← Ch 5  ·  Contents  ·  ↑ Contents

Chapters: Ch 5 · Ch 6

6. hesarukantegaLa iTTaLa

ಕನ್ನಡ →

6.1 munnOTa

ondu sollinalli baLakeyAguva hesarupadagaLu illavE hesarukantegaLu A sollu tiLisuva esakadalli yAva pAngugaLella toDagikonDive embudannu gurutisi tiLisuttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:

(1)

rAjIva maguvige ondu gombe koTTa.

I (1)nE sollina koneyalli bandiruva koTTa embudu ondu esakapada; adu ondu esakavannu (endare ‘EnAyitu’ embudannu) tiLisuttade; I esakadalli mUru pAngugaLu toDagikonDive; avu gaLalli eraDannu rAjIva mattu maguvige emba eraDu hesarupadagaLu gurutisuttave, mattu mUraneyadannu ondu gombe emba hesaru kante gurutisuttade.

hesarupadagaLu tiLisuva I pAngugaLigU esakapadakkU naDuve entaha pattugeyide embudannu hesarupadagaLa koneyalli baruva esaka pattugeya oTTugaLu tiLisuttave. kannaDadalli idakkAgi annu, inda, ge mattu alli emba nAlku oTTugaLu baLakeyAguttave embudannu nAvu nAlkanE pasugeyalli (4.8.2ralli) nODiruvevu.

ettugegAgi, mEle koTTiruva (1)nE sollinalli ‘koDuva esaka’da guri yAvudu (‘koTTudu yArige’) embudannu tiLisuvudakkAgi magu padadondige ge oTTu bandide; Adare, esakada IDannu (‘koTTudu Enannu’ embudannu) tiLisuvudakkAgi gombe padadondige yAva oTTU bandilla; nijakkU adarondige I kelasakkAgi annu emba oTTannu baLasabahudu; adare, sAmAnyavAgi adannu baLasadiruvudE heccu; idE sollannu, keLage (1ka)dalli kANisida hAge, bErondu

rItiyalli baredare, gombe padadondige annu oTTannu baLasabEkAgu ttade.

(1ka)

rAjIva ondu gombeyannu maguvige koTTa.

esakada mADuganannu (‘koTTudu yAru’ embudannu) gurutisalu kannaDadalli yAva oTTannU baLasuvudilla; A rIti hesarupadadondige yAva oTTannU baLasillavembudE adu esakada mADuga embudannu tiLisuttade. idallade, sAmAnyavAgi sollina IDugaLu mADugara hAge usiruLLavugaLAgiruvudillavAda kAraNa, heccineDegaLallU mADuga mattu IDugaLeraDakkU pAngina oTTannu sErisadiralu baruttade. Adare, mADugadondige usiruLLa IDu bandideyAdare, adarondige annu oTTannu baLasadiruvudilla:

rAju hariyannu dUDida.

(2ka) (2ca) *rAju hari dUDida.

esakagaLalli toDagikonDiruva pAngugaLannu gurutisalu bariya ondu hesarupadavannu mAtravE baLasaballevu, illavE ondu hesaru kanteyannU baLasaballevu. mEle koTTiruva rAjIva maguvige ondu gombe koTTa emba sollinalli ‘koDuva’ esakada mADuga mattu gurigaLannu gurutisalu rAjIva mattu magu emba eraDu hesaru padagaLannu mAtravE baLasalAgide; Adare, adara IDannu gurutisalu ondu gombe emba hesarukanteyannu baLasalAgide.

ಕನ್ನಡ →

6.1.1 hesarupadagaLu mattu hesarukantegaLu

bariya ondu hesarupadavannu mAtravE baLasidalli nAvu gurutisa bEkAgiruva pAngannu kELuganu illavE Oduganu sariyAgi gurutisa lAranu endu anisuvalli nAvu adarondige ondO eraDO bEre padagaLannu sErisi hELuttEve; I padagaLu pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli hesarupadagaLige neravu nIDuttave; intaha neravu nIDuva padagaLondige baruva hesarupadagaLannu hesarukantegaLendu kareya bahudu.

ettugegAgi, mane endiSTE hELidare, kelavomme ‘yAva mane’ sandarbagaLalli

gottAgadirabahudu; antaha

kELuganige

embudu

rAjuvina mane, hosa mane, doDDa mane, SAleya edurigiruva mane embantaha hesarukantegaLannu baLasalAguttade. ivugaLalli mane emba tiruLupadadondige rAjuvina, hosa, doDDa, SAleya edurigiruva embantaha kelavu neravu nuDitagaLannu baLasalAgide.

hesarupadagaLondige intaha neravu nuDitagaLannu baLasalu innU ondu kAraNavide: nAvu eSTu hesarugaLannu nenapinallirisi baLasaballevu embudakke ondu mitiyide; rAju, jAnaki, heggODu modalAda kelavE kelavu koTTahesarugaLannu mattu mane, mara, kabbiNa, tinDi modalAda kelavu sAvira iruvahesarugaLannu nAvu A rIti nenapinallirisi baLasaballevu. Adare, namma gamanakke baruva, mattu hesarugaLa mUlaka sollugaLalli gurutisabEkAguva vyakti, vastu, viSaya modalAda pAngugaLige mitiyE illa.

idallade, kelavu sandarbagaLalli ondu vastuvina hesaru namage tiLididdarU, namma kELugarige illavE Odugarige adu tiLidilladira bahudu, mattu bEre kelavu sandarbagaLalli adu namagEnE maretu hOgirabahudu. intaha sandarbagaLallU pAngugaLannu gurutisuvu dakkAgi avugaLa hesarugaLannu mAtravE baLasuva badalu, A hesarugaLige kelavu neravu nuDitagaLannU sErisiruva hesarukantegaLannu baLasa bEkAguttade.

hesarupadagaLa baLake mattu hesarukantegaLa baLakegaLa naDuviruva I

vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

rAju ivattu SAlege hOgalilla.

(3ka) (3ca) pakkada maneya huDuga ivattu SAlege hOgalilla. (4ka) (4ca) nIvu koTTa I haNNu tumbA ruciyAgide.

sapOTa tumbA ruciyAgide.

(3ka)dalli rAju emba koTTahesarannu baLasalAgide; mattu idakke badalu (3ca)dalli pakkada maneya huDuga emba hesarukanteyannu baLasalAgide; kELuganige rAju pada yArannu gurutisuttade embudu gottilladiddalli I rIti mADabEkAdItu; (4ca)dalli sapOTa emba hesarupadada badalu nIvu koTTa I haNNu emba hesarukanteyannu baLasalu ADuganige A haNNina hesaru maretiruvudu illavE tiLidilla diruvudu kAraNavirabahudu.

barE ondu hesarupadada badalu hesarukanteyannu baLasalu ivakkintalU mukyavAda kelavu kAraNagaLive. ettugegAgi, hesarupadagaLa eNikeyannu sariyAgi tiLisalu avugaLondige eNikepadagaLannu baLasa bEkAguttade (hattu huDugaru, ippattaydu rupAyi); avugaLa aLateyannu tiLisalu aLateya hesarukantegaLannu baLasabEkAguttade (eraDu kilO sakkare, hattu lITar tengineNNe); avugaLa jAgavannu tiLisalu tOrupadagaLannu baLasabEkAguttade (A huDuga, I huDuga). ivellavU pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli neravAguva nuDitagaLu; ivannu baLasade avu koDuva huruLugaLannu kELugarige tiLisalu baruvudilla.

mAtinalli baruva sollugaLigintalU barahadalli baruva sollu gaLalli heccu heccu hesarukantegaLannu mattu heccu sikkalAgiruva hesaru kantegaLannu baLasalAguttade. mAtina sollugaLalli onderaDu hesaru kantegaLu mAtra baLakeyAguvuvAdare, barahada sollugaLalli halavAru hesarukantegaLu baLakeyAgiruttave; barahada ondu sollu mAtinalli halavu sollugaLAgi kANisikoLLuttade.

idallade, barahadalli baruva hesarukantegaLu sikkalu sikkalAgiruttave; Adare, mAtinalli avu suLurUpadalli baruttave. barahada sollugaLu I rIti mAtina sollugaLiginta heccu uddavAgiruvudakke, mattu heccu sikkalAgiruvudakke mukya kAraNavEnendare, barahada sollugaLannu AlOcisi bareyalAguttade, mattu halavu bAri tiddi saripaDisa lAguttade; OduvavarigU avannu halavu bAri Odi tiLidukoLLalu samayaviruttade. hAgAgi, avu heccu udda mattu sikkalAgiddarU heccu tondareyAguvudilla.

ಕನ್ನಡ →

6.1.2 gurutisuvikeya eraDu hantagaLu

sollugaLannu unTumADuvAga, hesarupadagaLu mattu hesarukantegaLu eraDu bEre bEre hantagaLalli baLakeyAguttaveyendu hELabahudu. avakkU avu gurutisuva pAngugaLigU naDuve entaha sambandavide embudara mEle I vyatyAsavannu kANalu baruttade.

(1) hesarupadagaLu pAngugaLannu nEravAgi gurutisuttave; Adare, hesarukantegaLu ondu kogetavannu (varNaneyannu) koDuttiddu, I kogetada mUlaka avu pAngugaLannu gurutisuvantaha kelasavannu naDesu ttave. idallade, intaha kogetagaLannu koDuvudakkAgi avu eraDu

illavE heccu hesarugaLannu (mattu bEre bageya padagaLannu) baLasu ttave. hAgAgi, hesarugaLa baLake modalaneya hantadalli naDeyuttade, mattu hesarukantegaLa baLake adara mEliruva eraDaneya hantadalli naDeyuttade embudAgi hELalu baruttade.

ettugegAgi, navilu embudu kannaDadalli ondu bageya hakkiyannu gurutisuttade; I padavannu n, a, v, i, l, u emba Aru uligaLannu (illavE barigegaLannu) baLasi paDeyalAgide; Adare, adakkiruva huruLannu I uligaLinda paDeyalu baruvudilla; A pada kkondu rUpavannu koDuvudu, mattu uLida padagaLinda adu bErAgi nilluvante mADuvudu emba eraDu kelasagaLannu mAtra I uligaLu naDesaballuvu. hAgAgi, navilu padada huruLEnu embudannu adu yAva bageya pAngannu gurutisuvudakkAgi baLakege bandide embudara mEle tIrmAnisabEkAguttade.

idakke badalu, hesarukanteya huruLannu nEravAgi adara oLa iTTaLadinda paDeyalu baruttade; ettugegAgi, mEle koTTiruva navilu padakke ganDu emba innondu padavannu sErisi, ganDu navilu emba hesarukanteyannu paDeyabahudu; I eraDu padagaLa huruLEnu embudarinda, mattu avannu yAva bageya iTTaLadalli baLasalAgide embudarinda, ganDu navilu embudara huruLEnu embudannu tIrmAnisaballevu.

nEravAda

hAgAgi, navilu padakkU adu gurutisuva pAngigU naDuve A padada baLakeyannavalambisiruva sambandavide endu hELabahudu; adu entaha pAngannu hesarisuttade embudannu modalu tiLidukoLLabEku; AmEle, A pAngina sAmAnya paricegaLu (adondu hakki, A hakkigaLalli ganDige sundaravAda rekkeyide, adu heNNu hakkiyannu kuSipaDisalu tanna rekkeyannu agalavAgi haraDi kuNiyuttade embantahavu) yAvuvu embudannu tiLiyabEku. I paricegaLa kaletavE navilu padada huruLAgiruttade.

idakke badalu, kempu sIre emba hesarukantegU adu gurutisuva pAngigU naDuve antaha nEravAda sambandavilla. modalige adara huruLannu adara oLa iTTaLadinda paDeyabEkAguttade; adaralli sIre padakke kempu padavannu sErisalAgiddu, adu ‘kempu baNNaviruva sIre’ yannu gurutisuttade. I huruLannu, endare adu tiLisuva sIreya kogetavannu baLasi, adu gurutisuva pAngu yAvudendu tiLiya bEkAguttade.

(2) hesarukantegaLalli kelavu hesarupadagaLU baruttiddu, avugaLa huruLannu, mEle vivarisida hAge, avu entaha pAngannu gurutisuttave embudannu tiLiyuva mUlaka kanDukoLLabEkAguttade; Adare, iDI hesarukanteya huruLannu kanDuhiDiyalu A rIti nEravallada dAri yannu hiDiyabEkAgilla. adannu nEravAgi avugaLa iTTaLadinda paDeyalu baruttade.

(3) halavu bageya hesarupadagaLigU oLa iTTaLa embudiruttade; ettugegAgi, kallede emba padavannu kallu mattu ede emba eraDu padagaLannu oTTusErisi unTumADalAgide; idE rItiyalli, eraka emba padavannu ere padakke ka emba oTTannu sErisi unTumADalAgide; hAgAgi, I eraDu bageya padagaLigU iTTaLa embudideyendu hELa bahudu.

Adare, hesarukantegaLa hAge intaha hesarupadagaLa huruLannu avugaLa iTTaLadinda nEravAgi paDeyalu baruvudilla. ettugegAgi, kallede embudu kallaccu embudara hAge ‘kallininda mADida ede’ yannu hesarisuvudilla, ‘kallina hAgiruva ede’yannu, endare ‘yAva karuNeyannU tOradavana ede’yannu hesarisuttade; mattu eraka embudu vyakti’yannu hesarisuvudilla, ‘ereyuvudarinda paDeda vastu’vannu hesarisuttade. kuDuka embudU ‘kuDiyuva ellA vyakti’gaLannU hesarisuva badalu, ‘kaLLu kuDiyuva caTadalli biddava’nannu hesarisuttade.

kuDuka embudara

ereyuva

hAge

hAgAgi, oLa iTTaLavirali, illadirali, hesarupadagaLa huruLannu tiLiyabEkiddalli, modalige avannu entaha sollugaLalli baLasalAgu ttade, mattu avu A sollugaLalli entaha pAngugaLannu gurutisuttave embudannu pariSIlisabEkAguttade; avugaLa oLa iTTaLa I kelasadalli neravannodagisaballudaSTE allade, hesarukantegaLa hAge avugaLa huruLannu nEravAgi odagisalAradu.

(4) hesarupadagaLigU hesarukantegaLigU naDuve innU ondu mukyavAda vyatyAsavide: ondu vastuvige, illavE ondu bageya vastuvige ondu hesarannu koDabEkiddAga, adara paricegaLalli kaNNige hoDedu kANisuvantaha pariceyondannu ArisikoLLalAguttade; Adare ondu vastuvannu varNisuva hesarukanteyondannu unTumADabEkA dAga, I rIti pariceya Aykeyannu naDesabEkAguvudilla. yAkendare, yAva pariceyannu bEkiddarU baLasikonDu A vastuvannu gurutisaballa hesarukanteyannu unTumADalu baruttade.

ettugegAgi, ugibanDi emba hesarupadavannu unTumADuvAga, ‘adu gurutisuva (hesarisuva) vastu yAvudarinda naDeyuttade’ emba viSayavannu adakkAgi Ayke mADalAgittu; idakke badalu, hIrukAgada emba bErondu hesarupadavannu unTumADuvAga, ‘adu gurutisuva vastu yAva kelasakkAgi baLakeyAguttade’ emba viSayavannu Ayke mADalAgittu.

I rIti Ayke mADiruva parice munde badalAdarU baLakege bandiruva hesarupada hAgeyE uLiyuttade; ondu karihalageyannu nIli baNNavannu baLasi unTumADalAgideyAdarU adannu gurutisuva hesarupada karihalage endE iruttade, mattu hosamane embudAgi hesarisiruva mane haLeyadAdAgalU adara koTTahesaru hosamane embudAgiyE uLidiruttade.

idallade, I rIti hesarisuvudakkAgi pariceyondannu Ayke mADuva kelasa omme mAtra, endare adannu unTumADuva samaya dalli mAtra, naDeyuttade. omme AykeyAgi nuDiyalli baLakege banda mEle, adannu baLasuva hottinalli pariceya Aykeyembudu iruvu dilla. idu iTTaLaviruva koTTahesaru mattu iruvahesarugaLeraDarallU kANisikoLLuva pariceyAgide. hesarukantegaLa baLake idakkinta tIra bErAdudu. adannu baLasuvavaru ondondu bAriyU parice yondannu ettikonDu, adara kogetavannu koDaballa padakanteyannu unTumADabEkAguttade.

(5) hesarupadagaLannu unTumADuvudu ondu nuDiya caritrege sambandisida kelasa, mattu hesarukantegaLannu unTumADuvudu ondu nuDiya baLakege sambandisida kelasa. hosa hosa hesarugaLannu unTu mADi baLakege tandAgalella, nuDiyalli mArpADugaLu naDediveyendu hELabahudu; yAkendare, hAge mADidAgalella adara padanerakege hosadondu padada sErikeyAgiruttade.

Adare, hosa hosa hesarukantegaLannu unTumADidAga, nuDiyalli yAva mArpADU naDeyuvudilla. yAkendare, avannu nEravAgi unTumADi baLasabahudu; hosa hosa hesarugaLa hAge, avu baLakege baruvudu illavE bAradiruvudu embudilla. I viSayadalli avu nuDiyalli baLakeyAguva sollugaLannu hOluttave: hosa hosa sollugaLannu unTumADuva hAge, hosa hosa hesarukantegaLannu unTumADuvudU nuDiya baLakege sambandisida kelasavAgide.

(6) ondu nuDiyalli baLakeyalliruva hesarugaLannu (mattu bEre bage಍ padagaLannu) paTTimADabahudu; I kelasavannu nuDiya padanerake gaLu naDesuttave. nuDiya ADugarigintalU barahagArarige mattu barahagaLa Odugarige intaha padanerakegaLu AgAga neravige baruttave. Adare, ondu nuDiyalli baLakeyAguva (illavE baLakeyAgaballa) hesarukantegaLannu A rIti paTTimADalu baruvudilla; avugaLa eNike paTTimADalAgadaSTu doDDadiruttade. idallade, avugaLa paTTi nuDiya barahagArarigAgalI barahagaLa OdugarigAgalI bEkAguvudU illa.

kannaDadalli baLakeyalliruva hesarupadagaLa iTTaLaventahadu embu dannu kannaDa barahada sollarime-1ra eraDanE pasugeyalli vivarisa lAgide; kannaDadalli entaha hesarukantegaLannu baLasalAguttade, mattu avugaLa iTTaLaventahadu embudannu I pasugeyalli vivarisalAgide.

ಕನ್ನಡ →

61.3 hesarukantegaLa iTTaLa

hesarukantegaLalli ondu tiruLupada bandiruttade, mattu adarondige keLage koTTiruvantaha halavu bageya neravu nuDitagaLalli (pada, padakante illavE oLasollugaLalli) ondu illavE heccu bandiruttave:
(1) cikka, doDDa, kempu embantaha paricepadagaLu (cikka mane,

doDDa mara, kempu hUvu),

(2) eraDu, ellA, kelavu embantaha eNikepadagaLu (eraDu pustakagaLu, ellA janaru, kelavu haNNugaLu), mattu eraDu aDi, mUru kilO, hattu lITar embantaha aLateya nuDitagaLu (enTu aDi hagga, hattu lITar eNNe),

(3) A, I, yAva embantaha tOrupadagaLu (A mane, I

huDugi, yAva mane),

(4) nimma, aNNana, huDugana, marada embantaha pattugerUpagaLu (nimma mane, aNNana henDati, huDugana hesaru, marada gellu), mattu

(5) nIvu kaTTisida, yArU mADada embantaha oLasollugaLu

(nIvu kaTTisida mane, yArU mADada kelasa).

tiruLu padadondige baruva I neravu nuDitagaLu tiruLu pada gurutisuva pAngugaLa kuritAgi avugaLa (1) parice, (2) aLavi, mattu (3) jAga embudAgi mUru mukya viSayagaLannu tiLisuttave. I

mUru mukya viSayagaLU gurutisuva kelasadalli tiruLu padakke nerava nnodagisuttave.

(1) paricepadagaLu illavE padakantegaLu ‘adu entaha pAngu?’ embudannu tiLisuttave; avugaLa uddagala (doDDa mane), bele (oLLe mane), prAya (hosa mane), baNNa (kempu sIre) modalAduvannu tiLisuva mUlaka, avu I kelasavannu naDesuttave. tiruLupadadoDane intaha ondakkinta heccu paricepadagaLU baraballuvu (doDDa kempu kAru); hIge baruvAga, avugaLalli yAvudu tiruLupadada hattira nilluttade, mattu yAvudu dUra iruttade embudara kuritAgi kelavu kaTTalegaLive.

(2) pAngugaLa aLaviyannu tiLisuvudakkAgi eraDu holabugaLannu baLasalAguttade: (ka) avugaLa eNikeyannu ondu, eraDu, mUru modalAda eNikeya padagaLa mUlaka tiLisuvudu (ondu mane, eraDu haNNugaLu, mUru kOtigaLu) ondu holabu, mattu (ca) avugaLa aLateyannu (tUka, uddaLate modalAduvannu) aLateya padakantegaLa mUlaka tiLisuvudu (mUru ke.ji. tuppa, nAlkaDi halige) innondu holabu.

(3) pAngugaLa jAgavannu tiLisalu A, I modalAda tOrupada

gaLannu baLasalAguttade (A pustaka, I mane).

ivugaLalli pAngugaLa parice mattu jAgagaLannu tiLisuvudakkAgi hesarupadagaLa pattuge rUpagaLannu, illavE oLasollugaLannU baLasalu baruttade. ettugegAgi, maNNina mane, baNNada ciTTe, marada mane embantaha padakantegaLalli pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi, mattu
koDada hAlu, buTTiya haNNu embantaha padakantegaLalli jAgavannu tiLisuvudakkAgi intaha hesarupadagaLa pattugerUpagaLannu baLasalAgide.

idE rItiyalli, kallinalli kaTTida mane, baNNa haccida gombe embantahavugaLalli pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi, mattu mEjina mEliruva pennu, cIladalliruva haNa embavugaLalli jAga vannu tiLisuvudakkAgi oLasollugaLannu baLasalAgide.

parice, aLavi, mattu jAgagaLemba I mUru bageya neravupada gaLalli pariceyannu tiLisuvavugaLu tiruLupadagaLa pakkavE baruttave; avugaLa modalu aLaviyannu tiLisuva pada illavE padakantegaLu baruttave, mattu jAgavannu tiLisuvavugaLu avakkU modalu baruttave. idannu keLagina ettugeyalli kANabahudu:

(5)

mEjina mEliruva eraDu hosa pustakagaLu

mElina hesarukanteyalli pustakagaLu emba tiruLupadada pakkavE pariceyannu tiLisuva hosa emba paricepada bandide; aLaviyannu tiLisuva eraDu emba eNikepada adakke modalu bandide, mattu jAgavannu tiLisuva mEjina mEliruva emba oLasollu adakkU modalu bandide.

neravu padagaLa I OraNa avugaLalli yAvudu padakanteya yAva angada huruLannu tAguttade embudannu avalambiside: avugaLalli parice adara balabadigiruva tiruLupadada huruLannu mAtra tAguttade; eNike adara balabadigiruva paricepada mattu tiruLupadagaLeraDara huruLannU tAguttade; mattu jAga adara balabadigiruva eNike, parice mattu tiruLugaLemba mUru angagaLa huruLannU tAguttade.

ettugegAgi, mEle koTTiruva padakanteyalli hosa embudu pustakagaLu emba tiruLupadada huruLannu mAtra tAguttade; mEju hosadendu, illavE eraDu eNike hosadendu A padakante hELuvu dilla; eraDu embudu hosa mattu pustaka emba eraDu padagaLa huruLannU tAguttade; yAkendare, adu ‘hosa pustakagaLu eSTu’ embudannu tiLisuttadallade barI ‘pustakagaLu eSTu’ embudannu tiLisuvu dilla. mEjina mEliruva embudu I mUru angagaLa huruLannU oTTAgi tAguttade; yAkendare, adu ‘eraDu hosa pustakagaLa’ jAga vannu tiLisuttade.

pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi bariya padagaLannu baLasuva badalu, avugaLa pattuge rUpagaLannu illavE oLasollugaLannu baLasi dAga, avu I OraNadalli uLiyuvudilla embudannu munde nODa liruvevu. ettugegAgi, mUru baNNagaLiruva mEjina mElina gombe emba padakanteyalli pAngina pariceyannu tiLisuva oLasollu (mUru baNNagaLiruva embudu) jAgavannu tiLisuva mEjina mElina emba pattugerUpakkinta modalu bandiruvudannu kANabahudu.

hesarukanteyalli tiruLupadakke neravannu nIDuvudakkAgi baLake yAguva I mUru bageya nuDitagaLalli jAga embudu esakada pAngugaLannu nelegoLisuttade embudAgiyU hELabahudu. manassinalli kalpisikonDiruva vyakti, vastu, viSaya modalAdavugaLannu jAga (mattu hottu) nuDitagaLa mUlaka barahagArana, Odugana, illavE bareyu

ttiruva kateya jAga mattu hottugaLondige hondisikoDuva kelasa vannu avu mADuttave.

hesarupadagaLondige baruva neravu nuDitagaLalli heccinavU mEle vivarisida hAge avugaLa modalu baruttave; Adare, kelavannu avugaLa baLikavU baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(6ka) ibbaru huDugaru manege hOgiddAre. (6ca) huDugaribbaru manege hOgiddAre. (7ka) ellA maragaLU keLaguruLive. (7ca) maragaLella keLaguruLive. kelavu manegaLige baNNa hacciddAre. (8ka) (8ca) manegaLu kelavakke baNNa hacciddAre.

ibbaru eNikepadavannu, mattu ellA, kelavu aLavipadagaLannu hesarupadagaLa modalu mAtravallade, baLikavU baLasalu baruttade embudannu mElina sollugaLalli kANabahudu.

Adare, bEre kelavu pada mattu oTTugaLannu hesarupadagaLa baLika

baLasabahudallade, avugaLa modalu baLasalu baruvudilla:

rAjuvantU ninneyE bandidda.
(9ka) (9ca) antU rAju ninneyE bandidda. (10ka) idannu rAju mAtra mADaballa. (10ca) idannu mAtra rAju mADaballa.

(9ka)dalli antU padavannu rAju hesarupadada baLika baLasa lAgiddu, adu A padada neravu padavAgi adarondige ondE padakanteyalli bandide; Adare, (9ca)dalli adu rAju padada modalu bandiddu, A padada neravu padavAgilla, mattu averaDu oTTige ondu padakanteyAgiyU bandilla.

idE rItiyalli, mAtra pada (10ka)dalli rAju padada baLika bandide, mattu adarondige ondu padakanteyAgiyU baLakeyAgide; Adare, (10ca)dalli adu A padada modalu baLakeyAgide, mattu adu

A padadondige sEri ondu padakanteyAguva badalu, adara modalu bandiruva idannu padadondige sEri bErondu padakanteyAgide.

oLagoLLuva U oTTu mattu otti hELuva E oTTu embavuga

LeraDU hesarupadada baLika mAtra baraballuvu:

(11ka) ninne avanU bandidda. (11ca) ninne avanE bandidda.

sollugaLalli sumAru nUrakke embattaraSTu bAgavannU hesaru kantegaLE tumbikoLLuttave; hAgAgi, ondu sollina iTTaLaventahadu mattu adara huruLEnu embudannu tiLiyabEkendiruvavaru modalige adaralli bandiruva hesarukantegaLu yAvuvu, mattu avugaLa iTTaLa mattu huruLu entahadu embudannu tiLidukoLLabEkAguttade.

sollugaLalli baruva pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi hesarupada illavE padakantegaLannu mAtravallade, ADupadagaLu (nAnu, nInu), tOrupadagaLu (avanu, avaLu, adu, avaru, tAnu), eNikepada gaLu (ondu, eraDu, obbaru), esakapadagaLa hesarurUpagaLu (mADu vudu, mADidudu, mADuvike), modalAda bEreyU kelavu bageya nuDitagaLannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(12ka) nIvu nALe barabEkAgilla. (12ca) avaru horaTuhOdudannu yArU gamanisiralilla. (12Ta) ondannu nIvu maneyallE irisikoLLi. (12ta) Ake hADidudannu ellarU hogaLuttiddAre.

pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAguva hesarukantegaLa, mattu bEre bageya nuDitagaLa iTTaLaventahadu embudara kuritAgi heccina vivaragaLannu tiLisuvudE I pasugeya guriyAgide.

ಕನ್ನಡ →

6.2 tiruLupadada bagegaLu

hesarukantegaLa tiruLupadagaLAgi baraballa hesarupadagaLalli halavu bage gaLive; avannu halavu gumpugaLalli vingaDisi hELalu baruttade.

ettugegAgi, koTTahesaru mattu iruvahesaru embudAgi hesarupada gaLannu eraDu gumpugaLalli vingaDisabahudu: jAnaki embudu obba huDugige koTTiruva hesaru; A huDugiyannu ondu sollina pAngAgi gurutisabEkAdAgalella avaLa I koTTahesarannu baLasaballevu.

idakke badalu, huDugi embudu IgAgalE nuDiyalli baLakeyalli iruvantaha ondu hesaru; intaha iruvahesarugaLu ondu bageya vyakti, ondu bageya vastu, illavE ondu bageya viSayavannu hesarisuttiddu, antahavannu ondu sollina pAngAgi gurutisabEkAdAga lella nAvu A hesarugaLannu baLasaballevu.

hesarupadagaLannu bEreyU kelavu bagegaLalli gumpisalu baruttade; ettugegAgi, hesarupadadondige eNikepadagaLannu baLasuvalli kANisi koLLuva kelavu vyatyAsagaLannavalambisi, avannu ottehesaru, mattu oTTaluhesaru embudAgi eraDu gumpugaLalli irisabahudu; hesarupada gaLigU sollina esakapadagaLigU naDuve kANisuva sambandavannava lambisi, avannu mandigurta mattu uLikegurta emba eraDu gumpu gaLalli, mattu mandigurtada padagaLannu ganDugurta mattu heNNugurta emba bEre eraDu gumpugaLalliyU irisabahudu.

hesarupadagaLu entaha pAngugaLannu

gurutisuttave embuda nnavalambisi avannu mUru-nAlku hantagaLalli gumpisalu baruttade; jAgada ellegaLiruva pAngugaLannu gurutisuva mane, hUvu, huDuga, mara modalAda padagaLu modalaneya hantadalli baruttave; idakke badalu, hottina ellegaLiruva pAngugaLannu gurutisuva maduve, kelasa, ATa, habba modalAdavu eraDaneya hantadalli baruttave; jAga mattu hottugaLemba eraDu bageya ellegaLU illadiruva pAngu gaLannu gurutisuva nambike, anisike, maruka, siTTu modalAda padagaLu mUranE hantadalli baruttave.

hesarupadagaLannu parijiruva mattu parijillada padagaLembudAgi bEreyU eraDu gumpugaLalli gumpisalu baruttade; sAmAnyavAgi mEle vivarisida ondanE hantadalli baruva mara, kallu, nIru, eNNe modalAda padagaLu parijiruva padagaLAgiruttave, mattu uLida hantagaLalli baruva hasivu, siTTu, maduve, bayake, tiLivu modalAda padagaLu parijillada padagaLAgiruttave.

idallade, eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembudAgiyU

hesarupadagaLannu eraDu gumpugaLalli gumpisalu baruttade.

Adare, I gumpugaLu ondannondu kattarisuva kAraNa, avannu bEre bErAgi pariSIlisabEkAguttade. mukyavAgi, I padagaLondige pada kantegaLalli entaha neravu nuDitagaLu baraballuvu embudara mEle avannu I rIti halavu bagegaLalli gumpisalAguttade. ivugaLalli mukya vAda kelavu gumpisuvikegaLannu keLage vivarisalAgide:

ಕನ್ನಡ →

6.2.1 koTTahesaru mattu iruvahesaru

mEle tiLisida hAge, koTTahesaru embudu yArAdarobba vyakti, vastu illavE jAgakke nAvu koTTiruvantaha hesaru; idakke badalu, iruvahesaru embudu nuDiyallEnE baLakeyalliddu, bEkAdAga adakkiruva I baLakeyannavalambisi, vyakti, vastu, viSaya modalAdu vannu gurutisuvudakkAgi baLasikoLLuvantahadu.

ettugegAgi, jAnaki embudu obba huDugiya koTTahesaru, gOdAvari embudu ondu nadiya koTTahesaru, mattu puttUru embudu ondu tAlUkina koTTahesaru; idakke badalu, gombe embudu ondu bageya vastuvina iruvahesaru, mattu geLeya embudu ondu bageya vyaktiya iruvahesaru.

(1) koTTahesarina hAge iruvahesarannU nAvu hosadAgi unTu mADaballevu; Adare, A rIti unTumADuvAgalU, avu ondu bageya vyakti, vastu, viSaya modalAduvannu gurutisuva hAge unTu mADuttEvallade, ondannu mAtravE gurutisuva hAge unTumADuvu dilla. ettugegAgi, sollarime emba padavannu hosadAgi unTumADa lAgide; Adare, hAge mADuvAgalEnE adu ellA bageya vyAkaraNa gaLannU (Iga baLakeyalliruva, hinde baLakeyallidda, mattu munde baLakege baraliruva vyAkaraNagaLannU) gurutisuva hAge unTumADa lAgide.

(2) koTTahesaru obbanE vyaktiyannu illavE ondE vastuvannu gurutisuttirabEkendEnU illa; ettugegAgi, jAnaki emba hesaru halavu mandi huDugiyarannu (bEre bEre sandarbagaLalli) gurutisuttira balludu; Adare, adannu I halavu huDugiyarige bEre bErAgi koDalAgideyembudu adannu iruvahesariginta bErAgiruva hAge mADuttade. hAgAgi, adu halavu huDugiyara koTTahesarAgiyE baLakeyAguttadallade iruvahesarAgi baLakeyAguvudilla.

(3) ondE koTTahesaru halavu bageya vyakti, vastu modalAdu vannU gurutisuttiraballudu; ettugegAgi, kAvEri embudu ondu nadiya koTTahesarAgideyallade, halavu mandi huDugiyara (mattu hengusara) koTTahesarAgiyU ide.

(4) iruvahesarannu ondu bageya vyakti (muduka, kuruDa, aNNa, geLeya), ondu bageya vastu (gombe, kaNNu, manca, gODe), ondu bageya viSaya (siTTu, nenapu, Ase, OTa) modalAduvakke omme mAtravE koDalAgiddu, antahavannu gurutisabEkAdAgalella adannE tirutirugi baLasuttiruttEve. ettugegAgi, yAvanE obba mudukanannu gurutisabEkAdAgalU nAvu muduka emba padavannE baLasuttEve.

hAgAgi, iruvahesarige ondu huruLide endu hELalu baruttade; adu gurutisaballa vyakti illavE vastuvina paricegaLa kanteyE adara huruLu embudAgi hELabahudu. idallade, ondu iruvahesaru yAva vyakti illavE vastuvannu gurutisuttade embudannu nAvu adara I huruLina neravininda tiLidukoLLaballevu. ettugegAgi, muduka emba padavannu baLasidAga, adu yAva vyaktiyannu gurutisuttirabahudu embudannu tiLiyuvalli namage tiLidiruva adara huruLu neravige baruttade.

(5) I kAraNakkAgi, obbanE vyaktiyannu, illavE ondE vastuvannu gurutisalu halavu iruvahesarugaLannu baLasalu baruttade; obbanE vyakti obbanige aNNanAgirabahudu, innobbanige tandeyAgirabahudu, mattobbanige geLeyanAgirabahudu, innobbaLige ganDanAgirabahudu, mattobbaLige maganArabahudu; hAgAgi, I iruvahesarugaLu, mattu muduka, kuruDa, mESTru, modalAda bEreyU halavu iruva hesarugaLu bEre bEre sandarbagaLalli A obba vyaktiyannE gurutisa balluvu. Atanannu gurutisalu yAva sandarbadalli yAva iruvahesaru baLakeyAguttade embudu avugaLa huruLannavalambiside.

Adare, koTTahesarige A rIti ondu huruLideyendu hELalu baruvudilla. adakkU adu gurutisuva vyakti illavE vastuvigU naDu viruva sambanda nEravAdudu. ondu sandarbadalli adannu A vyakti illavE vastuvige koDalAgide embudarinda I sambanda unTAgide. hAgAgi, ondu koTTahesaru yAradu illavE yAvudaraddu embu dannu tiLidavarige mAtra adannu baLasalu baruttade.

(6) kelavomme, tAvu baLasuva koTTahesaru yArannu illavE yAvudannu gurutisuttade embudu kELugarige gottiralArademba samSayaviruvalli, ADugaru adarondige bErondu hesarukanteyannu baLasuvudide. idannu keLagina sollinalli kANabahudu:

(1ka)

rAjIva, nanna aNNana maga, ninne bandidda.

ADuganigEnE tAnu baLasuva koTTahesaru yAradendu tiLiya diruvalli innondu bageya iTTaLavannu baLasalAguttade; illU I viSayavannu tiLisuva pada bErAgiyE bandiruttade:

(1ca) yArO jagadISa embavaru nimmannu kANalu bandiddAre.

Adare, sAmAnyavAgi intaha heccina vivaragaLannu tiLisuvudakkAgi, paricepada, tOrupada, pattugerUpa modalAda neravupadagaLannu nEravAgi koTTahesarugaLondige ondE padakanteyalli baLasalu baruvu dilla.

I kaTTalege kelavu horapaDikegaLU ive embudannu keLage

koTTiruva kelavu sollugaLalli kANabahudu:

(2ka) I jilleyallU ondu puttUride. (2ca) namma taragatiyalli mUvaru jAnakiyariddAre. (2Ta) nanage bEkAgiruva rAjIva nInalla. (2ta) nanage I rIti kOpisuva rAjIvaniginta nagunaguttiruva

rAjIvanE iSTa.

(2pa) ivattu innobba gAndi huTTibarabEkAgide.

ondE hesarannu halavu vyakti illavE jAgagaLige (bEre bEre sandarba gaLalli) koTTirabahudu emba viSayavannu baLasi, (2ka-Ta) sollu gaLalli avugaLondige ondu, mUvaru mattu nanage bEkAgiruva emba neravunuDitagaLannu baLasalAgide; idallade, (2ca) sollinalli jAnaki emba koTTahesarinondige halavacanada aru oTTannU baLasa lAgide; (2ta)dalli obbanE vyaktiya eraDu tOrkegaLannu bErpaDisuvu dakkAgi rAjIva padadondige eraDu oLasollugaLannu baLasalAgide;

mattu (2pa)dalli gAndi emba iTTahesarannu mArpuruLinalli (‘gAndi yantahavanu’ emba huruLinalli) baLasalAgide.

(7) koTTahesarugaLu, mElina ettugegaLalli kANisuva hAge, ondu padavAgi mAtra barabahudu, illavE ondu padakanteyAgiyU bara bahudu. ettugegAgi, kannaDa viSvavidyAlaya emba koTTahesarinalli eraDu padagaLive. intaha koTTahesarugaLige avugaLadE Ada huruLU iruttade. mElina hesarinalli bandiruva kannaDa mattu viSvavidyAlaya emba padagaLinda adu entaha samsteyannu gurutisuttade embudannu tiLiyalu baruttade. hIgiddarU, intaha padakantegaLannu avu gurutisuva vastu, jAga modalAdavugaLondige nEravAgi sambandisa lAgideyAda kAraNa, avu iruvahesarugaLiginta bErAgive.

ಕನ್ನಡ →

6.2.2 ottehesaru mattu oTTaluhesaru

hesarupadagaLannu ottehesaru mattu oTTaluhesaru embudAgiyU gumpisalu baruttade. huDuga, hakki, mara, kaNNu, kallu modalAdavu ottehesarugaLu, mattu hAlu, tuppa, nIru, akki, maNNu, bUdi modalAduvu oTTaluhesarugaLu.

(1) I eraDu bageya hesarupadagaLa naDuviruva ondu mukyavAda vyatyAsavEnendare, ottehesarugaLu gurutisuva pAngugaLige avugaLadE Ada ellegaLiruttave, Adare oTTaluhesarugaLu gurutisuva pAngugaLige antaha avugaLadE Ada ellegaLiruvudilla. I kAraNakkAgi, ottehesaru gaLondige halaveNikeya oTTannu baLasalu baruttade (huDugaru, hakki gaLu, maragaLu, kaNNugaLu); Adare, oTTaluhesarugaLondige adannu baLasalu baruvudilla (*tuppagaLu, *maNNugaLu).

idallade, ottehesarugaLondige eNikeya padagaLannu nEravAgi baLasalu baruttade (hattu huDugaru, nAlku hakkigaLu); Adare, oTTaluhesarugaLondige A rIti eNikeya padagaLannu nEravAgi baLasalu baruvudilla (*aydu tuppa, *hattu hAlu); avu gurutisuva pAngu gaLige ellegaLannu koDaballa aLateya padagaLannu sErisidalli mAtra, avugaLondige eNikeya padagaLannu baLasalu baruttade (eraDu lITar hAlu, mUru kilO tuppa, ondu lOTa nIru).

I kaTTalegiruva ondu horapaDikeyendare, aLateyannu tiLisuva padavannu kelavomme baLasadiralU baruttade, mattu antaha kaDegaLalli oTTalu padagaLu eNikeya padadondige nEravAgi baLakeyAgiruva hAge

tOruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(3ka) eraDu lOTa hAlu koDi. (3ca) eraDu hAlu koDi. (4ka) (4ca) nAnu ondu TI kuDide.

nAnu ondu kap TI kuDide.

intaha kaDegaLalli oTTaluhesarugaLannu ottehesarugaLAgi baLasalAgide

endU hELabahudu.

(2) I eraDu bageya hesarupadagaLa naDuviruva innondu vyatyAsavEnendare, oTTaluhesarugaLu orbageya vastugaLannu hesarisuttave; ettugegAgi, I lOTadalli hAlide emba sollannu gamanisabahudu; adu gurutisuva lOTadinda svalpa hAlannu tegeda baLikavU (illavE adakke svalpa hAlannu sErisida baLikavU) I lOTadalli hAlide emba sollu nijavAgiyE uLiyuttade. hAlu pada orbageya vastuvannu gurutisuttiruvudE idakke kAraNa.

idakke badalu, illondu maDikeyide emba innondu sollannu gamanisabahudu; adu gurutisuva maDikeyannu oDedu, kelavu tunDugaLannu dUra eseda baLika, alli uLiyuvudu maDikeya kelavu tunDugaLallade maDikeyalla. hAgAgi, illondu maDikeyide emba sollu AmEle nijavAgi uLiyuvudilla; illi kelavu maDikeya cUrugaLive endiSTE AmEle hELalu baruttade.

(3) oTTaluhesarugaLu gurutisuva vastugaLige pAlugaLive, mattu avannu pAlu mADabahudu; Adare, ottehesarugaLu gurutisuva vastugaLige angagaLive; hAgAgi, avannu pAlumADalu baruvudilla.

I kAraNakkAgi, oTTalu hesarugaLu gurutisuva pAngugaLa parice gaLannu avugaLa yAvudE ondu tunDinallU kANabahudu; sakkareya ondu kaNavAgali, ondu hiDiyAgali, illavE ondu kuppeyAgali, avellavugaLallU biLibaNNa, sihi ruci modalAda adara paricegaLannu kANalu baruttade.

Adare, otte hesarugaLu gurutisuva pAngugaLa paricegaLannu A rIti ellA bageya aLavigaLallU kANalu baruvudilla; ettugegAgi, ondu

kOtige bAla ideyendu hELabahudu, Adare kOtigaLa ondu gumpige bAla ideyendu hELalu baruvudilla.

(3) goncalu, kante modalAda ottehesarugaLu kelavu viSaya gaLalli oTTalu padagaLa hAge kANisuttave: avakke pAlugaLiveyallade angagaLilla; ondu goncalininda kelavu hUgaLannu tegedarU adu goncalAgiyE uLiyuttade; Adare, A rIti eSTannu tegeyabahudu emba viSayadalli mAtra ondu mitiyide. oTTalu padagaLige intaha mitiyilla.

goncalu, kante modalAdavu I rIti oTTaluhesarugaLa hAge orbageyavAgi kANisuttaveyAdarU, avakke halaveNikeya oTTannu sErisalu baruttade (goncalugaLu, kantegaLu) mattu avugaLondige eNikeya padagaLannu nEravAgi baLasalu baruttade (hattu goncalu gaLu); I eraDu viSayagaLalli avu oTTaluhesarugaLinda bErAgiddu, ottehesarugaLa hAgive. hAgAgi, avannu otte hesarugaLendE tiLiya bahudu.

sAmAnyavAgi ondakkinta heccu vyakti, vastu modalAdavugaLannu ondu pAngAgi gurutisabEkAdAga, hesarupadagaLannu halaveNikeya rUpadalli baLasalAguttade (haNNugaLu, maragaLu, huDugaru). Adare, goncalu, gumpu, kante modalAdavugaLu I kaTTalege horapaDike gaLAgive. yAkendare, avu ondakkinta heccu vyakti, vastu modalAdu vannu oLagonDiruttave. Adare, ivannella oTTige ondE vastuvembudAgi avu gurutisuttave; hAgAgi, avu ottehesarugaLa hAge halaveNikeya oTTinondige baraballuvu.

(4) gurutisabEkAgiruva vastugaLu tIra cikkavAgiddalli, antaha hesarupadagaLu ottehesarugaLAgi baLakeyAgade oTTaluhesarugaLAgi baLake yAguttave. ettugegAgi, akki, gOdi, rAgi modalAda padagaLu tIra cikkavAgiruva kALugaLannu oTTige gurutisuttave. hAgAgi, avu oTTalu hesarugaLAgi baLakeyAguttave (ondu mUTe akki, eraDu kilO gOdi).

(5) nijakkU ottehesaru mattu oTTaluhesarugaLa naDuvina vyatyAsa sollarimeya kaTTalegaLu, avu gurutisuva pAngugaLa parice, pAngu gaLannu baLasuva bage modalAda halavu viSayagaLa mEle avalambiside. ettugegAgi, marada elegaLannu suLuvAgi vingaDisi ondondAgi gurutisi hesarisabahudu; hAgAgi, ele emba pada ottehesarAgi baLake

yAguttade; Adare, hullina ‘ele’gaLannu aSTu suLuvAgi vingaDisi gurutisalu baruvudilla; hAgAgi, hullu emba pada oTTaluhesarAgi baLakeyAguttade.

idakke badalu, toppalu illavE soppu pada oTTaluhesarAgi baLakeyAguvudakke bEreyE kAraNavirabEku. illi halavu elegaLannu mattu avugaLondige teLu gellugaLannU oTTAgi gamanisalAguttade, mattu baLasalAguttade embudarinda toppalu emba pada oTTalu hesarAgi baLakege bandirabEku.

haraLugaLinda jalli kallugaLu doDDaviddarU, haraLu pada otte hesarAgi baLakeyAguttade, mattu jalli pada oTTaluhesarAgi baLake yAguttade. haraLugaLannu ondondAgi mAlegaLalli pONisi baLasa lAguttade, mattu jallikallugaLannu oTTige buTTigaLalli aLedu baLasa lAguttade embudu I vyatyAsakke kAraNavirabahudu.

ಕನ್ನಡ →

6.2.3 mandigurta mattu uLikegurta

hesarupadagaLannu mandigurtadavu mattu uLikegurtadavu embudAgi gumpisalu baruttade; janarannu bEreyU eraDu gurutisuva muduka, huDugi, kaLLa, aNNa modalAda padagaLu mandi gurtada padagaLu, mattu hakki, hAvu, kallu, mane, tiLivu modalAda uLida padagaLu usiri, vastu, viSaya modalAduvannu gurutisuttiddu, uLikegurtada padagaLu.

gumpugaLalli

mandigurtada padagaLannu ganDugurta mattu heNNugurta emba bEre eraDu gumpugaLallU gumpisalu baruttade; ganDasarannu gurutisuva muduka, aNNa, kaLLa modalAduvu ganDugurtada padagaLu, mattu hengasarannu gurutisuva muduki, akka, magaLu, geLati modalAduvu heNNugurtada padagaLu.

mandigurtada gumpinalli janarannu gurutisuva hesarupadagaLondige dEvaru, dEvi, sUrya modalAda bEreyU kelavu bageya padagaLannu sErisikoLLalAguttade.

hesarupadagaLa I gurtada vyatyAsavannu avugaLondige baruva kelavu eNikepadagaLa padarUpagaLu (obba huDuga, ondu mane), esaka padagaLa padarUpagaLu (huDuga bidda, huDugi biddaLu, haNNu bittu; huDugaru biddaru, haNNugaLu bidduvu), tOrupadagaLa padarUpagaLu (avanu, avaLu, adu, doDDavanu, doDDavaLu, doDDadu),

esakapadagaLa hesarurUpagaLu (bandavanu, bandavaLu, bandudu) modalAdavugaLalli kANalu baruttade.

ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsa OreNikeyalli mAtra kANisikoLLuttade; halaveNikeyalli averaDU ondE gumpinalli sErikoLLuttave. ettugegAgi, esakapadagaLa padarUpadalli kANisuva ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsa (huDuga ODida, (huDugaru huDugi ODidaLu) halaveNikeyalli ODidaru, huDugiyaru ODidaru). tOrupadagaLa baLakeyallU ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsa halaveNikeyalli kANisuvudilla (avanu, avaLu - avaru).

kANisuvudilla

ಕನ್ನಡ →

6.2.4 hesarupadagaLa hantagaLu

nAvu iduvarege pariSIlisida huDuga, jAnaki, mara, akki, aNNa, haNNu modalAda hesarupadagaLigella jAgada ellegaLiddu, avannella modalanE hantada padagaLendu kareyabahudu. intaha jAgada ellegaLu mAtravallade hottina ellegaLU iruva ATa, maduve, habba, siTTu modalAda bEreyU halavu hesarupadagaLiddu, avannu eraDanE hantada padagaLendu kareyabahudu.

I eraDu bageya hesarupadagaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive; avu

gaLalli kelavannu keLage vivarisalAgide:

(1) modalanE hantada hesarupadagaLondige avu gurutisuva pAngugaLa baNNa, uddaLate, AkAra, bele modalAda jAgakke sambandisida paricegaLannu tiLisuva pada illavE padakantegaLannu baLasalu baruttade (kempu hakki, doDDa mara, cikka huDuga).

idakke badalu, eraDanE hantada hesarupadagaLoDane avu gurutisuva pAngugaLa gaDuvu (mUru dinada maduve), vEga (mellagina ATa) modalAda hottige sambandisida paricegaLannu tiLisuva pada illavE padakantegaLannu baLasalu baruttade.

Adare, idondu baLakeya olavu mAtra; kelavomme modalanE hantada hesarupadagaLondige hottina paricepadagaLannu mattu eraDanE hantada hesarupadagaLondige jAgada paricepadagaLannu ottAyadinda sErisi hELalU baruttade. ettugegAgi, Icegina pustaka emba hesaru kanteyalli modalanE hantada pustaka padadondige hottina parice

yannu tiLisuva Icegina pada bandide; Adare, nijakkU idu ‘Icege barediruva’ illavE ‘Icege accAgiruva’ pustakavannu gurutisuttade.

idE rItiyalli doDDa habba, cikka ATa emba padakantegaLalli eraDanE hantada habba mattu ATa padagaLondige jAgada pariceyannu tiLisuva doDDa mattu cikka padagaLu baLakeyAgive. intaha ottAyada baLakegaLalli hesarupadada huruLu badalAguttade, illavE adarondige banda paricepadada huruLu badalAguttade.

(2) mEle 6.2.2ralli vivarisidantaha ottehesaru mattu oTTalu hesarugaLa naDuvina vyatyAsa mukyavAgi modalanE hantada hesaru padagaLige sambandisiruvantahadu. Adare, idannu eraDanE hantada hesarupadagaLallU kANalubaruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(5ka) eraDu ATa ADide. (5ca) avanige tumbA siTTu bandide.

(5ka) sollinalli ATa emba eraDanE hantada pada ottehesarAgi baLakeyAgide, mattu (5ca) sollinalli siTTu emba eraDanE hantada pada oTTaluhesarAgi baLakeyAgide.

(3) I eraDu bageya hesarupadagaLannU iruvikeyannu tiLisuva illavE allagaLeyuva ide matu illa padagaLondige baLasalu baruttade; Adare, eraDanE hantada hesarupadagaLannu hottige sambandisida esakagaLannu tiLisuva padagaLondigU baLasalu baruttade embudu avakkU modalanE hantada hesarupadagaLigU naDuviruva vyatyAsa. I vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(6ka) avaralli ondu nAyiyide. (6ca) *avaralli ondu nAyi jaragitu. (7ka) avaralli ondu maduveyide. (7ca) avaralli ondu maduve jaragitu.

(4) modalanE hantada hesarupadagaLigU eraDanE hantada hesaru padagaLigU naDuviruva innondu vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollu gaLalli kANabahudu:

(8ka)

rAju ondu nAyiyannu nODida; adE nAyiyannu hariyU nODidda.

(8ca) antahadE nAyiyannu hariyU nODidda. (9ka) (9ca) antahadE ATavannu hariyU ADida.

rAju ondu ATa ADida; adE ATavannu hariyU ADidda.

(8ka)dalli rAju mattu hari ondE nAyiyannu nODiddaru, mattu (8ca)dalli avaribbaru bEre bEre nAyigaLannu nODiddaru. I vyatyAsa (9ka) mattu (9ca) sollugaLa naDuve uLidilla. yAkendare, antahadE ATa embudara hAge adE ATa embudU bErondu ATavannE gurutisuttade. adE nAyi mattu antahadE nAyi embavugaLa naDuviruvantaha vyatyAsa adE ATa mattu antahadE ATa embavugaLa naDuve kANisadiruvudE idakke kAraNa.

(5) hesarupadagaLalli hELike, anisike, nambike, sollu modalAda kelavannu mUraneyadondu hantadallU gumpisalu baruttade; ivakke modala eraDu hantada padagaLa hAge jAgada elle yilla, mattu eraDanE hantada padagaLa hAge hottina elleyU illa.

sari illavE tappu embudAgi I mUranE hantada hesarupadagaLu gurutisuva pAngugaLige belekaTTabahudu, mattu avannu oppabahudu, illavE allagaLeyabahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(10ka) Atana hELike sariyAdudu. (10ca) nimma anisike tappu. (10Ta) I sollu sariyilla.

Adare, modalanE illavE eraDanE hantada hesarupadagaLannu

nEravAgi intaha sollugaLalli baLasalu baruvudilla.

(11ka) *I mara tappu. (11ca) *I maduve tappu.

maduveyannu naDesidudu sariyAgilla ennabahudallade, nEra vAgi maduveyE sariyalla endu hELalu baruvudilla. hAgiddarU

ottAyadinda modalanE huruLu siguva hAge (11ca)vannU baLasalu baruttade.

(6) mElina hantada hesarupadagaLannu keLagina hantakke (mUranE hantadinda eraDanE hantakke, mattu eraDanE hantadinda modalanE hantakke) mAreDegoLisalu baruttade; Adare sAmAnyavAgi, keLagina hantada padagaLannu mElina hantakke mAreDegoLisalu baruvudilla. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(12ka) nanna hELikeyannu Ata allagaLediddAne. (12ca) nanna hELikeyannu Ata kELiddAne. (12Ta) nanna hELike mEjina mElide. (13ka) *nanna haNNannu Ata allagaLediddAne. (13ca) *nanna haNNannu Ata kELiddAne. (13Ta) nanna haNNu mEjina mElide.

mUranE hantada hELike hesarupadavannu (12ka)dalli mUranE hantada padavAgiyE baLasalAgide; Adare, (12ca)dalli adannu eraDanE hantada padavAgi, mattu (12Ta)dalli modalanE hantada padavAgi baLasalAgide; Adare, modalanE hantada haNNu padavannu, (13Ta)dalli kANisida hAge, modalanE hantada padavAgi mAtra baLasalAguttadallade, (13ka) mattu (13ca) sollugaLalli kANisida hAge, eraDu illavE mUranE hantada padavAgi baLasalu baruvudilla.

(7) heccina hesarupadagaLU modalanE hantadalli baruttave; eraDu mattu mUranE hantagaLalli baruva padagaLalli heccinavU bEre padagaLige oTTugaLannu sErisi paDedantahavu, illavE sollugaLa hesaru rUpagaLu.

(14ka) Atana baravannu nAnu edurunODuttiddEne. (14ca) avanu baruvudannu nAnu nODalilla.

eraDu mattu mUranE hantadalli baruva hesarurUpagaLannu mukya vAgi modalanE hantada pAngugaLiruva sollugaLinda paDeyalAgu ttade; ettugegAgi, rAju harige ondu pustaka koTTa emba sollinalli rAju, hari mattu pustaka emba mUru modalanE hantada

pAngugaLu toDagikonDive; I sollininda rAju harige pustaka koTTudu emba eraDanE hantada hesarurUpavannu paDeyabahudu.

(8) esakapadagaLinda hesarupadagaLannu paDeyuvudakkAgi baLake yAguva oTTugaLalli kelavu mukyavAgi modalanE hantada hesarupada gaLannu koDuttave, mattu bEre kelavu eraDanE hantada hesaru padagaLannu koDuttave embudAgi I oTTugaLannu gumpisalu baruttade.
ettugegAgi, hesarupadagaLannu unTumADuvudakkAgi esakapadagaLige sErisuva ga (hADuga, kELuga), ge (hAsuge, muccige, baDige), ka (kuDuka, tiruka), alu (okkalu, meTTalu) modalAda kelavu oTTugaLu mukyavAgi modalanE hantada hesarupadagaLannu koDuttave, mattu ike (bayake, Erike, agalike), ta (ageta, kuDita, duDita, kuNita) modalAduvu mukyavAgi eraDanE hantada hesarupadagaLannu koDuttave.

(9) sollugaLannE etti hELuvantaha kelavu sandarbagaLalli mUraneya hantakkU mEliruva nAlkaneyadondu hantada pAngugaLu kANisikoLLuttaveyembudAgiyU hELalu baruttade. I nAlkanE hantada pAngugaLannu sollugaLa mUlaka, illavE avugaLa hesaru rUpada mUlakavU gurutisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(15ka) Ake pustaka tandiddALembudannu nanage yArU tiLisalilla. (15ca) Ake tandudannu nanage yArU tiLisalilla. (15Ta) Ake tandudannu nAnu nODalilla. (15ta) Ake tandudannu mEjina mElirisiddEne.

(15ka)dalli Ake pustaka tandiddALembudu emba hesarukante nAlkanE hantada pAngannu gurutisuttade; idakke badalu, Ake tandudu emba hesarukante (15ca)dalli mUranE hantada pAngannu, (15Ta)dalli eraDanE hantada pAngannu, mattu (15ta)dalli modalanE hantada pAngannu gurutisuttade.

ಕನ್ನಡ →

6.2.5 parijiruva mattu parijillada pAngugaLu

ondanE hantada mara, kallu, nIru, hAlu modalAda hesarupadagaLu gurutisuva pAngugaLige avugaLadE Ada pariju (rUpa) iruttade;

avannu kaNNininda nODabahudu, illavE kayyinda muTTabahudu. Adare, avugaLinda mElina hantagaLalli (eraDarinda nAlkara varegina hantagaLalli) baruva bayake, tiLuvaLike, hasivu, siTTu modalAda hesarupadagaLu gurutisuva pAngugaLige parijilla. avannu nODalu, illavE muTTalu baruvudilla.

I parijiruva pAngugaLannu ellegaLiruva pAngugaLu mattu ellega Lillada pAngugaLu embudAgi gumpisalu baruttade; ivugaLalli ellegaLillada pAngugaLu orbageyavugaLAgiruttave; mattu avakke pAlugaLiruttavallade, ellegaLiruva pAngugaLa hAge angagaLiruvudilla. I kAraNakkAgi, parijiruva pAngugaLannu gurutisuva padagaLannu ottehesaru mattu oTTalu hesaru embudAgi gumpisalu baruttade.

Adare, parijillada pAngugaLige ellegaLiveyO illavO embudannu tiLiyuvudu kaSTa; avugaLu orbageyavO allavO embudannU tiLiyuvudu kaSTa; idallade, avugaLige pAlugaLiveyO angagaLiveyO endu hELuvudU kaSTa.

hIgiddarU, mEle 6.2.2ralli vivarisidantaha otte mattu oTTalu emba vyatyAsavannu parijillada padagaLallU kANalu baruttade. ettuge gAgi, bayake, Ayke, nambike, enisike modalAda parijillada padagaLu ottepadagaLAgi baLakeyAguttave, mattu daNivu, digilu, maruka, tALme modalAda parijillada padagaLu oTTalu padagaLAgi baLakeyAguttave.

idallade, ivugaLannu eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembu dAgiyU gumpisalu baruttade; ettugegAgi, mUru nambikegaLu ennalu baruttade; Adare, *mUru daNivugaLu ennalu baruvudilla.

idakke kAraNavEnendare, pAngugaLannu nAvu namma manassinalli hEge kalpisikoLLuttEve embudara mEle eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLa (illavE ottehesaru mattu oTTaluhesarugaLa) naDuvina vyatyAsa avalambisideyallade, nijakkU avugaLa rUpa entahadu embudara mEle avalambisilla. pAngugaLige parijirali, illadirali, avu namma manassinalli hEge kANisikoLLuttave embudE illi mukyavAda viSaya. idallade, I pAngugaLannu nAvu namma manassinalli hEge kANuttEve embudu namma nuDi avannu hEge kANuvante mADuttade embudara mEle avalambiside.

parijiruva mattu parijillada padagaLa naDuvina kelavu vyatyAsagaLannu

keLage vivarisalAgide:

(1) mEle tiLisida hAge, parijiruva otte padagaLa hAge parijillada otte padagaLU halaveNikeya oTTinondige baraballuvu (bayakegaLu, anisikegaLu), mattu nEravAgi eNikeya padagaLondigU baraballuvu (eraDu AykegaLu, mUru nambikegaLu). Adare, parijillada oTTalu padagaLu sAmAnyavAgi aLateya padagaLondige baralAravAda kAraNa, parijiruva oTTalu padagaLa hAge avugaLondige eNikeya padagaLannu baLasalu baruvudilla (*eraDu kilO daNivu).

Adare, eraDanE hantada padagaLu jAga mattu hottina elleyannu paDeyaballuvu; hAgAgi, avugaLondige jAgada illavE hottina aLate padavannu mattu adarondige eNikepadavannU sErisi hELalu baruttade. ettugegAgi, nUru mITar OTa embudaralli eraDanE hantada OTa padavannu nUru emba eNikepadadondige, mattu mITar emba jAgada aLatepadadondige baLasalAgide; mUru ganTe kelasa embu daralli eraDanE hantada kelasa padavannu mUru emba eNike pada dondige mattu ganTe emba hottina aLatepadagaLondige baLasalAgide.
(2) parijillada padagaLalli heccinavU oTTalu padagaLAgiruttave; Adare, avugaLondige aLateyannu sErisi otte padakanteyannAgi mArpaDisabahudu (aydu miniTina kelasagaLu); illavE avu tiLisuva esakagaLa kelavu ettugegaLannu AydukoLLuva mUlakavU avannu otte padakantegaLannAgi mArpaDisabahudu (avanu paTTa pADugaLu).

mUranE hantada hesarupadagaLige jAgada illavE hottina ellega LillavAda kAraNa, avannu ottepadagaLAgi mArpaDisabEkiddalli keLagina (eraDanE illavE modalanE) hantakke iLisabEkAguttade:

(16ka) avanige tumbA kelasa ide. (16ca) avanige ApIsina eraDu kelasagaLive.

(16ka)dalli kelasa embudu mUranE hantada oTTaluhesarAgi baLakeyAgide; (16ca)dalli adannE eraDanE hantada ottehesarAgi baLasalAgiddu, adakke hottina elleyannu hAkalAgide.

ಕನ್ನಡ →

6.2.6 eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLu

mEle vivarisida gumpugaLannu aDDakke kattarisuvante hesarupadagaLannu eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembudAgiyU bErpaDisalu

baruttade. maruka, bEsara, gOLu, madipu modalAda halavAru parijillada (rUpavillada) padagaLu, kAvEri, puNe, nitin modalAda koTTahesarugaLu, mEle vivarisidantaha nEravAgi eNikepadagaLannu sErisalu bArada oTTalu padagaLu modalAduvannu eNisalAgada pada gaLendu tiLiyabahudu.

I halavu bageya eNisalAgada padagaLalli ondondu bageyadU adaradE Ada paricegaLannu hondiddu, avakkU eNikegU naDuvina sambandavannu tiLiyuvalli halavu bageya tondaregaLannu tandoDDu ttave. hAgAgi, avu eNisalAgadiruvudakke, mattu eNisalAguvante mArpaDuvudakke bEre bEre bageya kAraNagaLiruttave.

ettugegAgi, parijiruva oTTalu padagaLige aLateya padagaLannu sErisidalli eNisalAguva padagaLAgibiDuttave (mUru lITar eNNe, eraDu kilO beNNe); Adare, koTTa hesarugaLannAgali (mUru kilO kAvEri), illavE parijillada padagaLannAgali (mUru lITar maruka) A rIti mArpaDisalu baruvudilla. Adare, eNisalAgada kelavu padagaLannu ottAyadinda antaha baLakegaLalli toDagisalU baruttade.

ettugegAgi, ‘ondE hesarina mUru mandi huDugiyaru’ emba huruLinalli mUvaru kAvEriyaru embudAgi koTTahesarinondige eNikeya padavannu mattu halaveNikeya oTTannu baLasalu baruttade; mattu ‘mUru sandarbagaLalli unTAgiruva daNivugaLu’ emba huruLi nalli mUru daNivugaLu embudAgi parijillada mattu eNisalAgada padadondigU avannu baLasalu baruttade.

eNisalAgada padagaLalli parijillada padagaLE mukyavAdavugaLu. mEle tiLisida hAge, avugaLalli heccinavannU esakapada illavE parice padagaLige oTTugaLannu sErisi paDeyalAgide.

ಕನ್ನಡ →

6.3 pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudu

pAngugaLa naDuve avugaLa pariceyalliruva halavu bageya vyatyAsa gaLannu avannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAguva hesarupadagaLa huruLu gaLE tiLisuttave:

ettugegAgi, mara mattu giDa padagaLa huruLugaLu avu gurutisuva pAngugaLa naDuve harayada vyatyAsavide (‘marakke giDakkinta heccu harayavAgide’) embudannu tiLisuttave; iddalu mattu hAlu padagaLa huruLugaLu avu gurutisuva pAngugaLa naDuve baNNada vyatyAsavide (‘iddalu kappu mattu hAlu biLi’) embudannu tiLisuttave; Ane mattu ili padagaLa huruLugaLu avu gurutisuva pAngugaLa naDuve uddagala dalli vyatyAsavide (‘Ane doDDadu, ili cikkadu’) embudannu tiLisuttave. paricegaLannu tiLisaballudu. ettugegAgi, padagaLa koneyalli baruva itti (gANiga- gANigitti), ti (ATagAra-ATagArti), i (kivuDa-kivuDi), e (jANa- jANe) modalAda oTTugaLu avu gurutisuva pAngugaLu heNNugurta davu (hengasu illavE huDugi) embudannu tiLisuttave; mattu jODu padagaLalli baruva halavu bageya paricebErugaLu illavE paricepadagaLu avu gurutisuva pAngugaLa baNNa (kengaNNu, beLkoDe), uddagala (hejjEnu, kirugatti), bele (nalluNisu) modalAduvannu tiLisuttave.

hesarupadagaLa oLaiTTaLavU

idallade,

kelavu

Adare, mEle (6.1.1)ralli vivarisida hAge, hesarupadagaLa huruLu gaLu avu entaha pAngugaLannu hesarisuvudakkAgi baLakeyallive embudara mEle avalambisiddu, avannu nEravAgi hesarupadagaLinda paDeyalu baruvudilla.

idE rItiyalli, hesarupadagaLa oLa iTTaLagaLindalU avu gurutisuva pAngugaLa pariceyannu nEravAgi paDeyalu baruvudilla. yAkendare, A hesarupadagaLannu unTumADuva samayadalli kaNNige hoDedu pariceyondannu ArisikoLLalAgittAdarU, avugaLa baLakeya samayadalli adu uLidukonDiraballudu, illavE kaLeduhOgiralU balludu.

kANuvantaha

ettugegAgi, karihalage padavannu unTumADuvAga, kaNNige hoDedu kANuvantaha ‘adannu halageyinda mADalAgiddu, adara baNNa kappAgide’ emba pariceyannu baLasalAgittu; Adare, AmEle bEre baNNagaLannu baLasiyU adannu tayArisuva holabu baLakege bantu; hIgiddarU, (ondu taragatiyalli adu nIli baNNaddAgideyAdarU) adannu gurutisalu karihalage emba hesarupadavannE baLasuttiralu tondare yAguvudilla.

idE rItiyalli, ondu mane adannu kaTTida samayadalli hattirada manegaLindella hosadAgidda kAraNa, adakke hosamane emba hesarannu

koTTirabahudu; Adare AmEle, hattippattu varSa kaLeda baLika, sutta mutta bEre halavu ‘hosa’ manegaLannu janaru kaTTirabahudu; hAgiddarU hosamane emba A maneya haLeya hesaru badalAgade uLidiraballudu.

hAgAgi, hesarupadagaLa oLaiTTaLagaLu avu gurutisuva pAngugaLa pariceyannu tiLiyuvalli neravannu nIDuttave endiSTE hELaballevallade, avu nEravAgi avugaLa pariceyannu tiLisuttaveyendu hELalArevu. idakke badalu, hesarukantegaLalli baruva paricepadagaLu nEravAgi avugaLa pariceyEnembudannu tiLisuttave, mattu I pariceyannu baLasuva mUlakavEnE avu yAva pAngannu gurutisuttave embudannu nAvu kanDukoLLaballevu.

hAgAgi,

hesarupadagaLalli baruva

paricepadagaLu illavE paricebErugaLu avugaLa tayArikeyalli baLakeyAdavugaLu, mattu hesarukantegaLalli baruva parice padagaLu avugaLa tiruLupadadondige neravupadagaLAgi baLakeyAdavugaLu embudAgi I eraDu baLakegaLa naDuve vyatyAsavannu kANalAguttade.

ettugegAgi, doDDa mane emba hesarukanteyalli bandiruva doDDa paricepada ‘maneya uddagala entahadu’ embudannu tiLisuttade; kempu mane emba hesarukanteyalli bandiruva kempu paricepada maneya baNNavannu tiLisuttade; mattu hosa koDe emba hesarukanteyalli bandiruva hosa paricepada koDeya harayavannu tiLisuttade. hesarupadagaLondige bEre hesarupadagaLa pattuge

rUpavannu (maNNina gODe, kabbiNada gunDu) illavE paricepadagaLa pattuge rUpavannu (beLLagina koDe, mettagina hAsige) baLasiyU avu gurutisuva pAngugaLa pariceyannu tiLisalu baruttade. idallade, sollu gaLa pattugerUpavannU idakkAgi baLasalu baruttade (avaru koTTa haNNu, ettarakke kaTTida kaTTaDa).

intaha neravupada, padakante, mattu oLasollugaLa mUlaka hesarupadagaLa pariceyannu tiLisuva bage hEge embudannu keLage vivarisa lAgide.

ಕನ್ನಡ →

6.3.1 paricepadagaLa bagegaLu

paricepadagaLu esakapada mattu hesarupadagaLiginta tIra bErAgiruva kelasavannu naDesabEkAguttade: esakapadagaLu esakagaLannu tiLisuttave,

mattu hesarupadagaLu antaha esakagaLalli toDagikonDiruva pAngu gaLannu gurutisuttave; Adare, paricepadagaLu I eraDaneya kelasadalli hesarupadagaLige neravannu nIDuttave. avu sollugaLalli bEre kelasa gaLannU naDesaballuvAdarU, gurutisuva kelasadalli hesarupadagaLige neravannu nIDuvudE avugaLa mukya kelasavAgide. I rIti avugaLadE Ada ondu mukya kelasavideyAda kAraNa, halavu viSayagaLalli avu esakapada mattu hesarupadagaLinda bErAgive.

ettugegAgi, paricepadagaLannu hesarukantegaLalli hAgeyE avugaLalli yAva badalAvaNeyannU mADade neravu padagaLAgi baLasalu baruttade (kempu hUvu, biLi baTTe, doDDa mara); Adare, hesarupadagaLannu A rIti bErondu hesarupadada neravu padavAgi baLasabEkiddalli, avakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade (marada gellu, haNNina baNNa). idE rItiyalli, esakapadagaLannu hesarupadagaLa neravupadagaLAgi baLasa bEkiddalli, avakke hottina oTTu mattu pattugeya a oTTu embavugaLeraDannU sErisabEkAguttade (mADida kelasa, kuDiyuva nIru).

paricepadagaLannu hesarupadagaLAgiyU (endare, hesarupadagaLa hAge pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli) baLasalu baruttade; adare, idakkAgi avakke kelavu oTTugaLannu sErisabEkAguttade. ettugegAgi, tana oTTannu sErisi halavu paricepadagaLannu hesarupadagaLAgi baLasalu baruttade: doDDa-doDDatana, hosa-hosatana, baDa-baDatana, hiri- hiritana.

paricepadagaLalliyU mukyavAgi eraDu bageyavannu gurutisa bahudu: hesarupadagaLondige baruva hesaruparicegaLu (kappu, biLi, udda, hosa), mattu esakapadagaLondige baruva esakaparicegaLu (bEga, mellage, nuNNage); ivugaLalli esakapadagaLondige baruva esaka paricegaLannu hesarupadagaLondige baLasabEkiddalli avakkU pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade (beLLagina baTTe, mettagina hodike).

I eraDu bageya paricepadagaLu mAtravallade, bArI, tusu, tIra modalAda bEre paricepadagaLondige baruva mattu avugaLa hantavannu tiLisuva kelavu padagaLU ive (bArI doDDa mara, tusu cikka mane, tIra cikka mane).

hesarupadagaLondige baruva paricepadagaLannu, avugaLa huruLannu avalambisi, illavE avu yAva rItiyalli hesarupadagaLige avugaLa

gurutisuva kelasadalli neravannu nIDuttave embudannavalambisi, halavu bagegaLalli gumpisalu baruttade. ivugaLalli mukyavAda kelavu gumpu gaLannu keLage vivarisalAgide:

(1) huruLannu baLasi gumpisuvudu paricepadagaLa huruLannavalambisi, avannu mukyavAgi aydu gumpugaLalli gumpisalu baruttade:

(ka) aLateya paricegaLu: I gumpinalli baruva paricepadagaLalli

heccinavU eduru huruLina jODigaLAgi kANisikoLLuttave:

ettara-taggu

  1. udda-giDDa

agala-sapura dappa-teLu doDDa-cikka

Adare, intaha jODigaLalli sEradiruva ALa, saLLe, ekkala, nILa, nasu modalAda kelavu padagaLU I gumpinalli baruttave. idallade, hEr-kir emba paricebErugaLa jODiyU I gumpinalli baruttade.

I jODigaLu tiLisuva aLateyannu hesarisabEkAdAga, avugaLalli baruva eraDu paricepadagaLalli modalinadannu mAtra baLasalu baruttade; avu tiLisuva (heccina) aLateyannu mAtravallade jODiya innondu pada tiLisuva (kaDimeya) aLateyannu tiLisabEkAgiruvallU modalina dannE baLasalAguttade.

ettugegAgi, ondu gODe ettaravAgirali, taggAgirali, adara I aLateyannu tiLisalu gODeya ettara ennuttEvallade, *gODeya taggu ennuvudilla; idE rItiyalli kaNiveya agala, tantiya udda, haligeya dappa embantaha baLakegaLiveyallade, *kaNiveya sapura, *tantiya giDDa, *haligeya teLu embantaha baLakegaLilla.

(1ka) I gODeya ettara Aru aDi.
(1ca) *I gODeya taggu mUraDi. (2ka) I tantiya udda tusu kaDime ide. (2ca) *I tantiya giDDa tusu kaDime ide.

(ca) manuSyara paricegaLu: mayge sambandisidavu mattu manassige sambandisidavu embudAgi I padagaLannu eraDu oLagumpu gaLalli irisalu baruttade: kuruDu, kivuDu, kunTu modalAda parice padagaLu modalaneya oLagumpigU, curuku, beppu, heDDu, pOli modalAdavu eraDaneya oLagumpigU sEruttave.

(Ta) vastugaLa paricegaLu: manuSyarige mAtravE sambandisirade, bEre vastugaLigU sambandisiruvantaha paricegaLu halavive; ivugaLalli halavu aLateya paricegaLa hAge, eduru huruLina jODigaLAgi kANisi koLLuttave:

doDDa-cikka odde-oNa harita-monDu bigi-saDilu tiLi-kalaku nuNupu-doragu nEra-Ore dunDu-cappaTe

Adare, aLateya paricepadagaLa hAge, I jODigaLalli ondannu jODiya oTTu pariceyannu gurutisuva hesarupadavAgi baLasalu baruvudilla.

I rIti eduru huruLina jODigaLAgi kANisikoLLada bEre halavu paricepadagaLU I gumpinalli baruttave. ivugaLalli kelavannu avugaLadE Ada cikka cikka oLagumpugaLalli sErisi hELalU baruttade. ettugegAgi, mElina gumpinallE baruva sihi, kahi, huLi, sappe, uppu, kanaru modalAdavugaLannu ruciyannu tiLisuvavemba ondu oLagumpinalli sErisi hELalu baruttade; Adare, avugaLalli yAva eraDu padagaLU eduru huruLina jODigaLAgi kANisikoLLuvudilla.

baNNagaLannu tiLisuva biLi, kappu, kempu, nIli, nEraLe, bUdu, hasuru, kandu, kAvi modalAdavannu innondu oLagumpinalli sErisi hELabahudu; ivugaLallU kUDa, yAva eraDu padagaLU eduru huruLina jODiyAgi kANisikoLLuvudilla. kappu-biLi embuvakke mAtra svalpa maTTige intaha baLakeyide.

(ta) beleya paricegaLu: vastugaLa beleyannu tiLisuva agga, aNNe, nalla, nanni, husi, holla, cokka, cenna, oLLe modalAda paricepadagaLannu I gumpinalli sErisi hELabahudu.

(pa) harayada paricegaLu: hosa, haLe, mudi, huDugu, koDa, hiri, kiri modalAda kelavu padagaLannu I gumpinalli sErisabahudu. ivugaLalli hosa-haLe mattu hiri-kiri embavugaLu jODigaLAgi kANisikoLLuttave.

paricepadagaLannu I rIti huruLannavalambisi gumpisuvalli ondu tondareyEnendare, avannu eSTu gumpugaLalli vingaDisabEku embu dannu tIrmAnisuvudu kaSTa. ettugegAgi, baNNavannu illavE ruciyannu tiLisuva padagaLannu vastugaLa paricegaLu emba gumpinoLagirisuva badalu, bEreyE ondu gumpinalliyU irisabahudu; manuSyara paricegaLu mattu vastugaLa paricegaLu embuvannu eraDu bEre bEre gumpugaLallirisuva badalu, ondE gumpinalliyU irisabahudu.

idallade, kelavu paricepadagaLannu yAva gumpinallirisabEku emba viSayadalli gondalavunTAgaballudu. ettugegAgi, doDDa mattu cikka embavugaLannu vastugaLa uddaLateyannu tiLisuvudakkAgi mAtravallade, manuSyara harayavannu tiLisuvudakkAgiyU baLasalAguttade (doDDa huDuga, doDDappa); hiri padavannu harayavannu tiLisuvudakkAgi mAtra vallade, uddaLateyannu tiLisuvudakkAgiyU baLasalAguttade.

hIgiddarU, kannaDadalli paricepadagaLu entaha huruLugaLannella tiLisu ttave embudannu aDakavAgi hELalu intaha gumpugaLu neravannIyu ttave. avugaLa baLakeya mEliruva kelavu kaTTupADugaLannU intaha gumpugaLannu baLasi vivarisalu baruttade.

(2) haravu kuggisuva mattu pAngu badalisuva paricepadagaLu hesarupadagaLondige baLasidAga, heccina paricepadagaLU avugaLa haravannu kaDime mADuttave. ettugegAgi, huDuga hesarupadakke cikka paricepadavannu sErisi nODabahudu: huDuga pada gurutisaballa vyaktigaLiginta cikka huDuga padakante gurutisaballa vyaktigaLa eNike kaDimeyAgiruttade. yAkendare, huDuga pada yAva vyaktigaLannella gurutisaballudO avaralli cikka emba pariceyiruva vyaktigaLannu mAtra cikka huDuga emba padakante gurutisaballudu. hAgAgi, cikka paricepada

illi huDuga hesarupadada haravannu kaDime mADuttade illavE kuggisuttadeyendu hELabahudu.

intahadE vyatyAsavannu hUvu mattu kempu hUvu embavugaLa naDuve, mara mattu doDDa mara embavugaLa naDuve, mane mattu hosa mane embavugaLa naDuve, mattu kAyi mattu dOre kAyi embavugaLa naDuveyU kANabahudu.

Adare, kelavu paricepadagaLu I rIti hesarupadagaLa haravannu kuggisuva badalu, avugaLa huruLannE mArpaDisi, avu bEreyE pAngu gaLannu gurutisuva hAge mADuttave. ettugegAgi, suLLusuddi emba hesarukante ondu bageya suddiyannu tiLisuva badalu, suddiya hAge kANisuva, AdarU suddiyallada viSayavondannu tiLisuttade. idE rItiyalli, kaLLabasiru embudu basirallada, AdarU basirina halavu paricegaLannu tOrisuva bErondu pAngannu tiLisuttade.

oNahemme, husinagu, kaLLahaNa embantahavugaLallU intaha pAngannu badalAyisuva paricepadagaLa baLakeyAgide. kannaDadalli I rIti pAngannu badalAyisuva paricepadagaLu kelavu mAtra ive. (avugaLa baLakeyU kelavE kelavu hesarupadagaLondige mAtra kANisi koLLuttave; hAgAgi, I padagaLondige baruva hesarupadagaLannu hesaru kantegaLennuva badalu jODupadagaLendU hELalu baruttade). intaha kelavE kelavu paricepadagaLannu horatupaDisi, uLida paricepadagaLellavU hesarupadagaLa haravannu kuggisuvudakkAgiyE baLakeyAguttave.

I eraDu bageya paricepadagaLa naDuviruva ondu mukyavAda vyatyAsavEnendare, pAngannu badalAyisuva padagaLondige hantagaLannu tiLisuva paricepadagaLannu baLasalu baruvudilla, mattu hOlikeya iTTaLagaLallU avannu baLasalu baruvudilla.

ettugegAgi, udda paricepadadondige hantavannu tiLisuva tumbA illavE tusu padagaLannu baLasalu baruttade (tumbA udda kOlu, tusu udda kOlu); adare, suLLu illavE husi padadondige avannu baLasalu baruvudilla (*tumbA suLLusuddi). idE rItiyalli, udda paricepadavannu hOlikeyannu tiLisuva iTTaLadalli baLasalu baruttade; Adare, pAngannu badalAyisuva suLLu illavE husi padavannu antaha iTTaLadalli baLasalu baruvudilla.

tumbA udda kOlu nammallilla. (3ka) (3ca) Ata nanage tumbA suLLuhaNa koTTiddAne. (4ka) avanige idakkintalU udda dOTi bEkAgide. (4ca) *avanalli idakkintalU suLLuhaNa ide.

(3ka) sollinalli tumbA pada udda embudara mElina hantavannu tiLisuttade; Adare, (3ca)dalli adu A rIti suLLu paricepadada mElina hantavannu tiLisalAradu; yAkendare, suLLu padakke hantagaLilla. idakke badalu, adu (3ca)dalli haNa hesarupadada pariceyannu (‘tumbA haNa’ embudannu) tiLisuttade.

idE rItiyalli hOlikeyannu tiLisuva nuDitavannu (4ka)dalli udda padadondige baLasalAgiddu, A sollu sariyAgide; Adare, (4ca)dalli adannE suLLu padadondige baLasalAgiddu, adu sariyAgilla.

Adare, hesarupadagaLa haravannu kuggisuva ellA paricepadagaLannU I rIti hantavannu tiLisuva padagaLondige illavE hOlikeyannu tiLisuva iTTaLagaLalli baLasalu baruvudilla embudannu illi gamanisabEku. ettugegAgi, tappu, sari embantaha paricepadagaLu hesarupadagaLa haravannu kuggisuttaveyAdarU, avannu hantavannu tiLisuva pada gaLondige, illavE hOlikeyannu tiLisuva iTTaLagaLalli baLasalu baruvudilla (6.3.4 nODi).

(5ka) avanu tumbA tappu kelasa mADiddAne. (5ca) avanu tumbA tappu mADiddAne. (5Ta) *avanu nanaginta tappu kelasa mADiddAne.

padada

kelasa

(5ka)dalli

tumbA embudu

pariceyannu tiLisuttadallade tappu embudara pariceyannu tiLisuvudilla embudannu gamanisabahudu. (5ca)dalli adE paricepada tappu embudara pariceyannEnO tiLisuttade; Adare, illi tappu pada ondu hesaru padavAgi baLakeyAgide. I eraDu kaDegaLallU tumbA embudu ‘halavu’ emba huruLinalli bandideyallade, mElina hantavannu tiLisuva huruLinalli bandilla.

haravannu kuggisuva paricepadagaLigU pAngannu badalisuva paricepada gaLigU naDuve avannu baLasida sollugaLigiruva oLahuruLugaLa

maTTigU vyatyAsagaLive. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

nanna kayyalliruvudu biLi cenDu.

(6ka) (6ca) nanna kayyalliruvudu cenDu. (6Ta) nanna kayyalliruvudu biLiyadu (7ka) (7ca) nanna kayyalliruvudu haNa.

nanna kayyalliruvudu kaLLahaNa.

(6ka) sollininda (6ca) mattu (6Ta) sollugaLannu oLahuruLu gaLAgi paDeyalu baruttade; Adare, (7ka) sollininda (7ca) sollannu A rIti oLahuruLAgi paDeyalu baruvudilla. biLicenDiruvavana hattira cenDu ide ennabahudu, Adare, kaLLahaNa iruvavana hattira haNa ide ennalu baruvudilla. yAkendare, adu haNavE alla. (kaLLa embudu illi haNa pada gurutisuva pAngannE badalAyisuttade embudE idakke kAraNa.)

(3) haravu kuggisuva paricepadagaLa bagegaLu heccina paricepadagaLannU hesarupadagaLa haravannu kaDime mADalu baLasalAguttade. Adare, I kelasavannu avellavU ondE bageyalli naDesuvudilla; yAva rItiyalli avu I kelasavannu naDesuttave embudannavalambisi, intaha padagaLannu jODiparice, paTTiparice, mattu hantaparicegaLembudAgi mUru gumpisalu baruttade.

gumpugaLalli

(ka) kelavu paricepadagaLu jODigaLAgi baLakeyAguttiddu, A jODigaLu tiLisuva paricegaLalli ondu ‘illa’vendAdAga innondu ‘ide’yemba huruLu dorakuttade. intaha paricepadagaLannu jODi paricegaLendu kareyabahudu.

ettugegAgi, tappu mattu sari emba eraDu paricepadagaLannu gamanisabahudu: ivu ondu jODiyAgi baLakeyAguttave; ondu viSaya tappallavAdare, adannu sariyendu hELalu baruttade, mattu adu sariyallavAdare tappu endu hELalu baruttade.

(8ka) idu sari lekkavalla, tappu lekka. (8ca) avanadu tappu mAtalla, sari mAtu.

(ca) innondu bageya paricepadagaLannu paTTimADi hELalu baruttade; Adare, ondondu paTTiyallU eraDakkinta heccu padagaLu baruttave; hAgAgi, avugaLalli ondu illavendu tiLidiruvAga, uLida paricegaLalli yAvudu irabahudu embudannu tIrmAnisalu baruvudilla.
ettugegAgi, pAngugaLa baNNavannu tiLisuva kempu, kappu, nIli, kandu, nEraLe, bUdu, hasuru, haLadi, modalAda paricepadagaLa baLakeyannu gamanisabahudu; ivannella oTTige ondu ‘baNNada paTTi’yalli irisalu baruttade; Adare, I ondu paTTiyalli halavu paricepadagaLu sErikoLLuva kAraNa, ondu vastu I baNNagaLalli ondannu paDedilla vAdare (ettugegAgi, ondu hU kempu gulAbiyallavAdare), uLida baNNagaLalli adara baNNa yAvudirabahudu embudannu nODade hELalu baruvudilla; adu bEre yAva baNNadallU iraballudu (biLi gulAbi yirabahudu, illavE haLadi gulAbiyirabahudu).

sihi, kahi, huLi, kAra, uppu, cogaru modalAda rucigaLannu tiLisuva paricepadagaLU intahavE; avannella oTTige ‘ruciya paTTi’ yemba innondu paTTiyalli irisalu baruttade; Adare, ondu vastuvige I rucigaLalli ondu illavendu tiLidiruvalli, uLidavugaLalli yAva ruci adakke irabahudu embudannu adara ruci nODade hELalu baruvudilla; huLiyilladudu kAra irabahudu, sihiyirabahudu, illavE kahiyirabahudu.

intaha paTTigaLalli baruva paricepadagaLannu paTTiparicegaLendu kareya

bahudu.

(Ta) innu kelavu paricepadagaLannu ondu aLatepaTTiyalli jODi siDalu baruttade; avugaLalli ondu paricepada I paTTiya ondu tudiyalli baruttade, mattu innondu paricepada adara innondu tudiyalli baruttade; uLida paricepadagaLu I eraDu padagaLa naDuve baruttave.

idallade, intaha paTTigaLalli avugaLa eraDu konegaLalli baruva paricepadagaLu mAtravallade, naDuve baruvantaha innondu parice padavU iraballudu. ettugegAgi, teLu, dappa mattu aLaka emba mUru paricepadagaLannu ondu paTTiyalli irisalu baruttade;

ivugaLalli teLu embudu paTTiya ondu koneyallU, dappa embudu innondu koneyallU baruttave; ‘teLuvU alla dappavU alla’ emba huruLiruva aLaka embudu I paTTiya naDuve baruttade (teLu mosaru, dappa mosaru, aLaka mosaru).

intaha ondu paTTiyalli adara naDuvina pariceyannu tiLisuva paricepada illadiddarU, naDuvina jAgavembudondiddu, A paTTiyalli baruva paricepadagaLannu I jAgada mEle mattu keLage ondu OraNa dalli irisalu baruttade.

ettugegAgi, doDDa mattu cikka embavu baruva paTTiyalli avugaLa naDuve baraballa mUranE paricepada illa; doDDa embudu I paTTiya ondu badiyalli baruttade, mattu cikka embudu innondu badiyalli baruttade. hAgiddarU, ondu vastu doDDadallavAdare, adu cikkadendu hELalu baruvudilla; yAkendare, adu ‘doDDadU allade mattu cikkadU allade’ iraballudu. hAgAgi, I aLatepaTTiyalli naDuvina jAgavannu tiLisuva paricepada illadiddarU, jAgavantU iddE ide.

intaha paricepadagaLannella avu baruva paTTiya hantagaLembudAgi tiLiyaballevAda kAraNa, I padagaLannu hantaparicegaLembudAgi hesarisa bahudu.

nijakkU doDDa-cikka aLatepaTTiyalli baraballa paricepadagaLu kannaDa dalli halavive. I padagaLalli kelavannu aLatepaTTiya naDuviruva jAgakkinta mEle baruvavu, mattu uLiduvannu adara keLage baruvavu embudAgi avannu aNigoLisalu baruttade. intaha padagaLannu keLage paTTimADalAgiddu, avugaLigiruva baLakegaLalli ondondannu avugaLa munde tOrisikoDalAgide:

doDDa-cikka aLatepaTTi:

keLagina paricepadagaLu

mElina paricepadagaLu doDDa (doDDa mane) cikka (cikka mane) ekkala (ekkala kaTTaDa) cikaNi (cikaNi tiTTa) kanDeya (kanDeya siri) nasu (nasu nage) malla (malla kelasa) hEr (hErAne)
hiri (hiri bele)

Enike (Enike kelasa) mari (mari mugilu) kiri (kiri gejje) kUcu (kUcu gaDDa)

kaDu (kaDu mincu)

kiru (kirugANike) pEr (pErarasu) kuru (kurugaDDa) tani (tani tunDu) puTTa (puTTa huDuga) Ane (Ane soLLe) uruva (uruva kate) cIku (cIku kALu)

biN (biNgone)
heg (heggaLLa)
ekkaTa (ekkaTa mara)

cinna (cinnATa) sIru (sIrmInu) gunna (gunnAne)

I aLatepaTTiya naDujAgadinda keLage baraballa kITu (kITu kelasa), baDa (baDa kelasa), ciTTu (ciTTu gubbi), ciNNa, guccu, piLLa modalAda bEreyU kelavu paricepadagaLive.

doDDa-cikka aLatepaTTiyalli baruva I padagaLalli ekkala, kanDeya embantaha kelavu padagaLu doDDa padakkintalU mEle baruttave, mattu sIru, cIku embantaha bEre kelavu padagaLu cikka padakkintalU keLage baruttave. uLida padagaLannu yAva OraNadallirisabEku emba viSaya dalli EnannU kanDitavAgi hELalu baruvudilla. hAgiddarU, avugaLalli yAvuvu naDujAgadinda mEle nilluttave mattu yAvuvu adara keLage nilluttave emba viSayadalli yAva samSayavU illa.

paTTiya mEle illavE keLage baruva padagaLa naDuvina mukya vyatyAsa avu entaha hesarupadagaLondige baruttave embudarallide. ellA paricepadagaLannU ellA bageya hesarupadagaLondigU baLasalu baruvu dilla. hAgAgi, mEle paricepadagaLannu paTTimADuvAga, avugaLondige suLuvAgi baraballa hesarupadavondannu ettugeyAgi koDalAgide.
udda-giDDa emba innondu aLatepaTTiyalli baraballa paricepada gaLannU paTTiya naDuvina jAgakkinta mEle mattu keLage baruvavuga LembudAgi gumpisalu baruttade:

udda-giDDa aLatepaTTi:

mElina paricepadagaLu

udda (udda hagga)

keLagina paricepadagaLu giDDa (giDDa mUti)

jambu (jambu hullu) kittu (kittambu) nILa (nILa nAlige) kUlu (kUlu bale) calle (callegaNNu) dATu (dATu holige) gujuru (gujuru kombu)

pIcu (pIcu gaDDa) gujju (gujju kAlu) guDDa (guDDa kombu)

nITa (nITa bidiru) niDu (niDugoralu) niTTu (niTTelubu) kOlu (kOlu bale) kuru (kurugaDDa)

moTTa (moTTa kiruba) maTTu (maTTu mUgu) moTaku (moTaku katti)

mElina aLatepaTTiyalli naDujAgada keLage baraballa kunTu mattu

kuLLu emba bEre eraDu paricepadagaLU ive.

dappa-teLu emba innondu aLatepaTTiyalli baraballa kelavu

paricepadagaLannu keLage koDalAgide:

dappa-teLu aLatepaTTi:

mElina paricepadagaLu dappa (dappa halige) daTTa (daTTa kUdalu) eTTe (eTTe hAlu) tiNNa (tiNNa kombu) doNNe (doNNe mUgu) tOra (tOra toDe)

keLagina paricepadagaLu teLu (teLu halige) seLe (seLe kombu) baDa (baDa naDu) saLLe (saLLe kOlu)

mEle tiLisida hAge, I paricepaTTiya naDujAgadalli baraballa aLaka

emba padavU ide.

jODiparicegaLigU uLida eraDu bageya (paTTi mattu hanta) paricegaLigU naDuviruva mukya vyatyAsavEnendare, jODipadagaLannu hantavannu tiLisuva padagaLondige, illavE hOlisuva nuDita gaLondige baLasalu baruvudilla; Adare, paTTiparice mattu hantaparice padagaLannu antaha kaDegaLalli baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

tumbA doDDa haNNugaLu illE irali.

(9ka) (9ca) idakkinta doDDa mara I Urallilla. (10ka) I haNNu tumbA sihi. (10ca) I marada haNNiginta A marada haNNu heccu sihi.

sari, tappu modalAda jODiparicegaLannu intaha sollugaLalli baLasalu baruvudilla embudannu mEleyE 6.3.1(2)ralli vivarisa

lAgide. ondu barahadalli heccu illavE kaDime tappugaLiveyendu hELaballevallade, avu tiLisuva sari-tappu pariceyalli hantagaLannu kANalu baruvudilla.

I viSayadalli paTTiparice mattu hantaparicegaLa naDuveyU ondu mukyavAda vyatyAsavide. mEle vivarisida hAge, paTTiparicegaLannu avu baruva paTTiya hantagaLendu hELalu baruvudilla. ettugegAgi, sihi, huLi, kahi, cogaru modalAda paricepadagaLu rucipaTTiyalli ondu OraNadalli baruvudilla; avannu hEge bEkiddarU irisabahudu. idallade, I paTTige hantaparicegaLa paTTiyalliruva hAge eraDu badigaLu mattu naDuvina jAga embavugaLilla.

hAgAgi, hantavannu tiLisuva padagaLondige, illavE hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baLasidAga, paTTiparicegaLu avu baruva paTTiya hantagaLannu tiLisuvudilla; idakke badalu, paTTiyalli baruva ondondu paricegU ondu mAdari beleyiddu, I beleginta heccu illavE kaDime bele ondu vastuvigide embudannu avu tiLisuttave.

ettugegAgi, tumbA dappa (mosaru) embudu teLu-dappa aLatepaTTiyalli dappa embudu tiLisuva hantakkintalU mEliruva ondu hantavannu tiLisuttade; Adare, tumbA kempu (hU) embudu hUgaLa maTTigiruva mAdari kempiginta heccu kempAgiruva hU embudAgi bEreyE ondu bageya huruLannu koDuttade. adu baNNagaLannu tiLisuva aLatepaTTiyalli kempu pada tiLisuva hantakkinta mElina hantavannu tiLisuvudilla; yAkendare, baNNada aLatepaTTiyalli antaha hantagaLE illa.

(4) hantagaLa iTTaLa hesarukantegaLalli hantaparicegaLa baLake hEge naDeyuttade embudannu vivarisabEkiddalli, eraDu mukyavAda viSayagaLannu gamanisabEkAguttade: aLatepaTTiyalli baruva hantagaLa iTTaLa entahadu embudu ondu viSaya, mattu I hantagaLa beleyannu tiLiyuvalli baLakeyAguva mAdari entahadu embudu innondu viSaya.

aLatepaTTigaLalli sAmAnyavAgi eraDu hantagaLiddu, ivannu tiLisuva padagaLu eduruhuruLannu koDuttiruttave. ettugegAgi, odde-oNa aLatepaTTiyalli adara eraDu hantagaLannu tiLisuvudakkAgi baLakeyAguva odde mattu oNa emba paricepadagaLu eduruhuruLugaLannu koDuttave.

idE rItiyalli, vastuvina hareyavannu tiLisuva paricepaTTiyalli adara eraDu hantagaLannu tiLisalu baLakeyAguva hosa mattu haLe emba paricepadagaLU eduruhuruLugaLannu koDuttave.

Adare, heccina aLatepaTTigaLallU avugaLa ondu hantavannu tiLisuva paricepadagaLu mAtra iruttave; avugaLa innondu hantavannu (eduru huruLannu) tiLisalu paricepadagaLiruvudilla. ettugegAgi, oLLe, bettale, bOLu, jiguTu, goDDu modalAda halavu paricepadagaLige avugaLa aLatepaTTiyalli baruva eduruhantavannu tiLisuva paricepadavilla.

intaha kaDegaLalli kelavomme eduruhuruLugaLannu tiLisuvudakkAgi esakapadagaLa pattugerUpavannu baLasalu baruttade: ettugegAgi, oLLe- keTTa embavugaLalli oLLe embudu paricepada; Adare, keTTa embudu keDu esakapadada pattugerUpa; innu kelavu kaDegaLalli allagaLeva rUpagaLannU baLasalu baruttade: ettugegAgi, jigaTu embudu ondu paricepada; Adare adara eduruhuruLannu koDabEkiddalli jigaTallada emba adara allagaLeyuva rUpavannu baLasalu baruttade.

eduruhuruLina padagaLu ondE aLatepaTTiyalli baruva kAraNa tumbA hattiradavAgiyU kANisuttave, mattu ondakkondu eduru nilluva huruLugaLannu koDuva kAraNa tumbA dUradavAgiyU kANisuttave. hOlikeyU irabEku, vyatyAsavU irabEku embudu ivugaLa ondu mukya parice.

hantaparicegaLa baLakeyalli kanDubaruva kelavu mukyavAda viSaya

gaLannu keLage vivarisalAgide:

(ka) eduruhuruLina padagaLalli ondu pada aLatepaTTiya mElina huruLannu koDuttade, mattu innondu pada keLagina huruLannu koDuttade. idallade, avugaLalli ondu kUDuhuruLannu koDuttade mattu innondu adannu allagaLeva kaLehuruLannu koDuttade. hAgAgi, I eraDu padagaLigU avugaLa edurupadada allagaLeta oLahuruLAgiruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(11ka) rAmu hariginta udda. (11ca) rAmu hariginta giDDavalla.
(12ka) hari rAmuviginta giDDa. (12ca) rAmu hariginta uddavalla.

(11ka) sollige (11ca) sollu oLahuruLAgi baruttade, mattu

(12ka) sollige (12ca) sollu oLahuruLAgi baruttade.

Adare, mEle 6.3.1(3)ralli tiLisida hAge, (11ka) mattu (11ca) sollugaLige (illavE (12ka) mattu (12ca) sollugaLige) ondE huruLilla; avugaLa huruLu bEre bErAgiruttade. ettugegAgi, rAmu mattu hari ondE uddadavarAgiruvalli, endare rAmu hariginta uddavU alla, giDDavU alla endiruvalli, (11ca)vannu baLasalu baruttade; Adare, (11ka)vannu baLasalu baruvudilla.

(ca) kaLehuruLina padakkU kUDuhuruLina padakkU naDuviruva

innondu mukyavAda vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(13ka) avaLu ivaLaSTE giDDa. (13ca) avaLu ivaLaSTE udda.

(13ka) sollannu baLasabEkiddalli, ibbara ettaravU ondE irabEku, mattu ibbarU giDDavAgirabEku; Adare, (13ca) sollannu baLasa bEkiddalli, ibbara ettaravU ondE iddare sAku; yAkendare, ibbarU giDDavAgiruvallU I sollannu baLasalu baruttade.

(Ta) kUDuhuruLu mattu kaLehuruLina padagaLu ondE aLatepaTTi yalli baruttaveyAdarU avu eduru dikkige mOremADiruttave. tumbA udda embudu aLatepaTTiyalli udda ettugegAgi, embudakkinta mEliruva jAgavannu tiLisuttade; Adare, tumbA giDDa embudu aLatepaTTiyalli giDDa embudakkinta mEliruva jAgavannu tiLisuva badalu, keLagiruva jAgavannu tiLisuttade.

idE rItiyalli, tusu udda embudu aLatepaTTiyalli udda embudakkinta keLagina jAgavannu tiLisuttade, mattu tusu giDDa embudu aLatepaTTiyalli giDDa embudakkinta mElina jAgavannu tiLisuttade. udda-giDDa aLatepaTTiyalli I nuDitagaLa jAga yAvudu embudannu keLage tOrisikoDalAgide:

tumbA udda hagga udda hagga tusu udda hagga ——- (naDujAga) tusu giDDa hagga

giDDa hagga tumbA giDDa hagga

(ta) mEle vivarisida hAge, intaha kelavu eduruhuruLiruva parice padagaLu baruva aLatepaTTiyannu hesarisabEkiddAga, nAvu sAmAnyavAgi kUDuhuruLina padavannu baLasuttEvallade, kaLehuruLina padavannu baLasu vudilla. ettugegAgi, gODeya aLateyannu tiLisuvalli gODeya udda ennuttEvallade, *gODeya giDDa ennuvudilla. huDugana ettara ennuttEvallade, *huDugana taggu ennuvudilla. gamanisabEkAgadiruva naDuvina vyatyAsavannu bEreyU kelavu baLakegaLalli kUDuhuruLina padavE baLakeyAgu ttadallade kaLehuruLina pada baLakeyAguvudilla; ettugegAgi uddaLate emba padavide, *giDDaLate emba padavilla; uddagala emba padavide, *giDDasapura emba padavilla. uddaLate mattu uddagala emba pada gaLannu baLasiruvalli udda mattu giDDa embavugaLa naDuvina vyatyAsavannu gamanisade iDI aLatepaTTiyannu gamanisabEkAgide.

eraDu padagaLa

gENagala, gENudda, cOTudda padagaLige uddagalavannu tiLisuva huruLu mAtra ide; adu bEkAdudakkinta heccU iraballudu, kaDimeyU iraballudu. Adare, cOTu giDDa illavE ardangula sapura embavugaLige ‘kaDime udda’ illavE ‘bEkAdudakkinta kaDime agala’ emba huruLide; endare, kaLehuruLina padagaLannu baLasiruvalli eduruhuruLina padagaLa naDuviruva vyatyAsa vannu gamanisadiralu baruvudilla.

bEkAdudakkinta

(pa) eraDu bEre bEre aLatepaTTigaLalli baruva paricepadagaLu ondE bageya aLateyannu tiLisuttiveyAdare, avannu hOlisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(14ka) avanu ettara iruvaSTE dappavU iddAne. (14ca) *avanu kappiruvaSTE giDDavU iddAne

ettara mattu dappa embavu ettara-giDDa mattu dappa-teLu emba eraDu bEre bEre aLatepaTTigaLalli baruttave; hAgiddarU, avu ondE bageya aLateyannu (uddagalavannu) tiLisuva kAraNa, avannu (14ka) sollinalli kANisida hAge, hOlisalu baruttade. Adare, kappu mattu giDDa padagaLa naDuve huruLina sambandavilla; hAgAgi, avannu A rIti

hOlisalu baruvudilla embudannu (14ca) sollu sariyilla embu darinda tiLiyabahudu.

(5) hantagaLa iTTaLavannu baLasi gumpisuvudu
hantaparicegaLannu avu tiLisuva badi terediruttadeyO illavE mucciru ttadeyO embudannavalambisi mukyavAgi tereda padagaLu mattu muccida padagaLu embudAgi eraDu gumpugaLalli irisalu baruttade. ettugegAgi, udda-giDDa aLatepaTTiyalli baruva paricepadagaLu adara eraDu badigaLannU teredirisuttave. I eraDu badigaLigU koneyembu dilla. idakke badalu, oNa-odde emba aLatepaTTiyalli baruva oNa pada adu baruva badiyannu muccuttade; A badige koneyembudide; Adare, odde emba adara eduruhuruLina pada adu baruva badiyannu teredirisuttade.

udda-giDDa, doDDa-cikka, dappa-teLu, ettara-taggu modalAduvu aLatepaTTiya eraDu badigaLannU teredirisuva paricepadagaLu, mattu oNa-odde, nEra-Ore, tiLi-kalaku, uruTu-cappaTe, dOre-eLe modalAduvu aLatepaTTiya ondu badiyannu muccirisuva mattu innondannu teredirisuva paricepadagaLu.

muccida mattu tereda padagaLiruva eduruhuruLina padagaLalli ondu padakke kanDitavAda mAdari hantaviruttade, Adare innondakke antaha kanDitavAda mAdari hantaviruvudilla. ettugegAgi, oNa mattu odde padagaLannu gamanisabahudu: oNa embudakke ondu kanDitavAda mAdari hantavide; adannu talapidAga ondu vastuvinalli I parice ide ennalu baruttade; Adare, odde embudakke antaha kanDitavAda mAdari hanta vembudilla; aLatepaTTiya ondu badiyalli adu yAva hantada lliddarU ondu vastuvinalli I pariceyideyendu hELalu baruttade.

ettugegAgi, ondu baTTe cUru oddeyAgideyAdarU adannu odde baTTe ennabahudu; Adare, ondu baTTe cUru oNagideyAdare adannu oNa baTTe ennalu baruvudilla; cUru oNagida baTTeyU odde baTTeyE.

idE rItiyalli, cUru kalakiruva nIrannu kalaku nIru enna bahudu, Adare cUru tiLiyAgiruva nIrannu tiLi nIru ennalu baruvudilla. nIru tiLiyAgide ennalu ondu kanDitavAda mAdari

hantaviddu, nammeduriruva nIru A hantavannu talapidAga mAtra adannu tiLi nIru ennalu baruttade.

I mAdari hanta sandarbadinda sandarbakke bEre bErAgiraballudu: ettugegAgi, mIyalu baLasabahudAda tiLi nIru kuDiyalu tiLiyalladirabahudu. kuDiyalu tiLiyAgiruva nIrU kelavu bageya prayOgagaLannu naDesuva kelasakke tiLiyalladirabahudu.

heccukaDime embudannu muccida padagaLondige baLasalu barutta

dallade tereda padagaLondige baLasalu baruvudilla.

(15ka) idu heccukaDime nEra gere. (15ca) *idu heccukaDime Ore gere. (16ka) idu heccukaDime tiLi nIru. (16ca) *idu heccukaDime kalaku nIru.

(6) mAdariyannu baLasi gumpisuvudu paricepadagaLige entaha mAdariyiruttade emba viSayavannu baLasiyU avannu gumpisalu baruttade. kelavakke halavu mAdarigaLittave; Adare, innu kelavakke ellA baLakegaLigU samAnavAgiruvantaha ondE mAdari iruttade.

ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:

(17ka) idondu kappu gODe. (17ca) idondu cikka Ane.

kappu gODe embudu gODegaLalli kelavannu mAtra (kappu baNNa davannu mAtra) gurutisaballudu; hAgAgi, adu gODe padada haravannu kuggisuttade; idE rItiyalli, cikka Ane embudu AnegaLalli kelavannu mAtra (cikkavannu mAtra) gurutisaballudu; hAgAgi, cikka emba padavU Ane padada haravannu kuggisuttade.

Adare, I kelasavannu ivu hEge naDesuttave embudaralli vyatyAsa vide. kappu embudu baNNaviruva ellA bageya pAngugaLa haravannU ondE rItiyalli kuggisuttade; avellavannU adu ‘kappu baNNaviruvavu’ mattu ‘bEre baNNagaLiruvavu’ emba eraDu gumpugaLalli irisuva

mUlaka avugaLa haravannu kuggisuttade. ‘mAdari kappu baNNa’ embudu ellA baLakegaLallU ondE Agiruttade.

idakke badalu, cikka embudu uddaLateyiruva pAngugaLalli ondondu bageyavugaLa haravannU ondondu bageyalli kuggisuttade. bEre bEre bageya pAngugaLige adu bEre bEre mAdarigaLannu baLasikoLLuttiruvudE idakke kAraNa. hAgAgi, AnegaLa maTTige cikka dAgiruva prANiyannu ADugaLa maTTige doDDadAgiruva prANiyondige hOlisi nODidAga, cikkadAgiruva AneyE doDDadAgi kANisuttade.

endare, cikka mattu doDDa emba paricepadagaLu, avu entaha hesarupadagaLondige baLakeyAguttave embudannavalambisi, bEre bEre uddaLategaLannu tiLisuttave; avugaLa paTTige bEre bEre bageya konegaLu mattu naDuvina jAgagaLU iruttave.

intaha halavu mAdarigaLiruva paricepadagaLannu keLage koTTiru vantaha sollugaLalli baLasalu baruttade; Adare, ondE mAdariyiruva paricepadagaLannu intaha sollugaLalli baLasalu baruvudilla:

(18ka) AnegaLa maTTige I prANi cikkadu. (18ca) I prANi nODalu doDDadAgideyAdarU, ondu cikka

AneyAgide.

(18Ta) idu nODalu cikkadAgideyAdarU, ondu doDDa

iruve.

(18ta) I cikka Ane nijakkU cikkadEnalla. (18pa) I doDDa ADu ondu cikka AnegintalU cikkadu. (19ka) ?gODegaLa maTTige I gODe kappu. (19ca) *I gODe nODalu kappAgideyAdarU ondu biLi

gODeyAgide.

(19Ta) *I kappu gODe nijakkU kappinadEnalla.

(19ca) sollannu ‘modalige biLiyAgiddu Iga masi hiDidu kappAgiruva gODe’yannu varNisaballudEnO nija; Adare, (18ca- Ta)gaLalli kANisuvantaha huruLu adakkilla embudannu gamanisabahudu. ondE mAdariya mattu halavu mAdarigaLa padagaLendu I

eraDu bageya paricepadagaLannu hesarisabahudu.

(7) orparice mattu halaparicepadagaLu udda, giDDa, kempu, biLi, bOLu, bisi, hosa modalAda paricepadagaLannu orparicepadagaLendu kareyabahudu. avu ondondu pariceyannu mAtra tiLisuttave; I paricepadagaLannu hesarupadagaLondige baLasidAga, avu I pariceyannu baLasi nEravAgi tamma mundiruva hesarupadagaLa haravannu kuggisuttave.

ettugegAgi, kempu pada vastuvina ondu pariceyannu (adara baNNa vannu) mAtra tiLisuttade, mattu adannu hUvu emba hesarupada dondige baLasidAga, adu A pariceya mUlaka hUvu padada haravannu kuggisuttade.

idakke badalu, oLLe, jANa, canda modalAda bEre kelavu paricepadagaLannu halaparicepadagaLendu kareyabahudu. avu ondakkinta heccu paricegaLannu tiLisuttave, mattu I paricegaLellavU hesarupadada haravannu kuggisuva kelasavannu naDesaballuvu.

ettugegAgi, oLLe pada halavu bageya paricegaLannu tiLisaballudu; oLLe haNNu emba baLakeyalli adu ‘tinnalu ruciyAgiruva’ emba pariceyannAgali, ‘koLetu hOgillada’ emba pariceyannAgali, illavE ‘rAsAyanikagaLannu baLasade beLesiruva’ emba pariceyannAgali tiLisa balludu. sandarbakke takka hAge, ADuganu ivugaLalli yAvudAdarU ondannu ArisikonDirabahudu, illavE I mUrannU oTTAgi tiLisuva hAgeyU adannu baLasirabahudu.

orparicepadagaLallU kelavakke ondakkinta heccu paricegaLannu tiLisuva huruLiraballudu; ettugegAgi, doDDa embudu ‘heccu uddagala gaLiruva’ emba pariceyannu, illavE ‘doDDastikeyiruva’ emba parice yannu tiLisaballudu; Adare, adara ondu baLakeyalli I eraDu paricegaLalli ondu mAtra bEkAdudAgiruttade.

(8) tusuhottina mattu bALikeya paricegaLu paricepadagaLu tiLisuva parice tusu hottu mAtra uLiyuvantahadO illavE bALikeyadO emba viSayavannavalambisiyU avannu bEre bEre gumpugaLallirisalu baruttade. bALikeya parice ondu pAnginadE pariceyAgiruttade, mattu tusuhottina parice adara ondu hantakke mAtra sambandisidudAgiruttade.

ettugegAgi, doDDa-cikka, udda-giDDa, kappu-biLi modalAdavu bALikeya paricegaLu; avannu pAngugaLadE paricegaLendu tiLiya bahudu, mattu cokka-koLaku, tiLi-kalaku, oNa-odde, bisi-tampu modalAduvu pAngugaLa ondu hantakke mAtra sambandisidavu gaLAgiddu, avannu tusuhottina paricegaLendu kareyabahudu.

Adare, heccina paricepadagaLannU I eraDu bageya huruLugaLallU baLasalu baruttade. ettugegAgi, kempu tuTi emba hesarukanteyalli bandiruva kempu pada bALikeya pariceyannU tiLisaballudu, mattu tusuhottina pariceyannU tiLisaballudu. tuTiya baNNavE kempiddalli, adakke bALikeya huruLu siguttade; Adare, kavaLa hAkidudarindAgi, illavE lipsTik haccidudarindAgi kempAgideyAdalli, adakke tusu hottina huruLu siguttade.

ellA paricepadagaLU I rIti eraDu huruLugaLalli baruvudilla. ettugegAgi, bisi nIru embudu modalige taNNagiddu Iga bisi yAgiruva nIrannu mAtra gurutisaballudu; odde baTTe embudu modalige oNagiddu Iga oddeyAgiruva baTTeyannu mAtra gurutisa balludu; mattu tiLi nIru embudu modalu kalakiddu Iga tiLi yAgiruva nIrannu mAtra gurutisaballudu.

idakke badalu, agala halige, cikka Ane modalAda padakantegaLalli kANisuva paricepadagaLu bALikeya huruLinalli mAtra baLakeyAgira balluvu.

I eraDu bageya huruLugaLallU baraballa paricepadagaLige avu gaLalli ondu huruLu (bALikeyadu illavE tusuhottinadu) sahaja vAgi doreyuvudAgiddu, avannu baLasida sandarbadindAgi avakke sahajavallada innondu huruLU dorakuttade embudAgi illi hELalu baruttade.

I paricepadagaLannu Agu esakapadada pattugerUpadondige (Ada embudarondige) baLasidAga, bALikeya huruLiruvalli Ada embudu tanna huruLannu kaLedukoLLuttade. ettugegAgi, agalavAda halige embudaralli bandiruva Ada padakke heccina huruLEnU illa; agala paricepadavannu halige hesarupadadondige sambandisuva kelasavannaSTE adu naDesuttade. Adare, oddeyAda baTTe embudaralli bandiruva adE padakke ‘oNa baTTe oddeyAgiruvantaha’ ondu esakavannu tiLisuva huruLU ide.

eraDu huruLugaLannU koDaballa paricepadagaLondige Agu pada vannu baLasidAga ippuruLu kANisikoLLuttade. ettugegAgi, kempAda tuTi embudu ‘heccu kempillada mattu Iga kempAgiruva’ tuTiyannU gurutisabahudu, illavE ‘yAvAgalU kempAgiyE iruva’ tuTi yannU gurutisaballudu.

(9) Agiru embudarondige baLake paricepadagaLa naDuve innondu bageya vyatyAsavU ide; heccina paricepadagaLannU nEravAgi Agiru (Agi+iru) embudarondige baLasalu baruttade; Adare, hosa-haLe, hiri-kiri, doDDa-cikka, oLLe modalAda kelavu paricepadagaLannu Agiru embudarondige baLasa bEkiddalli, avakke du (halaveNikeyalli vu) embudannu sErisabEkAgu ttade:

oddeyAgiruva baTTe gaTTiyAgiruva halige

(1) nEravAgi baLakeyAguvavu: odde baTTe gaTTi halige udda haggagaLu uddavAgiruva haggagaLu kappu gODe agga bella

kappAgiruva gODe aggavAgiruva bella

(2) du illavE vu embudarondige baLakeyAguvavu: doDDadAgiruva mane doDda mane hosa mane hosadAgiruva mane cikka giDagaLu cikkavAgiruva giDagaLu oLLeyadAgiruva tuppa oLLe tuppa cokkadAgiruva mane cokka mane

mEle (1)nE paTTiyalli udda mattu agga padagaLa baLika Agiruva embudannu baLasidAga vakAra sErikonDide; Adare, idu sErikeya vakAravallade, vu emba oTTalla. idakke badalu (2)nE paTTiyalli cikka padada baLika banda vakAra sErikeya vakAravalla, vu emba oTTu. I viSaya I bella agga mattu I giDagaLu cikkavu emba sollugaLa naDuvina vyatyAsavannu gamanisidAga gottAguttade.

ಕನ್ನಡ →

6.3.2 paricepadagaLa OraNa

ondu hesarupadadondige ondakkinta heccu paricepadagaLannu baLasa bEkiddalli, sAmAnyavAgi heccu hesarupadagaLondige baraballa paricepada gaLu modalu baruttave, mattu kaDime hesarupadagaLondige baraballavu AmEle (endare, hesarupadakke heccu hattiravAgi) baruttave.

ettugegAgi, pOli padadondige baraballa hesarupadagaLu doDDa padadondige baraballa hesarupadagaLiginta tumbA kaDime; hAgAgi, averaDannU oTTige baLasabEkAdAga, doDDa embudu modalu baruttade, mattu pOli embudu AmEle baruttade (avanobba doDDa pOli huDuga, *avanobba pOli doDDa huDuga).

uddagala mattu baNNagaLannu tiLisuva paricepadagaLalli baNNavannu tiLisuvavu hesarupadada hattira nilluttave: cikka biLi gombe embudu sariyAgide, Adare *biLi cikka gombe embudu sariyAgilla endu anisuvudakke idE kAraNa. intaha bEreyU kelavu OraNagaLannu keLage koDalAgide; ivugaLalli modalanE kAlannalli koTTiruvavu sariyendu tOruttade; Adare, eraDanE kAlannalli koTTiruvavu aSTondu sariyendu tOruvudilla.

hosa kempu kAru

cikka hosa kAru oLLe hosa kAru oLLe kempu kAru oLLe hosa kempu kAru *hosa kempu oLLe kAru

*kempu hosa kAru *hosa cikka kAru *hosa oLLe kAru *kempu oLLe kAru

intaha kelavu OraNada olavugaLannu horatupaDisidare, kannaDada hesarukantegaLalli ondakkinta heccu paricepadagaLannu hAgeyE baLasuva holabu illavendE hELabahudu. Adare, I paricepadagaLalli kelavu mArpADugaLannu mADidalli, avu A rIti ondE hesarukanteyalli oTTige baraballuvu:

(1) tappAgi kANisuva OraNadalli modalu bandiruva paricepadavannu ottihELuvudu ondu mArpADu; hAge mADidAga, A OraNa sari endu tOruttade; otti hELida paricepada bErAgi nilluvudE idakke kAraNavirabEku (hosA cikka kAru).

(2) hesarukanteyalli baruva eraDu paricepadagaLalli modalinadannu iru illavE Agu esakapadada paricerUpadondige koDuvudu innondu mArpADu; Adare, doDDa, cikka, hosa, haLe modalAda kelavu paricepadagaLannu intaha kaDegaLalli baLasuvAga, avakke du (illavE vu) oTTannu baLasabEkAguttade (6.3.1(9) nODi):

(ka) iru padadondige baLake: dappa iruva oraTu baTTe
tumbA ALa iruva uruTu bAvi huLiyiruva cikka kempu haNNu

(ca) Agu padadondige baLake: doDDadAda kappu halige kappAda doDDa halige hosadAda cikka mane cikkavAda hosa manegaLu hosadAda kempu jArjeT sIregaLu

(3) kelavu paricepadagaLu hesarupadagaLAgiyU baLakeyAguttiddu,

intaha padagaLa pattuge rUpavannu baLasuvudu innondu mArpADu:

uddada gaTTi hagga
ettarada onTi mara dappada haLE haccaDa aggada dappa haccaDa dappada agga haccaDa

mElina eraDu holabugaLannu oTTige baLasalU baruttade: kumbAda ettarada onTi mara, cikkavAda aggada hosa manegaLu. intaha baLakegaLalli iru illavE Agu padagaLa pattuge rUpadondige baruva paricepada sAmAnyavAgi modalu baruttade.

(4) bEre kelavu paricepadagaLannu modalige esakapariceyAgi badalAyisi, AmEle avakke hesarupattugeya a oTTannu sErisi baLasa bahudu:

mArpaDisida baLake
beLLagina doDDa haraLu
kempagina cikka hakki kappagina gunguru kUdalu

mArpaDisada baLake doDDa biLi haraLu cikka kempu hakki kappu gunguru kUdalu

intaha ellA baLakegaLallU mArpaDisida paricepada hesarukanteyalli modalu baruttade, mattu mArpaDisada paricepada AmEle (endare hesarupadakke hattiravAgi) baruttade embudannu gamanisabahudu.

(5) hesarukanteyalli baruva eraDu paricepadagaLannu mattu pada dinda bErpaDisi hELuva innondu holabU kannaDadalli baLakeyallide:

kempu mattu kappu haraLu(gaLu) kappu mattu biLi bekku(gaLu) udda mattu agala halige(gaLu)

Adare, I holabannu baLasabEkiddalli, mattu padadinda bErpaDuva (illavE oTTusEruva) paricepadagaLu ondE bageya paricegaLannu tiLisuttirabEku:

*doDDa mattu kempu haraLu(gaLu) *agga mattu udda hagga(gaLu)

doDDa mattu kempu paricepadagaLu ondE bageyavAgillavAda kAraNa, *doDDa mattu kempu haraLugaLu embudaralli mattu padavannu baLasiruvudu sariyAgilla. agga mattu udda padagaLa baLakeyU hIgeyE.

mattu padadinda bErpaDisida paricepadagaLu (ka) ‘ondE pAngina eraDu paricegaLannu tiLisuvudu’, mattu (ca) ‘eraDu bEre bEre pAngugaLa paricegaLannu tiLisuvudu’ emba eraDu huruLugaLannU koDaballuvAgiddu, ippuruLige eDekoDuttave. I eraDanE huruLannu halaveNikeya gaLu oTTannu baLasiruvalli heccu cannAgi kANabahudu.

ettugegAgi, kempu mattu kappu haraLugaLu embudu ‘kempu haraLugaLu mattu kappu haraLugaLu’ emba huruLannu koDaballudu,

illavE ‘ondondarallU kempu mattu kappu baNNagaLiruva haraLugaLu’ emba huruLannU koDaballudu.

Adare, doDDa mattu cikka huDugaru embantaha eduruhuruLina

paricepadagaLannu baLasiruvalli eraDaneya huruLu mAtra iruttade.

ಕನ್ನಡ →

6.3.3 immaDi paricepadagaLu

immaDi rUpadalliruva paricepadagaLu eraDu huruLugaLalli baLake yAgaballuvu: paricepada tiLisuva parice innaSTu mElina (illavE keLagina) hantaddu embudAgi adannu otti hELuvudu ivugaLalli ondu huruLu; ettugegAgi, huLi huLi haNNu emba hesarukanteyalli huLi paricepadavannu immaDirUpadalli baLasalAgiddu, adu ‘tumbA huLi yAda haNNu’ emba huruLannu koDuttade. intaha baLakeyannu keLage koTTiruva padakantegaLallU kANabahudu:

haLe haLe pustaka kappukappu gODe

kempu kempu mOre bisi bisi kApi
mudi mudi muduka caLi caLi gALi dunDu dunDu mOre uppuppu uppiTTu heccu heccu nIru gaTTi gaTTi tinDi

anTanTu bella jabbu jabbu muduki

parice halavu pAngugaLallide embudannu tiLisuvudu innondu huruLu. I baLakeyalli paricepadada baLika baruva hesarupada sAmAnya vAgi halaveNikeya rUpadalliruttade. ettugegAgi, doDDa doDDa maragaLu embudu doDDadAgiruva halavu maragaLannu gurutisuttade mAtravalla, avellavU doDDadAgive emba viSayakke ottu koDuttade.
intaha baLakegaLallU mElina baLakeyalli kANisikoLLuva (parice mElina illavE keLagina hantaddu embudannu tiLisuva) huruLu sAmAnyavAgi bandiruttade. doDDa maragaLu emba hesarukanteyannu doDDa doDDa maragaLu embudarondige hOlisi nODidAga I viSaya spaSTavAguttade. I eraDaneya baLakege bEre kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:

cikka cikka makkaLu uruTuruTu haNNugaLu haNNu haNNu mudukiyaru

hosa hosa manegaLu

dappa dappa elegaLu uddudda padagaLu oLLoLLe haNNugaLu canda canda makkaLu puTTa puTTa kaygaLu biLi biLi hallugaLu

kappu kappu huLagaLu cokka cokka manegaLu cUpu cUpu moLegaLu bOLu bOLu talegaLu

I eraDu bageya baLakegaLige ettugeyAgi kelavu sollugaLannu

keLage koDalAgide:

(20ka) I haNNu haNNu mudukigU haNada Ase biTTilla. (20ca) avaru heccu heccu haNa kELuttiddAre. (20Ta) bisi bisi gALi bIsuttittu. (20ta) A maradalli kempu kempu haNNugaLu tUgADuttive. (21ka) nAvu hosa hosa UrugaLannu nODuttiruttEve. (21ca) doDDa doDDa maragaLalli ondannU avaru uLisilla. (21Ta) avana peddu peddu mAtugaLannu kELuvavaru yAru? (21ta) idu cokka cokka manegaLiruva Uru.

ellA bageya paricepadagaLannU I rIti immaDi rUpadalli baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, agga, kaLape, kivuDu, dundu, bakka, eDa- bala modalAda halavu paricepadagaLannu immaDi rUpadalli baLasalu baruva hAge kANisuvudilla. sAmAnyavAgi, hantagaLalli baraballa padagaLE intaha iTTaLadalli, adarallU modalaneya huruLannu koDuva iTTaLadalli heccu kANisikoLLuttave. eraDaneya huruLinalli bEre bageya paricepadagaLU baraballuvu.

kelavu paricepadagaLu I rIti immaDi rUpadalli baruvAga sErike಍ mArpADugaLige oLagAguttave. ururuTuruTu, anTanTu, uppuppu embantahavugaLalli modalanE padada koneya ukAra bidduhOgide; idakke badalu, oLLoLLe embudaralli modalanE padada koneya ekAra bidduhOgide, mattu uddudda embudaralli modalanE padada koneya akAra bidduhOgide. I ellA padagaLU tereyuliyalli modalAgu ttave embudannu gamanisabahudu.

mucculiyalli modalAguva kelavu padagaLU intaha sErikeya mArpADugaLannu tOrisuttave. ettugegAgi, hoccahosa embudaralli

hosa embudu hocca rUpakke badalAgide. I bageya mArpADugaLu hesaruparicegaLigintalU esakaparicegaLalli heccu kANisikoLLuttave (kaTTa kaDege, naTTanaDuve, tuttatudiyalli illavE tuTTatudiyalli, mottamodalu illavE moTTamodalu).

ಕನ್ನಡ →

6.3.4 hantapadagaLu mattu hOlikeya nuDitagaLu

mEle 6.3.1(4)ralli vivarisida hAge, hantaparicegaLella ondu aLate paTTige sambandisiruttave. ondondu aLatepaTTiyallU halavu hantaga Liddu, ondu pAngu yAva hantadalli ondu pariceyannu paDedide embudannu hELalu baruttade, mattu eraDu pAngugaLu hEge ondu aLatepaTTiya bEre bEre hantagaLalli (illavE ondE hantadalli) A pariceyannu paDedive embudannU tiLisalu baruttade.

ettugegAgi, mUraDi ettara gODe embudu ettara-taggu aLate paTTiyalli ‘keLagininda mUraDi ettaradalliruva hantadalli gODeya ettara ide’ embudannu tiLisuttade; mattu idakkinta dappa halige embudu dappa-hagura aLatepaTTiyalli eraDu haligegaLu bEre bEre hantagaLallive (ondu mEle mattu innondu keLage) embudannu tiLisuttade.

(1) hOlikeya nuDitavannu baLasuva hesarukantegaLalli mukyavAgi mUru angagaLiruttave: (ka) hOlike pAngu, (ca) mAdari pAngu, mattu (Ta) aLatepaTTi. ettugegAgi, avaniginta doDDa huDuga emba hesarukanteyalli avanu embudu mAdari pAngannu gurutisuttade; huDuga embudu hOlikeya pAngannu gurutisuttade; mattu doDDa embudu aLatepaTTi entahadu embudannu tiLisuttade.

(2) hOlikeyallU eraDu bagegaLive: (ka) mAdari mattu hOlike pAngugaLu ondE hantadallive embudAgi tiLisuvudu ondu bage, mattu (ca) averaDu bEre bEre hantagaLallive embudAgi tiLisuvudu innondu bage.

(22ka) idaraSTu doDDa innondu gaDige aTTada mElide. (22ca) SAnubAgara maneyalli idakkinta doDDa gaDige ide.

(22ka)dalli ‘eraDu gaDigegaLu doDDa-cikka aLatepaTTiya ondE hantadallive’ embudAgi tiLisalAgide, mattu (22ca)dalli ‘eraDu

gaDigegaLu bEre bEre hantagaLallive, mattu hOlike pAngu mAdari pAngiginta mElina hantadallide’ embudAgi tiLisalAgide.

intaha padakantegaLalli mAdari pAngannu

gurutisuva pada yAvAgalU ondE rUpadalliruttade: eraDu pAngugaLU ondE hantadallive embudannu tiLisuvallella adarondige aSTu pada baruttade, mattu avu bEre bEre hantagaLallive embudannu tiLisuvallella adarondige ige mattu inta emba eraDu oTTugaLu oTTAgi baruttave. idallade, mAdari pAngannu gurutisuva hesarupada mattu aLatepaTTiyannu tiLisuva pada - iveraDU oTTAgi hesarukanteya neravu nuDitavAgi baruttave.

idakke badalu, hOlike pAngannu gurutisuva pada hesarukanteya tiruLu padavAgi baruttiddu, adarondige bEre bEre pattuge oTTugaLu baraballuvu. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:

(23ka) idakkinta doDDa haNNugaLannu bEre buTTiyalli tumbisi. (23ca) avaniginta doDDa huDuganige illi jAgavilla. (24ka) idaraSTu cikka buTTigaLalli haNNu tumbisabEDi.
(24ca) ivanaSTu cikka huDuganinda kelasa mADisabAradu.

(23)ra eraDu sollugaLallU mAdari pAngu inta oTTinondige bandide; Adare, hOlike pAngu (23ka)dalli annu oTTinondige bandide, mattu (23ca)dalli ige oTTinondige bandide; idE rIti yalli, (24)ra eraDu sollugaLallU mAdari pAngu aSTu pada dondige bandide; Adare, hOlike pAngu (24ka)dalli alli oTTi nondige bandide, mattu (24ca)dalli inda oTTinondige bandide.

(3) mAdari pAnginondige aSTu padada badalu antaha padavannU baLasalu baruttade; Adare, idu aLatepaTTiyannu baLasahOgade nEravAgi yAvudO ondu pariceya maTTige eraDu pAngugaLu ondE hantadallive embudAgi tiLisuttade.

(25ka) ivanantaha huDuganannu nAnellU nODilla. (25ca) Akeyadu tonDehaNNinantaha tuTi.

I iTTaLadalli aLatepaTTiyannu tiLisuva paricepadavannu hOlike pAngannu gurutisuva hesarupadada paricepadavAgi baLasalu baruttade; Adare, adu hOlike nuDitada angavAgiruva hAge kANisuvudilla.

(26ka) ivanantaha daDDa huDuganannu nAnellU nODilla. (26ca) Akeyadu tonDehaNNinantaha kempu tuTi.

(26ka) sollinalli daDDa emba pada nEravAgi huDuga padakke sambandisideyallade, ivanantaha embudarondige nEravAgi sambandi silla embudannu gamanisabahudu.

(4) hOlikeya hesarukantegaLalli mAdari pAngannu gurutisadiralU baruttade. ettugegAgi, idondu doDDa Ane emba sollannu gamanisabahudu; idaralli bandiruva doDDa Ane embudu nijakkU ondu hOlikeyannu tiLisuva padakanteyAgide. yAkendare, adu sAmAnya AnegaLiginta doDDadAgiruva ondu Aneyannu gurutisuttade. Adare, I ‘sAmAnya AnegaLu’ yAvuvu embudannu, endare I hOlikeya mAdari pAngu yAvudu embudannu, adu gurutisi tOrisuvudilla aSTe.

I rIti hOlikeya mAdari pAngannu gurutisadiruva hesaru

kantegaLE heccu baLakeyAguttiruttave.

(5) hOlikeya padakantegaLalli aLatepaTTiyannu tiLisuvudakkAgi hesaruparicegaLa badalu esakaparicegaLannu baLasalu baruttade; Adare, idakkAgi avakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade:

(27ka) I nIriginta taNNagina nIru A kereyallide. (27ca) idakkinta beLLagina kAgada nammalli sigalAradu. (27Ta) idakkinta karragina bekkannu nAnellU nODilla.

mElina sollugaLalli taNNage, beLLage mattu karrage emba esaka paricegaLannu, avakke pattugeya a oTTannu sErisi taNNagina, beLLagina mattu karragina embudAgi badalAyisi, hOlikeya paricepaTTiyannu tiLisalu baLasalAgide.

(6) hOlisuva hesarukantegaLalli mAdari pAngannu gurutisalu sollugaLa hesarurUpagaLannU baLasalu baruttade; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(28ka) nIvu tandudakkinta doDDa haNNannu avanu tandiddAne. (28ca) nIvu tandudaraSTu doDDa haNNannu avanU tandiddAne. (28Ta) nIvu taruvudakkinta doDDa haNNannu nAnu taraliddEne.

Adare illi ondu kaTTupADide: mAdari pAngugaLannu gurutisuva

hesarurUpagaLalli allagaLeyuva oTTu baralAradu:

(29ka) *yArU nODadudakkinta ettarada kaTTaDavannu avanu

nODiddAne.

(29ca) *yArU taradudaraSTu doDDa haNNannu avanu tandiddAne.

ಕನ್ನಡ →

6.3.5 hesarupadagaLa pattuge rUpada baLake

hesarupadagaLa haravannu kuggisuvudakkAgi paricepadagaLannu baLasuva badalu, bErondu hesarupadada pattuge rUpavannu baLasuva holabU kannaDadallide. ettugegAgi, kallina mane embudaralli kallu padada pattuge rUpavAda kallina embudannu mane padada neravu nuDitavAgi baLasalAgide, mattu adu mane padada haravannu kuggisuttade: mane pada gurutisaballa pAngugaLalli kelavannu mAtra kallina mane padakante gurutisaballudu.

hesarupadada haravannu kuggisuva kelasadalli bErondu hesarupadada pattuge rUpavannu baLasuva I holabu parice padada baLakeyannu hOluttade embudannu gamanisabahudu: doDDa mane embudaralli bandiruva doDDa paricepada hEge mane padada haravannu kuggisu ttadeyO hAgeyE kallina mane embudaralli bandiruva kallina pattuge rUpavU mane padada haravannu kuggisuttade.

Adare I eraDu holabugaLa naDuve kelavu mukyavAda vyatyAsa

gaLive:

(1) sAmAnyavAgi paricepadagaLu ondu pariceyannu tiLisuttiddu, A pariceyannu hesarupadakke sErisuva mUlaka adara haravannu kuggisuttave; ettugegAgi, kempu paricepada ondu pAngina baNNavannu tiLisuttade; A paricepadavannu hUvu hesarupadadondige baLasidAga, adu A hesaru padakkiruva huruLige ‘kempu baNNaddu’ emba huruLannu sErisuttade, mattu A mUlaka adara huruLannu kuggisuttade.

Adare, hesarupadagaLu ondE pariceyannu tiLisuva badalu, halavu paricegaLa ondu gumpannu tiLisuttave; hAgAgi, avugaLa pattuge rUpavannu innondu hesarupadadondige baLasidAga, A gumpina ellA paricegaLU tiruLu padavAgi bandiruva hesarupadada huruLinondige bereyaballuvu. Adare sAmAnyavAgi, sandarbakke takka hAge, avugaLalli yAvudAdarU ondu parice mAtra haravannu kuggisuva pariceyAgi AykeyAgiruttade. ettugegAgi, mara emba padada pattugerUpavannu baLasiruva kelavu padakantegaLannu gamanisabahudu:

(30ka) I marada gombe - I maradinda mADida gombe (30ca) I marada haNNu - I maradalli beLeda haNNu (30Ta) I marada neraLu - I marada keLage bidda neraLu

mara padada pattuge rUpa (30ka)dalli ‘gombeyannu yAvudarinda mADalAgide’ embudannu, (30ca)dalli ‘haNNu yAvudaralli beLedaddu’ embudannu, mattu (30Ta)dalli ‘neraLu yAvudaraddu’ embudannu tiLisuttade. ivu mara pada tiLisaballa bEre bEre paricegaLAgiddu, avugaLalli bEre bEre paricegaLu mElina bEre bEre padakantegaLalli kANisikonDive.

(2) paricepadagaLondige mElina illavE keLagina hantavannu tiLisuva paricepada baraballudu (tumbA doDDa mane), mattu hOlikeya nuDitagaLU baraballuvu (idakkinta doDDa mane) embudannu mEle nODiruvevu (6.3.4 nODi); Adare, hesarupadada pattuge rUpa dondige iveraDU baralAravu (*tumbA marada mane; *idakkinta marada mane).

hantaparice illavE hOlikenuDitagaLannu baLasabEkiddalli, avugaLa munde baruva pada ondE pariceyannu tiLisuttirabEkemba kaTTaleyide; yAkendare, ondE pariceyannu tiLisuva badalu halavu paricegaLa ondu gumpannu tiLisuva padagaLondige avannu baLasidalli, yAva pariceya kuritAgi avannu baLasalAgide embudannu tiLiyalu baruvu dilla.

hesarupadagaLa pattugerUpagaLu sAmAnyavAgi halavu paricegaLa ondu gumpannu tiLisuttave embudannu mEle nODiruvevu. hAgAgi, avugaLondige I eraDu bageya nuDitagaLannU baLasalu baruvudilla. Adare, kelavu hesarupadagaLu ondE pariceyannu tiLisuttiruttave;

antaha padagaLa pattuge rUpadondige mElina eraDu bageya nuDitagaLannU baLasalu baruttade.

ettugegAgi, bEsara, hEsike, bEgudi, nAcuge, nemmadi, meccige, akkare, eccara, nambike, anjike, seDavu, beragu, gondala modalAda manassige sambandisida kelavu hesarupadagaLu pAngannu gurutisuvudakkAgi heccukaDime ondE pariceyannu tiLisuvantiddu, avannu I eraDu bageya nuDitagaLondigU baLasalu baruttade:

(31ka) idu tumbA bEsarada kelasa. (31ca) Ake tusu beDagina huDugi. (31Ta) nimmadu tumbA nemmadiya bALu. (31ta) tumbA hEsikeya kelasavannu avaru mADuttiddAre. (31pa) A kelasakke tumbA nambikeya ALannu mAtra kaLisi. (32ka) idakkinta nAcugeya kelasa bErilla. (32ca) avanaSTu nambikeya ALu bEre sigalikkilla. (32Ta) iSTondu bEsarada

kelasavannu

nAnu iduvarege

mADilla.

(32ta) ivariginta heccu tevalina mandi bEriralAraru.

bEreyU kelavu hesarupadagaLu intaha iTTaLagaLalli baraballuvu; ettugegAgi, tUka, gaddala, guTTu, korate, maDi, beLaku, kattale modalAda hesarupadagaLannu hantaparice mattu hOlike nuDita gaLondige baLasalu baruttade:

(33ka) idu tumbA tUkada ganTu. (33ca) I gaddalada Urinalli nAniralAre. (34ka) avaLaSTu maDiya mudukiyannu nAnellU kanDilla. (34ca) adakkinta heccu guTTina sangatiyannu nAnu hELuttEne.

(3) kelavu paricepadagaLannu pattuge rUpadalli baLasalu baruttade, mattu antaha baLakegaLalli avu hesarupadagaLannu hOluttave embu dannu munde 6.6.5ralli nODaliruvevu; Adare, I paricepadagaLa pattugerUpadondige hanta mattu hOlikegaLannu tiLisuva nuDitagaLannu baLasalu baruttade; I viSayadalli avu hesarupadagaLinda bErAgive:

(35ka) avara maneyadu tumbA ettarada gODe.
(35ca) iSTondu uddada haggavannu nAnellU nODalilla.
(35Ta) idakkinta kempina sIre nimage ellU sigalikkilla.

I paricepadagaLu bEre viSayagaLalli hesarupadagaLannu hOluvu diddarU, paricegaLannu gurutisuva viSayadalli bErAgiruvudE (ondE pariceyannu gurutisuttiruvudE) idakke kAraNavirabEku.

(36ka) A gODeginta ettarada gODe illide. (36ca) A gODeyaSTu ettarada gODe illide. (36Ta) nAlkaDiginta uddada kOlu illide. (36ta) avaniginta ondaDi uddada huDuga illiddAne.

Adare, intaha baLakeyalli udda, ettara modalAda kUDuhuruLina paricepadagaLu baruttavallade, giDDa, taggu modalAda kaLehuruLina paricepadagaLu baruvudilla. hAgAgi, kaLehuruLina pariceyannu tiLisalu kUDuhuruLina paricepadagaLondige kaDime padavannu baLasalAguttade:

(37ka) adakkinta uddada kOlu illide. (37ca) *adakkinta giDDada kOlu illide. (37Ta) adakkinta kaDime uddada kOlu illide.

(37ca) sollina mUlaka tiLisabEkAgiruva huruLannu (37Ta)

sollina mUlaka tiLisabEkAguttade embudannu gamanisabahudu.

kaDime padada hAge, kUDuhuruLina pariceyannu tiLisalu heccu padavannu baLasalu baruttade; Adare, intaha iTTaLagaLalli kUDu huruLina padakkEnE A huruLiruva kAraNa, heccu embudakke heccina huruLilla:

(37ta) adakkinta heccu uddada kOlu illide.

(37ta) sollige (37ka) sollina huruLE ide; endare, heccu pada kUDuhuruLina paricepadakke heccina huruLannEnU sErisuva hAge kANisuvudilla; adu A huruLannu otti hELuttade endaSTE hELa bahudu.

(4) mEle 6.3.1(9)ralli vivarisida hAge, halavu paricepadagaLannu nEravAgi Agiru embudarondige baLasalu baruttade, mattu intaha baLakegaLalli Agiru embudannu baLasadiralU baruttade; Adare, hesaru padagaLa pattuge rUpavannu I rItiya iTTaLadalli baLasalu baruvudilla. Agiru embudarondige baLasabEkiddalli avakke du (halaveNikeyalli vu) oTTannu sErisabEkAguttade.

(38ka) mUru haNNugaLu kempAgive. (38ca) mUru haNNugaLu kempu. (39ka) *mUru manegaLu maNNinAgive. (39ca) *mUru manegaLu maNNina. (40ka) mUru manegaLu maNNinavAgive/maNNinavu. (40ca) ondu mane maNNinadAgide/maNNinadu.

(5) pattuge rUpadalli baruva hesarupadagaLu avugaLa tiruLu padadondige halavu bageya pattugegaLannu tiLisaballuvu. ettugegAgi, huDugana kAlu embudaralli huDuga emba pAngigU kAlu emba adara angakkU naDuvina pattugeyannu tiLisalAgide; huDugana tAyi embudaralli huDuga pAngigU adara nanTAgiruva tAyigU naDuvina pattugeyannu tiLisalAgide; mudukana mane embudaralli A pAngigU adara oDetanadalliruva manegU naDuvina pattugeyannu tiLisalAgide.

ivugaLalli kelavu pattugegaLu halavu padaragaLalli baraballuvu. ettugegAgi, nanTastanada kelavu padaragaLannu keLagina hesarukantegaLalli kANabahudu:

avaLa aNNa avaLa aNNana maga avaLa aNNana magana henDati avaLa aNNana magana henDatiya tAyi avaLa aNNana magana henDatiya tAyiya tamma

(6) kelavu padagaLu pattugerUpadalli mAtra baLakeyAguttiddu, avugaLondige baruva padagaLa huruLannu kuggisuva kelasavannu avu naDesuttave. ettugegAgi, kelavu bageya maragaLannu hesarisuva padagaLannu gamanisabahudu:

tengu:
tengina mara tenginakAyi tengina gari tengina cippu
bALe: bALegiDa bALehaNNu bALekAyi bALele
bALe dinDu

halasu: halasina mara halasina kAyi/haNNu halasina ele halasina halige
mAvu: mAvina mara mAvina kAyi mAvina haNNu mAvina ele mAvina goraTe

pattugerUpadalli baruva hesarupadagaLigU avugaLa tiruLupadavAgi baruva hesarupadakkU naDuve eraDu mukyavAda sambandaviraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(41ka) idu rAjuvina pustaka. (41ca) I pustaka rAjuvinadu. (42ka) ivanu rAjuvina aNNa. (42ca) *I aNNa rAjuvinavanu.

(41ka) sollinalli pattugerUpadalli bandiruva rAju padavannu (41ca) sollina koneyalli adu tOrupadadondige baLasalu sAdya vAgide; Adare, (42ka) sollinalli pattugerUpadalli bandiruva adE padavannu (42ca) sollina koneyalli A rIti avanu tOrupada dondige baLasalu sAdyavAgilla.

hAgAgi, rAju mattu pustaka embavugaLa naDuvina sambandakkU rAju mattu aNNa padagaLa naDuvina sambandakkU naDuve, averaDannU ondE bageya pattugerUpada mUlaka tiLisalAgideyAdarU, vyatyAsa videyendu hELabEkAguttade.

rAjuvina pustaka embudaralli rAju mattu pustakagaLa naDuve rAju bareda pustaka, rAju konDukonDa pustaka, rAju Odu ttiruva pustaka, rAju eravalu paDeda pustaka modalAda halavu bageya sambandagaLiraballuvu; Adare, rAjuvina aNNa embudaralli

rAju mattu aNNa embavugaLa naDuve nanTastikeya ondu sambanda vaSTE iraballudu.

ivugaLalli modalanE bageya sambandavannu mukyavAgi esakapadagaLa ike-hesarurUpagaLa baLakeyalli kANabahudu. ettugegAgi, rAjuvina baruvike embudannu rAju banda embudarindalU, rAjuvina bareyuvike embudannu rAju bareda embudarindalU paDeyalu baruttade; illi hesarupattugeya rUpadalliruva rAjuvina embudannu baru mattu bare emba esakagaLa pattugegaLinda paDeyalAgide.

Adare, rAjana aNNa embudaralli hesarupattugerUpadalli bandiruva adE padavannu A rIti bErondu esakada pattugeyinda paDeyalu baruvudilla. idakke badalu, adannu rAjuvige (obba) aNNaniddAne emba iruhada sollininda paDeyabEkAguttade.

ಕನ್ನಡ →

6.3.6 esakapadagaLa paricerUpagaLa baLake

hesarupadagaLa paricerUpagaLa hAge, esakapadagaLa paricerUpagaLannU hesarukantegaLalli neravupadagaLAgi baLasalu baruttade. ettugegAgi, murida mara emba hesarukanteyalli muri esakapadada paricerUpavAda murida embudu neravupadavAgi baLakeyAgide.

esakapadagaLige mumbottu (muriyuva), himbottu (murida) mattu allagaLeta (muriyada) emba mUru bageya paricerUpagaLiddu (4.7.1 nODi), I mUrannU hesarukantegaLalli neravupadagaLAgi baLasalu baruttade:

(ka) mumbottina rUpa: muriyuva kOlu (ca) himbottina rUpa: murida kOlu (Ta) allagaLetada rUpa: muriyada kOlu

esakapadagaLu ondu iDI sollina tiruLupadavAgi baLakeyAguttave; hAgAgi, avugaLa paricerUpagaLU antaha iDI sollugaLa tiruLupada gaLAgi baLakeyAgaballuvu. hAgAgi, hesarukantegaLalli neravupadagaLAgi baLakeyAguva esakapadagaLa I paricerUpagaLu iDI sollannE tammondige taraballuvu.

ettugegAgi keLage koTTiruva hesarukantegaLannu gamanisabahudu:

(43ka) jAnaki maysUrininda tanda sIre (43ca) dinAlU taNNIrinalli mIyuva hari (43Ta) bombAyiyinda nEravAgi bengaLUrige hOda huDuga (43ta) bombAyige hOdarU bengaLUrige hOgada huDuga

(43ka)dalli bandiruva tanda paricerUpa jAnaki maysUrininda sIre tandaLu emba iDI sollannE tannondige hesarukanteyoLakke tandide. idE rItiyalli, (43ta)dalli bandiruva allagaLetada hOgada hOdarU paricerUpa bengaLUrige hOgalilla emba iDI sollannu A hesarukanteyoLakke tandide.

bombAyige

tannondige

huDuga

intaha oLasollugaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu mundina ondu pasugeyalli koDalAguvudu. hesarukantegaLalli baLakeyAguva esakapada gaLa paricerUpagaLa viSayavannu mAtra illi vivarisalAgide.

(1) esakapadagaLa allagaLetada paricerUpagaLalli hottina vyatyAsa vannu tiLisalAguvudilla; hAgAgi, antaha rUpagaLu ippuruLige eDe koDuttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:

(44) SAlege hOgada huDuganige cAkalET illa. (44ka) yAva huDuga SAlege hOguvudillavO avanige

cAkalET illa. (44ca) yAva huDuga cAkalET illa.

SAlege hOgalillavO avanige

(44)nE sollige (44ka)dalli koTTiruva sollina huruLu, mattu (44ca)dalli koTTiruva sollina huruLu embudAgi eraDu huruLu gaLu sigaballuvu.

(2) esakapadagaLa paricerUpagaLu hesarupadagaLa haravannu kuggisuvu dakkAgiyU baLakeyAgaballuvu, mattu avugaLa kuritAgi parice yondannu tiLisuva kelasavannaSTE mADuvudakkAgiyU baLakeyAga balluvu. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(45ka) manege hOda huDuga innU maraLi baralilla. (45ca) manege hOda I huDuga innU maraLi baralilla.

(45ka)dalli manege hOda embudu huDuga padada haravannu kaDime mADuva mUlaka, adu gurutisabEkAgiruva pAngannu gurutisuvalli neravu nIDuttade; Adare, (45ca)dalli I huDuga embudu bEre yAva padada neravU illade (endare, I emba tOrupadada neravininda) adara pAngannu gurutisaballudu; hAgAgi, adarondige bandiruva manege hOda embudu I huDuga embudara haravannu kaDime mADalu hOgade, adara parice yondannaSTE tiLisuttade.

(3) avanu, avaLu, mattu avaru padagaLondige esakapadagaLa paricerUpagaLannu baLasidAga, haravannu kuggisuva huruLu bandiruvalli averaDU oTTige sEri baruttave, mattu pariceyannaSTE tiLisuva huruLu bandiruvalli avu bEre bErAgiruttave:

(46ka) taDavAgi bandavanu nEravAgi mahaDige hOda.
(46ca) taDavAgi banda avanu nEravAgi mahaDige hOda. (47ka) kaLLatana mADidavaru pOlIsarige sikkiddAre. (47ca) kaLLatana mADida avaru pOlIsarige sikkiddAre.

(46ka)dalli taDavAgi banda embudu avanu padada haravannu kuggiside; Adare, (46ca)dalli bandiruva adE paricerUpa avanu padada pariceyondannaSTE tiLisideyallade adara haravannu kuggisalu hOgilla.

(46ka)dalli avanu pada ADugana hattira-dUra emba jAgada vyatyAsavannu gamanisuvudilla; Adare, (46ca)dalli adu I vyatyAsa vannu gamanisuttiddu, ADuganige hattiravillada pAngondannu gurutisu ttade. hAgAgi, illi haravannu kuggisuva kelasavannu adara modalu banda paricerUpa naDesalAradu.

ivanu, ivaLu, ivaru embavu ‘ADugana hattira-dUra’ emba vyatyAsavannu avugaLa ellA baLakegaLallU gamanisuttiruttave; ellA baLakegaLallU avu ADugana hattirada pAngannE gurutisuttiruttave. hAgAgi, avugaLondige pAngina haravannu kaDime mADuva huruLinalli paricerUpagaLannu baLasalu baruvudilla.

(48ka) *taDavAgi bandivanu nEravAgi mahaDige hOda. (48ca) taDavAgi banda ivanu nEravAgi mahaDige hOda.

(4) pAngugaLa haravannu kaDime mADalu bAradiruva bEre kelavu tiruLu padagaLondigU esakapadagaLa paricerUpagaLannu pariceyannaSTE tiLisuva huruLinalli mAtra baLasalu baruttade. ettugegAgi, koTTahesaru gaLondige avannu baLasiruvalli pariceyannaSTE tiLisuva huruLu avakkide:

(49ka) SAlege taDavAgi banda jAnaki horage nillabEkAyitu. (49ca) maDike oDeda jAnakige avaLa atte hoDedaLu.

(49ka)dalli SAlege taDavAgi banda embudu jAnaki padada parice yondannu tiLisuttadallade, adara haravannu kuggisalu hOguvudilla. yAkendare, jAnaki padakke ondu pAngannaSTE gurutisuva huruLiddu, adannu kuggisalu baruvudilla.

ADupadagaLondige esakapadagaLa paricerUpavannu baLasiruvallU avakke pariceyannu tiLisuva huruLiraballudallade, haravannu kuggisuva huruLu sigalAradu:

(50ka) taDavAgi hOgidda nannannu avaru oLage biDalilla. (50ca) Urige hOguva nimage I pustaka koDuttEne.

(50ka)dalli nannannu embudu A sollina ADuganannE pAngAgi baLasuttideyAda kAraNa, adannu gurutisabEkAguvudilla; hAgAgi, adara modalu bandiruva taDavAgi hOgidda emba paricerUpa A pAngina pariceyondannaSTE tiLisalu baLakeyAgide.

(5) keDu esakapadada himbottina paricerUpavAda keTTa embudannu nEravAgi mElina hantavannu tiLisuva tumbA padadondige, illavE hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baLasalu baruttade: avanu tumbA keTTa huDuga; idakkinta keTTa kelasa bErilla;

idE padada allagaLeyuva rUpavannU mElina iTTaLagaLalli baLasalu baruttade (tumbA keDada huDuga); Adare, adara mumbottina paricerUpavannu A rIti baLasalu baruva hAge tOruvu dilla (?tumbA keDuva huDuga). idallade, I rIti baLakeyAgaballa esakapadagaLu heccilla.

idakke badalu, halavu esakapadagaLa paricerUpagaLannu heccu illavE kaDime emba padadondige sErisi, tumbA padadondige

(tumbA heccu koLeta haNNu, tumbA kaDime hoLeva oDave) illavE hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baLasalu baruttade:

(51ka) ivaLiginta heccu haraTuva muduki nammalliddALe. (51ca) idakkinta heccu beLeda gone A tOTadallide. (52ka) namage ivariginta kaDime Odida mESTru sAku. (52ca) idakkinta kaDime hiDiyuva gaDigeyiddare koDi.

(6) eraDu pAngugaLU ondE hantadalliveyendu tiLisuva aSTu padavannu baLasiruvalli, intaha esakapadagaLa paricerUpavannu nEravAgi, endare heccu illavE kaDime padagaLa neravilladeyE, baLasalu baruttade; nijakkU intaha hesarukantegaLalli heccu illavE kaDime padagaLannu baLasalu baruvudilla:

(53ka) idaraSTu beLeda goneyiddare namagU ondu koDi. (53ca) ivaLaSTu haraTuva mudukiyannu nAnellU nODilla.

(7) hOlikeya paricepaTTiyannu tiLisuvudakkAgi esakapadagaLa paricerUpagaLannu baLasiruvalli eraDu pAngugaLU ondE hantadallive embudannu tiLisuva aSTu padada badalu hAge padavannU baLasalu baruttade; Adare, aSTu embudara hAge hOlikegAgi pariceya aLaviyannu baLasuva badalu, hAge embudu pariceya iruhavannu baLasuttade:

(54ka) ninna hAge Oduva huDuga pAsAgadiruttAneyE? (54ca) avanige avaLa hAge duDiyuva henDati bEkAgide. (54Ta) jinkeya hAge ODuva I huDugi OdinallU munde. (55ka) *avaLa hAge kappu huDugi namma taragatiyallilla. (55ca) *idara hAge cikka haNNu bEre yAva maradallU illa.

aSTu padada badalu hAge embudannu esakapadagaLa paricerUpa dondige baLasiruva (54ka-Ta) sollugaLu sariyAgive; Adare, adannE kappu mattu cikka emba paricepadagaLondige baLasiruva (55ka-ca) sollugaLu tappAgive. (avannu sarimADalu, Agiruva embudAgi pariceya iruhavannu tiLisabEkAguttade:

(55Ta) avaLa hAge kappAgiruva huDugi namma taragatiyallilla. (55ta) idara hAge cikkadAgiruva haNNu bEre yAva maradallU

illa.

(8) eraDu pAngugaLU ondE hantadalliveyendu tiLisuva iTTaLa

dalli allagaLeyuva padarUpagaLannu baLasalu baruttade:

(56ka) avanaSTu Odada huDuganU pAsAgiddAne. (56ca) ninna hAge galATe mADada huDugarigU tinDi sikkide. (56Ta) ivanaSTu tALmeyillada huDuga A maneyalliralAra.

Adare, eraDu pAngugaLu bEre bEre hantagaLalliveyendu tiLisuva padakantegaLalli intaha allagaLeyuva esakapadarUpa baruvudilla: ettugegAgi, *avaniginta Odada illavE *ivaniginta tALmeyillada embantaha baLakegaLu sariyilla.

(9) esakapadada paricerUpadondige mEle vivarisidantaha iTTaLa gaLalli bEreyU halavu padagaLannu baLasalu baruttade; hAgAgi, adu tumbA sikkalu nuDitavAgiyU iraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva kelavu padakantegaLannu gamanisabahudu:

(57ka) avaLiginta heccu doDDadAgi hADuva huDugi (57ca) namaginta kaDime haNa koTTa janaru (57Ta) avaLiginta cannAgi dEvaranAma hADuva huDugi (57ta) nimma hAge OdadiddarU pAsAguva huDugaru

(10) hesarupadagaLondige ondakkinta heccu esakapadagaLa parice rUpagaLannu baLasabEkiddalli, avannu eraDu bageya iTTaLagaLalli irisalu baruttade; avannu ondara baLika innondarante irisi hELa bahudu, illavE mattu, illavE embantaha jODisuva pada gaLondigU baLasabahudu:

(58ka) roTTiyannu tinda nAyige hoDeda huDuga (58ca) roTTiyannu tinda mattu nAyige hoDeda huDuga (58Ta) bombAyige hOguva illavE bombAyiyinda

baruva gADigaLu

(58ka)dalli eraDu paricerUpagaLannu ondara baLika ondarante baLasalAgide; idakke badalu, (58ca)dalli averaDannu mattu padadinda mattu (58Ta)dalli illavE padadinda bErpaDisi baLasalAgide.

I eraDu iTTaLagaLa naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide embu dannu gamanisabahudu: (58ka)dalli modalaneya roTTiyannu tinda embudu nEravAgi adara baLika banda nAyi hesarupadada pariceyannu tiLisuttade, mattu eraDaneya nAyige hoDeda embudu adara baLika banda huDuga padada pariceyannu tiLisuttade.

idakke badalu, (58ca) sollinalli I eraDu paricerUpagaLU huDuga padada pariceyannE tiLisuttave, mattu (58Ta) sollinalliyU
bombAyiyinda baruva mattu bombAyige hOguva emba eraDu paricerUpagaLU gADigaLu emba ondE padada pariceyannu tiLisuttave. (58ka) solligU I eraDaneya huruLu sigaballudu; Adare, (58ca) mattu (58Ta) sollugaLige modalaneya huruLu sigalAradu.

eraDakkinta heccu paricerUpagaLannU ondE hesarukanteyalli baLasalu baruttade. ettugegAgi keLage koTTiruva hesarukantegaLannu gamanisabahudu:

(59ka) bekkannu tinda nAyiyannu konda huDuganannu gadarisida

tAyige hoDeda tande

(59ca) bekkannu tinda,

nAyiyannu

konda, huDuganannu

gadarisida, mattu tAyige hoDeda tande

ondE hesarukanteyalli bEre bEre bageya paricerUpagaLannu

oTTAgi baLasalU baruttade:

(60ka) oDeda mattu oDeyada kappugaLannu ondE buTTiyalli

hAkiddAre.

(60ca) bekku tinnuva nAyiyannu konda huDuga illiddAne. (60Ta) biddarU oDeyada nAlku bATaligaLannirisida peTTigeyannu hegalamErisikonDiruva huDuganannu karedukonDu banda avana aNNa horage kAdiddAne.

ಕನ್ನಡ →

6.3.7 esakaparicegaLa pattuge rUpada baLake

hesarupadagaLondige kelavu esakaparicegaLannu avugaLa pattuge rUpadalli baLasalu baruttade. ettugegAgi, oLagina bAgilu emba hesaru kanteyalli bAgilu hesarupadadondige oLage esakapariceya pattuge rUpavAda oLagina embudara baLakeyAgide. I bAgilu maneya oLagide emba sollinalli oLage embudu esakapariceyAgiyE baLake yAgide. oLagina bAgilu embudu I sollina paricerUpa endU hELabahudu.

intaha bEreyU kelavu esakaparicegaLa baLakegaLannu keLage koDa

lAgide:

esakapariceya rUpadalli avaru oTTige ODidaru. pustaka mEjina mElide. I kelasavannu modalu mADu. I mEju horagide.
I Uru hattira ide. hOTelinalli UTa mADida.
hattira kelasa mADuttAne.

pattuge rUpadalli avara oTTigina OTa mEjina mElina pustaka modalina kelasa horagina mEju hattirada Uru hOTelina UTa hattirada kelasa

esakapadagaLige ike oTTannu sErisi avugaLinda hesarurUpagaLannu paDediruvalli avugaLondige bandiruva esakaparicegaLella pattugerUpakke badalAguttave embudannu munde 6.6.4ralli noDaliruvevu.

(61ka) avaribbaru oTTige hADuttAre. (61ca) avaribbara oTTigina hADuvike kELalu cannAgide. (62ka) Ake beLigge hADuttALe.
(62ca) Akeya beLiggina hADuvike namage tondare koDuttide.

ಕನ್ನಡ →

6.3.8 tOrupadagaLa baLake

hesarupadagaLa modalu antaha, intaha, mattu entaha emba mUru tOrupadagaLannu baLasalu baruttade. ivugaLalli modalina eraDu padagaLu hesarupadagaLu gurutisuva pAngina parice entahadu embu dannu tiLisuttave, mattu mUraneya pada ADuganige A pAngina parice tiLiyadendu hELuttade.

(63ka) avara maneyeduriruva mara tumbA doDDadAgide;

antaha mara namma maneyedurU ide. (63ca) intaha hakkiyannu nAnu bErellU nODalilla. (63Ta) avarige entaha pustaka bEkAgide?

mElina tOrupadagaLalli antaha embudannu esakapada, hesarupada, illavE tOrupadada pattugerUpadondige baLasi, avugaLa mUlaka adu tiLisabEkAgiruva parice entahadu embudannu allEnE tiLisalu baruttade:

(64ka) avanu ivattu mADidantaha kelasavannu iduvarege

mADiralilla.

(64ca) I hakkiyantaha kempu hakkiyannu nAnu bErellO

nODidde.

(64Ta) avanantaha huDuga taragatiyalli obbaniddare sAku.

ಕನ್ನಡ →

6.4 pAngugaLa aLaviyannu tiLisuvudu

pAngugaLa aLaviyannu tiLisalu mukyavAgi (1) hesarupadagaLige hala veNikeya oTTannu sErisuvudu, (2) hesarupadagaLa modalu eNikeya padagaLannu baLasuvudu, (3) eNikeya pada mattu aLateya padagaLa jODiyannu baLasuvudu, mattu (4) hesarupadagaLondige aLaviya padagaLannu baLasuvudu emba nAlku holabugaLu baLakeyallive. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(1ka) huDugaru manege hOgiddAre. (1ca) avanige hattu rupAyi sikkide. (1Ta) Ata eraDu kilO beNNe tandiddAne. (1ta) tUbinalli tumbA nIru haridu hOgide.

(1ka)dalli huDuga padadondige, adu gurutisuva pAngina eNike yannu tiLisuvudakkAgi, ru halaveNikeya oTTannu baLasalAgide; (1ca) dalli rupAyi padadondige idakkAgi hattu eNikeya padavannu baLasalAgide; (1Ta)dalli idakkAgi beNNe padadondige eraDu kilO

emba eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiyannu baLasalAgide; mattu (1ta)dalli nIru padadondige tumbA aLavipadavannu baLasalAgide.

ivugaLalli (4)nE holabannu aLavi eSTembudu kanDitavilladiru valli baLasalAguttade; (1)nE holabigU kanDitavallada aLaviyannu tiLisaballa huruLide.

ಕನ್ನಡ →

6.4.1 halaveNikeya oTTu

hesarupadagaLu pAngugaLu ondakkinta hecciruvalli gurutisuva avugaLondige halaveNikeya oTTannu baLasalAguttade. I oTTige aru mattu gaLu emba eraDu rUpagaLive embudannu (4.8.1)ralli nODiruvevu.

aru rUpada baLake huDugaru huDugiyaru baDavaru
celuveyaru

gaLu rUpada baLake maragaLu haNNugaLu kAgegaLu emmegaLu

ivugaLalli aru rUpavannu janarannu gurutisuva padagaLondige mAtravE baLasalAguttade; Adare, gaLu rUpavannu uLida prANi, vastu, viSaya modalAduvannu gurutisuva padagaLondige mAtravallade, janarannu gurutisuva kelavu padagaLondigU baLasalAguttade:

(1) I eraDu rUpagaLa baLakeya hindiruva kaTTupADu Enendare, mukyavAgi, akAradalli konegoLLuva ganDugurtada padagaLondige (huDuga-huDugaru, baDava-baDavaru), mattu ikAra (kuruDi- kuruDiyaru) illavE ekAradalli (celuve-celuveyaru) kone goLLuva heNNugurtada padagaLondige aru oTTannu baLasalAguttade; uLida ellA bageya janarannu gurutisuva padagaLondigU gaLu (tiLigEDi-tiLigEDigaLu, mundALu- oTTannE baLasalAguttade mundALugaLu, dore-doregaLu, heNNALu-heNNALugaLu).

idallade, prANi, vastu, viSaya modalAda bErellA bageyavannu gurutisuva padagaLondigU gaLu oTTannE baLasalAguttade (katte- kattegaLu, bayake-bayakegaLu, hakki-hakkigaLu, tinDi-tinDigaLu, haNNu-haNNugaLu, karu-karugaLu, guDDa-guDDagaLu, mara-maragaLu).

(2) janarannu horatupaDisi bEre bageyavannu gurutisuva pada gaLondige halaveNikeya oTTannu baLasalEbEkendEnU illa; avugaLa eNikeyannu bEreDe tiLisiruvalli adannu baLasadeyU irabahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(2ka) avanu mUru manegaLannu kaTTisiddAne. (2ca) avanu mUru mane kaTTisiddAne. (3ka) (3ca) nAlku mane muLugide.

nAlku manegaLu muLugive.

(2ka) sollinalli mane pada gurutisuva pAngina eNikeyannu mUru manegaLu hesarukanteyalli eraDu bAri gurutisalAgide; mane padada baLika banda gaLu oTTu eNike ondakkinta heccu embudannu tiLisuttade, mattu adara modalu banda mUru eNikepada adannE heccu kanDitavAgi tiLisuttade; hAgAgi, (2ca)dalli mane padada baLika gaLu oTTannu baLasilla. (3ka-ca) sollugaLallU hIgeyE.

janarannu gurutisuva padagaLa baLika eNikeyannu bEreDe tiLisiddarU halaveNikeya oTTannu baLasadiralu baruvudilla embudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(4ka) hattu huDugarannu karesiddEve. (4ca) *hattu huDuga karesiddEve. (5ka) mUvaru huDugaru bandiddAre. (5ca) *mUvaru huDuga bandiddAre.

(3) hesarupadagaLige (ka) nEravAgi pAngugaLannu gurutisuvudu, mattu (ca) pAngugaLa bageyannu mAtravE gurutisuvudu emba eraDu
bageya baLakegaLive embudannu munde (6.5.5)ralli nODaliruvevu; pAngugaLa bageyannu mAtravE gurutisuvalli pAngugaLa eNike mukyavalla; hAgAgi, antaha padagaLondige halaveNikeya gaLu oTTannu baLasalUbahudu, baLasadiralUbahudu.

(6ka) avaru maduvege sIregaLannu taralu hOgiddAre. (6ca) avaru maduvege sIre taralu hOgiddAre.

(7ka) danagaLu hullu tinnuttave. (7ca) dana hullu tinnuttade.

(6ka) mattu (6ca) sollugaLu ondE huruLinalli baLakeyAgira balluvAgiddu, I huruLinalli sIre padada baLika bandiruva gaLu oTTige heccina huruLEnU illa embudannu gamanisabahudu. (7ka-ca) sollugaLallU hIgeyE.

Adare, mandigurtada padagaLannu pAngugaLa bageyannu gurutisuva kelasadalli toDagisabEkAgiruvallU eNikeya oTTannu baLasadiralu baruvudilla:

kelasakke ALugaLannu karetaralu hOgiddAne.

(8ka) (8ca) *kelasakke ALu karetaralu hOgiddAne. (9ka) huDugaru huDugiyariginta heccu tanTe mADuttAre. (9ca) huDuga huDugiginta heccu tanTe mADuttAne.

(8ca) sollinalli ALu padakke halaveNikeya huruLu baralAradu, mattu adannu pAngina bageyannu gurutisuvudakkAgi baLasalU bAradu; I eraDu kAraNagaLigAgi A sollu tappAguttade; idakke badalu, (9ca) sollinalli huDuga mattu huDugi padagaLige pAngina bageyannu tiLisuva huruLu baralAradu, mattu I kAraNakkAgi, adakke (9ka) solligiruvantaha pAngina bageyannu gurutisuva huruLu baralAradu.
hesarupadagaLige pAngugaLa bageyannu gurutisuva kelasavilladalli uLike gurtada padagaLondigU gaLu oTTannu baLasade iralu baruvu dilla. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:

(10ka) avaLu eraDu pennu tandiddALe; A pennugaLu mEjina

mElive.

(10ca) avaLu eraDu pennu tandiddALe; *A pennu mEjina

mElide.

(10ka)dalli baLasiruva A pennugaLu embudara badalu, (10ca)dalli A pennu endiSTE baLasalAgide; Adare, I padakantege nEravAgi

pAngannu gurutisuva huruLide; hAgAgi, gaLu oTTannu tegeduhAkiruva (10ca)da eraDanE sollu tappAgide.

keLagina sollugaLalli uLikegurtada padagaLondige gaLu oTTannu baLasiruvudakkU baLasadiruvudakkU naDuve huruLinalli vyatyAsavide embudannu gamanisabahudu:

(11ka) pustakavannu illirisiddEne. (11ca) pustakagaLannu illirisiddEne. (12ka) Ata manege bIga hAkida. (12ca) Ata manegaLige bIga hAkida.

pAngina bageyannu gurutisuvallU mUru bagegaLiddu, avugaLalli yAvuvu eNikege bele koDuvudilla emba viSayadalli vyatyAsavide; eNikege bele koDada bagegaLalli mAtra halaveNikeya oTTannu baLasa diralu baruttade embudannu munde (6.5.5)ralli nODaliruvevu.

(3) hesarupadagaLalli koTTahesaru mattu iruva hesaru emba eraDu bagegaLiddu (6.2.1 nODi), ivugaLalli iruva hesarugaLondige mAtra halaveNikeya oTTu baLakeyAguttade; koTTahesarugaLannu avu hesarisuva pAngugaLige ondondAgi koTTiruva kAraNa, mattu avu ondondu baLakeyallU ondondu pAngannu mAtra gurutisa balluvAda kAraNa, avugaLondige halaveNikeya oTTannu baLasa bEkAguvudilla.

Adare, ondE koTTahesariruva halavu pAngugaLa kuritAgi oTTige EnAdarU hELabEkendenisidAga, antaha padagaLondige halaveNikeya oTTannu (mattu eNikeya padagaLannu) baLasalu baruttade; Adare, illi koTTahesarugaLu iruva hesarugaLAgi baLakeyAgiveyendU hELa bahudu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(13ka) I taragatiyalli nAlvaru jAnakiyariddAre. (13ca) ibbaru nArAyaNaralli obba tIrihOgiddAne.

(4) hesarupadagaLalli ottehesaru mattu oTTalu hesaru emba bEre eraDu bagegaLiddu (6.2.2 nODi), ivugaLalli ottehesarugaLondige mAtra halaveNikeya oTTu baLakeyAguttade; oTTalu hesarugaLondige adu baLakeyAguvudilla (*mUru rAgigaLu, *hattu maNNugaLu).

idakke horapaDikeyAgi, oTTaluhesarugaLannu otte hesarugaLAgi baLake mADidalli, avugaLondige gaLu oTTannu baLasalu baruttade (hattu bageya maNNugaLu - hattu maNNugaLu).

(5) mandi pada obbariginta heccu janarannu gurutisuvudAdarU adarondige halaveNikeya oTTu baLakeyAguvudilla: alli nUrAru mandi sEriddaru, nUrAru *mandigaLu sEriddaru).

ಕನ್ನಡ →

6.4.2 eNikepadagaLa baLake

pAngugaLa eNike ondakkinta heccu endiSTE mEle vivarisida hala veNikeya oTTu tiLisuttade; I eNikeyannu heccu vivaravAgi tiLisalu adarondige (mattu kelaveDegaLalli adakke badalu) eNikeya padagaLannu baLasalAguttade. ivu hesarupadada modalu baruttave (hattu huDugaru, eraDu manegaLu, nUrayvattu mAvina haNNu).

intaha eNikeya padagaLannu iruva hesarugaLondige mAtra baLasa lAguttade; sAmAnyavAgi, koTTahesarugaLondige avannu baLasalu baruvudilla; Adare, mEle 6.4.1ralli vivarisida hAge, ondE hesariruva halavu pAngugaLa kuritAgi EnAdarU hELabEkendiruvalli avugaLondigU eNikeya padagaLannU baLasalu baruttade: I jille yalli mUru heggODugaLive).

hesarupadagaLalli ottehesaru mattu oTTaluhesaru emba bEre eraDu gumpugaLiddu (6.2.2 nODi), ivugaLalli ottehesarugaLu gurutisuva pAngugaLa eNikeyannu tiLisalu avugaLondige eNikepadagaLannu nEra vAgi baLasalAguttade; Adare, oTTaluhesarugaLu gurutisuva pAngugaLa eNikeyannu tiLisabEkiddalli, avugaLondige eNikepadagaLannu mAtra vallade aLatepadagaLannU baLasabEkAguttade.

I vyatyAsavannu hattu rupAyi mattu ondu kilO beNNe emba hesarukantegaLalli kANabahudu. rupAyi embudu ottehesarAgiddu, adarondige hattu eNikepadavannu nEravAgi baLasalAgide; Adare, beNNe embudu oTTaluhesarAgiddu, adarondige ondu emba eNikepada dondige kilO emba aLatepadavannU baLasabEkAgide. yAkendare, oTTalupadagaLondige eNikepadagaLannu nEravAgi baLasalu baruvudilla (*eraDu beNNe).

hesarupadagaLondige eNikepadagaLannu baLasuvalli innU ondu kaTTupADide: eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembudAgi hesarupada

gaLannu bEre eraDu gumpugaLalli bErpaDisalu baruttade (6.2.6 nODi). mara, haNNu, nIru, hAlu modalAdavu eNisaballa pada gaLu, mattu daNivu, maruka, bEsara, naDate modalAdavu eNisa lAgada padagaLu.

ivugaLalli eNisaballa padagaLondige mAtra, mEle vivarisida hAge, nEravAgi illavE aLate padagaLondige sErisi, eNikepadagaLannu baLasalu baruttade. eNisalAgada padagaLondige aLatepadagaLannU sErisalu baruvudilla, mattu eNikepadagaLannAgali illavE halaveNikeya oTTannAgali baLasalU baruvudilla (*eraDu kilO maruka, *mUru lITar bEsara, *bEsaragaLu).

hesarupadagaLa eNikeyannu tiLisuvalli bEreyU kelavu kaTTupADu

gaLiddu, avannu keLage vivarisalAgide:

(1) ottehesarugaLalli gurtada vyatyAsa: ottehesarugaLondige eNikepadagaLannu baLasuvalli avu mandigurtada padagaLO, illavE uLikegurtada padagaLO emba viSayavannu gamanisa bEkAguttade:

mandigurtada padagaLondige eNikepadagaLannu baLasuvudiddalli, kaDDAyavAgi avugaLondige halaveNikeya oTTannU baLasabEkemba kaTTale yide (ippattu huDugaru, *ippattu huDuga); Adare, uLikegurtada padagaLondige eNikepadagaLannu mAtravE baLasabahudu (eraDu kate), halaveNikeya oTTannu mAtravE baLasabahudu (kategaLu), illavE averaDannU oTTige baLasabahudu (eraDu kategaLu). I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(14ka) *Aru huDuga Urige hOgiddAne. (14ca) huDugaru Urige hOgiddAre. (14Ta) Aru huDugaru Urige hOgiddAre.
(15ka) nanna eraDu kate accAgide. (15ca) nanna kategaLu I pustakadallive. (15Ta) nanna eraDu kategaLu accAgive.

(14ka)dalli mandigurtada padavAda huDuga padadondige Aru eNikepadavannu mAtravE baLasalAgide, (14ca)dalli gaLu halaveNikeya

oTTannu mAtravE baLasalAgide, mattu (14Ta)dalli iveraDannU oTTige baLasalAgide (Aru huDugaru). ivugaLalli eNikeya padavannu mAtravE baLasiruva, endare adarondige halaveNikeya oTTannu baLasa diruva (14ka) sollu sariyalla embudannu gamanisabahudu.

idakke badalu, uLikegurtada kate padadondige eNikepadavannu mAtra baLasiruva (15ka) sollu, halaveNikeya gaLu oTTannu mAtra baLasiruva (15ca) sollu, mattu averaDannU baLasiruva (15Ta) sollu - I mUru bageya sollugaLU sariyAgive. Adare, gaLu oTTannu mAtra baLasiruvalli ‘kategaLu halavu’ emba huruLu dorakuttadallade avu eSTu embudu tiLiyuvudilla embudannu gamanisabahudu.

mEle tiLisida hAge, halaveNikeya gaLu oTTannu mAtravE baLasiru valli pAngugaLa aLavi ondakkinta heccu endiSTE tiLisalAguttade; adu eSTu embudannu sariyAgi tiLisalu adarondige eNikepadavannU baLasa bEkAguttade.

mandigurtada padagaLondige baruva eNikepadagaLalli ondarinda aydaravaregina padagaLannu A padagaLa gurta mattu eNikegaLalliruva padarUpagaLallU baLasalu baruttade; idakkAgi ondu padakke (ka) OreNike mattu ganDugurtagaLalliruva obbanu, (ca) OreNike mattu heNNugurtagaLalliruva obbaLu, (Ta) halaveNikeyalliruva mattu ganDu- heNNu gurtavyatyAsavannu tOrisadiruva obbaru, mattu (ta) uLike gurtadalliruva ondu embudAgi nAlku rUpagaLive; Adare, uLiduvakke halaveNikeya ibbaru, mUvaru, nAlvaru, mattu ayvaru emba mandigurtada rUpagaLu, mattu eraDu, mUru, nAlku mattu aydu emba uLikegurtada rUpagaLu embudAgi eraDeraDu rUpagaLu mAtra ive.

obbanu mattu obbaLu embaveraDU avugaLa baLika tereyuli bandiruvalli mAtra A rUpadalli baruttave (avanobbanannu, avaLobbaLannu); mucculi bandiruvalli averaDU obba emba ondE rUpadalli baruttave (obba huDuga, obba huDugi); Adare, obbaru embudu I eraDu kaDegaLallU badalAgade uLiyuttade (obbaru mantrigaLu, mantrigaLobbarannu, *obba mantrigaLu).

idallade, halaveNikeya mandigurtada obbaru rUpavannu sAmAnya vAgi takkume huruLinalli mAtra baLasalAguttade (obbaru hiriyaru); Adare, obbobbaru emba immaDi rUpada baLakeyalli adakke hala

veNikeya huruLU iruva hAge kANisuttade. yAkendare, obbobbaru ondondu haNNu tandiddAre embantaha sollugaLalli takkumeya huruLu illadiddarU obbaru rUpa bandide.

intahadE innondu baLakeyannu nimmibbaralli obbaru emba hesarukanteyalli kANabahudu; illi obbaru pada obba vyaktiyannu mAtra gurutisuttade; Adare, adu yArembudannu ADuganu tIrmAnisuvudilla, kELugarige biDuttAne; idakkAgi illi halavacanada obbaru bandiruva hAge kANisuttade. intahadE baLakeyannu keLagina sollugaLallU kANabahudu:

(16ka) nimmibbaralli yArAdarU obbaru banni. (16ca) avaru nAlvaralli obbaru barali. (16Ta) nAvu mUvaralli yArAdarU obbaru baruttEve. (16ta) nIvellarU obbobbarAgi oLage banni.

eNikepadagaLigiruva I padarUpagaLa kelavu baLakegaLannu keLagina

sollugaLalli kANabahudu:

(17ka) obba huDuga elligU hOgalilla. (17ca) avara ibbaru huDugiyarige maduveyAgide. (17Ta) mUvaru haradaru horage kAdiddAre. (17ta) nimmannu kANalu obbaru mantrigaLu baraliddAre.

aydakkinta mElina eNikepadagaLige gurta mattu eNikegaLannu tiLisuva padarUpagaLilla. hAgAgi, avannu ellA bageya hesarupadagaLondigU ondE rUpadalli baLasalAguttade (hattu huDugaru, ippattu huDugi yaru, enTu haNNugaLu).

eraDarinda aydaravaregina padagaLa uLikegurtada rUpagaLannU I rIti nEravAgi mandigurtada padagaLondige baLasalu baruttade (eraDu huDugaru, aydu huDugiyaru). Adare, ondu emba padarUpa vannu A rIti baLasuva hAge kANisuvudilla (*ondu huDuga).

idallade, I rIti uLikegurtada eNikepadagaLannu nEravAgi mandi gurtada padagaLondige baLasuvudu aSTondu cannAgiyU kANisuvu dilla. adakke badalu, avugaLondige mandi illavE jana emba padavannU baLasidalli, adu heccu cannAgi kANisuttade (hattu mandi

huDugaru, hattu jana huDugaru, mUru mandi huDugiyaru). Adare, ondu emba padavannu A rIti mandi illavE jana pada dondigU baLasalu baruvudilla (*ondu mandi huDuga, *ondu jana muduka). eraDu emba padavannU mandi padadondige baLasuva hAge kANisuvudilla (?eraDu mandi huDugaru).

(2) oTTalu hesarugaLondige aLate padagaLa baLake:
oTTalu hesarugaLu gurutisuva pAngugaLige ellegaLillavAda kAraNa, avugaLondige eNikepadagaLannu baLasabEkiddalli avakke ellegaLannu odagisaballa lITar, kilO, aDi, angula, kutti modalAda aLateya padagaLannu baLasabEkAguttade embudannu mEle (6.2.2)ralli nODiruvevu.

(18ka) eraDu lITar eNNe koDi. (18ca) *eraDu eNNe koDi. (19ka) hattu kilO sakkare koDi. (19ca) *hattu sakkare koDi.

intaha nEravAgi aLateyannu tiLisuva padagaLannu mAtravallade, kap, cIla, buTTi, bogase, lOTa modalAda bEreyU kelavu padagaLannu eNikepadagaLondige sErisi, avannu oTTaluhesarugaLondige baLasalu baruttade. aLateya padagaLa hAge, ivu ondu emba pada dondigU baraballuvu:

hattu kap hAlu eraDu cIla aDike
ondu bogase nIru
eraDu hore hullu
mUraccu bella

ondu kap hAlu hattu cIla akki ondu buTTi akki eraDu kaTTu bIDi mUru unDe bella

intaha padakantegaLalli eNikeya pada mattu aLateya padagaLu oTTige sEri ondu jODiyAgi barabEkAguttade; hAgAgi, avugaLa naDuve bEre padagaLannu baLasalu baruvudilla.

ettugegAgi, eraDu lOTa hAlu emba padakanteyalli bandiruva eraDu mattu lOTa padagaLa naDuve lOTada pariceyannu tiLisuva

doDDa padavannu baLasalu baruvudilla (eraDu doDDa lOTa hAlu); idE rItiyalli, mUru lITar hAlu emba padakanteyalli lITar aLateyalli koreyide embudannu tiLisuvudakkAgi A padada munde kore padavannu baLasalu baruvudilla (mUru kore lITar hAlu).

Adare, eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiya baLika, hesarupadada modalu, bEre padagaLannu irisalu baruttade: eraDu cIla akki - eraDu cIla bAsmati akki; eraDu lOTa TI - eraDu lOTa bisi bisi TI.

(3) oTTaluhesarugaLu ottehesarugaLAgi: kelavomme ottAyadinda oTTaluhesarugaLannu ottehesarugaLAgi baLasalu baruttade. antaha baLakegaLalli oTTalu padagaLU nEravAgi (aLatepadagaLa neravillade) eNikepadagaLondige baraballuvu. ettugegAgi, eraDu TI koDi embudakke ‘eraDu kap TI koDi’ emba huruLide. nAlku nIrAda baLika oLage barabahudu embudaralli nIru embudu ‘jaLaka’ emba huruLinalli baLakeyAgide. iveraDu baLakegaLallU oTTaluhesarugaLannu ottAyadinda ottehesarugaLAgi baLasalAgide, mattu avugaLondige eNikepadagaLannU nEravAgi baLasalAgide.

(4) ottehesarugaLu oTTaluhesarugaLAgi: hesarupadagaLu gurutisuva vastugaLu tIra cikkavAgiddalli, avannu ottehesarugaLAgi baLasuva badalu oTTaluhesarugaLAgi baLasalAguttade. akki, rAgi, anna modalAda padagaLu I rIti tumbA cikka vastugaLannu gurutisuvuvAda kAraNa, avannu oTTaluhesarugaLAgi baLasalAguttade, mattu I kAraNakkAgi, avugaLondige eNikepadagaLannu nEravAgi baLasade (eraDu akki, *mUru rAgi), aLateya padagaLondige baLasalAguttade: eraDu sEru akki, mUru kilO rAgi, ondu hiDi batta. ivugaLondige halaveNikeya oTTannU baLasalu baruvudilla (akkigaLu, *rAgigaLu).

bEre kaDegaLalli ottehesarugaLAgi baruva padagaLannU kelaveDegaLalli oTTaluhesarugaLAgi baLasalu baruttade. ettugegAgi, haNNu pada sAmAnyavAgi ondu ottehesarAgi baLakeyAguttade (eraDu haNNu

gaLu); Adare, I tinDiyalli haNNu jAstiyide emba sollinalli adu oTTaluhesarAgi baLakeyAgide.

halavu padagaLige sandarbavannanusarisi ottehesaru mattu oTTalu hesarugaLemba eraDu bageya baLakegaLU iruttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

ottehesarugaLAgi baLake ondu nidde mADida. ondu kUdalu kitta. ondu kelasa Agilla. ondu nambike aLidilla.

oTTaluhesarugaLAgi baLake tumbA nidde mADida. Akege tumbA kUdalide. tumbA kelasa uLidide. tumbA nambikeyide.

(5) eNikeyannu tiLisuva bEre padagaLu: pAngugaLa eNikeyannu tiLisalu ondu, eraDu, mUru modalAda eNikepadagaLannu baLasuva badalu, jate, oDDi, Dajan modalAda bEre kelavu padagaLannu baLasalu baruttade. ivannu eNikeya padagaLondigU baLasaballudAgiddu, averaDU sEri oTTu siguva eNikeyannu antaha padakante koDuttade. ettugegAgi, hattu jate ettugaLu embudakke ‘ippattu ettugaLu’ emba huruLide.

jate, Dajan modalAda padagaLa I baLake svalpamaTTige hattu, nUru, sAvira modalAda eNike padagaLa baLakeyannu hOluttade. yAkendare, ippattu (eraDu hattu), innUru (eraDu nUru), eraDu sAvira embavugaLa iTTaLavannE eraDu jate mattu eraDu Dajan embavugaLallU kANabahudu.

Adare, ivakke eNikeyannu tiLisuva huruLu mAtravallade bEreyU kelavu viSayagaLannu tiLisuva huruLiruttade. ettugegAgi, eraDu jate cappali tandiddAre embudakke ‘balagAlina eraDu mattu eDagAlina eraDu cappaligaLannu tandiddAre’ emba huruLu siguttadeyallade, ‘ondE kAlina nAlku cappaligaLannu tandiddAre’ emba huruLu siguvu dilla.

hAgAgi, ivannu antaha paricegaLiruva hesarupadagaLondige mAtravE baLasalu baruttade. oDDi pada nAlku haraLu, gErubIja modalAdavugaLa gumpannu, mattu A mUlaka nAlku emba eNike yannu tiLisuttade; mUroDDi gErubIja endare oTTu ‘hanneraDu

gErubIja’ emba huruLu siguttade. Aru emba innondu pada ettugaLa jODiyannu tiLisaballudAdarU, adannu eNikeya pada gaLondige baLasuva hAge tOruvudilla.

ಕನ್ನಡ →

6.4.3 aLatepadagaLa baLake

eNikeya padagaLannu oTTaluhesarugaLondige baLasabEkiddalli, avuga Londige lITar, kilO modalAda aLatepadagaLannu baLasa bEkAguttade (eraDu kilO beNNe), avannu nEravAgi oTTaluhesaru gaLondige baLasalu baruvudilla (*eraDu beNNe) embudannu mEle nODiruvevu; I aLate padagaLu oTTaluhesarugaLige ellegaLannu odagisuttave.

(1) aLateyannu tiLisuva intaha padagaLannu oTTalu padagaLondige mAtravallade, ottepadagaLondigU baLasalu baruttade (eraDu kilO kittaLe haNNu, mUraDi kOlu). ivugaLalli yAva aLatepada entaha hesarupadadondige baraballudu emba viSayadalli kelavu kaTTupADu gaLive: (eraDu lITar hAlu, eraDu kilO sakkare, nAlkaDi halige, *eraDu lITar halige, *nAlkaDi hAlu).

(2) aLateyannu tiLisuvalli baLakeyAguva intaha padagaLannu mukya vAgi eraDu gumpugaLalli irisi hELalu baruttade: yAvudAdarondu aLatepaTTiya hantagaLannu tiLisuva lITar, aDi, kilO modalA davugaLadu ondu gumpu; mattu, antaha yAvudE ondu aLate paTTigU sambandisada buTTi, bogase, lOTa, hore modalAdavu gaLadu innondu gumpu.

aLatepaTTiya padagaLu avugaLa paTTiyalliruva halavu hantagaLalli ondannu gurutisuttave (miligrAm, grAm, kilogrAm). hAgAgi, ellA baLakegaLallU avakke ondE aLaviyannu tiLisuva huruLiruttade. Adare, buTTi, cIla, kaTTu, hore modalAdavugaLu A rIti ondu aLatepaTTiyalli bArada kAraNa, avu ondondu baLakeyalli ondondu aLaviyannu tiLisaballuvu. hIgiddarU, camaca, kap embantaha kelavakke heccukaDime ondE bageya aLaviyannu tiLisuva huruLu bandide.

(3) aLatepadagaLannu innondu bageyallU gumpisalu baruttade: kap, lOTa, buTTi, cIla, bakeT modalAduvu pAngugaLannu aLeyalu baLasuva ondu vastuvannu hesarisuttave; idakke badalu,

lITar, kilO, hore, kaTTu, aDi, Digri modalAduvu antaha yAva vastuvannU hesarisuvudilla. ondu aLateyannu hesarisuva kelasa mAtravE avakkide.

buTTi, bogase, hani modalAda padagaLannu pAngugaLa aLateyannu tiLisuvudakkAgi baLasidAga, avu A aLateyannu mAtra tiLisuttavallade, pAngugaLannu gurutisalu hOguvudilla. hAgAgi, avannu keLage koTTiruvantaha sollugaLalli baLasalu baruttade:

(20ka) I rASiyalli mUru buTTi haNNugaLive. (20ca) I uggadalli mUru lOTa hAlide. (20Ta) Akeya sIreya mEle nAlku hani nettaru biddide.

(20ka) sollu edurigiruva rASiyalli eSTu haNNugaLive embudannu buTTiya aLateya mUlaka tiLisuttadallade, alli buTTigaLU ive endu tiLisuvudilla. idallade, rASiya hattira aLate mADalu baLasida ondu buTTi mAtra iraballudu, mattu adu baridAgiyU iraballudu. idE rItiyalli, (20Ta) sollinante sIreya mEle nAlku hani nettaru ondE kaDe biddiddu, nAlku hani embudu nettarina aLaviyannu tiLisuttadallade, ‘adu alli nAlku hanigaLAgi kANisuttade’ endEnU hELuvudilla.

(4) buTTi, cIla, kap modalAda ‘vastugaLannu hesarisuva’ aLate padagaLa baLakeyalli ‘vastugaLannu hesarisadiruva’ lITar, kilO, hore, kaTTu modalAda aLate padagaLa baLakeyalli kANisadantaha ondu bageya ippuruLu kANisikoLLuttade: avakke pAngugaLa aLateyannu tiLisuva huruLinondige vastugaLannu gurutisuva huruLU iraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(21ka) eraDu kap nIru tanni. (21ca) I pAtreyalliruva hAlige eraDu kap nIru sErisi.

(21ka) sollige ‘nIriruva eraDu kap tanni’ emba huruLide; adaralli kap padavannu nIrina aLateyannu tiLisuvudakkAgi mAtravallade, vastuvondannu gurutisuvudakkAgiyU baLasalAgide; idakke badalu, (21ca) sollige ‘eraDu kap aLateya nIrannu hAlige sErisi’ emba

huruLide; idaralli kap padavannu aLateyannu tiLisuvudakkAgi mAtravE baLasalAgide. idallade, (21ka) solligU ‘eraDu kap aLateya nIrannu ondu pAtreyalli hAki tanni’ emba huruLU sigaballudu.

I eraDu bageya baLakegaLa naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide: modalaneyadaralli kap pada ottehesarAgi bandide mAtravalla, adu tannondige bandiruva nIru padakkU ottehesarina huruLannu koTTide; Adare, eraDaneya baLakeyalli nIru pada oTTaluhesarAgiyE uLiyuttade. I vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANa bahudu:

(22ka) Ake tanda eraDu kap nIrinalli ondannu mAtra kuDidi

ddAre.

(22ca) hAlige sErisida eraDu kap nIrinalli arevASi ingi

hOgide.

(23ka) Ake tanda eraDu kap nIru mEjina mElide. (23ca) Ake tanda eraDu kap nIru I pAtreyallide.

(22ka)dalli nIru embudu ottehesarAgi baLakeyAgide; hAgAgi, AmEle adannE gurutisalu ondannu emba padarUpavannu baLasalu sAdyavAgide; Adare, (22ca)dalli adu oTTaluhesarAgi baLakeyAgiddu, arevAsi embudannu baLasabEkAgide. (23ka) mattu (23ca)gaLa naDuveyU intahadE vyatyAsa iruvudannu gamanisabahudu.

keLage koTTiruva bEre eraDu bageya iTTaLagaLallU I eraDu

bageya aLatepadagaLa naDuvina vyatyAsa kANisikoLLuttade:

(24ka) eraDu sAlu kurcigaLalli jana kuLitiddAre. (24ca) kurcigaLa eraDu sAlugaLalli jana kuLitiddAre. (25ka) lOTadalli eraDu camaca sakkareyide. (25ca) mEjina mEle sakkareya eraDu camacagaLive.

(24ka) mattu (24ca) sollugaLige ondE huruLide; eraDU ‘yAva kurcigaLalli jana kuLitiddAre’ embudannu tiLisuttave. Adare, (25ka) mattu (25ca) sollugaLige bEre bEre huruLugaLive; (25ka) sollu ‘lOTadalli eSTu sakkareyide’ embudannu tiLisuttade; illi camaca pada aLatepadavAgi baLakeyAgide; Adare (25ca) sollu

‘mEjina mEle eSTu camacagaLive’ embudannu tiLisuttadallade, ‘alli sakkareyide’ embudannu, illavE ‘eSTu sakkareyide’ embudannu tiLisuvu dilla; illi camaca padavannu ondu vastuvannu gurutisuva padavAgi baLasalAgide.

(5) Adare, vastugaLannu hesarisuva ellA bageya padagaLannU I rIti aLateyannu tiLisuvudakkAgi baLasalu baruvudilla. hAge baLasa bEkiddalli avu nIru, hAlu, haNNu modalAduvannu hAkuvantaha vAgirabEku, mattu aLeyuva kelasadalli baLasaballuvAgirabEku. ettuge gAgi, ondu cippinalli nIrannu hAkalu baruvudAdarU, ondu cippu nIru embudu aLateyannu tiLisuva padakanteyAgi baLakeyAguvudilla; adannu sAmAnyavAgi aLeyuva kelasakke baLasuvudillavembudE idakke kAraNa.

idallade, intaha iTTaLadalli camaca, lOTa, buTTi modalAda padagaLannu aLateyannu tiLisuvudarondige vastugaLannu gurutisuvuda kkAgiyU baLasalAgideyAdarU avugaLondige halaveNikeya gaLu oTTannu baLasalu baruvudilla. I viSayadalli I padagaLa mElina baLake vastugaLannu gurutisuva bEre baLakegaLinda bErAgide.

(26ka) nanage mUru lOTa hAlu bEkAgittu. (26ca) *nanage mUru lOTagaLu hAlu bEkAgittu. (27ka) ondu buTTi haNNu tanni. (27ca) *mUru buTTigaLu haNNu tanni.

(6) eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiyannu kelavu paricepada

gaLondigU baLasalu baruttade:

(28ka) nanagondu mUraDi udda hagga bEkAgittu. (28ca) maneya sutta AraDi ettara gODeyide.

(28ka)dalli mUraDi emba eNikepada mattu aLatepadagaLa jODi udda paricepadadondige bandide, mattu (28ca)dalli antahadE AraDi padajODi ettara paricepadadondige bandide.

Adare, sAmAnyavAgi intaha baLakegaLalli paricepadavannu hesaru padada hAge pattuge rUpadalli baLasuvudE heccu (mUraDi uddada hagga, AraDi ettarada gODe).

idallade, intaha baLakeyalli ellA paricepadagaLannU baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, udda-giDDa, ettara-taggu, dappa-teLu, bAra- hagura modalAda eduruhuruLina paricepadagaLalli kUDuhuruLiruva modalinadannu mAtra baLasalu baruttadallade, kaLehuruLiruva eraDane yadannu baLasalu baruvudilla (*mUraDi giDDa hagga, *AraDi taggina gODe).

Adare, hOlikeya nuDitavannu sErisi baLasidevAdare, I eraDu bageya paricepadagaLannU eNikepada mattu aLatepadagaLa jODi yondige baLasalu baruttade:

(29ka) avanu ivaniginta eraDincu giDDa. (29ca) I gODe A gODeginta eraDaDi taggu.

illi nijakkU eduruhuruLina paricepadagaLalli kUDuhuruLiruva padavannu eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiyondige baLasidAga, adakke aLatepaTTiya eraDu hantagaLannU tiLisuva huruLu baruttade yendu hELabahudu. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANa bahudu:

(30ka) mUraDi udda hagga namage giDDavAguttade. (30ca) I ondUvare aDi dappa hagga avanige teLu.

kelaveDegaLalli mUraDi giDDa halige, eraDu kilO hagura kallu embantaha nuDitagaLannu baLasalu baruttadeyAdarU, avakke ‘bEkAdu dakkinta giDDa, illavE hagura’ emba hOlikeya huruLu baruttade embudannu gamanisabahudu.

(7) aLate pada entaha pAngina aLaviyannu tiLisuttade embudu sollina sandarbadinda tiLiyuvudAdare, A pAngannu gurutisuva hesarupadavannu baLasadeyU iralu baruttade:

(31ka) nimage eSTu hAlu bEku? ondu lITar koDi. (31ca) idaralli ondu lITarannu I pAtrege hAki. (31Ta) nimage eSTu baTTe bEku? eraDu mITar koDi. (31ta) rEDiyO ripErige nUrayvattu koDabEkAyitu.

(31ka)dalli modalaneya sollinindalE bEkAgiruvudu hAlu embudu tiLiyuvudAda kAraNa, adara eraDaneya sollinalli ondu lITar endiSTE hELalu baruttade; (31Ta)dallU hIgeyE. Adare, (31ca)dalli ondu lITar embudu yAvudara ondu lITarannu tiLisuttade embudu A sollannu baLasida sandarbadinda mAtravE gottAgaballudu; (31ta)dalli nUrayvattu embudu rupAyiya aLaviyannu tiLisuttade embudu adarallEnE bandiruva rEDiyO ripEri embudarinda Uhisalu baruttade.

ಕನ್ನಡ →

6.4.4 aLavi padagaLa baLake

mEle vivarisida hAge, pAngugaLa aLavi eSTu embudu kanDitavAgi tiLidiruvalli avannu gurutisuva hesarupadagaLondige eNikepadagaLannu baLasalAguttade; Adare, adu kanDitavAgi tiLiyadiruvalli eNikepadagaLa badalu kelavu, halavu, tusu, tumbA, ella modalAda kelavu aLaviya padagaLannu baLasalAguttade. idallade, eNikepadagaLondigU sumAru, heccukaDime, hattira hattira embantaha padagaLannu, illavE Aru emba oTTannu intahadE huruLannu koDalu baLasalAguttade.

(1) ivugaLalli kelavu mattu halavu embavu eNikepadagaLannu hOluttave. A padagaLa hAge, ivannu nEravAgi ottehesarugaLondige baLasaballevu (halavu maragaLu, halavu huDugaru), mattu oTTalu hesarugaLondige avannu baLasalArevu (*halavu nIru).

koDuva lITar,

oTTaluhesarugaLige ellegaLannu

kilO, modalAda padagaLannu sErisidalli, avugaLondige eNikepadagaLannu baLasalu baruttade embudannu mEle nODiruvevu (eraDu lITar hAlu); Adare, intaha kaDegaLallU halavu mattu kelavu padagaLannu baLasalu baruvudilla (*halavu lITar hAlu, *kelavu kilO sakkare).

vastuvina aLaviyannu kanDitavAgi tiLisalu aLateya padagaLannu baLasalAguttadeyembudE I rIti avugaLondige aLaviyannu kanDita valladante tiLisuva halavu mattu kelavu padagaLannu baLasalu bAra diruvudakke kAraNavirabahudu.

mandigurtada padagaLondige baLakeyAdAga, I eraDu padagaLU gurtada rUpadalli baraballuvu (halavaru huDugaru, kelavaru huDugi

yaru). idallade, I eraDu rUpagaLannu mandigurtada baLikavU baLasalu baruttade (huDugaru halavaru, huDugiyaru kelavaru).

pAngugaLa eNike tumbA cikkadAgiruvalli (eraDu illavE mUru mAtravE iruvalli) kelavu padavannu baLasalu baruvudilla embudannu illi gamanisabahudu. antaha kaDegaLalli eNikeyannE kanDitavAgi tiLisuva eNikepadagaLannu baLasuvudE sariyAda dAri.

(2) aLaviyannu tiLisuva tusu mattu konca emba padagaLu oTTaluhesarugaLondige mAtra baLakeyAguttave (tusu uppu, konca nIru); ottehesarugaLondige avannu baLasalu baruvudilla (*tusu maragaLu, *konca huDugaru). Adare, tumbA emba innondu pada I eraDu bageya hesarupadagaLondigU baLakeyAga balludu (tumbA huDugaru, tumbA nIru).

tumbA padakke I eraDu baLakegaLalli bEre bEre huruLugaLive embudannu gamanisabahudu: tumbA huDugaru emballi adu huDugara eNikeyannu tiLisuttade, mattu tumbA nIru emballi adu nIrina aLaviyannu tiLisuttade.

(3) I eraDu bageya padagaLondigU baLakeyAgaballa innondu aLaviya padavendare, ella embudu; sAmAnyavAgi, I padavannu baLasiruvalli adarondige oLagoLLuva U oTTu bandiruttade. ella padavannu otte mattu oTTalu hesarugaLondige baLasalu baruttiddu, ottehesarugaLondige bandAga idu pAngina eNikeyannu tiLisuttade, mattu oTTaluhesarugaLondige bandAga pAngina aLaviyannu tiLisuttade:

(32ka) ella huDugarU marada mEliddAre. (32ca) kereyinda ella nIrU hariduhOgide.

idallade, idarondige A oTTannU baLasalu baruttade; I oTTige

ottihELuva huruLide (ellA huDugarU, ellA nIrU).

ondarinda aydaravaregina eNikepadagaLa hAge, idannU hesarupadada baLika baLasalu baruttade; I baLakeyalli adakke mandigurtada pada gaLondige ellaru emba rUpa, mattu uLikegurtada padagaLondige ellavu emba rUpa ide:

(33ka) huDugarellarU marada mEliddAre. (33ca) maragaLellavU keLage uruLive.

Adare, I padada baLika oLagoLLuva U oTTannu baLasadiddalli, adu

hesarupadagaLa baLikavU ella rUpadallE baruttade:

(34ka) huDugarella marada mEliddAre. (34ca) nIrella haridu hOgide.

ella padavannu eNike padagaLondigU baLasalu baruttade; intaha baLakeyalli adakke oLagoLLuva huruLu siguttade. Adare, cikka eNike yannu tiLisuva ondu, eraDu, illavE mUru padagaLondige adannu baLasalu baruvudilla:

(35ka) ellA hattu mandiyU tappu mADiddaru. (35ca) *ellA eraDu manegaLU muridubiddive.

(4) aSTu, iSTu mattu eSTu emba tOrupadagaLU kanDitavallada eNike illavE aLaviyannu tiLisuttave. ettugegAgi, iSTu haNNu sikkitu emballi sikkiruva haNNugaLa eNikeyannu kanDitavalladante tiLisalAgide. I mUru padagaLannu oTTaluhesarugaLondigU baLasalu baruttade (aSTu nIru kuDidare EnAdItu?, eSTu jana bandiddaru?). aSTu mattu iSTu embavannu oTTige baLasalU baruttade (aSTiSTu haNa sikkitu).

(ka) aSTu mattu iSTu padagaLondige ondu emba padavannU baLasalu baruttade; mattu ivu oTTAgi kanDitavallada aLavi illavE eNikeyannu tiLisuttave; ivakke ‘svalpa’ emba huruLU ide:

(37ka) ondaSTu hullu I kaDe hAki. (37ca) ondiSTu haNa avanigU koTTidde. (37Ta) avara nATakakke ondaSTu jana bandiddaru.

ondu emba padakke I kanDitavallada huruLu adannu eNike padagaLondige baLasidAgalU baruttade; eNikepadagaLa kanDitavAda huruLannu adu I rIti mArpaDisuttade.

(38ka) maduvege nUrayvattu jana bandiddaru. (38ca) maduvege ondu nUrayvattu jana bandiddaru. (38Ta) ayvattu rupAyi koDi. (38ta) ondayvattu rupAyi koDi.

(38ka) sollinalli bandiruva nUrayvattu embudu kanDita eNike yannu koDuttade; Adare, (38ca)dalli bandiruva ondu nUrayvattu embudu kanDitavallada eNikeyannu koDuttade. (38Ta-ta)gaLallU hIgeyE.

(ca) eSTu padadondige oLagoLLuva U oTTannu, ottihELuva E oTTannu, mattu ‘illavE’ emba huruLiruva O oTTannu sErisi mUru bageya padarUpagaLannu paDeyalu baruttade; ivannu hesarupada gaLondige baLasi avu tiLisuva pAngugaLa aLaviyannu mUru bage gaLalli tiLisalu baruttade:

(39ka) kELidare avanu eSTU koDabahudu. (39ca) eSTO jana avaralli UTamADi hOgiddAre. (39Ta) eSTE sigali, avana bayake taNiyuvudilla.

(5) kanDitavallada eNikeyannu tiLisalu mEle vivarisida aLavipada gaLannu nEravAgi hesarupadagaLondige baLasalAguttade; Adare, heccu kaDime, sumAru, hattira hattira embantaha bEre kelavu padagaLannu A rIti nEravAgi hesarupadagaLondige baLasuva badalu, avugaLa modalu bandiruva eNikepadagaLige sErisi, avu koDuva eNike kanDita valla embudannu tiLisuvalli neravAguttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(40ka) heccukaDime ayvattu jana bandiddaru. (40ca) sumAru nUru jana bandiddaru. (40Ta) hattira hattira nUrayvattu jana bandiddaru.

ivugaLalli hattira hattira embudakke eNikeya pada tiLisuva eNikeginta kaDime emba huruLU ide. Adare, heccukaDime mattu sumAru embavugaLige adakkinta heccu illavE kaDime emba eraDu huruLU baraballudu.

(6) eNikeya padagaLige Aru oTTannu sErisi hELuvudu aLavi kanDitavalla embudannu tiLisuva innondu holabu; Adare idannu hattu, nUru mattu sAvira emba mUru eNikepadagaLige mAtra sErisi hELuva hAge kANisuttade; idallade, idannu I eNikeya padagaLige sErisidAga, avu tiLisuva eNikeginta eSTO heccu emba huruLu siguttade; ettugegAgi, nUrAru embudakke nUrakkinta eSTO heccu emba huruLide:

(41ka) avara maneya angaLadalli nUrAru jana sEriddaru. (41ca) meravaNigege sAvirAru jana bandiddaru.

halavu emba padadondigU I oTTannu sErisi hELalu baruttade; illiyU adakke ‘halavu embudu tiLisabahudAda eNikeginta eSTO heccu’ emba huruLide; adakke I rIti ‘eSTO heccu’ emba huruLiruva kAraNa, adannu kelavu padadondige baLasalu baruvudilla (*kelavAru).

(42ka) Avattu halavAru jana bandu hOgiddaru. (42ca) halavAru pustakagaLu oddeyAgive.

(7) hOlikeya inta oTTannu baLasiruvalli adara baLika baruva heccu mattu kaDime padagaLU kanDitavallada aLaviyannu tiLisuttave endu hELabahudu. ivannU ottehesaru mattu oTTaluhesarugaLemba eraDu bageya hesarugaLondigU baLasalu baruttade:

(43ka) illiginta heccu haNNugaLu allive. (43ca) illiginta heccu nIru allide. (44ka) I marakkinta kaDime haNNugaLu A maradallive. (44ca) I kereginta kaDime nIru A kereyallide.

(8) onderaDu, eraDumUru, mUrunAlku, aydAru, ELenTu, hattenTu, hattippattu, hattayvattu, ippattu ippattaydu, ayvattaruvattu, nUrondu modalAda kelavu eNikepadagaLa jODi gaLU kanDitavallada eNikeyannu tiLisalu baLakeyAguttave. ivu I eNikepadagaLa hattirada eNikeyondannu tiLisaballuvu; Adare, A eNike

avugaLalli baLakeyAgiruva eraDu eNikepadagaLalli yAvudAdarU ondu AgiralEbEkendEnilla. ettugegAgi, nAlkaydu haNNu koLetide embudannu Aru haNNugaLu koLetiruvallU baLasalu baruttade.

idallade, avugaLalli sEriruva eNikepadagaLalli cikkadakkinta kaDime eNikeyannu avu tiLisuvudillavendu tOruttade: eNike eraDE iruvalli mUrunAlku embudannu, illavE eNike nAlkE iruvalli aydAru embudannu baLasabahudendu tOruvudilla.

ಕನ್ನಡ →

6.4.5 eNikepadagaLa iTTaLa

eNikepadagaLalli Aru, ELu, enTu mattu hattu emba nAlku padagaLalli mAtra iTTaLavannu kANalu baruvudilla; Adare, uLida eNikepadagaLallella iTTaLavannu kANalu baruttade. eNikebErugaLige oTTugaLannu illavE bEre eNikepadagaLannu sErisi (Or-du>ondu, Ir-Du>eraDu, Ir-hattu>ippattu) avannu paDeyabahudu, illavE eNikepadagaLige bEre eNikepadagaLannu sErisi (ippatta- Aru>ippattAru, nUra eraDu) paDeyabahudu. ivugaLa varNaneyannu mUraneya pasugeyalli (3.6ralli) koDalAgide.

(1) eNikepadagaLa modalu innu, matte, magad-, mattu bEre emba padagaLannu baLasalu baruttade. ivugaLalli magad- embudu ondu emba padada modalu mAtra baraballudu (magadondu, *magaderaDu). uLida padagaLu ellA bageya eNikepadagaLondigU baraballuvu.

mattondu mattobba mattobbaLu mattobbaru matte nUru

innondu innobba innobbaLu innobbaru innu nUru innu hattu mandi matte hattu mandi matte ayvattu mandi bEre ayvattu mandi

bErondu bErobba bErobbaLu bErobbaru bEre nUru bEre hattu mandi innayvattu mandi

(2) pAngina jAgavannu tiLisuvudakkAgi eNikepadagaLondige aneya illave anE oTTannu baLasalAguttade. I oTTinondige ondu padada badalu modalu padavannU baLasalu baruttade.

(45ka) huDuga ondanE taragatiyalli OduttiddAne. (45ca) huDuga modalanE taragatiyalli OduttiddAne. (45Ta) Ata eraDanE sAlinalli kuLitiddAne. (45ta) ivattu nAlkanE dinada habba.

intaha jAgavannu tiLisuva eNikepadagaLondige bEre eNikepada gaLannU baLasalu baruttade, mattu avu modalaneya pada tiLisuva jAgadalliruva koDuttave. ettugegAgi, modalanE hattu huDugaru emba hesarukanteyalli modalanE embudu huDugara jAgavannu tiLisuttade; mattu adara baLika bandiruva hattu pada huDugara eNikeyannu tiLisuttade.

pAngugaLa eNikeyannu

(3) eNikeya hasuge(amSa)gaLannu tiLisalu are mattu kAlu padagaLannu baLasalAguttade. ivannu eNikepadagaLondige sErisiyU hELalu baruttade:

(46ka) idakke mUrUvare rupAyi koTTiddEne. (46ca) avaru ArUkAlu ganTege baruttEnendiddAre, (46Ta) mukkAlu pAlu kelasa mugidide. (46ta) ELUmukkAlu rupAyige eraDu haNNu sikkitu. (46pa) arekAlu kilO jIrige koDi.

illi eraDu bageya iTTaLagaLu baLakeyAgiruvudannu kANabahudu: eNikepadagaLannu nEravAgi are illavE kAlu padagaLondige sErisi hELidare, avu eSTu are illavE kAlu pasugegaLu sErikonDive embudannu tiLisuttave; ettugegAgi, mukkAlu embudu mUru kAlugaLa sErikeyannu (3/4) tiLisuttade, mattu arekAlu embudu kAlu pasugeya are endare 1/8 amSavannu tiLisuttade.

idakke badalu, eNikepadakke oLagoLLuva U oTTannu sErisi adara baLika pasugeya padagaLannu baLasidalli, avu eNikeya pada mattu pasuge pada tiLisuva amSa iveraDannu oTTu sErisidAga siguva aLaviyannu tiLisuttave; ettugegAgi mUrUkAlu embudakke ‘mUru mattu kAlu’ (3+1/4) emba huruLide; mUrUvare embudakke ‘mUru mattu are’ (3+1/2) emba huruLide; hattUkAlu embudakke ‘hattu mattu kAlu’ (10+1/4) emba huruLide.

(4) aLateyalli ondu amSavannaSTE tiLisabEkiddalli, aLateyannu tiLisuva nuDitavannu alli (jAga oTTu) illavE oLage embudaralli konegoLisalAguttade:

(47ka) hattu haNNugaLalli nAlkannu avanige koTTe. (47ca) I tuppadalli mUru kilO nimage koDuttEne. (47Ta) enTu janaroLage ibbaru hindirugilla.

(5) mElina huruLannE aLateya nuDitakke guri oTTannu (kke embudannu) sErisiyU tiLisalu baruttade; Adare, I iTTaLadalli nUru, sAvira, lakSa embantaha eNikepadagaLu mAtra baLakeyAguva hAge kANisuttade:

(48ka) nUrakke ayvattaraSTu jana bandiddaru. (48ca) nUrakke enTara baDDi koDabEku. (48Ta) sAvirakkobbanU sAlavannu hindirugisalilla.

(6) ‘eraDu paTTu’ emba huruLannu koDuva immaDi padadalli maDi emba pada bandide; ‘mUru paTTu’ emba huruLannu koDuva mummaDi pada, mattu antahavE bEre padagaLu hinde idduvAdarU, Iga baLakeyinda bidduhOgive. bEre eNikepadagaLondige paTTu padavE I huruLinalli baLakeyAguttade (hattu paTTu, ippattu paTTu):

(49ka) avanu nIvu koTTudara eraDu paTTu koDaballa. (49ca) avanu nIvu koTTudara immaDi koDaballa. (49Ta) nimma sambaLada hattu paTTu sambaLa avanige baruttade.

paTTu padada badalu adE huruLinalli pAlu padavannU baLasalu

baruttade:

(50ka) avanu nIvu koTTudara eraDu pAlu koDaballa. (50ca) nimma sambaLada mUru pAlu sambaLa avanige baruttade.

ಕನ್ನಡ →

6.4.6 eNikepadagaLa jAga

sAmAnyavAgi, eNikepadagaLannu hesarupadagaLa modalu baLasalAguttade; Adare I kaTTalege kelavu horapaDikegaLU ive:

(1) gurta mattu eNikegaLannu tiLisuva padarUpagaLiruva ondarinda aydaravaregina eNikepadagaLannu tiruLupadada modaligU baLasabahudu, baLikavU baLasabahudu.

ivugaLalli tiruLupadada baLika baruva eNikepada tiruLupada gurutisuva vyakti, vastu modalAdavugaLa ondu amSavannaSTE gurutisu ttade; Adare, tiruLupadada modalu baruva eNikepada adara aLavi yannu tiLisuttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(51ka) eraDu haNNugaLu koLetuhOgive. (51ca) haNNugaLeraDu koLetuhOgive. (52ka) obba huDuga puNeyalli OduttiddAne. (52ca) huDuganobba puNeyalli OduttiddAne.

(51ka) mattu (51ca) sollugaLeraDU ‘koLetu hOgiruva haNNu gaLa eNike eraDu’ embudAgi tiLisuttave; Adare, ivugaLalli (51ka) sollige ‘eraDu haNNugaLu koLetuhOgive’ endiSTE huruLide; Adare, (51ca) sollige ‘haNNugaLalli eraDu koLetuhOgive, uLidavu koLetilla’ emba heccina huruLiruva hAge kANisuttade. eNikepadada baLika oLagoLLuva huruLina U oTTannu sErisi, ‘haNNugaLalli eraDu’ emba I huruLu bAradante mADalu baruttade:

(51Ta) haNNugaLeraDU koLetuhOgive.

(2) I rIti hesarupadagaLa baLika baruva eNikepadagaLu avuga Londige sEri ondE padakanteyAgirabahudu, illavE averaDU bEre bEre padakantegaLAgirabahudu; avakke pattuge oTTannu sErisiruvalli I vyatyAsavannu kANabahudu:

(52ka) rAjuvina huDugaribbarannu ellarU hogaLuttAre. (52ca) rAjuvina huDugarannu ibbarannu ellarU hogaLuttAre.

Adare, hesarupadagaLa modalu baruva eNikepadagaLannu I rIti

eraDu padakantegaLAgi oDeyalu baruvudilla.

(53ka) rAjuvina ibbaru huDugarannu ellarU hogaLuttAre. (53ca) *rAjuvina ibbarannu huDugarannu ellarU hogaLuttAre.

(3) gurta mattu eNikegaLannu tiLisadiruva Ararinda heccina eNike padagaLannu hesarupadagaLa modalu baLasalu baruttadallade (hattu maragaLu, ayvattu huDugaru) baLika baLasalu baruvudilla.

(54ka) aruvattu maragaLannu kaDididdAre. (54ca) *maragaLu aruvattannu kaDididdAre.

(4) eNikepadagaLa gurtarUpada hAge, halavu mattu kelavu padagaLa gurtarUpagaLannU hesarupadagaLa modalu mAtravallade baLikavU baLasalu baruttade:

(55ka) halavaru huDugaru hinde biddiddAre. (55ca) huDugaru halavaru innU hindirugilla. (56ka kelavu pennugaLu kaLeduhOgive. (56ca) pennugaLu kelavu kaLeduhOgive.

(5) gurtarUpagaLiruva ella padavannU idE rItiyalli hesaru padagaLa baLika illavE avakkinta modalu baLasalu baruttade (huDuga rellarU, nIrellavU, haNNugaLellavU); Adare, I padada baLika bEre oTTu bAradiruvalli gurtada oTTu bidduhOguttade (huDugarella, nIrella, huDugarellarannu, nIrellavannu). huDugarella mattu nIrella embavugaLalli ellaru mattu ellavu embavugaLalli kANisuva gurtada oTTugaLu bidduhOgive.

(6) tiruLupadagaLAgi tOrupadagaLannu baLasideyAdalli eNikepada gaLannu, mattu mEle koTTiruva halavu, kelavu, mattu ella emba padagaLannu avugaLa baLika baLasalu baruttadallade, avugaLa modalu baLasalu baruvudilla.

(57ka) avaribbaru illiddAre. (57ca) averaDannu mEjina mElirisi. (57Ta) *ibbaru avaru illiddAre (57ta) *eraDu avannu mEjina mElirisi. (58ka) avaru kelavaru manege hOgiddAre. (58ca) *kelavaru avaru manege hOgiddAre. (59ka) avarellarU manege hOgiddAre. (59ca) *ellaravarU manege hOgiddAre.

(7) idallade, tOrupadagaLa baLika baruva eNikepadagaLige hesaru padagaLa baLika baruvavugaLa hAge, ondu amSavannu gurutisuva huruLilla; avaribbaru embudakke ‘avaralli ibbaru’ emba huruLilla embudannu gamanisabahudu.

hAgAgi, avaribbaru embudakke oLagoLLuva huruLina U oTTannu sErisidAga, adara huruLu badalAguvudilla; avaribbarU illiddAre emba sollige avaribbaru illiddAre emba (57ka) sollina huruLE ide. U oTTannu sErisiruvalli oLagoLLuva huruLannu otti hELalAguttade, aSTe.

ಕನ್ನಡ →

6.4.7 eNike padagaLa immaDirUpada baLake

ondu vastu halavu mandiyalli samasamavAgi hancikeyAgiruvudannu tiLisalu A vastuvina eNikeyannu tiLisuva padavannu immaDirUpadalli baLasalAguttade:

(60ka) huDugarige hattu rupAyi sikkide. (60ca) huDugarige hattu hattu rupAyi sikkide.

‘huDugarige oTTu eSTu rupAyi sikkide’ embudannu (60ka) sollu tiLisuttade; Adare, (60ca) sollu idannu tiLisuva badalu, avaralli ‘obbobba huDuganigU eSTu rupAyi sikkide’ embudannu tiLisuttade; avarige oTTu eSTu rupAyi sikkide embudannu adu tiLisuvudilla; (60ca) sollininda I viSayavannu tiLiyabEkiddalli oTTu eSTu huDugariddaru embudannU tiLiyabEkAguttade.

idE huruLannu innaSTu sariyAgi tiLisabEkiddalli, huDugarige emba padada badalu, huDugaralli obbobbanige embudAgi immaDi eNike rUpaviruva padakanteyannu baLasabahudu:

(60Ta) huDugaralli obbobbanige hattu hattu rupAyi sikkide.

idallade, yArige embudannu tiLisuva eNikepadagaLa immaDi rUpada badalu avugaLondige samskrutadinda eravalAgi paDediruva prati embudannU baLasalu baruttiddu, antaha kaDegaLalli sikkiruva vastuvina eNikeyannu tiLisuva padavannu immaDirUpadalli baLasadiralU baruttade:

(61ka) huDugaralli pratiyobbanigU eraDeraDu pustaka sikkide. (61ca) huDugaralli pratiyobbanigU eraDu pustaka sikkide. (61Ta) pratiyondakkU (hattu) hattu rupAyi bele.

mElina sollugaLu tiLisuva hancikegaLallella hancikeyAgiruva vastu mattu adannu paDediruva vyakti embudAgi eraDeraDu pAngugaLu toDagikonDive; ettugegAgi, mEle (61ka)dalli hancikeyAgiruva vastugaLu pustakagaLu, mattu avannu paDediruva vyaktigaLu huDugaru. ivugaLalli modalaneyadannu, illavE eraDannU immaDi eNikepadagaLa mUlaka tiLisalu baruttade; Adare, prati padavannu eraDaneyadarondige mAtra baLasalu baruttade.

I kAraNakkAgi, eNikepadada immaDirUpavannu baLasaballa ellA bageya iTTaLagaLallU prati padavannu baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, hancikeyAgiruva vastugaLu halaviddarU, avannu paDeyuva vyakti obbanE irabahudu; intaha sollugaLalli hancikeya eraDaneya pAngAgi esakada hottannu illavE adara jAgavannu ArisikoLLa bEkAguttade; idannu keLage koTTiruva (62)nE sollinalli kANa bahudu:

(62) huDuga eraDeraDu haNNu tinnuttidda. (62ka) huDuga dinAlU eraDeraDu haNNu tinnuttidda. (62ca) huDuga ellA kaDegaLallU eraDeraDu haNNu tinnuttidda.

(62)nE sollinalli bandiruva eraDeraDu haNNu embudaralliruva immaDi eNikepada ondu hancikeyannu tiLisuttade; Adare, adaralli hancikeyannu paDeyuva vyakti (huDuga) obbanE Agiruva kAraNa, Atanannu hancikeya eraDaneya pAngAgi mADalu baruvudilla; idakke badalu esakada hottannu illavE jAgavannu adara eraDaneya pAngAgi arisikoLLabEkAguttade; idannu (62ka) mattu (62ca) sollugaLalli sariyAgi tOrisikoDalAgide:

(62ka)dalli bandiruva dinAlU pada mattu (62ca)dalli bandiruva ellA kaDegaLallU emba nuDita I eraDu huruLugaLannu tOrisi koDuttave. prati padavannu baLasiyU I eraDu huruLugaLannu, keLage (62Ta) mattu (62ta)gaLalli kANisida hAge, tiLisalu baruttade; Adare, avannu tiLisadiruvantaha (62)nE sollinalli prati padavannu baLasalu baruvudilla.

(62Ta) huDuga pratidinavU eraDu haNNu tinnuttidda. (62ta) huDuga pratiyondu jAgadallU eraDu haNNu tinnuttidda.

intaha hottu mattu jAgagaLannu sariyAgi tiLisadiruva bEreyU kelavu immaDi eNikepadagaLa baLakegaLannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu; illU prati padavannu baLasalu baruvudilla:

(64ka) obbobbarE oLage banni. (64ca) avanu eraDeraDu buTTi heNeyuttidda. (64Ta) I maradinda eraDeraDu haNNu bILuttiruttade. (64ta) I kOLi ondondE moTTe iDuttiruttade.

eNikepadagaLannu baLasuva heccina kaDegaLallU I rIti avugaLa immaDirUpavannU baLasalu baruttadeyendu tOruttade; Adare, eNikepadagaLalli kelavannu avugaLa otterUpadalli hesarupadagaLa baLikavU baLasalu baruva hAge (avaribbaru, haNNugaLeraDu) immaDirUpadalli baLasalu baruvudilla.

pratiyondu embudu tiLisuva innondu bageya huruLinalli eNikepadada badalu hesarupadavannE immaDirUpadalli baLasuva holabu kannaDadallide:

(65ka) pratiyondu manegU hOgi hELike koTTu banda. (65ca) mane manegU hOgi hELike koTTu banda. (66ka) pratiyondu mUlegU hOgi nODida. (66ca) mUle mUlegU hOgi nODida. (67ka) pratiyondu maradallU hakkigaLu kuLitu hADuttidduvu. (67ca) maramaragaLallU hakkigaLu kuLitu hADuttidduvu.

ಕನ್ನಡ →

6.4.8 pAngugaLa aLavi mattu parice

eNikepadagaLannu pAngugaLa aLaviyannu tiLisuvudu mattu pariceyannu tiLisuvudu emba eraDu bageya huruLugaLalli baLasalu baruttade; ivugaLalli aLaviyannu tiLisuva modalaneya kelasakkAgi eNikepadagaLannu nEravAgi hesarupadagaLondige baLasalAguttade; Adare, pariceyannu tiLisuva modalaneya kelasakkAgi avannu pattugeya a oTTinondige baLasalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(68ka) Ata nanage hattu aydara nOTugaLannu koTTa. (68ca) Ata nanage hattara aydu nOTugaLannu koTTa. (69ka) sinimAkke aydara nAlku TikETugaLannu tandiddEne. (69ca) sinimAkke aydu nAlkara TikETugaLannu tandiddEne.

(68ka)dalli bandiruva hattu embudu nOTugaLa aLaviyannu, endare Ata eSTu nOTugaLannu koTTiddAne embudannu tiLisuttade; idakke badalu, aydara embudu aydu padada pattuge rUpadalliddu, nOTugaLa pariceyannu, endare avugaLalli ondondU eSTu rupAyiya nOTugaLu embudannu tiLisuttade.

(1) I vyatyAsavannu tiLisuvalli eNikepadagaLa OraNa mukyavalla embudannu (68ca) sollu tiLisuttade; (68ka)dalli aLaviyannu tiLisuva eNikepada modalu bandide; Adare, (68ca)dalli adu AmEle (eraDaneya padavAgi) bandide. hAgAgi, nEravAgi bandideyO, pattuge rUpadalli bandideyO embudE I vyatyAsavannu illi tiLisuttade. ivannu ondondAgi baLasiruvallU I vyatyAsa kANisikoLLuttade:

(69Ta) nanage svalpa aydara nANyagaLu bEkAgidduvu. (69ta) nanage aydu nANyagaLu bEkAgidduvu.

(2) I rIti pattuge rUpadalli baLakeyAguva eNikepadagaLu entaha pariceyannu tiLisuttave embudu avugaLa baLika baruva hesaru padagaLannu avalambiside. ettugegAgi, nOTu illavE nANya pada dondige baLakeyAdAga, eNikepadagaLu avugaLa beleyannu tiLisuttave.

idakke badalu, mandigurtada padagaLondige bandAga, avu A pada

gaLu gurutisuva vyaktigaLa harayavannu tiLisuttave:

(70ka) hadinAlku huDugarannu karesiddEve. (70ca) hadinAlkara huDugarannu karesiddEve.

(70ka) sollinalli bandiruva hadinAlku emba eNikepada huDugara eNikeyannu (‘eSTu huDugarannu karesiddEve’ embudannu) tiLisuttade; Adare, (70ca)dalli pattuge rUpadalli bandiruva adE pada huDugara harayavannu (‘eSTu varSada huDugarannu karesiddEve’ embudannu) tiLisu ttade.

intaha bEreyU kelavu paricegaLannu eNikepadagaLu tiLisaballuvu. idallade, avu koDuva huruLu avugaLa baLika baruva hesarupadagaLannu mAtravallade, baLakeya sandarbavannU avalambisiraballudu. ettugegAgi, mUrara makkaLu embudu ‘mUru varSada makkaLu’ emba huruLina badalu, adannu baLasida sandarbada mEle, ‘mUranE taragatiya makkaLu’ emba huruLannU koDaballudu.

(3) eNikepadagaLa hAge, eNikepada-aLatepada jODigaLannU hesaru padada aLaviyannu tiLisuvudu mattu adara pariceyannu tiLisuvudu emba eraDu bageya huruLugaLalli baLasalu baruttade, mattu illU aLaviyannu tiLisuvudakkAgi I eraDu padagaLa jODigaLannu hesarupada dondige nEravAgi baLasalAguttade, mattu pariceyannu tiLisuvudakkAgi avannu pattugeya a oTTinondige baLasalAguttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(71ka) eraDu kilO mUrincina moLegaLannu tanni. (71ca) eraDu ganTeya kelasavannu mADalu avanige hattu ganTe

bEkAyitu.

(71ka)dalli eraDu kilO embudannu moLe padada aLaviyannu tiLisalu baLasalAgide, mattu idakkAgi adannu a oTTannu sErisade

nEravAgi hesarupadadondige baLasalAgide; idakke badalu, mUrincu embudannu moLe padada pariceyannu tiLisalu baLasalAgide, mattu idakkAgi adarondige pattugeya a oTTannU baLasalAgide.

idE rItiyalli, (71ca)dalli bandiruva eraDu ganTeya embudu kelasada pariceyannu tiLisuttade (‘adu entaha kelasa’ embudannu adu tiLisuttade), mattu hattu ganTe embudu ‘kelasa naDesalu eSTu hottu bEkAyitu’ embudAgi kelasada aLaviyannu tiLisuttave.

(4) pariceyannu tiLisuva huruLinalli mAtravE baraballa kelavu eNike-aLavi padajODigaLu pattuge rUpadalli mAtra baraballuvallade, nEravAgi hesarupadadondige baralAravu:

(72ka) avana mOreyalli eraDu dinada gaDDa beLedittu. (72ca) ?avana mOreyalli eraDu dina gaDDa beLedittu.

(72ca)dalli eraDu dina gaDDa embudannu oTTige ondu hesaru kanteyendu tiLiyalu baruvudilla; yAkendare, eraDu dina embudu gaDDa padada aLaviyannu tiLisalAradu. hAgAgi, A huruLinalli (72ca) sollu sariyalla. Adare, ‘Atana gaDDa eraDu dina beLedittu’ emba bErondu huruLinalli A sollu tappalla.

(5) intahadE vyatyAsa ettara, udda, giDDa modalAda uddaLate yannu tiLisuva paricepadagaLa baLakeyallU kANisikoLLuttade. ettuge gAgi, ettara gODe mattu ettarada gODe emba eraDu hesaru padagaLa baLakeyannu gamanisabahudu:

(73ka) I ettara gODeginta A ettara gODe cannAgide. (73ca) I ettarada gODeginta A ettarada gODe cannAgide.

(73ka)dalli eraDu ettara gODegaLannu hOlisalAgide; illi ettara padavannu A eraDu gODegaLigU samAnavAgiruva parice yondannu tiLisalu baLasalAgiddu, avannu gurutisuvalli mAtra adu mukyavallade hOlikeya maTTige adu mukyavalla; A eraDu gODe gaLannu bEre gODegaLinda bErpaDisuvudakkAgi mAtra adannu baLasa lAgide.

Adare, (73ca)dalli eraDu bEre bEre ettaragaLalliruva gODe gaLannu hOlisalAgide, mattu I hOlikeyalli avugaLa ettara eSTu

embudu mukyavAgide. ettara gODe embudu gODeya pariceyannu kELugana gamanakke taruttade, mattu ettarada gODe embudu adara aLaviyannu (‘eSTu ettaraddu’ embudannu) gamanakke taruttade.

(6) eNikepadagaLige ane oTTannu mattu adarondige pattugeya a oTTannu sErisiyU avannu hesarupadagaLu gurutisuva pAngina parice yannu tiLisalu baLasalAguttade (mUraneya taragati, nAlkaneya pustaka, enTaneya huDuga). ivu pAngugaLa OraNadeNikeyannu tiLisuttave endU hELabahudu.

I eraDu oTTugaLu oTTige anE emba rUpadallU baLakeyAgu

ttave: mUranE bAgilu, ondanE taragati).

eNikepadagaLannu mAtravallade, modalaneya, mAraneya, aSTa neya, iSTaneya, eSTaneya emba aneya oTTiruva bEre padagaLannu, mattu koneya, mundina, hindina, AmElina modalAda bEre kelavu pattugerUpagaLannU I rIti pAngugaLa OraNadeNikeyannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade.

esakagaLa dina illavE varSavannu tiLisuvudakkAgiyU ivE padarUpa gaLannu baLasalAguttade embudannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(74ka) Ata sAviradombaynUra naluvattenTanE isaviyalli

huTTida.

(74ca) jUn mUvattaneya

tArIkinandu

nAvu UTige

hOgiddevu.

ಕನ್ನಡ →

6.4.9 hOlikeyalli eNikepadagaLa baLake

eraDu pAngugaLannu hOlisuvalli aLateyannu tiLisuva nuDitagaLannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(75ka) idakkinta nAlkaDi udda kOlu allide. (75ca) idakkinta nAlkaDi giDDa kOlu allide. (76ka) namage idakkinta ardangula dappa halige bEkAgide. (76ca) namage idakkinta ardangula teLu halige bEkAgide.

I sollugaLalli eraDu pAngugaLannu gurutisalAgiddu, avugaLa naDuve vyatyAsa eSTide (illavE irabEku) embudannu tiLisalu aLateya nuDitagaLannu (nAlkaDi udda, nAlkaDi giDDa, ardangula dappa, ardangula teLu embuvannu) baLasalAgide. intaha sollugaLalli hOlikege mAdariyAgi ondu pAngannu baLasuva badalu aLateya nuDitavannE baLasalU baruttade:

(77ka) nAlkaDiginta udda kOlu illide. (77ca) namage eraDangulakkintalU teLu halige bEkAgide.

(77ka)dalli ondu pAngina hantavannu nEravAgi innondu hanta dondige hOlisalAgide: kOlu pada gurutisuva pAngu nAlkaDi emba aLatenuDita tiLisuva hantakkinta mElina hantadallide embudannu A aLatenuDitadondige bandiruva inta oTTu tiLisuttade.

I rIti mAdariyAgi ondu hantavannu baLasiruva hesarukantegaLalli hOlikepAngina hanta mattu mAdarihantagaLu ondE embudAgiyU tiLisalu baruttade; Adare, eraDu pAngugaLu ondE hantadallive endu tiLisiruvalli aLateya nuDitavannu baLasalu baruvudilla.

(78ka) nAlkaDiyaSTu udda kOlu illide. (78ca) *idaraSTu nAlkaDi udda kOlu illide.

eraDu pAngugaLU ondE hantadalliveyendu tiLisiruvalli avugaLa aLateyannu tiLisabEkAguvudilla embudE (78ca) sollu sariyalla diruvudakke kAraNavirabahudu.

mAdari pAngina pattuge rUpadondige eNikepada mattu aSTu embuvannu sErisi baLasidalli, adu mAdari pAngina aLaviginta hOlike pAngina aLavi eNikepada tiLisuva eNikeyaSTu heccikeyadu embudannu tiLisuttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(79ka) idara eraDaraSTu dappa halige nammallide. (79ca) idara ardadaSTu teLu halige nammallide.

hOlikeyannu paTTu, pAlu, illavE maDi padagaLa baLakeya mUlakavU tiLisalu baruttade; illi mAdari pada adara pattugerUpa dalli baruttade:

(80ka) adara immaDi tUkada kallu illide. (80ca) adara mUru paTTu ettarada guDDa namma Urallide. (80Ta) namage idara eraDu pAlu ettarada kamba bEkAgittu.

ಕನ್ನಡ →

6.4.10 eNike padagaLu mattu paricepadagaLu

eNikepadagaLu paricepadagaLa hAge hesarupadagaLondige avugaLa neravu padagaLAgi hesarukantegaLalli baLakeyAguttaveyAdarU, avu halavu viSayagaLalli paricepadagaLinda bErAgive.

(1) paricepadagaLige tana, pu, me modalAda kelavu oTTugaLannu sErisi, avu tiLisuva pariceyannu hesarisalu baruttade, mattu avakke a, i modalAda bEre kelavu oTTugaLannu sErisi avannu paDediruva pAngugaLannu hesarisalAguttade (2.4.3 nODi).

(81ka) avana oLLetanakke ellarU mAruhOgiddAre. (81ca) I haligeya teLupu heccAyitu. (81Ta) A hucciyannu nODi ellarU nagADuttiddAre.

Adare, eNikepadagaLannu avugaLalli yAva mArpADannU mADade hAgeyE avu tiLisuva eNikeyannu, illavE A eNikeyannu paDediruva pAngugaLannu hesarisalu baruttade.

(82ka) ELakke aydannu sErisiri. (82ca) ELaralli aydu (haNNugaLu) uLidive.

(2) hesaruparicegaLige age oTTannu sErisi avannu esakaparicegaLAgi

mArpaDisalu baruttade:

kempu haNNu
biLi sIre kari nIru

nIvu koTTa haNNu kempagide. Akeya sIre beLLagide. I nIru kappagide.

Adare, hesarupadagaLa pariceyannu tiLisalu paricepadagaLannu baLasuva hAge esakapadagaLa aLaviyannu tiLisalu eNikepadagaLannu nEravAgi baLasalu baruvudilla. idakkAgi avakke bAri, sala modalAda padagaLannu sErisabEkAguttade (mUru bAri hADida).

(3) hantagaLannu tiLisuva padagaLannu halavu bageya paricepada gaLondige baLasalu baruttade (tumbA doDDa mara); Adare, eNike padagaLondige avannu baLasalu baruvudilla (*tumbA hattu jana).

(4) eNikeyannu kanDitavalladante tiLisuva halavu, kelavu embavu gaLindalU avannu kanDitavAgi tiLisuva eNikepadagaLu bErAgive: hattakkinta kaDime illavE enTakkinta heccu ennabahudu; Adare, *kelavakkinta heccu illavE *halavakkinta kaDime ennalu baruvudilla; heccukaDime nUru janaru ennabahudu; Adare, *heccukaDime halavu janaru ennalu baruvudilla. halavu embudakkEnE ‘heccukaDime’ emba huruLiruvudE idakke kAraNavirabahudu.

ಕನ್ನಡ →

6.5 pAngugaLannu nelegoLisuvudu

ondu kateyannu hELabEkiddare, illavE ondu viSayavannu tiLisa bEkiddare, adaralli toDagikonDiruva halavu bageya vyakti, vastu, viSaya modalAda pAngugaLannu gurutisabEkAguttade; mEle vivarisida hAge, avugaLa parice mattu aLavigaLannu tiLisuvudarinda I gurutisu vikege svalpamaTTina neravu dorakuttade.

ettugegAgi, mEjina mEle ondu kappu mattu ondu kempu cenDugaLiveyAdare, cenDu tegedukO endiSTE hELidalli, yAvudannu (mattu eSTannu) tegedukoLLabEku endu gottAgadira bahudu; idakke badalu, kempu cenDu tegedukO endalli, avugaLalli intahadannE tegedukoLLabEku embudu, mattu eraDannU tegedukoLLabAradu embudu gottAguttade.

idE rItiyalli, ondu cenDu tegedukO endAgalU adarante mADalu kELuganige tondareyAguvudilla. kempu cenDu embudaralli vastuvina pariceyondannu tiLisuva mUlaka gurutisuva kelasakke neravu nIDalAgide, mattu ondu cenDu embudaralli vastuvina eNikeyannu ondu embudAgi tiLisuva mUlaka I kelasavannu naDesalAgide. I

eraDaneya sandarbadalli cenDina Aykeyannu kELuganige biTTukoDa lAgide.

I eraDu bageya holabugaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu IgAgalE 6.3 mattu 6.4ralli koDalAgide; ivu mAtravallade, hesaru kantegaLu gurutisuva pAngugaLige entaha neleyide embudannu tiLisuva halavu bageya nuDitagaLU gurutisuva kelasadalli neravannu nIDuttave. avugaLalli mukyavAda kelavannu keLage koDalAgide:

(1) pAngugaLalliruva kelavu nelegoLisuva paricegaLannu tiLisuvudu ondu holabu; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(1ka) I huDuga ellige hOguttiddAne? (1ca) mEjina mElina pustakavannu nIvu tegedukoLLi. (1Ta) rAjIvana mane mUranE aDDarasteyallide. (1ta) jAnaki koTTa pustakavannu magu hariduhAkide.

(1ka) sollinalli I huDuga emba hesarukante bandiddu, adaralli I emba tOrupada pAngannu nelegoLisalu baLakeyAgide; adu huDuganu ‘dUradavanalla, hattiradavanu’ embudannu tiLisuva mUlaka I kelasavannu naDesuttade; (1ca) sollinalli mEjina mElina pustaka emba hesarukante bandiddu, adaralli mEjina mElina embudu pAngina (pustakada) jAgavannu tiLisuva mUlaka adannu nelegoLisuttade. (1ca) sollinalli rAjIvana mane emba hesarukante bandiddu, adaralli rAjIvana emba pattugerUpa ‘pustaka yAradu’ embudannu tiLisuva mUlaka adannu nelegoLisuttade; mattu (1ta) sollinalli jAnaki koTTa pustaka emba hesarukante bandiddu, adaralli jAnaki koTTa emba esakapadada pattugerUpa pustaka koTTavarannu hesarisuva mUlaka adannu nelegoLisuttade.

(2) I rIti pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudara mUlaka mAtra vallade, avugaLa naDuviruva kelavu mukyavAda vyatyAsagaLannu baLasiyU avannu nelegoLisalu baruttade: gurutisuttiruva pAngu hosadO, haLeyadO embudu intaha vyatyAsagaLalli ondu; ettugegAgi, ondu pAngannu modalE gurutisiddu, Iga gurutisuttiruva pAngu adE (endare, hinde gurutisidantahadu, haLeyadu) embudannu avanu,

ivanu, adu modalAda kelavu tOrupadagaLa mUlaka tiLisa lAguttade.

(2ka) obba huDuga tarakAri tanda, mattu avana tangi aDige

mADidaLu.

(2ca) obba huDuga tarakAri tanda, mattu obba huDugi aDige

mADidaLu.

(2ka) sollinalli baLakeyAgiruva avana emba tOrupada adakke modalE obba huDuga emba hesarukanteya mUlaka gurutisalAgiruva pAngannE innomme gurutisuttade; idakke badalu, (2ca)dalli baLake yAgiruva obba huDugi emba hesarukante bEreyE ondu hosa pAngannu gurutisuttade.

gurutisuttiruva pAngu nijakkU yAvudu embudu gurutisu vavanigEnE tiLidideyO, illavO embudu innondu vyatyAsa; ettugegAgi, yAva huDuga, yAvudO ondu hakki, yAvu dAdarU ondu haNNu embantaha hesarukantegaLalli huDuga, hakki illavE haNNugaLu yAvuvu embudu gurutisuvavanige tiLidilla vembudAgi, illavE adara Aykeyannu kELuganige biDalAgide yendAgali yAva, yAvudO ondu, yAvudAdarU ondu emba nuDitagaLa mUlaka tiLisalAguttade.

(3ka) nInu rAjuvige yAva pustaka koTTe? (3ca) yAvudO ondu hakki hADuttA ide. (3Ta) yAvudAdarU ondu haNNannu tegedukoLLi.

(3ka) sollinalli bandiruva yAva pustaka embudu ADuganige tiLidillada ondu pustakavannu gurutisuttade, mattu adara kuritAgi kELuganinda tiLivannu paDeyalu adannu A sollinalli baLasalAgide. (3ca) sollina yAvudO ondu hakki, mattu (3Ta) sollina yAvudAdarU ondu haNNu embavugaLU ADuganige tiLidillada pAngugaLannu gurutisuttiddu, (3Ta)dalli adara Aykeyannu kELuganige biTTukoDalAgide.

hesarukantegaLa baLakeyalli innondu bageya vyatyAsavU kANisi koLLuttade. ettugegAgi, avanige ondu mane bEkAgide emba

sollinalli mane embudu yAvudAdarU ondu maneyannu gurutisu ttirabahudu (allondu maneyide, mattu adu Atanige bEkAgide), illavE ‘mane bEke’mbudu ADugana bayakeyaSTE Agiddu, yAvudE ondu maneyannU Ata gurutisadirabahudu. I vyatyAsavannu keLagina eraDu sollugaLa naDuveyU kANabahudu:

(4ka) yArO obba hADugAranannu karesabEkAgittu. (4ca) yArAdarU obba hADugAranannu karesabEkAgittu.

(4ka)dalli ADuganige obba hADugAranannu karesabEkendide; Adare, adu yArembudannu A sollinalli tiLisilla. idakke badalu, (4ca)dalli ADuganige tAnu karesabEkAgiruva hADugAra intahavanE AgirabEkem dEnU illa; Ata hADugAranAgiddare sAku.

I vyatyAsa yArO obba mattu yArAdarU obba embavugaLa baLakeyinda siguttade; yArO obba embudu pAngondannu gurutisuttideyAdarU, adu yArembudannu tiLisuvudilla; idakke badalu, yArAdarU obba embudu pAngondannu tiLisuvudilla mAtravalla, adannu gurutisalU hOguvudilla; pAngina bageyannu mAtra adu gurutisuttade.

intaha gurutisadiruvikeyannu illavE bageya gurutisuvikeyannu

sAmAnya sangatigaLannu tiLisuva sollugaLallU kANabahudu:

taDavAgi baruva huDugarige tinDiyilla.

(5ka) (5ca) hosa akkiyannu bEyisuvAga nIru svalpa kaDime hAka

bEku.

(5Ta) huli hattira baruvAga kOti eccarike koDuttade.

mEle (5ka) sollinalli baLakeyAgiruva taDavAgi baruva huDugaru emba hesarukante mattu tinDi emba hesarupada - iveraDU ‘entaha huDugaru’ mattu ‘entaha vastu’ embudannu tiLisuttavallade, nijakkU avu ‘kelavu huDugarannu’ illavE ‘ondu tinDiyannu’ gurutisuvudilla.

(5ca)dalli bandiruva hosa akki, nIru embavu, mattu (5Ta)dalli bandiruva huli, kOti embavugaLU hIgeyE. avu nEravAgi pAngugaLannu gurutisalu hOguvudilla; Adare, avu

pAngugaLannu gurutisuvudilla embudAgi hELuva badalu, pAngugaLa bageyannu gurutisuttave embudAgiyU hELabahudu.

I ellA holabugaLU sollugaLalli pAngugaLannu yAva rIti yalli nelegoLisalAgide embudannu tiLisuttave. ivugaLa baLakeya kuritu heccina vivaragaLannu keLage koDalAgide.

ಕನ್ನಡ →

6.5.1 nelegoLisuva paricegaLu

pAngugaLalli avannu nelegoLisaballa kelavu paricegaLannu kANabahudu, mattu avannu tiLisuva mUlaka A pAngugaLannu nelegoLisabahudu. intaha paricegaLalli mukyavAda kelavannu keLage vivarisalAgide:

(1) tOrupadagaLa baLake hesarupadagaLondige, A, I, mattu yAva emba mUru tOrupada gaLallondannu baLasuva mUlaka, avu gurutisuva pAngannu nelegoLisa lAguttade; ivugaLalli modalina eraDu padagaLu ‘pAngu yAvudu’ embudannu tiLisalu baLakeyAguttave, mattu mUraneyadu ‘pAngu yAvudendu tanage tiLidilla’ embudannu tiLisalu baLakeyAguttade:

(6ka) A pustakavannu nimagendu bEre irisiddEne. (6ca) I maneyannu hattu lakSakke koDukonDe. (6Ta) jAnaki yAva maneyannu mAriddu?

(6ka)dalli A embudu edurigiruva pustakagaLalli tAnu gurutisu ttiruvudu yAvudannu’ embudannu, adara jAgannu tOrisuva mUlaka, tiLisuttade; (6ca)dalli I embudU idE kelasavannu naDesu ttade; Adare, adu ADuganige hattiraviruva maneyannu tOrisuva mUlaka idannu naDesuttade; mAtanADuvAga idakkAgi tOruberaLannU baLasuttirabahudu.

Adare, (6Ta)dalli yAva embudu ‘jAnaki mArida mane yAvu dembudu tiLidilla’ embudannu tiLisuva mUlaka, ‘kELuganu gurutisa bEkAgiruva, mattu adara kuritAgi heccina sangatigaLannu tiLisabEkA giruva mane entahadu’ embudannaSTE tiLisuttade.

(ka) I mUru tOrupadagaLU hesarupadagaLondige mAtravE baraballuvAgiddu, yAva bageya mArpADugaLigU oLagAguvudilla. Adare, avakke vanu, vaLu, varu, du, vu modalAda kelavu oTTu gaLannu sErisi, hesarukantegaLa tiruLu padagaLAgi baraballa avanu, ivanu, yAvanu modalAda bEre halavu tOrupadagaLannu paDeyalu baruttade (6.6.2 nODi).

idallade, antaha-intaha-entaha mattu aSTu-iSTu-eSTu emba paricerUpagaLannu hesarupadagaLondige neravupadagaLAgi baLasi, avugaLa pariceyannu (6.3.8) illavE aLaviyannu (6.4.4) tiLisalu, illavE adu tanage gottillavendu tiLisalu baLasalAguttade. ivu gaLalliyU I tOrupadagaLu bErina rUpadalli baLakeyAgive.

(ca) koTTahesarugaLu avannu koTTiruva ondu pAngannu mAtravE gurutisaballuvAda kAraNa, avugaLondige A, I illavE yAva padagaLannu baLasabEkAguvudilla; Adare, ondE hesarannu halavu pAngu gaLige (bEre bEreyAgi) koTTirabahudAgiddu, antaha pAngugaLannu oTTAgi, illavE avugaLalli ondannu innondarinda bErpaDisi gurutisa bEkAgiruvalli avugaLondige I padagaLannu baLasalu baruttade:

(7ka) I rAmacandranige A rAmacandranaSTu hedarikeyilla. (7ca) A subbaNNanige tusuvU hedarikeyilla. (7Ta) yAva rAmacandranannu nIvu kANabEkAgide?

(Ta) A mattu I padagaLige eraDu bageya baLakegaLive: ondu pAngannu kELugana gamanakke taruvudu ondu baLake; mattu ondE bageya eraDu pAngugaLalli ondannu innondarinda bErpaDisuvudu innondu baLake. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:

(8ka) A pustakavannu illi tanni. (8ca) A nAyi malagide; Adare, I nAyi ODADuttide.

(8ka)dalli ADuganinda tusu dUradalliruva pustakada kaDege kELugana gamanavannu seLeyuvudakkAgi pustaka padadondige A tOrupadavannu baLasalAgide; idakke badalu, (8ca)dalli eraDu nAyigaLalli ondannu

innondarinda bErpaDisuvudakkAgi nAyi padadondige A mattu I tOrupadagaLannu baLasalAgide.

(ta) A mattu I emba I eraDu tOrupadagaLa baLakeya kuritAgi, mattu avugaLannu modalaneya angavAgi paDediruva bEre halavu bageya tOrupadagaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu munde (6.6.2)ralli koDalAgide.

(2) hesarupadagaLa pattugerUpada baLake hesarupadagaLannu nelegoLisuvudakkAgi avugaLondige bEre hesaru padagaLa pattugerUpavannU baLasalu baruttade; ettugegAgi, rAjana maga emba hesarukanteyalli rAja padada pattugerUpavannu (rAjana embudannu) baLasalAgiddu, adu maga padavannu nelegoLisuvalli neravu nIDuttade.

(1) intaha hesarupadagaLa pattugerUpavannu ondu iDI sollina aDakarUpavendU tiLiyabahudu. ettugegAgi, (9ka)dalli koTTiruva hesarukanteyannu (9ca)dalli koTTiruva sollinondige hOlisi nODabahudu:

keLage

ramESana gaNapati (tumbA cannAgide).

(9ka) (9ca) ramESa ondu gaNapatiyannu mADiddAne.

(9ka)dalli bandiruva ramESana emba pattugerUpakke (9ca) sollina huruLiraballudu; endare, adannu ramESa mADida gaNapati embu dAgi biDisihELalu baruttade.

hesarupadakkU adarondige bandiruva bErondu hesarupadada pattugerUpakkU naDuve halavu bageya sambandagaLiraballudu; ettuge gAgi, rAmuvina kudure emba hesarukanteyalli rAmu mattu kuduregaLa naDuve keLage sollugaLa paricerUpada mUlaka kANisiru vantaha halavu sambandagaLiraballuvu:

rAmu konDukonDa kudure rAmu savAri mADuttiruva kudure rAmu pantadalli haNa geddiruva kudure rAmu citra biDisiruva kudure

rAmu maNNinalli mADida kudure rAmu maradalli kettida kudure rAmu mIyisuttiruva kudure rAmu kanasinalli kanDa kudure

(2) Adare, ellA pattugerUpagaLa huruLannU I rIti sollugaLa mUlaka vivarisalu baruvudilla; yAkendare, pattugerUpagaLigU hesaru padagaLigU naDuviruva sambandagaLu (ka) ondu esakada pAngannu tiLisuva sambanda, mattu (ca) ondu pAngina pariceyannu tiLisuva sambanda embudAgi eraDu mukya bageyavAgiruttave; ettugegAgi, mEle pariSIlisida hesarukanteyalli rAmu mattu kudure embavugaLu halavu bageya esakagaLa pAngugaLAgi baraballuvAgiddu, avugaLa naDuve esakagaLa pAngina sambandavideyendu hELabahudu.

idakke badalu, rAmuvina aNNa emba innondu hesarukanteyalli bandiruva rAmu mattu aNNa emba padagaLa naDuve pAngina parice yannu tiLisuva sambandavide; I sambandavannu hesarukanteya tiruLu padavAda aNNa embudE tiLisuttade. I eraDu bageya sambandagaLa naDuvina vyatyAsavannu keLage koTTiruva eraDu sollugaLalli kANa bahudu:

(10ka) I kudure rAjuvinadu. (10ca) *I aNNa rAjuvinavanu.

esakada pAngannu tiLisuva hesarukanteyannu (10ka)dalli kANisi dantaha sollAgi mArpaDisalu baruttade; Adare, pAngina pariceyannu tiLisuva hesarukanteyannu A rIti sollAgi mArpaDisalu baruvudilla.

(3) I eraDu bageya pattugerUpagaLa naDuviruva innondu mukya vAda vyatyAsavide: sAmAnyavAgi, ondu hesarukanteyalli ondakkinta heccu esakada pAngannu tiLisuva pattugerUpagaLu baruvudu aparUpa. heccendare, antaha eraDu pattugerUpagaLu baraballuvu; adakkinta heccu pattugerUpagaLannu baLasidalli, hesarukante tumbA sikkalAgi kANisikoLLuttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollu mattu hesaru kantegaLa jODigaLannu gamanisabahudu:

(11ka) jAnaki maNNinalli ondu gombe mADidaLu. (11ca) jAnakiya maNNina gombe (12ka) jAnaki maysUrinalli ondu lekcar koTTaLu. (12ca) jAnakiya maysUrina lekcar (13ka) jAnaki ninne maysUrinalli ondu lekcar koTTaLu. (13ca) ?jAnakiya ninnina maysUrina ondu lekcar

mElina hesarukantegaLalli bandiruva pattugerUpagaLella nEravAgi tiruLupadadondige sambandisiruttave; avu ondE esakada pAngu gaLannu tiLisuttiruvudE idakke kAraNa. ettugegAgi, (11ca)dalli bandiruva jAnakiya maNNina gombe emba padakanteyalli jAnaki mattu maNNu embaveraDannU nEravAgi gombe padadondige sambandisalu baruttade; idallade, adannu jAnakiya gombe mattu maNNina gombe embudAgi bErpaDisi hELalu baruttade. avu mUrU mADu emba ondE esakada pAngugaLAgiruvudE idakke kAraNa.

idakke badalu, pAngina pariceyannu tiLisuva halavu pattugerUpagaLu ondE hesarukanteyalli baraballuvAgiddu, avella sankaleya konDigaLa hAge ondakkondu sambandisiruttave. ettugegAgi, rAmuvina aNNana magana henDatiya tammana mane emba hesarukanteyannu gamanisa bahudu:

idaralli rAmu padadondige aNNa padavannu, aNNa padadondige maga padavannu, maga padadondige henDati padavannu, henDati padadondige tamma padavannu, mattu tamma padadondige mane padavannu sambandisalAgide; avugaLalli tamma emba ondu padavannu horatupaDisi, uLida yAvuvannU nEravAgi mane pada dondige sambandisalu baruvudilla.

(5) ondu sollininda pAngannu tiLisuva hesarukantegaLannu unTu mADuvalli innondu bageya kaTTupADU ide; idannu keLage koTTiruva ettugegaLalli kANabahudu:

hesarukantegaLu
giDada hUvu huLada bAla koDada hAlu

hesarugaLu hUvina giDa bAlada huLa hAlina koDa

huDugana keccu
gODeya ettara mudukana haNa

keccina huDuga ettarada gODe haNada muduka

mEle eraDu kunda(kAlam)gaLalli koTTiruva nuDitagaLa naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide; modalanE kundadalli koTTiruva nuDitagaLella hesarukantegaLu; antaha eSTu nuDitagaLannu bEkiddarU hosadAgi unTumADi baLasabahudu; Adare, eraDanE kundadalli koTTiruva nuDitagaLu hesarugaLa hAge baLakeyAguva badalu, hesarugaLa hAge baLakeyAguttave.

ettugegAgi, hUvina giDa embudu ondu bageya giDavannu hesarisu ttade; hAlina koDa embudu ondu bageya koDavannu hesarisuttade; hUvina giDadalli Iga hUvilla ennabahudu, mattu hAlina koDa dalli Iga hAlilla ennabahudu. hAgAgi, avannu kogeta (varNane) gaLendu kareyalu baruvudilla.

Adare, giDada hUvu hUvinadalla endAgali, illavE koDada hAlu koDaddalla endAgali hELalu baruvudilla. yAkendare, averaDU kogetagaLE. ondu hesarukanteyalli baruva kogeta A hesaru kante baruva sollina maTTige munneNikeyAgiddu, adannu allagaLeyalu baruvudilla.

kannaDadalli yAva bageya sambandagaLannu baLasi hesarukantegaLannu unTumADabahudu, mattu yAva bageya sambandagaLannu baLasi hesarugaLannu unTumADabahudu emba viSayadalli keLage koTTantaha kaTTaleyiruva hAge kANisuttade:

hesarukantegaLu

hesarugaLu

pattugerUpa tiruLupada jAga
anga
parice oDave enisuga

tiruLupada jAga vastu usiri
anga pariceyuLLudu pariceyuLLudu parice oDave oDeya
enisuga enisike

pattugerUpa vastu usiri

oDeya
enisike

pattugerUpagaLannu baLasuvalli kANisuva I kaTTupADu esakapadagaLa keLage

kANisuvudilla. ettugegAgi,

paricerUpagaLannu baLasuvalli koTTiruva padakantegaLannu gamanisabahudu:

hU biDuva giDa bAlaviruva huLa

giDadalliruva hU huLakkiruva bAla koDadalliruva hAlu hAlu hAkuva koDa huDuganigiruva keccu gODegiruva ettara mudukanigiruva haNa

keccu tOruva huDuga ettaraviruva gODe haNaviruva muduka

mEle eraDu kundagaLalli koTTiruva nuDitagaLU hesarukantegaLAgi baLakeyAgaballuvu; idakke modalu, hesarupadagaLa pattugerUpagaLannu koTTiruvalli kANisidantaha vyatyAsa illi kANisuvudilla. hAgAgi, ivannu I rIti eraDu kundagaLalli gumpisuvudakke yAva viSayavannU bembalavAgi koDalu baruvudilla.

(3) esakapadagaLa paricerUpada baLake esakapadagaLige mumbottina rUpa (mADuva), himbottina rUpa (mADida), mattu allagaLetada rUpa (mADada) embudAgi mUru bageya paricerUpagaLive (4.7.1 nODi); hesarupadagaLannu nelegoLisu vudakkAgi, avugaLondige I paricerUpagaLannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(14ka) Oduva huDugarige tondare koDabEDi. (14ca) Odida huDuga pAsAgiddAne. (14Ta) Odada huDuga pAsAgalilla.

(1) mumbottu (Oduva), hombottu (Odida), mattu alla gaLeta (Odada) emba I mUru bageya padarUpagaLannu esakapadagaLa paricerUpagaLendu hesarisideyAdarU, nijakkU avu iDI sollugaLa paricerUpagaLAgive; yAkendare, esakapadagaLu sollugaLa tiruLupada gaLAgi baLakeyAguva hAge, avugaLa paricerUpagaLU sollugaLa aDaka rUpada tiruLupadagaLAgi baLakeyAguttave.

esakapadagaLa paricerUpagaLigU sollugaLigU naDuviruva I

sambandavannu keLagina ettugegaLu cannAgi tOrisikoDuttave:

(15ka) muduka dinAlU taNNIrinalli mIyuttAne.
(15ca) dinAlU taNNIrinalli mIyuva muduka (16ka) muduka gItApArAyaNa mADuvudannu munduvarisida. (16ca) gItApArAyaNa mADuvudannu munduvarisida muduka (17ka) muduka innU jaylininda horage baralilla. (17ca) jaylininda innU horage barada muduka

mEle koTTiruva (ka) sollugaLalli baLakeyAgiruva nuDitagaLellavU (ca) padakantegaLalli hAgeyE uLidukonDiruvudannu kANabahudu; hesarukantegaLa tiruLupadavAgi bandiruva padagaLannu (muduka embu dannu) mAtra I (ca) padakantegaLalliruva paricerUpagaLinda tegedu hAkalAgide.

(2) esakapadagaLa allagaLeyuva paricerUpakke mumbottina huruLU baraballudu, himbottina huruLU baraballudu; ettugegAgi, keLage koTTiruva paricerUpavannu gamanisabahudu:

(18) SAlege hOgada (huDuga) (18ka) I huDuga SAlege hOguvudilla. (18ca) I huDuga (ivattu) SAlege hOgalilla.

(18)dalli koTTiruva SAlege hogada emba allagaLeyuva parice rUpakke (18ka) tiLisuva mumbottina huruLU baraballudu, (18ca) tiLisuva himbottina huruLU baraballudu.

(3) esakapadagaLa paricerUpavannu hesarupadagaLa pattugerUpada modalU baLasalu baruttade; Adare, intaha baLakegaLalli adu nEravAU tiruLupadada pariceyannu tiLisuttirabahudu, illavE adara baLika banda hesarupadada pariceyannU tiLisuttirabahudu. I ippuruLannu keLage koTTiruva sollinalli kANabahudu:

(19) huliya bAyige bidda danada karu

I hesarukanteyalli bandiruva huliya bAyige bidda emba paricerUpa A hesarukanteya tiruLupadavAda karu embudara parice yannu tiLisuttirabahudu, illavE adara neravige baLakeyAgiruva danada emba pattugerUpadalliruva dana padada pariceyAgirabahudu. hAgAgi, (19)nE hesarukante ‘karu huliya bAyige biddide’ emba sangatiyannu baLasikoLLaballudu, illavE ‘dana huliya bAyige biddide’ emba bErondu sangatiyannU baLasikoLLaballudu.

esakapadagaLa eraDu (illavE heccu) paricerUpagaLannU hesarukante gaLalli baLasalu baruttade, mattu illiyU modalaneya paricerUpa nEravAgi A hesarukanteya (tiruLupadada) pariceyannu tiLisuttadeyO illavE A paricerUpada mundiruva eraDanE paricerUpadalliruva hesarupadada pariceyannu tiLisuttadeyO emba viSayadalli ippuruLu kANisikoLLaballudu:

(20) cInadinda tanda kappu baNNada kAgadadinda mADida nAlku

peTTigegaLu

mElina hesarukante ‘nAlku peTTigegaLannu cInadinda taralAgide’ embudAgi tiLisuttirabahudu, illavE ‘kappu baNNada kAgadavannu cIna dinda taralAgide’ embudAgiyU tiLisuttirabahudu.

ondE hesarukanteyalli oTTAgi bandiruva eraDu paricerUpagaLannu mattu illavE hAgU padagaLinda bErpaDisidalli, modalaneya huruLu mAtra uLidukoLLuttade, mattu ippuruLu illavAguttade:

(21ka) cInadinda tanda mattu kappu baNNada kAgadadinda mADida

nAlku peTTigegaLu

(21ca) cInadinda tanda hAgU kappu baNNada kAgadadinda mADida

nAlku peTTigegaLu

illavE mattu Adare emba padagaLannU intaha paricerUpagaLannu

bErpaDisalu baLasabahudu:

(22ka) mUru varSa SAlege hOda, Adare ondakSaravannU

bareyalu kaliyada huDuga

(22ca) kaDimege sikkida illavE bEDi tanda ATikegaLu

esakapadagaLa paricerUpagaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu munde

oLasollugaLa iTTaLavannu vivarisuvalli tiLisalAguvudu.

ಕನ್ನಡ →

6.5.2 tiLiyaballa mattu tiLiyalAgada gurutisuvikegaLu

kELuganige IgAgalE tiLidiruvantaha (illavE tAnu baLasuva nuDita dinda Atanige tiLiyabahudendu ADuganu Uhisaballa) gurutisuvike gaLu mattu Atanige tiLidillada (illavE tAnu baLasuva nuDitadinda Atanige tiLiyabahudendu ADuganu UhisalAgada) gurutisuvikegaLu embudAgi bEre eraDu bageya gurutisuvikegaLannU hesarukantegaLa mUlaka naDesalAguttade.

ivannu (kELuganige) tiLiyaballa mattu tiLiyalAgada gurutisu vikegaLembudAgi illi hesarisalAgide. ettugegAgi, keLage koTTiruva mUru sollugaLannu gamanisabahudu:

(23ka) huDugaru IjADalu kerege hOgiddAre. (23ca) huDugaru IjADalu ondu kerege hOgiddAre. (23ta) huDugaru IjADalu hosa kerege hOgiddAre.

mAtanADuva sandarbadalli ADugana mattu kELugana manassinalli ondE kere ideyAdare (avara Uralli iruvudu ondE kereyAdare), adannu gurutisalu, (23ka)dalli kANisida hAge, kere endiSTE hELidare sAkAguttade.

idakke badalu, ondakkinta heccu (illavE bEre bEre) keregaLu avana manassinalli irabahudAdare, (23ca)dalli kANisida hAge, adarondige eNikeyannu tiLisuva ondu emba padavannu baLasabEkAgu ttade; illavE ADugana manassinalliruva kere yAvudembudannu, (23Ta) dalli kANisida hAge, hosa kerege embudAgi nelegoLisi tiLisa bEkAguttade.

ivugaLalli kerege emba hesarupada, mattu hosa kerege emba hesarukantegaLu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyannU, ondu kere embudu kELuganige tiLiyalAgada gurutisuvikeyannU naDesu ttave embudAgi hELabahudu.

I rIti tAnu gurutisuva pAngannu kELuganu tiLiyaballanu embudAgi ADuganu tIrmAnisabEkiddalli adu entaha pAngAgirabEku embudannu illi pariSIlisabahudu:

(1) yAru? illavE yAvudu? emba kELvi ELadiruvantaha kaDegaLallella kELuganu tiLiyaballa gurutisuvikeyide embudAgi hELa bahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisa bahudu:

(24ka) mEjina mEliruva pustaka ninage. (24ca) mEjina mEliruva pustakagaLalli ondu ninage.

mEjina mEle ondE pustakavideyAdare, mEjina mEliruva pustaka endiSTE hELidare sAkAguttade; yAkendare, Ata hELiruvudu yAva pustakavannu embudu kELuganige kUDalE gottAguttade; Adare, alli ondakkinta heccu pustakagaLiveyAdare, mattu antaha sandarbadalli (24ka) sollannu baLasidare, ADuga tanagendu hELuttiruvudu mEjina mEliruva pustakagaLalli yAvudannu emba viSayadalli kELuganige gondalavAgaballudu.

hAgAgi, (24ca)dalli kANisida hAge, antaha sandarbadalli mEjina mEliruva pustakagaLalli ondu embudAgi tiLiyalAgada gurutisu vikeyannu baLasabEkAguttade.

(2) Adare, nijakkU ondu pAngannu kELuganu gurutisaballanendu tiLiyalu I rIti Atanige adannu hekki tegeyalu sAdyavAga bEkendEnU illa. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisa bahudu:

(25ka) nanna obba geLeyana maga ivattu ApIsige bandidda. (25ca) ivattu avaru tOrisida manegaLalli ondakke kiTikigaLE

iralilla.

(25ka)dalli nanna obba geLeyana maga emba hesarukante bandiddu, adaralli neravu nuDitavAgi bandiruva obba geLeya embudu tiLiya lAgada pAngannu gurutisuttideyAdarU, iDI hesarukante tiLiyaballa pAngannE gurutisuttade; adara tiruLupadavAgiruva maga embudu

obba embudarondige bAradiruvudannu (nanna obba geLeyana obba maga embudAgi hELadiruvudannu) gamanisabahudu.

idE rItiyalli (25ca)dalli bandiruva avanu tOrisida mane gaLalli ondu embudu kELuganige tiLiyalAgada pAngAdarU kiTiki gaLu embudu tiLiyaballa pAngAgide.

(3) idallade, kelavomme hesarukanteya tiruLupada ondE pAngannu tiLisadiruvallU adannu tiLiyaballa gurutisuvikeyAgi baLasiruvudannu kANabahudu:

(26ka) avana kAlu muriduhOgide. (26ca) rAjuvina maneya hancugaLu oDeduhOgive. (26Ta) rAjuvina maneya kelavu hancugaLu oDeduhOgive.

mEle (26ka)dalli avana kAlugaLalli yAvudu muriduhOgide (eDaddO, baladdO) embudannu tiLisillavAdarU, avana kAlu embudannu tiLiyaballa gurutisuvikeyAgi baLasalAgide; idE rIti yalli ‘rAjuvina maneya kelavu hancugaLu’ mAtra oDediveyAdarU hancugaLu emba tiruLupadavannu (26ca) sollinalli tiLiyaballa gurutisuvikeyAgi baLasalAgide.

illi kELugana gurutisuvikege I vivaragaLu mukyavalla embudAgi ADuganu tiLidukonDiruvudE intaha baLakegaLige kAraNavirabEku. adu mukyavendu anisiruvalli ADuganu. (26Ta)dalli kANisida hAge, kelavu hancugaLu embudAgi tiLiyalAgada gurutisuvikeyannu baLasabahudu. (4) ellA bageya tiLiyalAgada gurutisuvikegaLU avannu naDesuva hesarukantegaLannu omme sollinalli baLasidoDaneyE tiLiyaballa gurutisuvikegaLAgi biDuttave. avu nijakkU entaha vyakti, prANi, illavE vastuvannu gurutisuttave embudu kELuganige gottAgadiddarU avannu tAnu tiLiyaballenendu Atanu oppikoLLabEkAguttade.
ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:

(27) ivattu kADinalli baruvAga nAnu ondu huliyannu nODide; adu ondu banDekallina mEle kuLitu EnannO tinnuttittu.

illi ondu huli embudu ADuganu nODidda ondu nijavAda huliyirabahudu; illavE adondu kalpita huliyAgirabahudu, endare Ata suLLu hELuttirabahudu; nijakkU Ata Avattu kADige hOgiradE iddarU mElina sollannu hELaballa.

Adare, kELuganu idannella vicArisutta hOdalli, ADugana mAtu mundakke hOgalAradu. hAgAgi, ADuganu ondu huli emba hesarukanteya mUlaka ondu pAngannu hosadAgi gurutisuttiruva hAgeyE kELuganu adannu oppikonDu, Atanu tanna mAtannu mundu varisalu biDabEkAguttade.

ADugaru tamma sollugaLalli intaha halavAru tiLiyalAgada pAngugaLannu hosadAgi gurutisuttalE iruttAre; mattu avannella kELugaru oppikoLLuttalU iruttAre. Adare, avu entahavirabahudu

  • nijavO, suLLO, kalpitavO embudannella mAtu munduvariyu ttiruva hAge kELugaru tAvE tIrmAnisikoLLuttalU iruttAre.

I viSayadalli obbobba kELuganu ondondu bageya tIrmAnakke baruttirabahudu. ettugegAgi, bUta-piSAcigaLa mAtu bandAga, avu nijakkU iruvantahavu emba tIrmAnakke kelavaru kELugaru barabahudu; Adare, bEre kelavaru kELugaru avu barI husi nambikegaLu, illavE kalpitavAdavugaLu embudAgi tIrmAnisabahudu.

hIgiddarU, ondu bUta emba hesarukanteya mUlaka hosadAgi gurutisidudannu AmEle adu, adannu embantaha tiLiyaballa gurutisuvikegaLa mUlaka munduvarisuvudannu ibbarU tamma mAtu gaLalli naDesalEbEkAguttade.

I rIti, hesarupada mattu hesarukantegaLa mUlaka ADugaru gurutisuva pAngugaLu halavu padaragaLalli kANisikoLLuttave: purANa gaLalli baruva pAngugaLu kelavara maTTige kalpitavAdavugaLu, mattu bEre kelavara maTTige nijavAdavugaLu; kate-kAdambarigaLalli baruvavu ellara maTTigU kalpitavAdavugaLE; caritregaLalli mattu AtmakategaLalli baruvavu nijavAdavugaLAdarU avugaLalli svalpamaTTige kalpaneyU sErikonDiruttade. I ellA bageya pAngugaLU, avannomme hosa dAgi gurutisidoDane, avu kELuganige illavE Oduganige tiLiyaballa gurutisuvikegaLAgibiDuttave.

(5) ondu emba padavannu baLasi mAtravallade, bEre eNikepada gaLannu baLasiyU tiLiyalAgada pAngugaLannu I rIti hosadAgi

gurutisalu baruttade, mattu halavu, kelavu, tumbA, tusu, heccina modalAda bEreyU kelavu aLaviya padagaLannu baLasiyU pAngu gaLannu hosadAgi gurutisalu baruttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(28ka) avara maneyalli eraDu emmegaLu mArATakkive. (28ca) marada mEle kelavu hakkigaLu kuLitive. (28Ta) avanige tumbA haNa sikkide. (28ta) I SAleya heccina huDugarU haLLiyinda baruttAre.

(6) eNike mattu aLavi padagaLu hesarupadada modalU bara balluvu, adara baLikavU baraballuvu (obba huDuga, huDuganobba; ondu mane, maneyondu); Adare, ivugaLalli hesarupadada modalu baruva eNike mattu aLavipadagaLu mAtra tiLiyalAgada pAngannu gurutisuvalli neravAguttave; hesarupadagaLa baLika baruva padagaLu aLaviyannu tiLisuva kelasavannu mAtra mADuttave.

I kAraNakkAgi, tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuva ADugapada, koTTahesaru, mattu tOrupadagaLondige eNike mattu aLavipadagaLannu baLasabEkAgiruvalli avannu A padagaLa baLika baLasalu baruttadallade modalu baLasalu baruvudilla:

(29ka) nAnobba (obba nAnu) maneyallE iruttEne. (29ca) rAjuvobba (obba rAju) mAtE ADuvudilla. (29Ta) avaru kelavaru (kelavaru avaru) illiddAre. (29ta) idondannu (ondidannu) oLagirisi.

(7) ondakkinta heccu pAngugaLirabahudAda kaDegaLalli mAtra tiLiya lAgada gurutisuvikeyannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, suLLu embudu ondakkinta heccu iraballudu; hAgAgi, avanu ondu suLLu hELida ennalu baruttade; Adare, nanni (illavE satya) embudu ondE iraballudu; hAgAgi, *avanu ondu nanni hELida ennalu baruvudilla.

koTTa hesarugaLannu baLasuvallU intahadE kaTTupADu kANisikoLLu ttade; maysUru emba hesarina nagara ondE ide; hAgAU, *avanu ondu maysUrige hOda ennalu baruvudilla. Adare, ondE

hesarina ibbaru illavE heccu mandi iruvalli intaha baLakegaLannU kANabahudu: obba gaNapati maysUrige hOgiddAne.

ಕನ್ನಡ →

6.5.3 tiLiyaballa gurutisuvikeya bagegaLu

tAnu gurutisuva pAngu tiLiyalAgaddu, illavE hosadu embudAgi ADuganu tiLisadiruvallella kELugana maTTige tiLiyaballa gurutisu vikeyE bandiruttade endu hELabahudu. Adare, intaha tiLiyaballa gurutisuvikeyallU halavu bagegaLive.

(1) koTTa hesarannu baLasiruvallella kELuganige tiLiyaballa gurutisu vikeyE iruttade. yAkendare, adu nEravAgi obba vyakti illavE ondu jAgavannu hesarisuttade, mattu A vyakti illavE jAga yAvudu embudannu kELuganu tiLidiruttAnendu anisuvalli mAtra ADuganu adannu baLasuttAne. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(30ka) eSTu hottige rAju nimma manege banda? (30ca) avanu jarmannalli tumba cannAgi mAtanADuttAne. (30Ta) kannaDa viSvavidyAlaya hampiyallide. (30ta) Ata mumbayige hOgi mUru varSa kaLeyitu.

rAju emba koTTahesaru yArannu hesarisuttade embudannu kELuganu tiLidiruvalli mAtra (30ka) sollannu baLasalu baruttade; idE rItiyalli, jarman, kannaDa viSvavidyAlaya, mattu mumbayi emba koTTahesarugaLa baLakeyU kELugana tiLivannu avalambiside.

Adare, kelavomme I viSayadalli ADuganige samSayavideyAdare, koTTa hesarinondige adu yArannu illavE yAvudannu hesarisuttade embudannu tiLisuva hesarupadavannu illavE bErondu hesarukante yannu baLasuva holabU baLakeyallide:

(31ka) nAvu ninne kAvEri nadiyannu nODalu hOgiddevu. (31ca) nimma huDuga, janArdana, huNasUrininda yAvAga banda? (31Ta) I kelasavannu rAju, neremaneya huDuga, mADaballa.

kAvEri endiSTE hELidare adu yArannu (obba huDugiyannu) illavE Enannu (ondu nadiyannu) gurutisuttade emba viSayadalli

gondalavunTAgaballudu; hAgAgi, (31ka)dalli adarondige nadi padavannu sErisi hELalAgide.

idE rItiyalli nimma huDuga endiSTE hELidare, illavE janArdana endiSTE hELidare gondalavunTAgabahudendu, (31ca)dalli averaDannU oTTige baLasalAgide; (31Ta)dalli ‘yAva rAju’ emba viSayadalli samSaya baraballudendu ADuganige anisiruva kAraNa, adara baLika neremaneya huDuga embudannu baLasalAgide.

(2) tOrupadagaLannu baLasiruvallella kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyE iruttade. Adare, adu bEre bEre kAraNagaLigAgi tiLiyaballudAgiraballudu. ettugegAgi, I-A, ivanu-avanu, ivaLu-avaLu, ivaru-avaru, idu-adu, ivu-avu, illi-alli, Iga-Aga modalAda tOrupadagaLa baLakeya mUlaka ondu pAngu tanna hattira iruvantahadu illavE tanaginta dUra iruvantahadu embudAgi obba ADuganu tiLisaballanu, mattu idarindAgi adu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyAguttade. intaha baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(32ka) I maneyannu nAvu hattu varSagaLa hinde kaTTisidevu. (32ca) I emmeginta A emme heccu hAlu koDuttade. (32Ta) ivaru nimmannu manege karedukonDu hOguttAre. (32ta) I mEjina mEle A sTUlannu irisi.

(32ka)dalli bandiruva I maneyannu embudu ADugana hattira iruva maneyannu gurutisuttade; adu edurigEnE iruvudu, mattu ADuganu adannu kaysanneyinda tOrisuttiruvudu I rIti adu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyenisuttade. uLida sollugaLallU hIgeyE.

ondu sollinalli, illavE hindina ondu sollinalli gurutisiruva pAngannE tOrupadagaLa mUlaka innomme gurutisalu baruttade; intaha pAngugaLU kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikegaLAgiruttave:

(33ka) nAvu obba huDugana viSaya mAtanADuttiddAga, avanE

nammeduru bandu ninta.

(33ca) santeyinda ninne ondu bALekone tandidde; adu innU

haNNAgilla.

(33Ta) Ata horage hOguvudu bEDa endu hELidda; Adare,

avaLige A mAtu sariyAgi kELisiralilla.

(33ta) avaLu nanagondu kate hELidaLu; Adare, A kateyannu

nAnu idakke modalE halavu bAri kELidde.

(33ka)dalli obba huDuga embudu tiLiyalAgada hosa gurutisu vikeyannu naDesuttade; Adare, AvanE embudu adE huDuganannu gurutisuttide, mattu hAgAgi adu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvike yAguttade.

idE rItiyalli, (33ca)dalli bandiruva adu embudu adakke modalu bandiruva ondu bALegone embudu gurutisuva pAngannE innomme gurutisuvudarinda, (33Ta)dalli bandiruva A mAtu embudu adakke modalu tiLisiruva ‘Ata hELida mAta’nnE gurutisu vudarinda, mattu (33ta)dalli A kate embudu adakke modalu tiLisida ‘avaLu hELida kate’yannu gurutisuvudarinda avellavU kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikegaLAguttave.

(3) tAnu emba padavU sollinallEnE bEreDeyalli gurutisiruva pAngannu innomme gurutisuttade; hAgAgi, adara baLakeyallU tiLiya balla gurutisuvike kANisuttade:

(34ka) illina obba huDuga nammannella tanna manege karediddAne. (34ca) Ata nanna hattira tanna aNNanannu dUruttidda.

(34ka)dalli bandiruva tanna embudu A sollinallEnE bEreDe illina obba huDuga emba hesarukanteya mUlaka gurutisiruva pAngannE innomme gurutisuttide, mattu hAgAgi adu tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuttade.

(4) eNikeyannu tiLisuva ondu, eraDu, mUru modalAda padagaLondige, mattu aLaviyannu tiLisuva ellA padadondige oLagoLLuva huruLannu koDuva U oTTannu baLasiruvalliyU tiLiya balla gurutisuvikeyideyendu hELabahudu. I eraDu bageya pada gaLU hesarupadagaLa modalu mAtravallade baLikavU baraballuvu:

(35ka) ellA tAyandirannU SAlege karesiddAre. (35ca) hattu haNNugaLU koLetuhOgive.

(35Ta) mUvaru huDugiyarannU manege kaLisalAgide. (35ta) tAyandirellarannU SAlege karesiddAre. (35pa) huDugiyaru mUvarannU manege kaLisalAgide.

ellA emba padavannu ottehesarugaLondige mAtravallade oTTalu hesarugaLondigU baLasalu baruttade, mattu illU kUDa adu tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuttade. Adare, intaha baLakegaLalli ellA emba pada hesarupadada baLika baruvudE heccu.

(36ka) ellA nIrU maneyoLage nuggitu. (36ca) ellA hattiyannU gONiyoLage tumbisida. (36Ta) hattiyellavannU gONiyoLage tumbisida.

(5) ondu hesarukanteyalli pAngannu gurutisalu bEkAguvaSTu viSayavannu oLasollina mUlaka, illavE hesarupadada pattugerUpada mUlaka odagisikoDalAgideyAdare, antaha hesarukanteyU kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuttadeyendu hELabahudu.

(37ka) manege hOda huDuga innU hindirugilla. (37ca) manege hOda huDugaralli obba innU hindirugilla.

(37ka)dalli manege hOda emba oLasollu ‘huDuga yAru’ embudannu gurutisalu bEkAguvaSTu tiLivannu koDuttade; yAkendare, adannu baLasiruva sandarbadalli manege hOdavanu obbanE iruttAne; idakke badalu, (37ca)dalli huDugaralli obba embudara mUlaka ‘idu tiLiyalAgada gurutisuvike’ embudannu tiLisalAgide; idannu baLasiruva sandarbadalli manege hOdavaru halavu mandi iddirabEku.

ಕನ್ನಡ →

6.5.4 tiLida mattu tiLiyada gurutisuvikegaLu

ADuganige tiLida mattu tiLiyada gurutisuvikegaLu embudAgi bEre eraDu bageya gurutisuvikegaLannU hesarukantegaLa baLakeyalli kANa bahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisa bahudu:

(38ka) ninne rAtri nammallige obba muduka bandidda. (38ca) ninne rAtri nammallige yAvanO obba muduka bandidda.

mElina sollugaLalli bandiruva obba muduka mattu yAvanO obba muduka emba eraDu hesarukantegaLU kELugana maTTige hosadA giruvantaha tiLiyalAgada pAngugaLannu gurutisuttave; Adare, ivu gaLalli yAvanO obba muduka emba eraDaneya hesarukante adu yArembudu ADuganigU sariyAgi tiLidilla embudAgi tiLisuttade.

I eraDu sollugaLa naDuve kANisuva tiLida mattu tiLiyada emba I eraDu bageya gurutisuvikegaLigU, mEle vivarisida tiLiya balla mattu tiLiyalAgada emba bEre eraDu bageya gurutisu vikegaLigU naDuve halavu vyatyAsagaLive:

(1) pAngu tiLidiruvudu illavE tiLiyadiruvudu ADuganige, mattu pAngu tiLiyaballudu illavE tiLiyalAgadudu kELuganige embudu ondu mukyavAda vyatyAsa. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:

(39ka) nAnu ondu maneyannu konDukonDe. (39ca) I bIgavannu yArO muriduhAkiddAre.

(39ka)dalli ondu mane emba hesarukanteya mUlaka ADuganu gurutisuttiruva pAngu Atana maTTige tiLiyadudEnalla; adannu Ata konDukonDiruva kAraNa, adu yAvudu embudu Atanige cannAgiyE tiLidiruttade. Adare, adannu Ata tanna mAtinalli hosadAgi baLasuttiddAne, mattu adakke modalu A maneya kuritAgi Ata kELuganige EnU hELilla; hAgAgi, kELugana maTTige adu tiLiyalAgada hosa gurutisuvikeyAgide.

idakke badalu, (39ca)dalli bandiruva yArO embudu ADugani gEnE tiLiyadiruva pAngondannu gurutisuttade. yAkendare, ADuga bIgavannu muriduhAkiruva sangatiyannu mAtra tiLidiruvanallade, adannu mADidavaru yAru embudannu tiLidilla embudAgi (39ca) sollu tiLisuttade.

(2) yAvudE ondu pAngannu sollinalli hosadAgi gurutisi doDane adu kELuganige tiLiyaballudAgi biDuttade. mEle 6.5.1(4) ralli vivarisida hAge, A pAngu nijavAdudirabahudu, suLLAgira

bahudu, illavE kalpitavAdudirabahudu; adu entahadembudannu kELuga AmEle tIrmAnisikoLLabahudu; Adare, mAtu salIsAgi munduvariyabEkiddalli, ADuganu hosadAgi gurutisuva pAngu gaLannella, avannu Ata baLasuttiruvante, kELuganu oppikoLLuttalE irabEkAguttade.

idakke badalu, ondu sollinalli ADuganige tiLiyadiruvudendu gurutisiruva pAngu A rIti baLasidoDaneyE tiLida pAngAguvudilla. ADuganige sariyAda tiLuvaLike siguvallivaregU adu tiLiyada pAngAgiyE uLiyaballudu. idallade, yAva hantadalli bEkiddarU ondu pAngu yAvudendu tanage tiLidideyendu ADuganu oppikoLLa bahudu, illavE adara kuritAgi innaSTu tiLuvaLikeyannu paDeyalu prayatnisabahudu.

hAgAgi, kELuganige tiLiyalAgada gurutisuvikeyannu naDesuva hesarukanteyondannu eraDu bAri baLasidAga, adu eraDu bEre bEre pAngugaLannu gurutisaballudallade ondE pAngannu gurutisalAradu. yAkendare, hosadAgi pAngondannu mAtinalli baLasidoDane adu haLeyadAguttade, mattu kELuganige tiLiyaballudAguttade; hAgAgi, eraDaneya bAri adannE tiLiyalAgada gurutisuvikeyendu baLasalu baruvudilla.

Adare, ADuganige tiLiyadiruvantaha gurutisuvikeyannu naDesuva hesarukanteyondannu eraDu illavE heccu bAri baLasidAgalU adu ondE pAngannu gurutisuttiraballudu. I vyatyAsavannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:

(40ka) I bIgavannu obba huDuga murididdAne, mattu I

giDavannU obba huDuga kittuhAkiddAne.

(40ca) I bIgavannu yArO murididdAre, mattu I giDavannU

yArO kittuhAkiddAre.

kELuganige tiLiyalAgada hosa gurutisuvikeyannu naDesuva obba huDuga emba padakante (40ka)dalli eraDu bAri baLakeyAgide; ivu gaLalli eraDaneya bAri bandiruva I padakante adakke modalu bandiruva adE padakante gurutisuva pAngiginta bErAgiruva pAngondannu mAtravE gurutisaballudu; endare, averaDU obbanE huDuganannu gurutisuttiralAravu.

idakke badalu, ADuganige tiLiyada pAngannu gurutisuva yArO embudu (40ca)dalli eraDu bAri baLakeyAgiddu, adu obbanE vyakti yannU gurutisuttiraballudu.

I eraDu viSayagaLalli modalaneyadannu bembalisuva innondu

sollannu keLage koDalAgide:

(41ka) obba hengasu mattu obba huDuga bas sTEnDinalli

nintiddaru; A huDuga hengasina hattira EnO hELida.

(41ca) obba hengasu mattu obba huDuga bas sTEnDinalli nintiddaru; obba huDuga A hengasina hattira EnO hELida.

(41ka) sollige ‘hengasina hattira EnO hELida huDuganU avaLondige nintidda huDuganU obbarE’ emba huruLide; Adare, (41ca) sollige ‘avaribbarU bEre bEre huDugaru’ emba huruLide; adakke I huruLu baralu obba huDuga emba kELuganige tiLiyalAgada hesarukanteyannu adaralli eraDu bAri baLasiruvudE kAraNa.

(3) ondu pAngina kuritu eSTE tiLuvaLikeyannu paDediddarU, adannu pUrti tiLidukonDiruvenendu yArU hELalAraru. hAgAgi, sAkaSTu tiLuvaLikeyannu paDediruva pAngina kuritAgiyU matte matte kELvigaLa mUlaka heccina sangatigaLannu paDeyalu ADuganu prayatnisa ballanu.

(42) nimma pakkada manege rangarAya embavaru bADigege

bandiddAralla, nijakkU avaru yAru?

(42)nE sollinalli obba vyaktiya kuritAgi Atana hesaru, iruva jAga, iruva bage modalAduvannu ADuganu tiLididdarU, Atana kuritAgi innaSTu heccina sangatigaLannu tiLiyalu yAru padavannu baLasalAgide.

Adare, mEle vivarisida hAge, kELuganige tiLiyalAgada pAngu adannu gurutisuva hesarukanteyannu baLasidoDaneyE tiLiyaballa pAngAgibiDuttade; hAgAgi, adara kuritAgi innaSTu heccina sangatigaLannu kELuganige tiLisalEbEkendEnU illa.

(4) kELuganige tiLiyaballudu mattu tiLiyalAgadudu embavugaLa naDuvina vyatyAsa hesarupadagaLa mUlaka ADugaru naDesuva pAngugaLa gurutisuvikeyalli mAtra kANisikoLLuttade; Adare, ADuganige tiLidudu mattu tiLiyadudu embavugaLa naDuvina vyatyAsa bEre bageya padagaLa baLakeyallU kANisikoLLuttade. idu I eraDara naDuviruva innondu mukyavAda vyatyAsavAgide.

ettugegAgi, ADuganige tiLidudannu hELuva tOrupadagaLu mattu tiLiyadudannu hELuva tOrupadagaLu embudAgi eraDu bageya tOrupadagaLiddu, avu pAngugaLannu gurutisuvalli mAtravallade avugaLa parice, aLavi, eNike modalAduvannu tiLisuvallU kANisi koLLuttave:

tiLidiruvavu

avaru
adu

antaha

aSTu alli Aga

hAge

tiLiyadiruvavu yAru yAvudu entaha eSTu elli yAvAga hEge

mEle koTTiruva tOrupadagaLalli avaru-yAru mattu adu- yAvudu embavu pAngugaLannu (tiLidiruvavu mattu tiLiyadiruvavu embudAgi) gurutisalu baLakeyAguttave; Adare, uLidavugaLalli antaha-entaha embavu pariceyannu, aSTu-eSTu embavu aLavi yannu, alli-elli embavu jAgavannu, Aga-yAvAga embavu hottannu, mattu hAge-hEge embavu (esakagaLa) bageyannu tiLidiru vudu mattu tiLiyadiruvudu embudAgi vingaDisi hELuttave.

Adare, kELuganige tiLiyalAgadudannu gurutisuva ondu, obba, tumbA, halavu modalAda padagaLu pAngugaLa gurutisuvikeyannaSTE naDesaballuvu.

ಕನ್ನಡ →

6.5.5 pAngina bageyannu gurutisuvudu

sollugaLalli baLakeyAguva hesarukantegaLu nEravAgi ondu pAngannu gurutisuttirabahudu illave ondu bageya pAngannu gurutisuttira bahudu; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:

(43) A mudukanannu kondavanige tale sariyilla.

(43)nE sollannu ADuganobbanu eraDu huruLugaLalli baLasira

bahudu:

modalaneyadAgi, A mudukanannu kondavanu embudu obba vyaktiyannu gurutisuttiddu, Atanu entahavanu embudannu tale sari yilla embudu tiLisuttirabahudu;

eraDaneyadAgi, A mudukanannu kondavanu embudu nEravAgi yAvudE obba vyaktiyannU gurutisadirabahudu; ‘A mudukanannu kolluvantaha kelasavannu naDesidavanu’ embudAgi ondu bageya vyakti yannaSTE adu (43)nE sollina pAngAgi baLasiddu, ‘antaha vyaktige talesariyilla’ embudAgi tiLisuttirabahudu. I eraDaneya huruLinalli mudukanannu kondavanu emba hesarukanteyannu baLasuvAga, ADugana manassinalli yAvobba vyaktiyU iruvudilla.

nijakkU I eraDanE baLakeyalli A mudukanannu kondavanu emba hesarukante yAva obba vyaktiyannU gurutisuvudillavAda kAraNa, adannu ‘gurutisada hesarukante’ embudAgiyU kareyabahudu.

‘pAngannu gurutisuva’ mattu ‘pAngannu gurutisada’ illavE ‘pAngina bageyannu gurutisuva’ I eraDu bageya huruLugaLalli yAvudannu ondu sollinalli bandiruva hesarukante tiLisuttade embudu ADuganige Enu hELabEkAgide, mattu hAge hELuvalli Atana uddESavEnu embudara mEle avalambisiruttade. Atanige illavE Atana kELuganige eSTu tiLidide, tiLidiruva sangati nijavO suLLO embantaha bEre yAva viSayavU illi mukyavalla.

ettugegAgi, obba ADuganige ondu viSayada kuritAgi ellarigU anvayisuvantaha hELikeyondannu koDabEkendirabahudu. hAgiddalli, Atanu yAvanobba vyaktiyannU manassinallirisikoLLade (mattu hesaru kanteya mUlaka antaha vyaktiyannu gurutisahOgade), tanna hELike yannu koDabahudu. idannu keLagina sollinalli kANabahudu:

(44) AnegaLu kADinalli oTTige tirugADuttiruttave.

(44)nE sollinalli AnegaLu embudu yAva ondu AnegaLa gumpannU nEravAgi gurutisuvudilla. kADu emba padavU hIgeyE; adu nEravAgi yAva kADannU gurutisuvudilla. ‘sAmAnyavAgi Ane gaLu Enu mADuttiruttave’ embudannu tiLisuvudu (44)rantaha sollu gaLannu ADuvavara uddESavAgiruttade; hAgAgi, avannu baLasuvAga ‘kelavu Ane’gaLannu illavE ‘ondu kADa’nnu avaru gurutisalu hOguvudilla.

(1) intaha ‘pAngugaLa bage’yannu gurutisuva hesarukantegaLu mukyavAgi nAlku bageya sollugaLalli kANisikoLLuttave: modalaneya dAgi, sollina esakapada entahadu embudara mEle ivugaLa baLake yannu eraDu gumpugaLalli bErpaDisabahudu.

(ka) sollinalli baLakeyAgiruva esakapada pAngugaLa bageyannu

gurutisuva hesarukanteyondige mAtra baruvantahadAgirabahudu;

(ca) adu bEre bageya esakapadavAgideyAdarU, adarondige

banda hesarukantege I huruLu bandiraballudu.

ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:

(45ka) kempu hUvina giDa aLidu hOgide. (45ca) danagaLu hullu tinnuttave.

(45ka) sollinalli aLidu hOgu embudu esakavannu tiLisalu baLakeyAgiddu, adarondige pAngugaLa bageyannu gurutisuva hesaru kantegaLannu mAtra baLasabahudallade, pAngugaLannu gurutisuva hesaru kantegaLannu baLasalu baruvudilla. hAgAgi, idaralli bandiruva kempu hUvina giDa embudu nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva badalu, ondu bageya pAngannu mAtravE gurutisaballudu.

hAgAgi, (45ka) sollige ‘kempuhUvina ondu giDavU tOTada llilla’ emba huruLideyallade, ‘ondu kempuhUvina giDa illavAgide (sattuhOgide)’ emba huruLilla.

(45ca) sollinalli tinnu esakapada bandiddu, adarondige pAngu gaLannu gurutisuva hesarukanteyU baraballudu, illavE pAngugaLa bageyannu gurutisuva hesarukanteyU baraballudu. endare, I

sollige eraDu huruLugaLiraballuvu: ‘(haTTiyalliruva) danagaLu Enu tinnuttive’ embudannu adu tiLisaballudu, illavE ‘sAmAnyavAgi danagaLu Enu tinnuttave’ embudannU adu tiLisaballudu. ivugaLalli modalaneyadu pAngannu gurutisuva baLake, mattu eraDaneyadu pAngina bageyannu gurutisuva baLake.

(2) pAngugaLa bageyannu gurutisuva I eraDu bageya baLake gaLallU hesarukanteyalli kANisuva eNikeya vyatyAsakke beleyilla; adannu OreNikeyallU baLasabahudu, illavE halaveNikeyallU baLasa bahudu. ettugegAgi keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(46ka) kempu hUvina giDa aLiduhOgide. (46ca) kempu hUvina giDagaLu aLiduhOgive. (47ka) dana hullu tinnuttade. (47ca) danagaLu hullu tinnuttave.

pAngina bageyannu gurutisuva huruLinalli (46ka) mattu (46ca) sollugaLu ondE viSayavannu tiLisuttave; hIgeyE, (47ka) mattu (47ca) sollugaLU ondE viSayavannu tiLisuttave.

Adare, intaha sollugaLalli mandigurtada padagaLannu baLaside yAdare, avu halaveNikeya padagaLAgiddalli mAtra pAngina bageyannu gurutisuva huruLannu paDeyaballuvu:

(48ka) huDuga tumbA tanTe mADuttAne. (48ca) huDugaru tumbA tanTe mADuttAre.

(48ca) sollinalli bandiruva mandigurtada mattu halaveNikeya
huDugaru emba pada nEravAgi pAngannU gurutisaballudu, pAngina bageyannU gurutisaballudu; Adare, (48ka) sollinalli bandiruva mandigurtada mattu OreNikeya huDuga pada nEravAgi pAngannu gurutisaballudallade, pAngina bageyannu gurutisalAradu.

(3) I eraDu bageya sollugaLalli eraDaneya bageyadara esaka pada mumbottina rUpadalli mAtra baraballudu; himbottina rUpa dalli bandideyAdare, adarondige bandiruva hesarukantege pAngina bageyannu gurutisuva huruLu sigalAradu:

(49ka) danagaLu hAlu koDuttave. (49ca) danagaLu hAlu koTTuvu.

(49ka) sollinalli bandiruva danagaLu pada pAngannu gurutisuva huruLinallU bandiraballudu, illavE pAngina bageyannu gurutisuva huruLinallU bandiraballudu; Adare, (49ca) sollinalli bandiruva adE pada pAngannu gurutisuva huruLinalli mAtra bandiraballudu.

hinde naDedidda ondu sangatiyannu tiLisuva sollinallU utta oTTu bandiruvalli mAtra intaha pAngina bageyannu gurutisuva huruLu sigaballudu:

(49Ta) danagaLu oLLe hAlu koDuttidduvu.

(49Ta) sollinallU danagaLu pada pAngina bageyannu gurutisuva

huruLinalli bandiraballudu.

(4) mEle koTTiruva eraDu (49ka) mattu (49Ta) sollugaLU ondu bageya pAngige sambandisidantaha viSayavannu tiLisalu baLake yAgive. idakke badalu, obba vyaktige illavE ondu vastuvige sambandisidantaha viSayavannu tiLisuva sollugaLallU ondu bageya pAngannu gurutisuva hesarukante baLakeyAgaballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(50ka) rAjuvige obba narsannu maduveyAgabEkendide. (50ca) rAju obba hADugAra.

(50ka) sollinalli bandiruva obba narsa emba hesarukantege pAngannu gurutisuva huruLU iraballudu, mattu pAngina bageyannu gurutisuva huruLU iraballudu; obba huDugiyannu manassinallirisi Ata I sollannu baLasiruvanAdare, adakke pAngannu gurutisuva huruLiruttade; mattu yArannU manassinallirisade baLasiruvanAdare, adakke pAngina bageyannu gurutisuva huruLiruttade.

(50ca) sollinalli bandiruva obba hADugAra emba hesarukante bEreyE ondu kAraNakkAgi pAngina bageyannu gurutisuva huruLannu paDeyuttade: ‘rAju entahavanu’ embudAgi Atana pariceyannu tiLisuvudakkAgi I sollu baLakeyAgide; hAgAgi, adaralli bandiruva

obba hADugAra emba padakantege pAngina bageyannu gurutisuva huruLu mAtravE sigaballudu.

(5) I eraDu bageya sollugaLu idakke modalu koTTiruva eraDu bageya sollugaLinda ondu mukyavAda viSayadalli bErAgive; idakke modalu koTTiruva sollugaLalli pAngina bageyannu gurutisuva hesarukante OreNikeyallU iraballudu, illavE halaveNikeyallU iraballudu; I eNikeya vyatyAsakke samanAda huruLina vyatyAsa A sollugaLalli kANisuvudilla embudannu nAvu mEle nODiruvevu.

Adare, mEle koTTiruva (50ka) mattu (50ca) sollugaLalli hesarukante OreNikeyalliruva badalu halaveNikeyallideyAdare, pAngina bageyannu gurutisuva huruLinallU adu bEre viSayavannu tiLisuttade:

(51ka) rAjuvige ondu mane konDukoLLabEkendide. (51ca) rAjuvige manegaLannu konDukoLLabEkendide. (52ka) avanobba hADugAra. (52ca) avaru hADugAraru.

(51ka)dalli ondu mane emba OreNikeya hesarukanteyannu baLasa lAgide, mattu (51ca)dalli, idakke badalu, manegaLu emba hala veNikeya padavannu baLasalAgide; iveraDannU pAngugaLa bageyannu gurutisuva huruLinalli baLasalAgideyAdarU, I sollugaLu tiLisuva viSaya bEre bEre embudannu gamanisabahudu. (52ka) mattu (52ca) sollugaLallU hIgeyE.

(6) kELuganinda ondu kelasavannu mADisabEkendiruva sandarba gaLalli ADuganu tiLiyaballa pAngannu gurutisabEkAguttade, illavE pAngina bageyannu mAtravE gurutisabEkAguttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(53ka) A maNeyannu illi tanni. (53ca) ondu maNeyannu illi tanni.

(53ka)dalli bandiruva A maNe embudu kELuganige tiLiyaballa ondu maNeyannu gurutisuttade; hAgAgi, ADuganu bayasuva kelasa vannu kELuganu mADaballanu.

idakke badalu, (53ca)dalli bandiruva ondu maNe embudu nEra vAgi ondu pAngannu gurutisalu hOguvudilla; idakke badalu, adu ondu bageya pAngannu mAtravE gurutisuttade; idallade, antaha dondu pAngannu ArisikoLLuva kelasavannu kELuganigEnE biTTukoDa lAgide; yAkendare, hAge mADadiddalli, (endare, ADugana manassinalli ondu maNeyiddu, adannu gurutisalu Ata ondu maNe embudannu baLasiruvanAdare) Atanu bayasuva kelasavannu naDesalu kELuganige sAdyavAgadu.

intaha sollugaLalli baLakeyAguva gurutisuvike bEre bageyadu embudannu illi gamanisabahudu: kELuganige sariyAda tiLuvaLike siguvallivaregU adu tiLiyalAgada gurutisuvikeyAgiyE uLiyu ttade.

(7) nAnu mattu nInu emba eraDu ADupadagaLu avugaLa ellA baLakegaLallU pAngina bageyannu mAtravE gurutisuva padagaLAgiru ttave; yAkendare, avannu sollinalli baLasuvAga, avu gurutisuva pAngugaLu sollina ADuga mattu kELugaru endiSTannu mAtra tiLisa bEkAgide; I ADuga mattu kELugaru yAru embudannu tiLisa bEkAgilla. yAkendare, adu ibbarigU tiLidide.

idallade, mAtu munduvariyuttiddante, sollina ADuga mattu kELugaru badalAguttA iruttAre; ADuganiddavanu kELuganAguttAne, mattu kELuganiddavanu (illavE bErobba vyakti) ADuganAguttAne. I mArpADugaLannu ADugaru mattu avara kELugaru gamanisuttiruvarAda kAraNa, avannu sollinalli tiLisabEkAguvudilla. hAgAgi, nAnu mattu nInu emba I eraDu padagaLannu yAvudE ondu sandarbadallU yAva pAngu ADuga mattu yAvudu kELuga embudiSTannu mAtra tiLisalu baLasalAguttade.

(8) sollugaLige entaha oLahuruLide embudu avugaLalli hesaru kanteyondannu nEravAgi pAngannu gurutisalu baLasalAgideyE illavE pAngina bageyannu gurutisalu baLasalAgideyE embudara mEle avalambiside. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(54ka) avaLu nanagondu kempu gulAbi koTTaLu. (54ca) avaLu nanagondu gulAbi koTTaLu. (54Ta) avaLu nanagondu hU koTTaLu.

(54ka) sollige (54ca) mattu (54Ta) sollugaLu oLahuruLu gaLAgaballuvu; avaLu nanage kempu gulAbi koTTiddALe endare, ‘gulAbi koTTiddALe’ndU Aguttade, mattu ‘hU koTTiddALe’ndU Aguttade. illi kempu gulAbi embudannu nEravAgi ondu pAngannu gurutisalu baLasalAgide embudannu gamanisabahudu.

idakke badalu, kempu gulAbi embudannu pAngina bageyannu gurutisalu baLasideyAdare, intaha oLahuruLugaLu dorakalAravu. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:

(55ka) ondu kempu gulAbi nAlku dina uLiyuttade.
(55ca) ondu gulAbi nAlku dina uLiyuttade. (55Ta) ondu hU nAlku dina uLiyuttade.

(55ka) sollige (55ca) illavE (55Ta) sollugaLu oLahuruLu gaLAgalAravu; yAkendare, kempu gulAbi nAlku dina uLiyuvu dAdarU, ellA bageya gulAbigaLu, illavE ellA bageya hUgaLu nAlku dina uLiyabEkendEnilla.

pAngina bageyannu gurutisuva hesarukanteyannu baLasiruvalli bEreyE bageya oLahuruLu doreyuttade: idannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:

(56ka) avanigondu haNNannu tinnabEkendide. (56ca) avanigondu huLi haNNannu tinnabEkendide.

(56ka) sollinalli ondu haNNu embudannu nEravAgi ondu pAngannu gurutisuvudakkAgi baLasirabahudu, illavE pAngina bageyannu gurutisuvudakkAgiyU baLasirabahudu. adannondu pAngannu gurutisu vudakkAgi baLasalAgideyAdare, (endare, adannu baLasiruva ADugana manassinalli yAvudAdarU ondu haNNu ideyAdare), (56ka) sollige (56ca) sollu oLahuruLAgalAradu; yAkendare, ADugana manassina llidda haNNu huLi haNNAgirabEkendEnU illa.

idakke badalu, (56ka)dalli ondu haNNu embudannu pAngina bage yannu gurutisuvudakkAgi baLasalAgideyAdare, A sollige (56ca) sollu oLahuruLAgaballudu. yAkendare, huLi haNNU ondu haNNE.

ಕನ್ನಡ →

6.5.6 tOrupadagaLinda tiLiyada gurutisuvike

yAru, Enu, yAvanu, yAvaLu, yAvudu, mattu eSTu emba tOrupadagaLannu, mattu eSTu, entaha mattu yAva emba tOrupadagaLiruva hesarukantegaLannu baLasi, tiLiyada gurutisuvikeyannu naDesalu baruttade. illi pAngu tiLiyadiruvudu ADuganigallade kELuganigalla. ettugegAgi keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:

(57ka) ninne nimmallige yAru bandiddaru? (57ca) nimage avaralli eSTu haNa sikkitu? (57Ta) avaralli kelasakkiruvavanu entaha huDuga? (57ta) idannu yAva huDuganige koDabEku?

mEle koTTiruva sollugaLalli yAru, eSTu haNa, entaha huDuga, mattu yAva huDuga embavannu pAngugaLannu gurutisu vudakkAgi baLasalAgide; Adare, avu yAva pAngugaLannu, eSTu pAngu gaLannu illavE entaha pAngugaLannu gurutisuttave embudu ADuganige tiLidilla. kELuga avannu tiLidirabahudembudu Atana anisike; hAgAgi, kELugana munde Ata mElina kELvigaLannirisiruttAne.

intaha kELvigaLalli mAtravallade bEreyU kelavu bageya sollu gaLalli ADuganige tiLiyadantaha pAngannu gurutisuva I tOrupada gaLu baraballuvu. idallade, ‘illavE’ emba huruLina O oTTu, mattu oLagoLLuva U oTTugaLannu sErisiyU avannu kelavu bageya sollugaLalli baLasalu baruttade.

ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(58ka) rAmuvige ondu pustaka bEkAgide. (58ca) rAmuvige yAvudO ondu pustaka bEkAgide.

(58ka) sollinalli bandiruva ondu pustaka emba hesarukante yannu nEravAgi ondu pAngannu gurutisalu baLasirabahudu, illavE ondu bageya pAngannu gurutisalu baLasirabahudu (6.5.5 nODi).

(58ka) solligiruva I ippuruLu (58ca) sollinalli illavAgide; adaralli bandiruva yAvudO ondu pustaka emba hesarukante nEravAgi ondu pAngannu gurutisaballudallade, ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu adakke baralAradu. idallade, I

hesarukanteyalli bandiruva yAvudO (yAvudu+O) embudu adu gurutisuva pAngu yAvudembudannu ADuga tiLidilla embu dannU tiLisuttade.

mElina tOrupadagaLondige O oTTina baLakeyannu keLagina sollu

gaLallU kANabahudu:

(59ka) alli yArO kuLitiddAre. (59ca) dUradalli EnO kANisuttide. (59Ta) avanu yAvanO obba huDuganannu huDukuttiddAne. (59ta) avarige eSTO haNa sikkide, eSTu gottilla. (59pa) avanige entahavanO jatege sikkiddAne.

mElina tOrupadagaLondige oLagoLLuva U oTTannu baLasidalli adu ondu bageya pAngannu gurutisaballudallade, nEravAgi ondu pAngannu gurutisalAradu; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(60ka) avanu ninne obba huDuganannu kanDiralilla. (60ca) avanu ninne yAvanO obba huDuganannu kanDiralilla. (60Ta) avanu ninne yAva huDuganannU kanDiralilla.

(60ka) sollinalli bandiruva obba huDuga(nannu) hesarukantege nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva huruLu, mattu ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu embudAgi eraDu huruLugaLiraballuvu; I eraDu huruLugaLalli modalaneyadu mAtra, mEle vivarisida hAge, (60ca) sollinalli bandiruva yAvanO obba huDuga(nannu) emba hesarukantege baraballudu.

idakke badalu, (60Ta) sollinalli bandiruva yAva huDuganannU emba hesarukantege eraDaneya huruLu mAtra, endare, ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu mAtra, baraballudu. adu nEravAgi yAvanE obba huDuganannU gurutisuvudilla embudannu gamanisa bahudu. hAgAgi, intaha hesarukanteyalli ADuganige tiLida mattu tiLiyada pAngu emba vyatyAsakke eDeyilla.

mElina hesarukantegaLondige U oTTannu baLasuva modalu avakke Adare emba Agu esakapadada bEDikeya rUpavannu sErisidevAdare, avakke nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva huruLu baruttade, mattu

intaha pAngu ADuganige tiLiyadudu emba huruLU siguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(61ka) avanu yAva huDuganannU kareyalilla. (61ca) avanu yAva huDuganannAdarU kareyabahudu.

(61ka)dalli bandiruva yAva huDuganannU hesarukantege ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu mAtra ide; idakke badalu, Adare padavannu sErisiruva yAva huDuganannAdarU emba (61ca) dalli bandiruva hesarukantege nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva huruLide, mattu adarondige adu yAru embudannu ADuga tiLidilla emba huruLU ide.

intaha Adare padada baLakeyannu keLage koTTiruva sollugaLallU

kANabahudu:

(62ka) maduvege avarallinda yArAdarU barabahudu. (62ca) Ata EnAdarU mADirabahudu. (62Ta) nimmalli yArAdarU mUru mandi munde banni. (62ta) Akege EnAdarU bEkiddare nannannu kareyuttALe.

ಕನ್ನಡ →

6.6 pAngugaLannu gurutisuva bEre bagegaLu

hesarupadagaLannu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya padagaLannu baLasi esakagaLa pAngugaLannu gurutisalu baruttade. ADupadagaLu, tOrupadagaLu, eNikepadagaLu, esakapadagaLa hesarurUpagaLu, mattu kelavu paricepadagaLu hAgU esakapadagaLu ivugaLalli mukyavAdavugaLu.
ivugaLalli kelavakke hesarupadagaLinda bErAgiruva avugaLadE Ada kelasagaLiddu, pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli baLakeyAdAga avu halavu bagegaLalli hesarupadagaLinda bErAgi kANisikoLLuttave.

ಕನ್ನಡ →

6.6.1 ADupadagaLa baLake

ondu sollannu ADuttiruva (illavE kELuttiruva) vyaktiyE adara pAngugaLalli ondAgideyAdalli adannu tiLisalu nAnu mattu nInu

emba eraDu ADupadagaLalli ondannu baLasabEkAguttade. ivugaLalli nAnu embudu sollina pAngugaLalli ondu adara ADuga embudannu tiLisuttade, mattu nInu embudu adu Atana kELuga embudannu tiLisuttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

rAju nanagondu haNNu koTTa.
(1ka) (1ca) nAnu ninagondu pustaka koDuttEne. (1Ta) nInu elligU hOgabEDavendu rAju hELida.

(1ka)dalli koDuva esakakke guriyAgiruvudu A sollannu ADiruva vyakti (adara ADuga) embudannu tiLisalu adaralli nanage padavannu baLasalAgide. idE rItiyalli, koDuva esakakke A sollina ADuganE mADuga, mattu adara kELuganE guri embudannu tiLisalu (1ca) sollinalli nAnu mattu ninage emba ADupadagaLannu baLasalAgide.

ADupadagaLu naDesuva I kelasavannu nuDiya bEre yAva padavU naDesalAradu. ettugegAgi keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

nAnu jAnakiyannu UTakke karediddEne. (2ka) (2ca) rAju jAnakiyannu UTakke karediddAne. (3ka) ninage I pustaka koTTiddAre. (3ca) harige I pustaka koTTiddAre.

(2ka) sollinalli bandiruva nAnu pada A sollu tiLisuvantaha ‘UTakke kareyuva’ esakavannu naDesida vyakti adara ADuga embudannu tiLisuttade; idakke badalu (2ca) sollinalli bandiruva rAju pada A esakavannu naDesida vyakti yAru (rAju) embudannu tiLisuttadallade, sollannu ADiruva vyakti rAju embudannu tiLisuvudilla.

idE rItiyalli, (3ka)dalli bandiruva ninage pada ‘pustakavannu koTTiruvudu’ sollina kELuganige embudannu tiLisuttade; Adare, (3ca) sollinalli bandiruva harige pada ‘pustaka koTTiruvudu yArige’ (harige) embudannu tiLisuttadallade, ‘A sollannu harige hELalAgide, Ata (hari) adara kELuga’ emba viSayavannu tiLisuvudilla.

I rIti, nAnu mattu nInu emba I eraDu ADupadagaLige sollina ondu pAngu adara ADuga illavE kELuga embudannu

tiLisuvantaha avugaLadE Ada kelasavide; hAgAgi, avugaLa baLake hesarupadagaLa baLakeginta halavu viSayagaLalli bErAgide. ivugaLalli mukyavAda kelavu vyatyAsagaLannu keLage koDalAgide.

(1) ADupadagaLu pAngannu ‘gurutisalu’ hOguvudilla; adu ADuga illavE kELuga endiSTannu mAtra avu tiLisuttave. ondu sollina ADuga illavE kELuga yAru embudu sAmAnyavAgi adara ADuga mattu kELugarigibbarigU tiLidiruttadeyembudu avarannu A sollinalli gurutisabEkAguvudilla embudakke ondu kAraNa.

innondu kAraNavEnendare, ondu pAngannu naDesuttiruvudu yAru embudannu tiLisahOdare, ADupadagaLa mukya kelasakke, endare pAngu sollina ADuga illavE kELuga embudannu tiLisuvudakke, aDDi baruttade.

ettugegAgi, ibbaru illavE adakkinta heccu mandi tammoLage mAtanADuttiruvantaha sandarbavannu gamanisabahudu: intaha sandarba gaLalli mAtina ADuga mattu kELugaru badalAguttA iruttAre; ADuga EnAdarU hELabahudu, mattu A hELikege kELuga tanna mArnuDiyannu sollina ADuga koDabahudu; bErEnAdarU hELabahudu; I rIti, mAtu munduvariyuttiruvAga A sollugaLa ADuga mattu kELugaru adalubadalAguttA iruttAre:

mattu AmEle,

modalanE

rAju: nAnu ivattu svalpa bEga manege hOgabEku.

(4ka) (4ca) hari: nAnU ninnondige horaDuttEne. (4Ta) rAju: Adare, manege hOguva modalu nanage svalpa

bEre kelasavide.

(4ka) sollige rAju ADuganAgiddu, adaralli bandiruva nAnu pada Atanannu gurutisabEkAgide; Adare idakke badalu, (4ca) sollige hari ADuganAgiddu, adaralli bandiruva nAnu pada rAjuvina badalu hariyannu gurutisabEkAgide; (4Ta) sollinalli ADuganAgiruva vyakti innomme badalAgiddu, nAnu pada illi rAjuvannu gurutisabEkAgide. I rIti, sollugaLa ADuvikege sambandisidante avugaLa ADuga mattu kELugaru badalAguttA iraballarAda kAraNa, ‘ondu pAngu sollina ADuga illavE kELuga embudannu tiLisuvudu’ mattu ‘A pAngannu hottiruvudu yAru embudannu tiLisuvudu’ emba I eraDu kelasagaLannu ondE pada illavE padakante naDesalAradu.

ADupadagaLu ivugaLalli modalaneya kelasavannu naDesalu baLakeyAgu ttave, mattu hesarupadagaLu hAgU padakantegaLu eraDaneya kelasavannu naDesalu baLakeyAguttave.

vyakti badalAdarU ADupada badalAgadiruttade: (4ka) mattu (4ca) sollugaLalli ADugaru bEre bEre vyaktigaLAgiveyAdarU nAnu pada badalAgade uLidide; mattu, vyakti badalAgadiddarU ADupada badalAgu ttade: (4ka) sollinalli nAnu pada bandide, mattu (4ca) sollinalli nInu pada bandide; Adare, iveraDu tiLisuva vyakti obbanE (rAju); Ata (4ka) sollina ADuganAgi mattu (4ca) sollina kELuganAgi kANisikoLLuttiruvudE avu I rIti bEre bErAgiralu kAraNa.

ondu pAngu sollina ADuga illavE kELuga embudannu mAtra ADupadagaLu tiLisabEkAgide, mattu idannu tiLisuvudakkAgi A pAngannu horuva vyakti, vastu modalAduvannu avu gurutisalu hOgabAradu; hAgAgi, I eraDanE kelasadalli neravAguvudakkAgi hesarupadagaLondige baruva yAva nuDitavU ADupadagaLondige baruvudilla.

pAngugaLannu horuva vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuvu dakkAgi, avugaLa pariceyannu tiLisuvudu, aLaviyannu tiLisuvudu, mattu A vyakti, vastu modalAduvannu nelegoLisuvudu emba mUru bageya kelasagaLannu naDesaballa neravu nuDitagaLu hesarupadagaLondige baruttaveyembudannu nAvu mEle nODiruvevu. ivugaLalli yAvuvU ADupadagaLondige baruvudilla.

kelavomme ondu sollina ADuga illavE kELuga yAru embu dannu gurutisikoDabEkAguttade. intaha sandarbagaLalli, gurutisuvalli neravAgaballa nuDitagaLannu ADupadakke sErisi hELuva badalu, bEre yAgi irisalAguttade:

nAvu, kalitavaru, intaha kelasa mADabAradu. (5ka) (5ca) nInu, A mUleyalli kuLitavanu, horage hOgu. (5Ta) nIvu,

huDugaru,

taragatiya

mUranE

manege

hOgabahudu.

(5ta) ninage, SrInivAsanige, ondu bahumAna ide. (5pa) mESTrE, nimma SAlu keLage biddide.

mElina sollugaLalli ADuga illavE kELugaru yArembudannu gurutisuvalli neravAguva kalitavaru, A mUleyalli kuLitavanu,

mattu mUranE taragatiya huDugaru, SrInivAsanige, mESTrE emba nuDitagaLannu bEreyE pada illave padakantegaLAgi irisalAgide; avannu ADupadagaLa neravu nuDitagaLAgi ondE padakanteyalli irisilla. avu pAngugaLannu gurutisahOdalli, sollina yAva pAngu adara ADuga illavE kELuganAgide embudannu sariyAgi tiLisalAravembudE idakke kAraNa.

mAtanADuttiruvavarige sollugaLa ADugaru mattu kELugaru yAru emba viSayadalli samSayavunTAguvudu tIrA kaDime. mAta nADuva vyakti edurigEnE illadiddarU, Atana uliyannu kELiyE heccineDegaLallU Ata yArendu kELugaru tiLidukoLLaballaru. Adare, barahagaLa Odugarige I neravu siguvudillavAda kAraNa, halaveDegaLalli sollina ADuga mattu kELugara gurutannu tiLisikoDabEkAguttade. hAgAgi, mAtinalli baLakeyAgadantaha kelavu heccina holabugaLu barahadalli baLakeyAguttave.

mEle (5ka-Ta) sollugaLalli kANisida hAge, mAtina ADuga yArembudannu sollina modalu koDuva hesarina mUlaka tiLisuvudu ondu holabu. idannu barahadalliruva nATakagaLalli baLasalAguttade. yAva sollannu yAru hELabEku embudannu tiLisuvudu mAtra vallade, ADuganu naDesabEkAgiruva bEre kelasagaLannU ivugaLa mUlaka tiLisalAguttade.

idakke badalu, sollugaLa ADuga mattu kELugaribbarannU gurutisu vudakkAgi kate-kAdambarigaLalli horasollugaLannu baLasalAguttade. idannu keLage koTTiruva ettugegaLalli kANabahudu:

(6ka)

rAju manege bandoDane jAnaki avana hattira ‘nIvu ivattu nannannu sinimAkke karedukonDu hOguttEne endu hELiddirallavE?’ endu kELidaLu. adakke rAju, ‘modalige svalpa kApi mADikoDu; AmEle nODONa’ endu hELida.

(6ca) ‘nIvomme horage hOgi’ endu rAju harige hELida. (6Ta) hariyannu kanDu rAju kELida: ‘nInu bengaLUrininda

bandaddu yAvAga?’

(6ka)dalli bandiruva eraDu sollugaLannu yAru yArige hELiddu (avugaLa ADuga mattu kELugaru yAru embudannu tiLisalu)

horasollugaLannu baLasalAgide. ivugaLalli modalanE sollina ADuga mattu kELugaru yAru embudannu rAju manege bandoDane jAnaki avana hattira ‘……’ endu hELidaLu emba horasollu tiLisuttade, mattu eraDanE sollina ADuga mattu kELugaru yAru embudannu adakke rAju ‘……’ endu hELida emba innondu horasollu tiLisuttade.

(2) manuSyarannu hesarisuva padagaLalli huDuga-huDugi, ajja- ajji, kuruDa-kuruDi modalAda kelavu padagaLu ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsavannu tOrisuttave; Adare, ADupadagaLu intaha vyatyAsavannu tOrisuvudilla; avu vyaktigaLannu gurutisa hOgade, sollina pAngu ADuga illavE kELuga endiSTE tiLisalu baLakeyAguttiruvudE idakke kAraNa.

nAnu elligU hOguvudillavendu rAju hELida.

(7ka) (7ca) nAnu elligU hOguvudillavendu jAnaki hELidaLu.

(7ka)dalli bandiruva oLasollina (nAnu elligU hOguvudilla embudara) ADuga ganDugurtada rAju, mattu (7ca)dalli bandiruva adE oLasollina ADuga heNNugurtada jAnaki; hIgiddarU, I eraDu kaDegaLallU nAnu emba ADupadavE baLakeyAgide.

sollugaLa esakarUpadalli baruva gurtada oTTugaLu bEre hesaru padagaLa hAge, ADupadagaLu tiLisuva Aguga, mADuga, mattu Agisuga gaLannU aDakavAgi gurutisuttave; ADupadagaLu tiLisalAradantaha I ganDugurta-heNNugurta vyatyAsavannu I oTTugaLu tiLisuttave (hELida- hELidaLu) embudannu mElina sollugaLalli kANabahudu.

(3) hesarupadagaLa hAge ADupadagaLU OreNike mattu halaveNike gaLemba eraDu rUpagaLalli baruttave; Adare, ivugaLalli halaveNikeya rUpagaLannu paDeyuvudakkAgi avakke aru illavE gaLu oTTannu sErisuva badalu, avugaLa eraDaneya barigekanteyAda nu embudakke badalAgi vu embudannu baLasalAguttade (nAnu-nAvu, nInu- nIvu).

idallade, halaveNikeya rUpagaLu illi ondakkinta heccu vyaktigaLannu tiLisuvudakkintalU mukyavAgi sollina ADuga, kELuga mattu bErobba embavugaLa bEre bEre kUDikegaLannu tiLisuttave. ADupadagaLu pAngu gaLannu gurutisalu baLakeyAguva badalu sollugaLalli yAva pAngu

avugaLa ADuga illavE kELugavAgiruttade embudannu tiLisalu baLake yAguttiruvudE idakke kAraNavirabEku.

ettugegAgi, nAvu embudu ondu sollina ADuga mattu kELugara kUDikeyannu tiLisuttirabahudu, illavE ADuganondige kELuganannu horatupaDisi bErobbanannu sErisi hELuttirabahudu. adannu ‘halavu mandi ADugaru’ emba huruLinalli baLasuvudu tumbA aparUpa.

idE rItiyalli nIvu embudakke kELuganondige ADuganannu horatupaDisi bErobbanannu sErisi hELuva huruLiraballudu; kelavu sandarbagaLalli mAtra, adu halavu mandi kELugarannU tiLisaballudu.

hesarupadagaLondige avu gurutisuva pAngugaLa eNikeyannu heccu vivaravAgi tiLisalu eNikepadagaLannu baLasalAguttade. sAmAnyavAgi, I eNikepadagaLu hesarupadagaLa modalu baruttave; ondarinda aydara varegina padagaLu mAtra hesarupadagaLa baLikavU baruttave (6.4 nODi). Adare, ADupadagaLondige baruva eNikepadagaLu avugaLa baLika mAtra baraballuvallade, avugaLa modalu baralAravu; idallade, avu ADupadagaLondige ondE padakanteyalli baruvudilla, bEre bEre padakantegaLalli baruttave. pattuge oTTugaLannu averaDakkU bEre bErAgi sErisabEkAguttade embudarinda idannu tiLiyabahudu:

nammannu ibbarannu yArU kareyuvudilla.

(8ka) (8ca) nimage mUvarige modalu baDisuttAre. (8Ta) nimminda mUvarinda yAva kelasavU Agadu.

intaha baLakegaLalli pattuge oTTugaLannu ADupadadinda tegeduhAkalu baruttade; Adare, hAge mADidAgalU avu nanna mattu ninna emba rUpadallE uLiyuttavallade, nAvu mattu nIvu emba rUpadalli baruvudilla. idallade, ibbaru eNikepada mAtra I iTTaLadalli bara balludu:

nammibbarannu yArU kareyuvudilla.

(9ka) (9ca) nimmibbaralli yArAdarU obba horage hOgali. (9Ta) nimmibbarinda yAva kelasavU Agadu. (9pa) nammibbaralli obba oLage hOgali.

ಕನ್ನಡ →

6.6.2 tOrupadagaLa baLake

pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baruva hesarupadagaLa jAgadalli avanu, avaLu, ivanu, adu modalAda tOrupadagaLannU baLasalu baruttade. Adare, ivu halavu viSayagaLalli hesarupadagaLinda bErAgive, mattu ADupadagaLindalU bErAgive.

kannaDada tOrupadagaLallella eraDeraDu angagaLiruttave; ivugaLalli modalaneyadu avu sollugaLalli naDesabEkAgiruva kelasa entahadu embudannu tiLisuttade, mattu eraDaneyadu adara haravu entahadu embudannu tiLisuttade.

ettugegAgi, ivanu padadalli i embudu modalaneya anga; adu ‘ADugana hattira iruvantahadu’ emba huruLannu koDuttade; avanu emba innondu tOrupadadalli I angakke badalAgi a emba bErondu anga bandiddu, adu ‘ADuganinda dUra iruvantahadu’ emba huruLannu koDuttade.

ivanu padadalli eraDaneya angavAgi anu embudu bandiddu, adakke ‘ganDugurtada vyakti’ emba huruLide. ivaLu emba innondu tOrupadadalli I angakke badalAgi aLu emba bErondu anga bandiddu, adakke ‘heNNugurtada vyakti’ emba huruLide.

I eraDu angagaLannu avalambisi, pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAgaballa tOrupadagaLannu keLage koTTiruva hAge paTTimADa bahudu:

haravu

  1. ganDasu ,,
  2. hengasu ,,
  3. uLike ,,
  4. halavaru ,,
  5. halavu

    tiLidavu

    tiLiyadavu

dUradavu avanu Ata avaLu Ake adu — avaru — avu

hattiradavu ivanu
Ita ivaLu
Ike idu — ivaru
— ivu

yAvanu

yAvaLu —- yAvudu Enu yAvaru yAru yAvuvu

I paTTiya ondondu sAlinallU mUru mUru padagaLive; ivugaLalli modala eraDu padagaLu ADuganige tiLidiruva pAngannu gurutisuttave; avugaLalli modalaneyadu ADuganiginta dUra iruva pAngannu gurutisuttade, mattu eraDaneyadu Atana hattira iruva pAngannu gurutisuttade; ondondu sAlinallU bandiruva mUraneya pada ADuganige tiLiyadiruva pAngannu gurutisuttade.

nAlku mattu aydanE sAlina padagaLu eraDu mattu mUranE sAlinalliruva padagaLa halaveNike rUpagaLu. 1, 2, 3, mattu 4nE sAlugaLalli eraDeraDu oLasAlugaLive; ivugaLa eraDanE oLasAlugaLu koresAlugaLAgiddu, avugaLalli eraDu illavE ondu pada mAtra kANisuttade.

yAvanu mattu yAvaLu padagaLige svalpa maTTige kILmeya huruLide embudannu keLage koTTiruva sollugaLa naDuviruva vyatyAsa dinda tiLiyabahudu:

(10ka) yAru idannu Ace irisiddu? (10ca) yAvanu idannu Ace irisiddu?

hAgAgi, antaha kILmeya huruLu illadiruva, mattu OreNikeya

pada bEkAgiruva kaDegaLallU yAru padavannE baLasalAguttade:

(11ka) alli kuLitiruva huDuga yAru? (11ca) alli hADuttiruva huDugi yAru? (11Ta) yArO obba huDuga nimmannu nODalu bandidda.

tiLidiruva pAngannu gurutisuva ivanu, Ita, ivaLu, Ike, idu, ivaru, ivu emba padagaLige ‘ADugana hattira iruva pAngu’ emba huruLu mAtravallade, ‘ADuganinda dUra illada pAngu’ emba allagaLeyuva huruLU ide. Adare, avanu, Ata, avaLu, Ake, adu, avaru, avu emba padagaLige antaha allagaLeyuva huruLilla. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(12ka) ivaLu Urige bandu mUru vAra kaLeyitu. (12ca) avanige ondu pustaka bEkAgide.

ADugana hattirada pAngugaLannu gurutisuva padagaLa eduru nillisi dAga mAtra dUrada padagaLige antaha ‘dUrada pAngu’ emba huruLu baruttade:

(12Ta) ivaru mancada mEle malagali, mattu avaru sOpA

dalli malagali.

(12ta) ivaLu avaLige hoDedaddu yAke?

ADugana hattirada pAngannu gurutisuva ivanu, ivaLu, idu modalAdavugaLigU, dUrada pAngannu gurutisuva avanu, avaLu, adu modalAdavugaLigU naDuviruva I vyatyAsa innondu rIti yallU kANisikoLLuttade: dUrada pAngannu gurutisuva padagaLannu hattira-dUra emba vyatyAsavannu tiLisabEkAgilladantaha kaDegaLallU baLasalu baruttade; Adare hattirada pAngannu gurutisuva padagaLannu antaha kaDegaLalli baLasalu baruvudilla.

ettugegAgi, keLage koTTiruva iTTaLagaLalli dUrada pAngannu gurutisuva padagaLu baruttave, Adare hattirada pAngannu gurutisuva padagaLu baruvudilla embudannu gamanisabahudu:

dUrada tOrupada baruttade hattirada tOrupada baruvudilla

dUradavanu bandavanu koDuvavaru hADadavanu doDDadu kADinavaLu haLLiyAke nAlkaneyavaru

*dUradivanu *bandivanu *koDuvivaru *hADadivanu *doDDidu *kADinivaLu *haLLiyIke *nAlkaneyivaru

dUrada, banda, koDuva, hADada, doDDa, kADina, haLLiya, nAlkaneya modalAda padarUpagaLondige hattirada padarUpagaLannu (ivanu, ivaru, idu, ivaLu, Ike, ivaru modalAduvannu) baLasalu baruvudilla embudannu mEle eraDanE kAlannalliruva nuDita gaLu sariyalla embudarinda tiLiyabahudu.

I eraDu bageya tOrupadagaLa naDuve innondu vyatyAsavU ide: ivanu, ivaLu, idu modalAdavu kELuganige tiLiyaballu dAgiddarU nEravAgi Atana gamanadallillada pAngannu gamanakke baruva hAge mADalu baLakeyAguttave, mattu avanu, avaLu, adu modalAdavu kELugana gamanadalliruva pAngannE munduvarisikonDu hOguvudakkAgi baLakeyAguttave.

(13ka) avanige bAgilu tereyalu baralilla; adannu tumbA

gaTTiyAgi hAkiddaru.

(13ca) avanige bAgilu tereyalu baruvudilla; idannu nAnU

gamanisidde.

(13ka)da eraDanE sollinalli adannu pada bandide; I pada adakkinta hindina sollinallidda bAgilu emba pAngannE mundu varisuvudakkAgi baLakeyAgide; I pAngu kELugana gamanadalliruvantaha pAngE embudannu gamanisabahudu.

idakke badalu, (13ca)da eraDanE sollinalli idannu pada bandide; I pada adakkinta hindina sollinallidda yAva pAngannU mundu varisalu hOgade, bEreyE ondu pAngannu (avanige bAgilu tereyalu baruvudilla emba sangatiyannu) kELugana gamanakke taralu baLakeyAgide embudannu gamanisabahudu.

mEle koTTiruva tOrupadagaLa paTTiya mUranE sAlinalli bandiruva yAvudu mattu Enu emba padagaLa naDuve bErondu bageya vyatyAsavide; ‘yAvudAdarU ondu pAngu tiLiyadudu’ embudannu tiLisabEkAdAga Enu padavannu baLasalAguttade; Adare, ‘halavu pAngugaLalli ondu mAtra tiLiyadudu’ embudannu tiLisa bEkAdAga, yAvudu padavannu baLasalAguttade, mattu ‘kelavu mAtra tiLiyadavu’ embudannu tiLisabEkAdAga yAvuvu embudannu baLasa lAguttade. Enu mattu yAvudu/yAvuvu embavugaLa naDuvina I vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(14ka) nimma baLi Enide? (14ca) nimma baLi yAvudide? (15ka) nAnu pETeyinda Enu tarabEku? (15ca) nAnu pETeyinda yAvuvannu tarabEku?

yAvanu, yAvaru modalAda manuSyarannu gurutisuva pada

gaLigU yAru padakkU naDuve intahadE vyatyAsavide:

(16ka) I mUvaralli jAnakige hoDedavaLu yAvaLu? (16ca) jAnakige hoDedaddu yAru?

pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAgaballa tOrupadagaLu halavu viSayagaLalli hesarupadagaLinda, mattu mEle 6.6.1ralli vivarisida ADupadagaLinda bErAgive. tOrupadagaLigella eraDeraDu angagaLive, mattu I angagaLannavalambisi avannu mEle kANisida hAge paTTimADabahudu embudu intaha vyatyAsagaLalli mukyavAdudu. idallade bEreyU kelavu vyatyAsagaLiddu, avannu keLage koDalAgide:

(1) sollina yAva pAngu adara ADuga illavE kELuga embu dannu ADupadagaLu tiLisabEkAgideyAda kAraNa, avu nEravAgi yAva bageya neravu nuDitagaLondigU ondE padakanteyalli baruvudilla embudannu nAvu mEle (6.6.1ralli) nODiruvevu; Adare, tOru padagaLu sollinalli naDesabEkAgiruva kelasa idakkinta tIra bErAgide yAda kAraNa, avugaLa baLakeya mEle intaha nirbandavilla. avu halavu bageya neravu nuDitagaLondige baraballuvu.

(2) hesarupadagaLalli kelavu mAtra (ajja-ajji, okkaliga-okkali gitti, ATagAra, ATagArti, jANa-jANe modalAdavu) ganDu-heNNu emba gurtada vyatyAsavannu tOrisuttave; Adare, tOrupadagaLalli I rIti gurtada vyatyAsavannu tiLisuvudu avugaLa ondu mukya parice yAgide. I vyatyAsada mEle avannondu pAngupaTTiyalli irisi hELalu baruttade. ettugegAgi, dUrada mattu hattirada tOrupadagaLa pAngupaTTiyannu keLage koDalAgide:

 dUradavu 

OreNike halaveNike ganDugurta avanu avaru
heNNugurta avaLu uLikegurta adu

,, avu

hattiradavu  OreNike  halaveNike  ivanu  ivaru  ivaLu  ,,  idu  ivu 

(3) hesarupadagaLa hAge, tOrupadagaLannU paricepadagaLondige

baLasalu baruttade; Adare, I viSayadalli kelavu kaTTupADugaLive:

(ka) paricepadagaLu dUrada pAngugaLannu gurutisuva tOrupada gaLondige mAtra baruttavallade, hattirada mattu tiLiyada pAngugaLannu gurutisuva tOrupadagaLondige baruvudilla (cikkavanu, *cikkivanu, *cikkayAvanu).

pAngugaLannu

Adare, tiLiyada

paricepada gaLondige avanu embudannu baLasi, paricepadada modalu yAva emba paricerUpadalliruva tOrupadavannu baLasuva bErondu bageya holabu baLakeyallide; I embudannU intaha kaDegaLalli baLasalu baruttade:

gurutisuvudakkAgi

(17ka) yAva cikkavanannu nIvu UTakke karediri? (17ca) I cikkavanu Urige hOdudu yAvAga?

(ca) paricepadagaLu hesarupadagaLondige nEravAgi baLakeyAga balluvu; Adare, tOrupadagaLondige baruvAga avugaLalli heccinavU pattugeya a oTTinondige baruttave:

hesarupadagaLondige sapura huDuga
biLi baTTe kappu huDugi
kaLape kelasa heccu jana curuku huDuga
kempu gODe

tOrupadagaLondige
sapuradavanu biLiyadu kappinavaLu kaLapeyadu heccinavaru curukinavanu kempinadu

doDDa, cikka, baDa embantaha kelavE kelavu paricepadagaLu mAtra nEravAgi tOrupadagaLondige sEri baruttave (doDDavaLu, cikkavanu, baDavaru).

ADupadagaLu paricepadagaLondige nEravAgi illavE pattugeya a oTTinondige baruvudilla embudannU illi gamanisabahudu (*kappu nAnu, *curukina nInu).

(4) tOrupadagaLondige aLaviyannu tiLisuva neravupadagaLannu

baLasuvallU kelavu kaTTupADugaLive:

(ka) eNikeya padagaLu tOrupadagaLa baLika baruttavallade

hesarupadagaLa hAge avugaLa modalu baruvudilla:

avanobba
adondu ivaru hattu mandi avu hattu

*obba avanu
*ibbaru ivaru *hattu mandi ivaru *nAlkavu

(ca) dUrada tOrupadagaLa baLika mAtravallade, hattirada tOru

padagaLa baLikavU eNikeya padagaLu baraballuvu:

ivanobba idondu

ivaru mUvaru ivu ayvattu

(Ta) tiLiyada tOrupadagaLu obba illavE ondu padadondige mAtra baraballuvAgiddu, avugaLondige oLagoLLuva U oTTannu (yArobbarU, yAvanobbanU, yAvanAdarobba), Ayke naDesada O oTTannu (yAvudO ondu, yAvanO obba), illavE otti hELuva E oTTannu (yAvudE ondu) baLasabEkAguttade. Adare, yAru padadondige bEre eNikepadagaLannu baLasalu baruvudillavendu tOruttade (*yAribbarU, *yAvuvu hattU).

adarondige Adare padavannu baLasidalli mAtra, bEre eNikepada gaLannU baLasalu baruttade (yArAdarU nAlvaru, yArAdarU enTu mandi).

(ta) tOrupadagaLigella halaveNikeya rUpagaLiddu, avannu otte hesarugaLa hAgendu tiLiyabahudu. hAgAgi, avu eNikepadagaLondige baruttavallade aLatepadagaLondige baruvudilla. mandigurtada avaru illavE ivaru padadondige aydakkinta mElina eNike padavannu baLasabEkiddalli, adarondige mandi illavE jana padavannU baLasa bEkAguttade (avaru hattu mandi, ivaru ayvattu jana).

(5) pAngugaLannu nelegoLisuva kelasavannu I tOrupadagaLE naDesuttave; hAgAgi, avugaLondige nelegoLisuva nuDitagaLannu baLasa bEkAguvudilla; Adare, dUrada tOrupadagaLannu bEre kelasagaLallU baLasabahudAgiddu, antaha baLakegaLiruvalli avugaLondige bEre nelegoLisuva padagaLannu baLasalu baruttade.

(ka) kelavu paricepadagaLondige, mattu pattuge oTTinondige bandiruva esaka, hesaru illavE paricepadagaLondige dUrada tOru padagaLannu baLasaballevAgiddu, avugaLa modalu nelegoLisuva A, I illavE yAva padagaLannu baLasalu baruttade (I doDDavanu, A OduvavaLu, yAva haNNinavanu, I cikkadu).

(ca) pattuge oTTinondige bandiruva esaka, hesaru illavE parice padagaLannU intaha padagaLondige baLasalu baruttade (Odada doDDa vanu, aLuva cikkavanu, hADida Urinavaru).

Adare, avugaLa modalu intaha ondakkinta heccu padagaLannu mattu, illavE modalAda padagaLinda bErpaDisi baLasalu baruvudilla:

(18ka) *kaLLatana mADida mattu pOlIsara kayge sikkibiddavanu (18ca) *I Urina mattu I SAleyavaru

(6) gurutisuva sollugaLallU adu mattu idu emba eraDu tOrupadagaLannu baLasalu baruttade, mattu intaha baLakegaLalli sollu gurutisabEkAgiruva pAngu yAvudu embudannu I padagaLu tiLisu ttave. idallade, I baLakeyalli avu gurtada vyatyAsavannu tOrisuvu dilla:

(19ka) idu namma mane. (19ca) adu yAru ninne bandaddu? adu namma aNNa. (19Ta) idu yAru? (19ta) idu nanna tangi.

(19ca-ta)gaLalli gurutisabEkAgiruva pAngannu mandigurtada aNNa, yAru mattu tangi embavugaLu tiLisuttiveyAdarU, adannu gurutisalu adu mattu idu emba uLikegurtada padagaLannE baLasa lAgide embudannu gamanisabahudu.

ondu citradalliruva vyaktigaLa gurutannu kELabEkAgiruvalli illavE tiLisabEkAgiruvalli adu mattu idu padagaLa I baLakeyannu heccu cannAgi kANabahudu.

eNikeya vyatyAsavannu tOrisabEkAgiruvalli I eraDu tOrupada gaLannu mElina kelasadalli baLasalu baruvudilla (*idu namma mane gaLu, *adu nanna geLeyaru). Adare, halaveNikeya padagaLannu

takkumeya huruLinalli baLasalAgideyAdare, antaha kaDegaLalli avannu baLasalu baruttade (idu nanna tandeyavaru, idu namma gurugaLu). illi aru illavE gaLu oTTu eNikeya vyatyAsavannu tOrisuvudilla embudannu gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

6.6.3 eNikepadagaLa baLake

pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi eNikepadagaLannU baLasalu baruttade; intaha baLakegaLalli nEravAgi avu tiLisuva eNikeyannE pAngAgi gurutisabahudu, illavE A eNikeyiruva vastuvannU pAngAgi gurutisabahudu.

ettugegAgi, mUrakke nAlkannu sErisidare ELAguttade emba sollinalli mUru, nAlku mattu ELu padagaLannu nEravAgi avu tiLisuva eNikeyannu gurutisalu baLasalAgide. Adare, nAlkannu illirisi, mattu ondannu oLagirisi emba sollinalli nAlku mattu ondu padagaLannu A eNikeyiruva vastugaLannu gurutisalu baLasa lAgide.

eNikeyiruva vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuvalli ondarinda aydaravaregina eNikepadagaLu avugaLa gurta mattu eNikeyannu tiLisuva padarUpagaLalli baLakeyAguttave; ondu emba pada OreNikeyalli mAtra baraballudAgiddu, A eNikeya manuSyarannu gurutisabEkAdAga adu ganDugurtada obba(nu), heNNugurtada obbaLu mattu takkumeya obbaru emba mUru rUpagaLalli baruttade. manuSyarallada prANi, vastu modalAduvannu gurutisabEkAdAga adu ondu emba rUpa dallE baruttade.

(20ka) obbanu Urige hOgiddAne. (20ca) maneyalli obbaLE iddALe. (20Ta) avugaLalli ondannu mEjina mElirisi.

uLida eNikepadagaLalli eraDarinda aydaravaregina padagaLige mAtra manuSyarannu gurutisuva ibbaru, mUvaru, nAlvaru mattu ayvaru emba halaveNikeya heccina rUpagaLive:

(21ka) ibbarannu barahELu. (21ca) nAlvarannu oLage biDalilla. (21Ta) aydannu idaroLagirisiddEne.

aydakkinta mElina eNikepadagaLannu mandi illavE jana embuda rondige sErisade, endare hAgeyE baLasi manuSyarannu gurutisalu baruvudilla. manuSyaralladavannu mAtra A rIti gurutisalu baruttade:

(22ka) mUvattannu I cIladalli hAkiddEve. (22ca) mUvattu mandiyannu bassinalli kaLisiddEve.

pAngannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAguva eNikepadagaLondige paricepadagaLannu baLasalu baruvudilla (*doDDa ibbaru); Adare, pattuge oTTinondige bandiruva hesarupada illavE esakapadagaLannu baLasalu baruttade:

(23ka) A Urina ibbaru Ijalu hOgiddAre. (23ca) nimmallinda tanda hattu I cIladallive. (23Ta) UTa mADada mUvaru UTakke kuLitiddAre.

(23ka)dalli Uru hesarupadada pattugerUpavannu ibbaru pada dondige baLasalAgide, mattu (23ca)dalli taru esakapadada himbottina paricerUpavAda tanda embudannu hattu padadondige baLasalAgide.

A, I mattu yAva emba nelegoLisuva padagaLannU avu

gaLondige baLasalu baruttade:

(24ka) I mUvaru oLage hOgali. (24ca) A hattu nimmallirali.

mElina baLakegaLallella eNikepadagaLannu eNikeyiruva vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuvudakkAgi baLasalAgide embudannu gamanisa bahudu. eNikeyannE nEravAgi gurutisuvalli baLakeyAguva eNikepada gaLondige A, I, mattu yAva embavugaLannu horatupaDisi, mElina yAva neravu nuDitagaLU baruvudilla.

(25ka) I hattannu A ippattakke kUDisi. (25ca) yAva ippattaydannu nIvu idarinda kaLedaddu?

mandigurtada obbaru, ibbaru, mUvaru, nAlvaru mattu ayvaru emba padagaLannu horatupaDisi uLida eNikepadagaLu halaveNikeya gaLu oTTinondige baruvudilla (obba huDuga, ibbaru huDugaru, eraDu haNNu(gaLu), *eraDugaLu haNNugaLu).

ಕನ್ನಡ →

6.6.4 esakapadagaLa hesarurUpagaLa baLake

esakapadagaLige udu mattu ike emba eraDu oTTugaLannu sErisi eraDu bageya hesarurUpagaLannu unTumADalu baruttade; ivannu (4.7.4)ralli hesarurUpa-1 mattu hesarurUpa-2 embudAgi hesarisalAgittu; illi avakke udu-rUpa mattu ike-rUpa emba heccu aDakavAda hesarugaLannu koDalAgide.

udu oTTannu esakapadagaLa mumbottu, himbottu mattu alla gaLetagaLemba mUru bageya paricerUpagaLigU sErisalu baruttade; hAgAgi, ondondu esakapadadindalU intaha mUru mUru hesaru rUpagaLannu paDeyalu baruttade (mADu - mADuvudu, mADi dudu, mADadudu).

Adare, ike oTTannu mumbottina mattu allagaLetada parice rUpagaLige mAtra sErisalu baruttade; hAgAgi, adannu baLasi ondondu esakapadadinda eraDeraDu hesarurUpagaLannu mAtra paDeyalu baruttade (mADu - mADuvike, mADadike).

I aydu bageya hesarurUpagaLannU sollugaLa pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli baLasalu baruttade. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:

(26ka) avaLu hADuvudannu nAnu kELiddEne, (26ca) avaLu hADuvudakke oppige sikkide. (26Ta) avaLu hADuvudaralli tumbA munde bandiddALe. (26ta) avaLu hADadudarinda yArU bEsarapaTTilla. (27ka) avaLa hADuvikeyannu nAnu halavu bAri kELiddEne.
(27ca) avaLa hADuvikege tumbA cappALe biddide. (27Ta) avaLa hADadikeyinda yArU bEsarapaTTilla.

(27Ta)dalli kANisidantaha allagaLeyuva ike-rUpa heccu baLake yallilla; Adare, arimeya barahagaLige antaha aDakavAda rUpagaLu bEkAguttaveyAda kAraNa, adannu baLakege taruvudaralli tondare yEnilla.

I hesarurUpagaLu entaha sollugaLa pAngugaLannu gurutisa balluvu, mattu ivugaLondige entaha neravu nuDitagaLu baraballuvu emba viSayadalli udu-rUpa mattu ike-rUpagaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive.

(1) udu-rUpagaLu oLasollugaLAgi baLakeyAguttave, mattu ike-rUpagaLu hesarukantegaLAgi baLakeyAguttave embudu ivugaLa naDuviruva ondu mukyavAda vyatyAsa. I vyatyAsavannu ivugaLondige entaha neravu nuDitagaLu baruttave embudaralli kANabahudu:

esakapadagaLa udu-rUpadondige sollugaLalli baraballa ellA bageya hesarupadagaLu mattu esakaparicegaLU baraballuvu. ivugaLalli hesarupadagaLu udu-rUpada pAngugaLAgi kANisikoLLuttave. I rIti sollugaLa ellA paricegaLannU uLisikoLLuva udu-rUpagaLannu oLasollugaLendU kareyabahudu.

Adare, hesarukantegaLalli baraballa paricepadagaLu, esakapadagaLa parice rUpagaLu, mattu hesarupadagaLa pattuge rUpagaLu ike-rUpadondige kAraNakkAgi, ondu esakapadavannu ike-rUpakke baruttave; I mArpaDisuvAga, adarondige baruva hesarupadagaLannu pattugerUpakke, mattu esakaparicegaLannu hesaruparicerUpakke mArpaDisabEkAguttade. I vyatyAsavannu keLage koTTiruva ettugegaLalli kANabahudu:

ike-rUpada baLake

udu-rUpada baLake
emmeyannu kareyuvudu emmeya kareyuvike avaLu hADuvudu
maduvege horaDuvudu ninne bandudu gaTTiyAgi hADuvudu

avaLa hADuvike maduveya horaDuvike ninnina baruvike gaTTiyAda hADuvike

emmeyannu kareyuvudu emba padakanteyalli kare esakapadada mumbottina udu-rUpa bandiddu, adarondige emme hesarupada Aguga pAngAgi annu oTTinondige bandide; idakke badalu, emmeya

kareyuvike emba padakanteyalli adE esakapadada ike-rUpa bandiddu, adarondige emme pada pattugerUpadalli a oTTinondige bandide.

ninne bandudu embudaralli udu-rUpadondige ninne emba esakapattuge bandide; Adare, ninnina baruvike embudaralli ike-rUpa dondige adannu ninnina emba hesarupattugeyAgi mArpaDisi baLasa lAgide; gaTTiyAgi hADuvudu embudaralli udu-rUpadondige gaTTiyAgi emba jODisuva rUpa bandide; Adare, gaTTiyAda hADuvike embudaralli ike-rUpadondige gaTTiyAda emba pattuge rUpa bandide.

idallade, udu-rUpadondige sollina ellA angagaLU oTTAgi badalAgade baraballuvu; Adare, ike-rUpadondige avugaLalli onderaDu pAngugaLu mAtra baraballuvu, mattu hAge baruvAga avu pattugerUpakke badalAguttave. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(28ka) Ake ninne sanje maysUrinalli ondu dEvaranAmavannu

hADiddALe.

(28ca) Ake ninne sanje maysUrinalli ondu dEvaranAmavannu

hADidudu cannAgittu.

(28Ta) Akeya ninnina (ninne sanjeya) hADuvike cannAgittu. (28ta) Akeya maysUrina hADuvike cannAgittu. (28pa) Akeya dEvaranAmada hADuvike cannAgittu.

(28ka) sollinalli bandidda Ake, ninne illavE ninne sanje, maysUrinalli, ondu dEvaranAmavannu emba angagaLellavU (28ca)dalli bandiruva udu-rUpadondige badalAgade uLidive; Adare, (28Ta-pa)gaLalli bandiruva ike-rUpagaLondige ivugaLalli eraDeraDu pattugerUpakke badalAgive.

mAtra uLidukonDiddu, avellavU

(2) udu-rUpagaLu esakavannU gurutisaballuvu, esaka naDediruva (naDeyaliruva, illavE naDeyadiruva) sangatiyannU gurutisaballuvu; I kAraNakkAgi avugaLa baLakeyalli ippuruLu kANisikoLLuttade; Adare, ike-rUpagaLu ivugaLalli modalaneya (esakavannu gurutisuva)

kelasavannu mAtra mADuttaveyAda kAraNa, avugaLa baLakeyalli antaha ippuruLu kANisuvudilla.

(29ka) avaLu hADidudannu nAnu kELiddEne. (29ca) avaLa hADuvikeyannu nAnu kELiddEne.

(29ka) sollige eraDu huruLugaLiraballuvu: adara ADuganu kELiruvudu ‘avaLu hADiddALe’ emba sangatiyannirabahudu, illavE nijakkU avaLu hADuvudannu avanu kELirabahudu. Adare, (29ca) sollu ivugaLalli eraDanE huruLannu mAtra koDuttade.

udu-rUpavannu innondu huruLinallU baLasalu baruttade;

idannu keLage koTTiruva mUru sollugaLalli kANabahudu:

(30ka) avanu tandudannu nAnu nODalilla. (30ca) avanu tandudannu yArU nanage tiLisalilla. (30Ta) avanu tandudannu mEjina mElirisiddEne.

(30ka) sollige ‘avanu taruva esakavannu nAnu nODalilla’ emba huruLide; (30ca) sollige ‘avanu tandiddAnemba sangatiyannu nanage yArU tiLisalilla’ emba huruLide; mattu, (30Ta) sollige ‘avanu tandiruva vastuvannu mEjina mElirisiddEne’ emba huruLide. (30ka) solligU ‘avanu tanda vastuvannu nAnu nODalilla’ embudAgi I mUranE bageya huruLU baraballudu.

Adare, I mUraneya huruLinalli esakapadada udu-rUpa baLake yAgideyendu hELuvudakkintalU esakapadada pattugerUpadondige udu rUpadalliruva uLikegurtada (mattu OreNikeya) tOrupada (adu embudu) bandide endu hELuvudE sariyAgaballudu. yAkendare, I huruLinalli adu emba tOrupada tiruLupadavAgi bandiruva hAge kANisuttade.

ಕನ್ನಡ →

6.6.5 paricepadagaLa baLake

sAmAnyavAgi, pAngugaLa pariceyannu tiLisuva mUlaka paricepadagaLu pAngugaLannu gurutisuvalli hesarupadagaLige neravannu nIDuttave; ettugegAgi, cikka huDuga emba hesarukanteyalli bandiruva cikka emba

paricepada huDuga emba pAngina pariceyondannu tiLisuva mUlaka, adannu gurutisuvalli huDuga hesarupadakke neravannu nIDuttade. I rIti hesarupadagaLige avugaLa kelasadalli neravannu nIDuvudE parice padagaLa mukya kelasavAgide. I kelasavannu avu hEge naDesuttave embu dannu mEle 6.3ralli vivaravAgi pariSIlisalAgide.

kelavu paricepadagaLannu I rIti neravupadagaLAgi baLasuvudu mAtravallade, nEravAgi pAngugaLannu gurutisuva kelasadallU toDagisa lAguttade; Adare, idu sollugaLalli avu naDesuva ondu heccina kelasavAgiddu, avugaLadE Ada kelasavallavAda kAraNa, adaralli baLake yAdAga avu halavu viSayagaLalli uLida paricepadagaLinda bErAgi kANisikoLLuttave; idallade, pAngugaLannu gurutisuvantaha hesarupada gaLa kelasavannu avu naDesuttiruva kAraNa, kelavu viSayagaLalli hesaru padagaLa hAgeyU kANisuttave.

paricepadagaLannu avugaLalli yAva badalAvaNeyannU mADade hAgeyE hesarupadagaLa kelasadalli (pAngugaLannu gurutisuva kelasa dalli) baLasidAga, avu nEravAgi paricegaLannE gurutisuttave. ettuge gAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(31ka) I dappa halige cannAgide. (31ca) I haligeya dappa eSTide? (32ka) I udda kOlannu yAru tandaddu? (32ca) I kOlina udda nAlku aDi.

(31ka) sollinalli dappa padavannu adaradE kelasadalli, endare halige emba hesarupadakke pAngondannu gurutisuvalli neravAguvantaha kelasadalli baLasalAgide; idakke badalu, (31ca) sollinalli adannu nEravAgi pAngondannu gurutisuvudakkAgi baLasalAgide, mattu I baLakeyalli adu ‘dappa’ emba pariceyannE gurutisuttade embudannu gamanisabahudu. adarondige bandiruva halige padada pattuge rUpa (haligeya embudu) I kelasadalli adakke neravannu nIDuttade.

idE rItiyalli, kOlu padakke neravannu nIDuvudakkAgi (32ka) sollinallU, nEravAgi ‘udda’ pariceyannu gurutisuvudakkAgi (32ca) sollinallU udda emba paricepadavannu baLasalAgide.

paricepadagaLannu I rIti nEravAgi ondu pAngannu gurutisuvu dakkAgi baLasidAga, avu ondu pariceyannu gurutisuttavallade A pariceyannu paDediruva vyakti illavE vastuvannalla embudannu illi gamanisabEku. ettugegAgi, mEle (31ca)dalli bandiruva dappa pada adu tiLisuva pariceyannu gurutisuttadallade, A pariceyannu paDediruva vastuvannu (haligeyannu) gurutisuvudilla. paricepadagaLu avannu paDediruva vyakti illavE vastuvannu gurutisabEkiddalli avanu, avaLu, avaru, adu, avu emba tOrupadagaLallondannu avugaLa pattuge rUpadondige baLasabEkAguttade:

(33ka) uddadavanu manege hOgiddAne. (33ca) ettaradavaru hinde nillali.

uddaLateyannu tiLisuva udda-giDDa, dappa-teLu, agala-sapura, ettara-taggu, emba I paricepadajODigaLalli modalaneyadannu mAtra pariceyannu gurutisuvudakkAgi hesarupadada jAgadalli baLasalu baru ttade. hIge baLasidAga adu jODiya eraDu padagaLU oTTAgi tiLisuva pariceyannu gurutisuttade. ettugegAgi, ondu gODe ettara virali, taggirali, adara pariceyannu gurutisabEkAdAga ettara emba padavannE baLasalAguttade (gODeya ettara Aru aDi); taggu embudannu A rIti pariceyannu gurutisuva kelasadalli baLasalu baruvu dilla (*gODeya taggu mUru aDi ennalu baruvudilla).

I padagaLa pattugerUpavannu bEre hesarupadagaLondigU baLasalu baruttade (dappada halige, uddada hagga, ettarada kaTTaDa); intaha baLakeyallU avu pariceyannu gurutisuttiddu, pattuge oTTina mUlaka adannu hesarupada gurutisuva pAnginondige sambandisuttave endu hELabahudu. giDDa, sapura, teLu modalAda I jODigaLa eraDaneya padagaLu intaha iTTaLadallU baLakeyAguvudilla.

uddaLateyannu tiLisuva udda, dappa agala, ettara modalAda paricepadagaLu mAtravallade, manuSyara pariceyannu tiLisuva kuruDu, kivuDu, beDagu, maruLu, huccu modalAda padagaLU I rIti avu tiLisuva pariceyannu ondu pAngAgi gurutisuvalli baLakeyAgaballuvu:

(34ka) avana kuruDige maddilla. (34ca) Akeya huccannu biDisuttEnennuvavaru bandiddAre.

Adare, ivu tiLisuva pariceyannu paDediruva vyaktiyannu gurutisuvu dakkAgi, 2.4.3ralli vivarisida hAge, a ‘ganDusu’ illavE i ‘hengasu’ oTTannu sErisalAguttade:

(35ka) I beDagiyannu yAru maduveyAguttAre? (35ca) kuruDarige illondu SAleyide.

baNNagaLannu tiLisuva kempu, biLi, kappu modalAda padagaLannU mElina padagaLa hAge avu tiLisuva pariceyannu gurutisalu baLasa bahudu:

(36ka) I sIreya kempu tumbA kaDu. (36ca) intaha hasurannu nAnu bErellU nODalilla.

pariceyannu ondu pAngAgi gurutisuvalli baLakeyAgadantaha doDDa, cikka, hosa, haLe, nalla, oLLe, gaTTi modalAda bEre kelavu paricepadagaLive; ivu nEravAgi avanu, avaLu modalAda tOru padagaLondige sEri avu tiLisuva pariceyannu paDediruva pAngugaLannu gurutisuttave:

(37ka) doDDavanu manege baralilla. (37ca) hosadannu keLage irisi. (37Ta) *idara doDDa eSTu?

intaha padagaLu avu tiLisuva pariceyannE pAngAgi gurutisa

bEkiddalli avakke tana oTTannu sErisalAguttade:

doDDa doDDatana

baDa baDatana
mudi muditana eLe eLetana

oLLe oLLetana hosa hosatana hiri hiritana manku mankutana

mEle sUcisida hAge, pariceyannu ondu pAngAgi gurutisalu baLakeyAgiruva paricepadagaLu kelavu viSayagaLalli hesarupadagaLige neravannu nIDalu baLakeyAgiruva paricepadagaLiginta bErAgive:

(1) neravu nIDuva paricepadagaLalli halavu hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baraballuvu; Adare, pariceyannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAgiruva ivE padagaLu antaha nuDitagaLondige baruvudilla.

(38ka) idakkinta udda hagga nammallilla. (38ca) *ida(rada)kkinta uddavannu nAnu nODilla.

(2) neravu nIDuva paricepadagaLondige mElina illavE keLagina hantavannu tiLisuva esakaparicegaLu baraballuvu; Adare, paricegaLannu gurutisuva padagaLondige avannu baLasalu baruvudilla:

(39ka) adu tumbA dappa halige.
(39ca) *I haligeya tumbA dappa eSTu?

hesarupadagaLa kelasadalli (pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli) baLakeyAdAga paricepadagaLu mEle vivarisida hAge avugaLadE Ada kelavu paricegaLannu kaLedukoLLuttave mAtravalla, hesarupadagaLa kelavu paricegaLannU paDeyuttave:

(1) hesarupadagaLu avugaLa mAruli rUpadondige baLakeyAga balluvu; Adare, neravu nIDuva paricepadagaLu A rIti avugaLa mAruli rUpadondige baLakeyAguvudilla.

I viSayadalli paricegaLannu gurutisuva padagaLu hesarupadagaLa

hAgive: avannu avugaLa mAruli rUpadondigU baLasalu baruttade:

(40ka) hagga gigga ella aLedAyitu. (40ca) *udda gidda hagga ella sAkaSTide. (40Ta) haggada udda gidda ella sAkaSTide. (40ta) udda hagga gidda hagga ella sAkaSTide.

(40ka)dalli hagga hesarupadavannu adara mAruli rUpadondige baLasalAgide, mattu (40ca)dalli hagga padakke neravu padavAgi bandiruva udda padavannu adara mAruli rUpadondige baLasiruvudarinda, A sollu tappAgide; Adare, (40Ta)dalli gurutisuva padavAgi bandiruva adE udda paricepadavannu adara mAruli rUpadondige baLasiruvudu sariyendu anisuttade.

idallade, (40ta)dalli kANisida hAge, neravu padavAgi bandiruva udda paricepadavannu adara mAruli rUpadondige baLasuvAga, hesaru padavannU oTTige irisidalli, A sollu sariyendu anisuttade. idakke kAraNavEnendare, illi iDI hesarukanteyannE adara mAruli rUpa dalli baLasalAgide.

(2) neravu padavAgi baruva paricepadavannu nEravAgi hesarupada dondige baLasalAguttade (ettara gODe, udda hagga); Adare, gurutisuva padavAgi bandiruva paricepadavannu hesarupadadondige baLasabEkiddalli adakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade (ettarada gODe, uddada hagga). I eraDu bage಍ baLakegaLa naDuve vyatyAsavide embudannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(41ka) I ettara gODeginta A ettara gODe cannAgide. (41ca) I ettarada gODeginta A ettarada gODe cannAgide. (41ta) I gODeginta A gODe cannAgide. (41pa) I gODeya ettarakkinta A gODeya ettara cannAgi

kANisuttade.

(41ka)dalli ettara paricepada gODe padakke neravu nIDuvudakkAgi bandiddu, adannu hAgeyE yAva badalAvaNeyU mADade baLasa lAgide; idakke badalu, (41ca)dalli adE pada ‘ettara’ pariceyannu gurutisuvudakkAgi bandiddu, adannu gODe padadondige baLasalu adakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAgide.

I eraDu sollugaLa naDuve huruLinalli vyatyAsaviruvudannu gamanisabahudu: (41ka)dalli eraDu gODegaLannu hOlisalAgide; adara huruLu (41ta) sollina huruLina hAgeyE ide. Adare, (41ca)dalli eraDu ettaragaLannu hOlisalAgide; hAgAgi, adara huruLu (41pa) sollina huruLina hAgide. (41ca)dalli ettara pada pariceyondannu gurutisuttiruvudE I vyatyAsakke kAraNa.

hIgiddarU, (41ca) sollinalli bandiruva I ettarada gODe mattu A ettarada gODe emba padakantegaLalli gODe padavE gODegaLannu tiruLu padavAgideyAda hOlisuva huruLU baraballudu.

kAraNa, adakke eraDu

ಕನ್ನಡ →

6.6.6 esakapadagaLa baLake

halavu esakapadagaLannu avugaLalli yAva mArpADannU mADade hesaru padagaLAgi baLasalu baruttade. ettugegAgi, rAju kemmida emba sollinalli kemmu pada ondu esakapadavAgi baLakeyAgide; Adare, rAjuvina kemmu illivarege kELisuttade emba sollinalli adE pada ondu hesarupadavAgi baLakeyAgide.

kannaDadalli heccukaDime 160 esakapadagaLannu I rIti avugaLalli yAva mArpADannU mADade hesarupadagaLAgi baLasalu baruttade (2.4.1(16) nODi); Adare, ivellavU mUladalli esakapadagaLE; hesarupadagaLAgi baruvudu avugaLa ondu heccina baLake endu hELabahudu. yAkendare, halavu viSayagaLalli avu hesarupadagaLiginta bErAgive.

Adare, I rIti hesarupadagaLAgi baLakeyAguva esakapadagaLalli kelavu modalanE hantada (6.2.4 nODi) pAgugaLannu gurutisuttiddu, avu yAva viSayadallU bEre modalanE hantada hesarupadagaLinda bErAgilla. ciguru, anTu, mare, haNNu, meTTu, uguLu modalAda padagaLu intahavu.

ale, uli, aLu, nagu, guDugu, hADu, nuDi, suLi modalAda bEre kelavu padagaLu modalanE hantada hesarupadagaLa hAge baLakeyAguvudiddarU, kelavu viSayagaLalli esakapadagaLa pariceyannU uLisikonDive.

eraDanE hantakke sEruva aLalu, kudi, Odu, koragu, tappu, kundu, huTTu modalAdavu esakapadagaLa paricegaLannu mElinavu gaLiginta heccu uLisikonDive.

hAgAgi, I rIti hesarupadagaLAgi baLakeyAgaballa esakapadagaLannu bEre bErAgi pariSIlisi, avugaLa baLakeya mEliruva kaTTupADugaLannu paTTimADabEkAgide. ivugaLa kuritu kelavu sangatigaLannu munde ELanE pasugeyalli koDalAguvudu.

ಕನ್ನಡ →

6.7 tiruLu

I pasugeyalli hesarukantegaLa iTTaLa entahadu embudannu vivarisa lAgide. sAmAnyavAgi, hesarukantegaLalli ondu hesarupada tiruLupada

vAgi baruttade, mattu adarondige halavu bageya padagaLu, padarUpa gaLu, mattu oLasollugaLu neravu nuDitagaLAgi baruttave.

hesarupadagaLu gurutisabEkAgiruva pAngina pariceyannu tiLisu vudu, aLaviyannu tiLisuvudu, mattu avannu nelegoLisuvudu emba mUru mukya kelasagaLannu naDesuva mUlaka I neravu nuDitagaLu tiruLupadavAgi bandiruva hesarupadagaLige gurutisuva kelasadalli nerava nnodagisuttave.

hesarupadagaLu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya padagaLu mattu padarUpagaLu hesarukantegaLa tiruLupadagaLAgi baLakeyAga balluvu; ADupadagaLu, tOrupadagaLu, eNikepadagaLu, esakapadagaLa hesarurUpagaLu, kelavu paricepadagaLu mattu esakapadagaLU I kelasa dalli baLakeyAgaballuvu. Adare, ivu hesarupadagaLinda halavu viSaya gaLalli bErAgive; avugaLa I baLakeyalli halavu heccina kaTTupADu gaLive.

idu barahada sollarimeyAdarU, idaralli AgAga ADugaru yAva rItiyalli hesarupadagaLannu mattu hesarukantegaLannu baLasuttAre, mattu avannu kELugaru hEge tiLidukoLLuttAre embudannu vivarisa lAgide; hesarukantegaLannu nelegoLisuva sandarbadalli intaha viSaya gaLannu innaSTu ALavAgi pariSIlisalAgide.

barahakkU mAtE mUla embudu hIge mADabEkAgiruvudakke ondu kAraNa; barahadallU ADuga mattu kELugaru AgAga kANisi koLLuttAre embudu innondu kAraNa. kate, kAdambari, nATaka modalAdavugaLalli I rIti ADuga mattu kELugaru kANisikoLLuvudu innaSTu heccu.

kelavu arimeya padagaLu

arikerUpa
arimeya pada arivina allagaLeta
aLatepaTTi
aLavi aLavu Agisuga Aguga ADuga ADupada Arayga iTTaLa
ippuruLu
ippuruLu
immaDirUpa iruvahesaru iruha iruhada hottu IDu Ipottu
urube uLikegurta
ettuge
eduruhuruLu esaka esakada iTTaLa esakapada esakaparice
esakahottu

vidhyarthaka
pAribhAShika pada

niShEdhArthaka

uttamapuruSha

tAkrika racane arthasandigdhate arthasandigdhate dvirukti

karma vatramAnakAla

napumsakalinga udAharaNe viruddhArthaka kriye

kriyApada
kriyAviSEShaNa

imperative technical term epestemic negation scale quantity ability causer doer first person personal pronoun logician structure ambiguity ambiguity reduplicated form common name possibility, state state time object present tense intensity neuter example antonym event actionsart verb adverb event time

oTTaluhesaru oTTu
oDanesaka ottAseya
ottihELuva ottehesaru
oppige orbagetana
oLagoLLuva oLasollu
oLahuruLu OraNa OreNike kaTTale
kaDDAya kaLehuruLu
kILme kUDupada
kUDuhuruLu kELuga kELvi
koTTahesaru konegoLLuvike koneyesaka
konerUpa
korepada
ganDugurta
gurta guri gurutisuvudu caNadesaka
jAga jODupada takkume

pratyaya

krama Ekavacana
(niyama)

madhyamapuruSha praSne

pullinga linga apAdAna

samAsa gavrava

mass noun affix simultaneous event deontic emphatic count noun permission homogeneity inclusive embedded sentence entailment order singular rule obligation negagtive meaning inferiority compound verb positive meaning second person question
proper name completion telic event finite form irregular word masculine gender goal reference momentary event location compound respect

tikkATa tiruLupada
tiLiyaballa
tiLiyalAgada tiLivina hottu tiLivurUpa
tereyuli
toDagike tOrupada
doreta naDurUpa
niluvu nuDita nerevesakapada nelegoLisu
pattuge
parice parice
paricepada
pariju pasuge
pAngu
purAve baLakeya huruLu bEDike bEru bEha mAdari mAruli rUpa mAresaka munduvarike mumbottu
mucculi munneNike

svara

sambandha
svarUpa svarUpa viSESaNapada rUpa adhyAya
pAtra sAkShi

dhAtu

bhaviShyatkAla
vyanjana

conflict head word definite indefinite topic time indicative form vowel initiation demonstrative pronoun result non-finite form modality expression auxiliary grounding relation characteristic characteristic adjective, adverb characteristic chapter role evidence habitual meaning condition root necessity standard echo-form later event continuation future tense consonant presupposition

modalesaka
sarikatana sAguvesaka
sikkalu suLurUpa
sErisuva pada sollarime
sollu solluhottu hanta hantaparice
haravu halaveNike
himbottu
huruLu heNNugurta
heratu hesarupada
hesaruparice hottina iTTaLa hottina pattuge horapaDike
horasollu horige holabu hOlikeya

sankIrNa

AtmArthaka
vyAkaraNa
vAkya

bahuvacana
bhUtakAla
athra strIlinga prathamapuruSha nAmapada
nAmaviSEShaNa

kAla apavAda

tulanAtmaka

earlier event equality durative event complex
simple form reflexive form grammar sentence utterance time degree, stage degree adjective scope plural past tense meaning feminine third person noun adjective aspect tense exception matrix sentence layer method comparative

bASAprakASanada bEre pustakagaLu

Di. en. Sankara bhaT bareda bEre pustakagaLu:

  1. kannaDa vyAkaraNa yAke bEku? 2009, pu. 260, rU. 150.
  2. ingliS padagaLige kannaDaddE padagaLu, 2008, 2011, pu. 336, rU.

  3. mAtina oLaguTTu, 2008, pu. 208, rU 120.
  4. kannaDa nuDi naDedu banda dAri, 2007, 2009, pu. 348, rU 190.
  5. kannaDakke bEku kannaDaddE vyAkaraNa, 2000, 2001, 2006, 2009; pu.

248, rU. 140.

  1. nijakkU haLegannaDa vyAkaraNa entahadu? 2005, pu. 265, rU. 65.
  2. kannaDada sarvanAmagaLu, 2003, pu 192, rU. 46.
  3. kannaDa padagaLa oLaracane, 1999, 2002, 2010, pu. 240, rU. 160.
  4. kannaDa vAkyagaLa oLaracane, 2004, 2006, 2011, pu. 280, rU. 180.
  5. kannaDa barahavannu saripaDisONa, 2006, 2009, pu. 304, rU. 160.
  6. bhASheya bagege nIvEnu balliri? 1970, 1998, 2002, 2010 pu.

206, rU. 140.

  1. kannaDa barahada sollarime-1, 2010, pu. 328, rU. 220.

bhArati bhaT bareda pustakagaLu:

  1. nanna beljiyam pravAsa, 2000, puTa 160, rU. 50.
  2. tAyandirige kivimAtu, 2007, puTa 224, rU. 120.

dabhre nArAyaNa SAstri bareda pustaka:

  1. sanAtanatvada iNukunOTagaLu, 2007, puTa 264, rU. 140

pratigaLige bareyiri: atri buk senTar,4, SarAvati kaTTaDa, balmaTa, mangaLUru 575 001

dUravANi: 0824-2425161, -2492397