu. samAsavemba vyAkaraNa vidhAnavannu nAvu hesarisuva nAmapadagaLannu tayArisuvudakkAgi mAtra baLasuttEve. kriyApadagaLa mUlaka ghaTane gaLannu hesarisabEkAguvudillavAda kAraNa avugaLa tayArikeyalli samAsavemba vidhAnakke yAva sthAnavU illa.

kriyApadagaLu tiLisuva ghaTaneyinda bAdhitavAguva vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuvudakkAgi kannaDadalli nAmapadadondige annu emba vibhakti pratyayavannu baLasuva kramavide. Adare, I pratyaya vannoLagonDiruva nAmapada kriyApadada hattira bandAgalella kriyA padakkU nAmapadakkU naDuve hattirada sambandhaviruvudannu sUcisalu A pratyaya biddu hOguvudE jAsti. vyaktigaLannu gurutisuva nAmapada gaLalli mAtra I rIti annu emba pratyaya biddu hOguvudilla.

  1. (೨ka) sarale maguvannu tUguttiddALe.
  2. (೨kha) Ake akkiyinda kallu hekkuttiddALe.
  3. (೨ga) avanu maysUrininda ondu Ane tandiddAne.

(೨ka)dalli annu emba pratyaya vyaktiyondannu sUcisuva magu emba padadondige bandideyAda kAraNa kriyApadada hattiravE iddarU biddu hOgilla. Adare (೨kha-ga)gaLalli kallu mattu Ane emba padagaLinda idu biddu hOgide.

I nAmapadagaLannu vAkyadallEnE bEre kaDegaLige vargAyisidAga (keLage koTTiruva (೩ka-kha) vAkyagaLannu nODi), illavE avu gaLondige ottukoDuva E emba pratyaya athavA ‘mattu’ emba

arthada U emba pratyayavannu sErisi hELidAga (೪ka-ga nODi), biddu hOgiruva I vibhakti pratyaya punaH kANisikoLLuttade.

  1. (೩ka) rAju ondu lOTa nIru kuDida.
  2. (೩kha) ondu lOTa nIrannu rAju kuDida.
  3. (೪ka) rAju svalpa hottu pATha Odali.
  4. (೪kha) rAju svalpa hottu pAThavannE Odali.
  5. (೪ga) rAju svalpa hottu pAThavannU Odali.

I kAraNakkAgi, kannaDadalli kaymugi (kayyannu mugi), maravEru (maravannu Eru), karenIDu (kareyannu nIDu) embantaha kriyApada gaLalli annu emba vibhakti pratyaya biddu hOgiruvudu samAsavemba padaracaneya niyamadindalla, mEle sUcisiruva vAkyaracaneya niyama dinda endu hELalu sAdhyavide.

nAmapada illavE guNapadadondige kriyApada sEri jODupada vAgiruvante kANisuva bEreyU kelavu padagaLu kannaDadallive. ivannu jODupadagaLendu kareyuvudakkintalU ‘kUDupada’vemba bErondu hesarininda kareyuvudE oLLeyadembudannu munde ೬.೪ralli nODaliru vevu. jODupadagaLa baLakeyalli kANisuva atyanta prAmukhyavAda guNadharmagaLAvuvU I kUDupadagaLa baLakeyalli kANisadiruvudE avannu I rIti jODupadagaLinda bhinnavAdavugaLendu parigaNisalu kAraNa.

ಕನ್ನಡ →

೬.೨ oLaracaneyillada kriyApadagaLu

mEle sUcisiruvante, kannaDadalli baLakeyAguva kriyApadagaLige oLa racaneyirabahudu athavA illadirabahudu. ivugaLalli oLaracaneyilla diruva aLu, koDu, kali, mare modalAda kriyApadagaLannu ‘kriyAdhAtu’gaLendu kareyabahudu. intaha padagaLannu avugaLalli baruva akSharagaLa sankhye mattu svarUpagaLa AdhArada mEle mattu avugaLa koneya svarada AdhArada mEle bEre bEre vibhAgagaLAgi vingaDisalu sAdhyavide. intaha vingaDaNe avugaLondige barabahudAda pratyayagaLa svarUpavannu mattu I rIti pratyayagaLu sEridAga avu

gaLalli illavE pratyayagaLalli kANisikoLLuva badalAvaNegaLannu varNisu valli sahAyakavAguttade.

kriyAdhAtugaLannu ekAradalli konegoLLuvavu, ikAradalli kone goLLuvavu mattu ukAradalli konegoLLuvavu embudAgi mUru vargagaLalli vingaDisuvudu kannaDada maTTige ondu prAmukhyavAda vingaDaNe. ekAra mattu ikAradalli konegoLLuva kriyAdhAtugaLella eraDakSharadavugaLAgiddu avugaLalli baruva akSharagaLeraDU laghuvAgiru ttave (endare, avugaLalli uddasvara, ottakShara illavE sonne kANisuvu dilla). udA:

(೧) EkAradalli konegoLLuva kriyAdhAtugaLu

ಅಗೆ ನಡೆ ಒದೆ ಕೊರೆ ಅಲೆ ಮಸೆ
ಒಗೆ ತಡೆ ನೆನೆ ಮರೆ ಬೆಳೆ ಎಸೆ
ನೆಗೆ ಒಡೆ ಹೆಣೆ ಬರೆ ಕೊಳೆ ಸವೆ
(೨) ಇಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಿಯಾಧಾತುಗಳು
ಅಗಿ ಕಡಿ ತಣಿ ಹರಿ ಕಲಿ ಸವಿ
ಜಿಗಿ ಕುಡಿ ಮುನಿ ಮುರಿ ಉಳಿ ಕವಿ
ಬಿಗಿ ಕುದಿ ಹನಿ ಬಸಿ ಇಳಿ ತಿವಿ

ukArAnta kriyAdhAtugaLalli mAtra akSharada sankhyeyalli mattu svarUpadalli vayvidhyate kANisuttade. ivugaLalli akSharagaLu eraDira bahudu illavE mUrirabahudu; akSharagaLu eraDE iddalli, averaDU laghuvAgirabahudu illavE avugaLalli modalaneyadu guruvAgira bahudu; I rIti modalaneya akShara guruvAgiruvudakke adara svara uddavAgiruvudu, A svarada anantara sonne baruvudu mattu eraDaneya akShara ottakSharavAgiruvudu embudAgi mUru bEre bEre kAraNagaLiralu sAdhyavide. mUru akSharagaLiruva ukArAnta kriyAdhAtu gaLalli mAtra ellA akSharagaLU laghuvAgiyE iruttave.

I bEre bEre sAdhyategaLa AdhArada mEle ukAradalli kone goLLuva kriyAdhAtugaLannu keLage tOrisiruvante eraDu mukhya vargagaLalli mattu avugaLalli eraDaneya vargadavannu nAlku upavarga gaLalli vingaDisabahudu. pratiyondu varga illavE upavargadalli baraballa kriyAdhAtugaLigU illi udAharaNegaLannAgi koDalAgide.

  1. (೩) ukAradalli konegoLLuva kriyAdhAtugaLu
  2. (೧) eraDu laghu akSharaviruvavugaLu
  3. nagu koDu iru aLu
  4. sigu suDu baru uLu
  5. sigu suDu taru
  6. (೨) ukAradalli konegoLLuva itara kriyAdhAtugaLu
  7. (ka) modalaneya akSharadalli uddasvara iruvavugaLu
  8. ODu hOgu bIsu
  9. sAyu tElu kELu
  10. (kha) sonneyiruvavugaLu
  11. nungu mincu nambu hondu
  12. anju hancu tumbu kunTu
  13. (ga) ottakSharaviruvavugaLu
  14. hekku cuccu guddu oppu kollu
  15. ujju meTTu tinnu habbu taLLu
  16. cimmu ettu kuggu bayyu uNNu
  17. (gha) mUru akSharagaLiruvavugaLu
  18. aDagu kadaDu bevaru araLu
  19. kirucu talipu eDavu baLalu
  20. maDacu duDuku keDavu kadalu
  21. amuku horaDu ciguru hogaLu

ಕನ್ನಡ →

೬.೩ kelavu paLeyuLikegaLu

hosagannaDa kriyApadagaLa oLaracaneyalli isu emba ondu pratyaya vannu biTTare (idU kUDa haLegannaDada kAladalli ondu kriyApada vAgittu), bEre pratyayagaLa baLakeyE illavendU hELalu sAdhyavide.

I mAtige apavAdavAgi kelavu paLeyaLikegaLannu mEle koTTiruva ‘kriyAdhAtu’gaLalli kANabahudu. ivella kannaDa, tamiLu, telugu, gOnDi, kuyi, kuDukh modalAda bhAShegaLige mUlavAgidda

‘drAviDa’bhASheya kriyApadagaLalli iddirabahudAda oLaracaneya paLe yaLikegaLu. ivugaLalli kelavannu pratyayagaLendu hELalu kannaDadallEnE adhAra siguvudAdarU kannaDada vyAkaraNadalli ivakke heccina prAdhAnya villa.

I mUla bhASheyalli kriyAdhAtugaLella ondE akSharadavugaLAgi iddirabEkendu bEre bEre drAviDa bhAShegaLannu hOlisi naDesida cAritrika abhyAsada AdhArada mEle hELalu sAdhyavide. I ondakSharada dhAtugaLalli heccinavU bEre bEre pratyayagaLondige sErikonDu eraDu mattu mUru akSharadavugaLAgive. haLegannaDadalli intaha kelavu ondakSharada dhAtugaLu kANisuttaveyAdarU hosagannaDadalli avellavU eraDakSharadavugaLAgive (udA: ir-iru, sOl-sOlu, kAy- kAyu, ityAdi).

hosagannaDadalli baruva kriyApadagaLa oLaracaneyantahadu embu dannu vivarisuvAga, avu I rIti ondakSharada dhAtugaLige pratyayagaLu sEruvudara mUlaka beLedu bandavugaLemba cAritrika viShayavannu pariSIlisuva avaSyakateyillavAdarU, adannu pratibimbisuvantaha kelavu amSagaLannu gamanisadiralu sAdhyavAgadu. udAharaNegAgi, mUru akSharagaLiruva kriyAdhAtugaLalli kelavu eraDu akSharaviruva kriyAdhAtu gaLige illavE bEre mUru akSharagaLiruva kriyAdhAtugaLige sambandhisi dantiddu, avugaLalli baruva mUraneya akShara ondu pratyayavAgiru vante tOruttade. intaha kelavu pratyayagaLannu keLagina vibhAgagaLalli koDalAgide.

Ta.kha.ga cu emba pratyaya

cu emba akSharadalli konegoLLuva tirucu, nuNucu, eracu, kaLacu modalAda kelavu kriyApadagaLa koneyalli kANisuva cu embudu ondu pratyayavirabahudu endu vAdisalu I keLagina hOlikegaLu AdhAravAgaballuvu. illi hOlikegAgi kriyApadagaLannu mAtravallade nAmapada mattu guNapadagaLannU koDalAgide.

ತಿರುಗು ತಿರುಚು ಎರೆ ಎರಚು
ನುಣುಪು ನುಣುಚು ಕಳೆ ಕಳಚು
ಕೀರು ಕಿರುಚು ಮೊನೆ ಮೊನಚು
ಮಡಿಕೆ ಮಡಿಚು

eraDu akSharagaLiruva kriyApadagaLallU koneyalli cakAraviruva kelavu padagaLu I rIti cu emba pratyayavannu baLasi tayArisidavugaLa hAge kANisuttave. udA:

gIru gIcu biri biccu tOru tOcu minugu mincu

೬.೩.೨ bEre kelavu pratyayagaLu

idE rItiyalli bEre kelavu pratyayagaLannu tOrisuva kriyApada gaLannu I keLagina hOlikegaLalli kANabahudu.

ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಧಾರವಾಗಬಲ್ಲ ಪದಗಳು
೧. ಗು ಬಣ
ಕೊರತೆ
ಬೆಳಕು
ತಿರಿ
ತೊಲೆ
ಹೆಣ
ತಾಳು		 ಬಣಗು
ಕೊರಗು
ಬೆಳಗು
ತಿರುಗು
ತೊಲಗು
ಹೆಣಗು
ತಗ್ಗು
೨. ಕು ತೂರು
ದೊರೆ
ನಿಲ್ಲು
ಕುಟ್ಟು
ಕಲೆ
ಹಿಸಿ		 ತುರುಕು
ದೊರಕು
ನಿಲುಕು
ಕುಟುಕು
ಕಲಕು
ಹಿಸುಕು
೩. ಡು ಕದಲು
ಹೊರ
ಹಬ್ಬು
ಕಲೆ		 ಕದಡು
ಹೊರಡು
ಹರಡು
ಕಲಿಡು
೪. ಳು ಉಗಿ
ನುಸಿ
ಸಿರಿ		 ಉಗುಳು
ನುಸುಳು
ಸೀಳು
೫. ಬು ಅಲೆ ಅಲುಬು
ಹರಡು
ಊದು		 ಹಬ್ಬು
ಉಬ್ಬು
೬. ಯು ನೋವು
ನೇಕಾರ		 ನೋಯು
ನೇಯು
ಎಡರು
ಎಡವು		 ಎಡವು
ತಿರುವು

idallade, kriyApadagaLa koneyalli baruva ikAra, ekAra mattu ukAragaLU mUlabhASheyalli pratyayagaLE Agiddiralu sAdhyavide. kannaDada ekArAnta kriyApadagaLalli kelavu mUladalli ay embuda rallU mattu bEre kelavu a embudarallU konegonDidduvendu vAdisuvudakke bEre drAviDa bhAShegaLa AdhAravide. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva kannaDada kriyApadagaLannu tamiLu bhASheya kriyApada gaLondige hOlisi nODabahudu.

ಕನ್ನಡ ತಮಿಳು ಕನ್ನಡ ತಮಿಳು
ಅಳೆ அள ಬೆಳೆ விಳಯ್
ಮರೆ மఱಿ ಕೊರೆ ಕುಅಯ್
ನಡೆ நட ಒಡೆ ಉಡಯ್
ಕರೆ கఱ ಕರೆ ಕರಯ್

kannaDada kare embudakke hAlannu, kare mattu Atanannu, kare emba eraDu baLakegaLalli kANisuvante eraDu bEre bEre arthagaLiddu, nijakkU A rUpadalli eraDu eraDu bEre bEre kriyApadagaLive. ivugaLalli modalaneyadara koneya ekAra akAradindalU mattu eraDaneyadara koneya ekAra ay embudarindalU bandideyembudannu avugaLa eduru koTTiruva tamiLu padagaLu spaShTapaDisuttave.

ಕನ್ನಡ →

೬.೪ isu emba pratyayada baLake

mEle koTTiruvantaha paLeyaLikegaLAgi uLidiruva pratyayagaLannu biTTare, kannaDa kriyApadagaLa oLaracaneyalli pratyayagaLa baLakeyE illavendU hELalu sAdhyavide. Adare idakke apavAdavAgi, kannaDada kelavu kriyApadagaLalli isu emba ondu pratyaya kANisikoLLuttade.

sAmAnyavAgi I pratyayavannu samskxtadinda eravalAgi banda nAma padagaLannu kriyApadagaLa sthAnadalli irisuvudakkAgi baLasalAguttade yAdarU (೮.೩.೬ nODi), kannaDadavE Ada kriyApadagaLallU kela vondu sandarbhagaLalli ivugaLa baLakeyannu kANabahudu. udA:

ಅಬ್ಬರ ಅಬ್ಬರಿಸು ಹಂಗು ಹಂಗಿಸು
ಹಂಬಲ ಹಂಬಲಿಸು ತುಂಡು ತುಂಡಿಸು
ಬೇಸರ ಬೇಸರಿಸು ಹೆಸರು ಹೆಸರಿಸು
ಕನ್ನಡ ಕನ್ನಡಿಸು ಮುದ್ದು ಮುದ್ದಿಸು
ಒತ್ತಾಯ ಒತ್ತಾಯಿಸು ನೆಲೆ ನೆಲಸು

guNapadagaLindalU kriyApadagaLannu I rIti tayArisalu sAdhyavide yembudannu keLagina udAharaNegaLu tOrisikoDuttave. Adare kannaDa davE Ada guNapadagaLondige I isu pratyayada baLake aparUpa.

ಎತ್ತರ ಎತ್ತರಿಸು ತಂಪು ತಂಪಿಸು
ಇದಿರು ಇದಿರಿಸು ಬೋಳು ಬೋಳಿಸು

yAvudAdarondu Sabdavannu aNakisi hELuva baDabaDa, caTacaTa, gahagaha embantaha padagaLige, mattu bEre kelavu anubhavagaLannu sUcisuva taLataLa, gamagama, embantaha padagaLige isu pratyayavannu sErisi kriyApadagaLannU mattu ne emba pratyayavannu sErisi guNapadagaLannU tayArisalu sAdhyavide.

ಬಡಬಡಿಸು ಬಡಬಡನೆ ತಳತಳಿಸು ತಳತಳನೆ
ಚಟಚಟಿಸು ಚಟಚಟನೆ ಗಮಗಮಿಸು ಗಮಗಮನೆ
ಗಹಗಹಿಸು ಗಹಗಹನೆ ಬಗಬಗಿಸು ಬಗಬಗನೆ

kelavu padagaLu ike athavA ke emba pratyaya sEridAga nAmapada gaLAgiyU mattu isu emba pratyaya sEridAga kriyApadagaLAgiyU baLakeyAguttave. ivugaLalli ke emba pratyayaviruva padagaLeduru isu emba I pratyayakke su emba rUpavide. udA:

ಆಕಳಿಕೆ ಆಕಳಿಸು ಬಯಕೆ ಬಯಸು
ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳ ಒಳರಚನೆ
ಬೆದರಿಕೆ ಬೆದರಿಸು ಹರಕೆ ಹರಸು
ಮೂದಲಿಕೆ ಮೂಡಲಿಸು ಬಳಕೆ ಬಳಸು

innu kelavu isu embudaralli konegoLLuva padagaLu kriyApada gaLAgi mAtra baLakeyallive. ivugaLalli kelavakke cAritrikavAgi bEre padagaLondige sambandhavideyAdarU hosagannaDadalli intaha sambandha uLidilla. udA:

I keLagina kriyApadagaLalli isu emba pratyaya bErondu pratyayadondige illavE bErondu kriyAdhAtuvina sankShipta rUpa dondige bandiruva hAge kANisuttade.

capparisu appaLisu Olaysu muggarisu kuppaLisu kOraysu kEkarisu bikkaLisu AkaLisu

kriyApadagaLa oLaracaneyalli baruva I isu emba padapratyaya vannE hOluva padarUpa pratyayavondu kannaDadalli baLakeyallide. idannu kriyApadavondakke sErisi, ‘adu sUcisuva kelasavannu bEre yavara mUlaka naDesalAgide’ emba ‘prEraNArtha’vannu paDeyalu sAdhya vAguttade (udA: mADu-mADisu, tinnu-tinnisu, bILu-bILisu, ityAdi). I eraDu pratyayagaLa rUpa ondE AdarU avugaLalli modalaneyadu mAtra padaracanege sambandhisidudu embudannu illi gamanisuvudu avaSya.

ಕನ್ನಡ →

೬.೫ kUDupadagaLu

Agu, ADu, koDu, biDu, kaccu, bILu, mADu, hAku modalAda kelavu viSiShTavAda kriyApadagaLondige itara kriyApadagaLannu sErisi ‘kUDupada’gaLannu tayArisuva vidhAnavondu kannaDadalli baLakeyallide. I kriyApadagaLondige bEre kriyApadagaLannu mAtravallade, nAmapada

illavE guNapadagaLannu sErisiyU intaha kUDupadagaLannu tayAri salu sAdhyavide. I keLagina kelavu oLaracaneyiruva kriyApadagaLannu I vidhAnakke udAharaNegaLannAgi koDabahudu.

hoDedADu bobbehAku aDDabILu kanDubaru mAtukoDu mundUDu ODADu bErubiDu hALAgu

೬.೫.೧ koDupadagaLu mattu jODupadagaLu

intaha oLaracaneyiruva kriyApadagaLannu jODupadagaLendu kareyade ‘kUDupada’gaLemba bEreyE ondu hesarininda kareyalu jODupada gaLigU mattu nAmapadagucchagaLigU naDuve arthadalli illavE baLake yalli kANisuvantaha vyatyAsagaLu (೩.೨ nODi) I kriyApadagaLigU mattu kriyApadagucchagaLigU naDuve kANisadiruvudE mukhya kAraNa. nijakkU ivannu kriyApadagaLendu kareyade kriyApadagucchagaLendu kare yalU sAdhyavide.

mEle mUraneya adhyAyadalli vivarisiruvante, jODupadagaLa arthavannu nEravAgi avugaLa oLaracaneya AdhArada mEle nirdharisi hELalu sAdhyavAgadu. avu gurutisuva vyakti, vastu modalAdavugaLa guNadharmada AdhArada mEle mAtravE avugaLa arthavannu nirdharisalu sAdhya. Adare kUDupadagaLAgi baruva kriyApadagaLa arthavannu nirdharisuvalli intaha samasyeyilla. heccinaDegaLalliyU avugaLa artha vannu nEravAgi avugaLa oLaracaneya AdhArada mElEnE nirdharisi hELalu sAdhyavide. idakke kelavu apavAdagaLiveyEnO nija; Adare illU jODupada mattu padagucchagaLa naDuve avugaLa baLakeyalli kANisuvantaha vyatyAsavilla.

kriyApadagaLa oLaracaneyalli I rIti jODupadagaLiginta bhinna vAda ‘kUDupada’ embudara baLake kANisuvudakke nAmapadagaLa hAge avannu hesarisuvudu mattu varNisuvudu emba eraDu vidhAnagaLalli baLasalu sAdhyavAgadiruvudE mukhya kAraNa. kriyApadagaLu ghaTanegaLannu nirdESisuttavallade gurutisuvudilla. avu EnAyitu (yAva ghaTane jaragitu) embudannu nEravAgi tiLisuttavallade, ghaTaneyondannu gurutisi (hesarisi illavE varNisi), anantara A ghaTaneya kuritAgi EnAyitu (adu naDeyitE, naDeyalillavE, naDeyabahudE, ityAdi

yAgi) embudannu tiLisalu prayatnisuvudilla. hAgAgi, avugaLa baLake yalli hesarisuvudu mattu varNisuvudu emba vyatyAsa kANisalu sAdhya villa.

Ta.ji.೨ koDupadagaLa racane

kUDupadagaLalli eraDu (athavA jAsti) padagaLu oTTu sEriruttave. ivugaLalli yAvAgalU koneya pada kriyApadavAgiruvudu avaSya. mEleyE sUcisiruvante, ivugaLa modalaneya pada kriyApadavira bahudu, nAmapadavirabahudu, illavE guNapadavirabahudu.

idallade, ivugaLa modalaneya angavAgi bandiruva kriyApadavu dhAtu rUpadallirabahudu, illavE adara yAvudAdarondu kriyA padarUpadallirabahudu. udAharaNegAgi, kuNidADu, kanDubaru, tEli biDu, hOgalADisu modalAda kUDupadagaLalli kuNidu, kanDu, tEli, hOgalu modalAda kriyApadarUpagaLu modalaneya angavAgi bandive. aparUpavAgi nAmapadagaLU avugaLa vibhakti rUpadalli intaha kUDupadagaLa modalaneya angavAgi baraballu vembudakke mAtanADu (mAtannu ADu) emba udAharaNeyannu koDabahudu.

kUDupadagaLa modalaneya angavAgi baruva nAmapada kannaDaddE irabahudu, athavA ingliSh modalAda bEre bhAShegaLinda eravalAgi bandudirabahudu. bandAgu, sTArT‌mADu, duHkhavAgu modalA duvannu idakke udAharaNegaLannAgi koDabahudu. I rIti eravalAgi banda padagaLu bahaLa sulabhavAgi intaha kUDupadagaLalli sErikoLLu ttaveyembudu avakkU mattu jODupadagaLigU naDuviruva innondu prAmukhyavAda vyatyAsa.

kannaDadalli baLakeyalliruva kUDupadagaLannu I keLage avugaLa koneyalli baruva kriyApadagaLa pariSIlaneya mUlaka vivarisalu yatnisalAgide.

(ka) Agu

I kriyApadavannu mukhyavAgi nAmapada mattu guNapadagaLondige baLasi kUDupadagaLannu racisalu sAdhyavide. intaha kUDupadagaLallella Agu emba kriyApadakke adaradE arthaviddu, kUDupadagaLa arthavannu

nEravAgi avugaLa oLaracaneya sahAyadindalE paDeyalu sAdhya embudannu gamanisabahudu.

ukAradalli konegoLLuva padagaLondige I kriyApada bandAga avugaLa koneyalliruva ukAra biddu hOguttade. Adare itara pada gaLondige bandAga I rIti koneya svara biddu hOguvudilla. idakke badalu, avugaLa koneyalli ikAra illavE ekAravideyAdalli A eraDu padagaLa naDuve yakAra bandu sErikoLLuttade, mattu avugaLa koneyalli akAravideyAdalli vakAra sErikoLLuttade. guNapada gaLondige I kriyApada bandiruvAga mAtra kelavomme I niyamakke apavAdavAgi guNapadagaLa koneya akAra illavE ekAra bidduhOgu vudannu kANabahudu.

  1. (೧) nAmapadagaLondige baLake
  2. peTTAgu baliyAgu guNavAgu
  3. siTTAgu guriyAgu taDavAgu
  4. nIrAgu eDeyAgu mAyavAgu
  5. ondAgu
  6. (೨) guNapadagaLondige baLake
  7. hALAgu baDavAgu mundAgu
  8. kappAgu kappagAgu mElAgu
  9. idirAgu aDDAgu
  10. (೩) itara padagaLondige baLake
  11. Agu emba I kriyApada sAmAnyavAgi bEre kriyApadagaLondige
  12. kUDupadagaLalli baLakeyAguvudilla. Adare, aniyamita rUpagaLiruva
  13. bEku, bEDu, sAku, illi embantahavugaLondige, mattu kriyApada
  14. gaLa sthAnadalli baruva sari, tappu, suLLu embantahavugaLondige sEri
  15. idu kUDupadagaLalli baraballudu. udA:
  16. bEkAgu tappAgu
  17. sAkAgu sariyAgu
  18. bEDavAgu suLLAgu
  19. illavAgu unTAgu

ingliSh‌nantaha bEre bhAShegaLinda eravalAgi banda kriyApada gaLannu kriyApadada sthAnadalli baLasuvudakkAgi kannaDadalli avugaLondige Agu mattu mADu emba eraDu kriyApadagaLannu sErisi kUDupada gaLAgi mADi baLasuva vidhAna baLakeyallide. ivugaLalli Agu embudu ondu ghaTaneyannU mattu mADu embudu ondu kelasavannU tiLisu ttave. (udA: sTArTAgu, sTArT‌mADu, dipressAgu, kavnT mADu, ityAdi).

(kha) ADu

I kriyApadavannu baLasi racisuva kUDupadagaLannu kriyApada, nAma pada illavE guNapadagaLinda tayArisalu sAdhyavide. kriyApadagaLannu sAmAnyavAgi avugaLa ‘bhUtanyUna’ rUpadalli baLasuvudu rUDhi. intaha kUDupadagaLalli ADu emba kriyApadakke ondu ghaTane halavu bAri athavA bahaLa hottu naDeyuvudemba artha baruttade. sAmAnyavAgi idu calaneyannu sUcisuvantaha nali, kuNi, tirugu, hAru, ODu, tElu, tUgu, horaLu modalAda kriyApadagaLondige baruttade. udA:

ಕುಣಿ ಕುಣಿದಾಡು ಎಳೆ ಎಳೆದಾಡು
ಸುಳಿ ಸುಳಿದಾಡು ಅಲೆ ಅಲೆದಾಡು
ನಲಿ ನಲಿದಾಡು ಹೊಡೆ ಹೊಡೆದಾಡು

ukAradalli konegoLLuva ODu, tirugu, horaLu modalAda kriyApadagaLige ikAradalli konegoLLuva ODi, tirugi, horaLi embantaha bhUtanyUna rUpagaLiddu, I kriyApadagaLondige ADu emba pada sEridAga avugaLa koneya ikAra biddu hOguttade. hAgAgi, I kriyApadagaLinda tayArAda kUDupadagaLalli ivu nEravAgi dhAturUpadallE bandiveyEnO endu tOruttade. udA:

ಓಡು ಓಡಾಡು ತಿರುಗು ತಿರುಗಾಡು
ತೂಗು ತೂಗಾಡು ಹೊರಳು ಹೊರಳಾಡು
ಕಚ್ಚು ಕಚ್ಚಾಡು ಹೆಣಗು ಹೆಣಗಾಡು
ಗುದ್ದು ಗುದ್ದಾಡು ಹುಡುಕು ಹುಡುಕಾಡು

Adare, nagu emba kriyApadakke nakku emba bhUtanyUna rUpavide yAdarU adara kUDupadavAda nagADu embudaralli adu dhAtu rUpadallE bandiruvudannu gamanisabahudu.

ADu emba I kriyApadavannu kelavu nAmapadagaLondigU baLasi kUDupadagaLannu tayArisalu sAdhya embudannu keLagina udAharaNegaLu spaShTapaDisuttave. Adare kriyApadagaLa bhUtanyUnarUpadondige baLasi dAga doreyuva artha (halavu bAri illavE bahaLa hottu embudu) adakke I baLakeyalli baruvudilla. udA:

jUju jUjADu

usiru usirADu

jagaLa jagaLADu

mAtanADu emba kUDupadadalli mAtu emba nAmapada annu (an) emba vibhakti pratyayadondige bandiruvudannu kANabahudu. idondu aniyamitavAda baLake.

ADu emba kriyApada guNapadagaLondigU kUDupadagaLalli bara balludu embudakke keLagina udAharaNegaLannu koDabahudu.

aDDa aDDADu baDane baDanADu

(ga) koDu

I kriyApadavannu niyamitavAgi ellA rItiya kriyApadagaLondigU kUDupadagaLalli baLasalu sAdhyavide. Adare, ondu kelasavannu innobbana hitakkAgi mADuvudemba artha idakkideyAda kAraNa, antaha arthavannu koDaballa kriyApadagaLondige mAtra idu baraballudu. idarondige kriyApadagaLu avugaLa bhUtanyUnarUpadalli baruttave. udA:

ಮಾಡು ಮಾಡಿಕೊಡು ತರು ತಂದುಕೊಡು
ಹುಡುಕು ಹುಡುಕಿಕೊಡು ಬರೆ ಬರೆದುಕೊಡು
ತಿದ್ದು ತಿದ್ದಿಕೊಡು ಸುಲಿ ಸುಲಿದುಕೊಡು

idallade aniyamitavAgi bILkoDu embudaralli idu nEravAgi ondu kriyAdhAtuvinondigU, baragoDu embudaralli baru emba kriyApadada bara(lu) emba rUpadondigU mattu kivigoDu, belekoDu embavugaLalli nAmapadagaLondigU bandiruvudannu kANa bahudu.

(pha) kokku

kannaDadalli I kriyApadakke svatantravAda baLakeyilla. Adare kUDupadagaLalli idannu heccu kaDime ellA rItiya kriyApadaga LondigU baLasalu sAdhyavide. intaha kUDupadagaLalli kriyApadagaLu avugaLa bhUtanyUna rUpadalli baruttave, mattu I kUDupadagaLige ondu ghaTane tAnAgi naDedide illavE ondu kelasavannu obba vyakti tanagAgi naDesiddAne emba artha baruttade. udA:

ಮಾಡು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳು ಬರೆ ಬರೆದುಕೊಳ್ಳು
ತಿನ್ನು ತಿಂದುಕೊಳ್ಳು ಕುಡಿ ಕುಡಿದುಕೊಳ್ಳು
ಅಡಗು ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳು ಇಡು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳು

koLLu emba asvatantra kriyApadavU konDukoLLu emba kUDu padadalli modalaneya (nyUnarUpada) kriyApadavAgi bandiruvudannu kANabahudu. idallade bEreyU kelavu kriyApadagaLu I rIti asvatantra kriyApadagaLAgi intaha kUDupadagaLalli bandiruvudannu kaddukoLLu, kuLitukoLLu embantahavugaLalli kANabahudu.

kelavu nAmapada mattu guNapadagaLondigU koLLu emba I kriyApadavannu sErisi kUDupadagaLannu tayArisalu sAdhya embudannu keLagina udAharaNegaLu spaShTapaDisuttave.

ನೆಲೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳು ಇದಿರು ಇದಿರುಗೊಳ್ಳು
ಮೋಸ ಮೋಸಗೊಳ್ಳು
ಸಿಟ್ಟು ಸಿಟ್ಟುಗೊಳ್ಳು
ಕೈ ಕೈಗೊಳ್ಳು

hadagoLisu mattu sajjugoLisu embavugaLalli kANisuva kUDu padagaLu isu emba pratyayadondige mAtra baraballuvu.

(ja) baru

I kriyApadavannU bEre kriyApadagaLa bhUtanyUna rUpadondige sErisi kUDupadagaLannu tayArisalu sAdhyavide. kelavu baLakegaLalli baru embudakke adara nEravAda arthavideyAdare, innu kelavu baLakegaLalli I arthakkEnE sambandhisida bEre arthagaLu bandive. udA:

ಓಡು ಓಡಿಬರು ಕಾಣು ಕಂಡುಬರು
ಇಳಿ ಇಳಿದುಬರು ಕೂಡು ಕೂಡಿಬರು
ಬೆಳೆ ಬೆಳೆದುಬರು ತೋರು ತೋರಿಬರು

kelavu nAmapada mattu guNapadagaLondigU I kriyApadavannu sErisi kUDupadagaLannu tayArisalu sAdhyavide. udA:

ಹೆಸರು ಹೆಸರುಬರು ಅಡ್ಡ ಅಡ್ಡಬರು
ಅಡ್ಡಿ ಅಡ್ಡಿಬರು ಮುಂದೆ ಮುಂದೆಬರು

barabaruttA embudaralli I kriyApadadondige baru emba kriyA padavE adara bara(lu) emba rUpadalli bandide.

೬.೫.೩ bEre kelavu kriyApadagaLa baLake

intaha kUDupadagaLalli eraDaneya kriyApadavAgi kANisuva itara kriyApadagaLalli prAmukhyavAdavugaLu I keLaginavu. ivugaLalli kelavu (udA: mADu, keDu, ettu) nAmapada mattu guNapadagaLondige mAtra baraballuvendu tOruttade.

ಬಿಡು ಕಟ್ಟು ಇಡು
ಬೀಳು ಹಾಕು ಕೆಡು
ಮಾಡು ಎತ್ತು ಹೋಗು

kUDapadagaLalli I kriyApadagaLa baLakeyannu keLagina udAharaNegaLalli kANabahudu.

kaybiDu

aDDa kaTTu

bAyibiDu

kaNNeDu

belekaTTu

hesariDu

tElibiDu

heppugaTTi

mucciDu

eDabiDa(de)

etti kaTTu

barediDu

aDDabILu

bobe hAku

andageDu

hindebILu

tegeduhAku

kangeDu

ganTubILu

tUgahAku

edegeDu

tirugibILu

kayhAku

hadageDu

kaymADu

usirettu

mOsahOgu

hALumADu

kaNNettu

ODihOgu

taDamADu

taleyettu

sOtuhOgu

UTamADu

kayyettu

sattuhOgu

I kriyApadagaLalli keDu embudara modalaneya akSharadalliruva kakAra gakAravAgiruvudannu gamanisabahudu. intaha sErikeya badalA vaNegaLu bEre kelavu kUDupadagaLallU kANisuttave. kelavu kriyApada gaLalli ivu niyamitavAgi ellA kUDupadagaLallU kANisuvuvAdare (udA: kANu-gANu, kuTTu-guTTu, kedaru-gedaru), bEre kelavu kriyApadagaLalli aniyamitavAgi kANisikoLLuttave (udA: kaTTu-gaTTu, kaLe-gaLe, tirugu-dirugu). udA:

kiruguTTu konegANu kaLegundu busuguTTu managANu edegundu

baDambaDu taDegaTTi hindirugu baLapaDu aDDakaTTu taletirugu

mEle koTTiruva kriyApadagaLu mAtravallade bEreyU halavAru kriyApadagaLu intaha kUDupadagaLa eraDaneya padavAgi baraballu vembudannu I keLagina udAharaNegaLinda tiLiyabahudu.

bAyAru kayyoDDu kAlataLLu

ಕೈಯಿಕ್ಕು ಜಗಳಕಾಯು ತಲೆದೂಗು
ಕುಳ್ಳಿರಿಸು ಹಲ್ಲುಕಿರಿ ಮುಂದೂಡು
ಬೇರೂರು ಕಸಗುಡಿಸು ಮುನ್ನಡೆ
ಈಡೇರು ಹರಟೆಕೊಚ್ಚು ಹಾರಿನೋಡು
ಗುಲ್ಲೆಬ್ಬಿಸು ತಲೆಕೊಡು ತಲೆಬಾಗು
ಕವಲೊಡೆ ಕೈಬಾಚು ಕೈಮುಗಿ
ಕಂಡುಹಿಡಿ ಕೈಸೇರು ಒರೆಹಚ್ಚು
ಕೈಹಾಕು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟು ಮೊರೆಹೊಗು

O.O sArAmSa

kannaDada kriyApadagaLa oLaracaneyalli isu embudannu biTTare bEre pratyayagaLa baLake bahaLa aparUpa. paLeyaLikegaLAgiruva kelavu pratyaya gaLannu mAtra avugaLalli kANalu sAdhyavide. idallade nAmapadagaLa oLaracaneyalli kANisuvantaha jODupadagaLa baLakeyU kriyApadagaLa llilla. kannaDa vayyAkaraNigaLu varNisuva kriyAsamAsavembavugaLu nijakkU padagucchagaLallade jODupada(samastapada)gaLalla.

kriyApadagaLa bhUtanyUna rUpadondige mattu kelavu nAmapada mattu guNapadagaLondige kelavu viSiShTavAda kriyApadagaLannu baLasi ‘kUDupada’gaLemba aDakavAda padagucchagaLannu tayArisi baLasuvudu kannaDada kriyApadagaLa innondu vaySiShTya.