↑ Contents  ·  Contents  ·  Ch 6 →

Chapters: Ch 5 · Ch 6

5. esakapadagaLa baLake

ಕನ್ನಡ →

5.1 munnOTa

ondu sollu tiLisabEkAgiruva viSayaventahadu, illavE adu naDesa bEkAgiruva kelasaventahadu embudannu sAmAnyavAgi adara koneyalli baruva esakapada aDakavAgi tiLisuttade; hAgAgi, esakapadavannu sollina tiruLupadavendu kareyabahudu. adarondige sollinalli baruva bErellA bageya padagaLU esakada kuritAgi heccina sangatigaLannu tiLisuva mUlaka adakke neravAguttave; hAgAgi, avannu neravupada gaLendu kareyabahudu.

sollugaLa tiruLupadagaLAgi baralu esakapadagaLige halavu bageya padarUpagaLu bEkAguttave; I padarUpagaLannu unTumADuvudu hEge, mattu avugaLa tayArikeyalli entaha sErikeya mArpADugaLu naDeyuttave embudannu nAlkanE pasugeyalli vivarisalAgide. I pada rUpagaLa baLakeya kuritu kelavu heccina vivaragaLannu I pasugeyalli koDalAguttade.

idallade, tiruLesakapadagaLondige

sollugaLalli iru, Agu, bahudu, bEku modalAda kelavu bageya neravesakapadagaLannu baLasa lAguttade; ivu sollinalli baruva bEre neravupadagaLiginta tiruLesaka padagaLige heccu hattiradavugaLAgiruttave, mattu avannu baLasiruva esakapadada iTTaLa kelavu viSayagaLalli padakantegaLa iTTaLada hAgeyE kANisuttade. antaha neravesakapadagaLa baLakeyannU I pasugeyalli vivarisalAgide.

ಕನ್ನಡ →

5.1.1 esakapadagaLa padarUpagaLu

tiruLesakapadagaLigU neravesakapadagaLigU naDuve, avugaLigiruva pada rUpagaLa maTTige, kelavu mukyavAda vyatyAsagaLive:

tiruLesakapadagaLige 23 konerUpagaLu mattu 13 naDurUpagaLu embudAgi oTTu 36 padarUpagaLive embudannu nAvu hindina pasuge yalli nODiruvevu; idakke badalu, neravesakapadagaLalli iru embudakke
idakkinta heccu (endare oTTu 42) padarUpagaLive; uLidavugaLalli kelavakke hattu padarUpagaLive, mattu innu kelavakke adakkintalU kaDime padarUpagaLive.

(1) tiruLesakapadagaLa padarUpagaLu tiruLesakapadagaLigiruva konerUpagaLu tiLivurUpagaLu (tiLisuva rUpa gaLu) mattu arikerUpagaLu (kelasa mADisuva rUpagaLu) embudAgi eraDu bageyavu; tiLivurUpagaLu mumbottu mattu himbottu embu dAgi eraDu hottugaLalli baraballuvu (mADuttEne, mADide); Adare, arikerUpagaLu hottina vyatyAsavannu tOrisuvudilla.

ondondu hottinallU tiLivurUpagaLu (1) ADuga, kELuga mattu heratu embudAgi mAtige sambandisidantaha mUru bageya vyatyAsagaLannu, (2) heratu embudaralli ganDasu, hengasu mattu uLike embudAgi mUru bageya gurtada vyatyAsagaLannu, mattu (3) I ellA kaDegaLallU OreNike mattu halaveNike embudAgi eraDu bageya eNikeya vyatyAsagaLannu tOrisuttave; Adare halaveNikeyalli ganDasu mattu hengasu embavugaLa naDuvina vyatyAsa illavAguttade (ivugaLa kuritu heccina vivaragaLannu 4nE pasugeyalli koDalAgide).

hAgAgi, ondondu hottinallU tiruLesakapadagaLige oTTu ombattu rUpagaLu doreyuttave. ettugegAgi, bare tiruLesakapadakke mumbotti nalli doreyuva ombattu rUpagaLannu keLage koDalAgide:

ADuga kELuga
heratu

ganDasu hengasu uLike

OreNike
bareyuttEne bareyutti bareyuttAne bareyuttALe bareyuttade

halaveNike bareyuttEve bareyuttIri bareyuttAre ,, bareyuttave

himbottinallU bare esakapadakke intahavE barede, baredevu, baredi, barediri, bareda modalAda ombattu konerUpagaLiruvudannu kANabahudu.

arikerUpagaLu gurtada vyatyAsavannAgali, hottina vyatyAsavannAgali tOrisuvudilla; ADuga-kELuga-heratu vyatyAsa, mattu OreNike-hala veNike vyatyAsa embudAgi eraDu bageya vyatyAsagaLannu mAtra avu tOrisuttave; Adare, heratu embudaralli avu eNikeya vyatyAsavannU tOrisuvudilla. hAgAgi, tiruLesakapadagaLige oTTu aydu bageya arike rUpagaLu mAtra iruvudannu kANabahudu:

ADuga kELuga heratu

OreNike
bareyali
bare

halaveNike bareyONa bareyi/bareyiri

bareyali

idallade, tiruLesakapadagaLige mUru paricerUpagaLu (bareyuva, bareda, bareyada), nAlku jODisuva rUpagaLu (baredu, bareyutta, bareyalu, bareyade), ondu bEDikerUpa (baredare), mUru udu- hesarurUpagaLu (bareyuvudu, baredudu, bareyadudu), mattu eraDu ike-hesarurUpagaLu (bareyuvike, bareyadike) embudAgi oTTu 13 naDurUpagaLive. ivannu paDeyuvudu hEge embudannU nAlkanE pasugeyallE vivarisalAgide.

mElina 36 rUpagaLu mAtravallade, Agisuva rUpa (baresu) mattu sErisuva rUpa (baredukoLLu) embudAgi bEreyU eraDu bageya padarUpagaLu tiruLesakapadagaLigive; ivugaLa baLakeya kuritu heccina vivaragaLannu munde esakapadagaLa pAngugaLannu pariSIlisuvalli tiLisalAguvudu.

(2) neravesakapadagaLa padarUpagaLu
mEle sUcisida hAge, neravesakapadagaLalli iru embudakke mUru bageya hottina rUpagaLiddu, idarindAgi adakke 27 tiLivesakada kone rUpagaLu siguttave; mattu I ombattu heccina rUpagaLindAgi, adakke oTTu 32 konerUpagaLu siguttave.

adakkiruva mUru hottina rUpagaLige ondondu ettugeyannu

keLage koDalAgide:

mumbottu:

Ipottu:
himbottu:

iruttAne iddAne idda

Adare, iru padakke allagaLeyuva naDurUpagaLilla; antaha naDu rUpagaLu barabEkAdallella illa padada illada, illade, illadudu, illadike emba naDurUpagaLE baLakeyAguttave; hAgAgi adakke 10 naDurUpagaLu mAtra ive (oTTu 42 padarUpagaLu).

illa embudannu iru padada allagaLeyuva rUpavembudAgiyU hELaballevu; Adare, uLida neravesakapadagaLalli heccinavakkU alla gaLeyuva huruLiruva padagaLu bEreyE Agiruva kAraNa, illU averaDannu (iru mattu illa embavugaLannu) bEre bEre padagaLendu bageyalAgide. idallade, cAritrikavAgiyU iru mattu illa embavu gaLa naDuve sambandavilla; yAkendare, avu *ir mattu *cil emba eraDu bEre bEre mUladrAviDa padagaLinda bandive.

iru padavannu neravesakapadavAgi baLasidAga, illa padada naDurUpa gaLa badalu adaravE Ada naDurUpagaLU baLakeyAgaballuvu: mADirada kelasa, hELirada mAtu; Adare, irada emba ondu parice rUpa mAtra intaha baLakegaLalli baruva hAge kANisuttade.

bal, Ar mattu ol emba mUru neravesakapadagaLalli ondom dakkU ombattu konerUpagaLive; Adare, bEre esakapadagaLa hAge ivakke hottina rUpagaLilla; idallade, avugaLa I konerUpagaLella tiLivu rUpagaLu (balle, balla, ballaru), mattu Ar mattu ol padagaLa tiLivurUpagaLella allagaLetada rUpagaLu (mADalAre, mADalolle). I mUru neravesakapadagaLigU arikerUpagaLilla.

Ar mattu ol embavakke allagaLetada paricerUpa (tinnalArada, tinnalollada), allagaLetada jODisuva rUpa (mADalArade, mADa lollade), mattu allagaLetada hesarurUpa (tinnalAradudu, tinna lolladudu) embudAgi mUru mUru naDurUpagaLive; Adare, bal embudakke intaha allagaLetada rUpagaLilla, balla emba ondu paricerUpa mAtra ide; mUrakkU bEDikeya rUpagaLilla.

bEku mattu bEDa embuvakke arikerUpa ideyallade tiLivurUpa villa; bEDa embudakke ondu paricerUpavU ide (bEDada kelasa). illa embudakke konerUpavAgi ondu tiLivurUpa mAtra ide; idallade, adakke illada emba paricerUpa, illade emba jODisuva rUpa, illadudu emba udu-hesarurUpa, mattu illadike emba ike-hesarurUpa emba nAlku naDurUpagaLU ive. ivellavU allagaLeyuva rUpagaLu embudannu gamanisabahudu.

Agu pada Ayitu, Aguttade, Agadu, Agi, Agada mattu Agade

emba Aru rUpagaLalli neravesakapadavAgi baLakeyAguttade.

bahudu, takkaddu, bAradu mattu kUDadu emba uLida nAlku neravesakapadagaLige ondondu rUpa mAtra ide; ivugaLalli koneya eraDu padagaLu allagaLeyuva rUpadalli mAtra neravesakapadagaLAgi baLakeyAguttave, mattu modala eraDu padagaLige allagaLeyuva rUpa gaLilla.

ಕನ್ನಡ →

5.1.2 kelavu vyatyAsagaLu

naDuviruva vyatyAsagaLalli tiruLesakapadagaLigU kelavannu mEle koTTiruva avugaLa padarUpagaLannu pariSIlisuva mUlaka tiLidukoLLabahudu; antaha vyatyAsagaLannu, mattu bEre kelavu vyatyAsagaLannu keLage paTTimADalAgide:

neravesakapadagaLigU

(1) tiruLesakapadagaLellavU heccukaDime ondE bageya, mattu ondE eNikeya padarUpagaLalli baruttave; Adare, neravesakapadagaLalli ondondakkU ondondu bageya, mattu ondondu eNikeya pada rUpagaLive.

(2) tiruLesakapadagaLige allagaLeyada rUpa mattu allagaLeyuva rUpa embudAgi eraDu bageya rUpagaLive; hAgAgi, avannu I eraDu huruLugaLallU baLasalu baruttade. Adare, neravesakapadagaLalli kelavakke (Ar, ol, illa, bEDa, bAradu, mattu kUDadu embu vakke) avugaLa ellA baLakegaLallU allagaLeyuva huruLide mattu innu kelavakke (iru, bal, bEku, takkaddu, mattu bahudu embuvakke) avu neravesakapadagaLAgi bandiruvallellU allagaLeyuva huruLilla. Agu emba ondu padakke mAtra neravesakapadavAgi baLasiruvallU I eraDu bageya rUpagaLive.

neravesakapadagaLalli bEku mattu bEDa embuvannu bEDu esakapada dinda, bAradu mattu kUDadu embuvannu baru mattu kUDu esaka padagaLinda, mattu takkaddu embudannu tagu esakapadadinda paDeyaballe vAdarU, neravesakapadagaLAgi baLakeyAdAga avakke bEreyE huruLu baruttade. (cAritrikavAgi, bahudu padavannU baru esakapadadindalEnE (barpudu>bappudu>bahudu) paDeyaballevu).

(3) mEle sUcisida hAge, tiruLesakapadagaLige mumbottu mattu himbottu embudAgi eraDu bageya hottina rUpagaLive; Adare,

neravesakapadagaLalli iru embudakke mumbottu, Ipottu mattu himbottu embudAgi mUru hottina rUpagaLive; Agu embudakke tiruLesakapadagaLa hAge eraDu bageya hottina rUpagaLiveyAdarU, avugaLalli Aguttade mattu Ayitu embavugaLannu mAtra neravesaka padagaLAgi baLasalAguttade; uLida neravesakapadagaLalli yAvudakkU hottina rUpagaLilla.

(4) bal, Ar mattu ol embavu nEravAgi gurtada oTTu gaLondige baruttave; mattu uLida neravesakapadagaLalli, iru embudannu horatupaDisi, bEre yAvudU gurtada oTTugaLu koDaballa huruLina tOrisuvudilla; Aguttade, Ayitu, bahudu, vyatyAsagaLannu bAradu, kUDadu mattu takkaddu embavugaLalli uLikeya gurtada oTTu bandideyendu hELaballevAdarU, adannu illi bEre gurtada oTTugaLige edurAgi baLasilla embudannu gamanisabahudu (bEDa embudakke mAtra bEDi illavE bEDiri emba halaveNikeya rUpa ide).

(5) tiruLesakapadagaLu bEre esakapadagaLa nAlku bageya jODisuva rUpagaLondigU baraballuvu (Odalu banda, Odi banda, OduttA banda, Odade banda); Adare, iru padavannu horatupaDisi, uLida neravesakapadagaLu mAresakada jODisuva rUpadondige mAtra bara balluvu (mADaballe, mADalolle, mADalAre, mADabEku, mADabEDa, mADalilla, mADakUDadu, mADatakkaddu, mADa bAradu, mADabahudu).

idallade, mAresakada alu oTTina lu embudu mucculiyalli modalAguva neravesakapadagaLu sEridAga bidduhOguttade (mADa balle, mADabahudu, mADatakkaddu); intahadE sErikeya mArpADu mAresakada jODisuva rUpagaLannu kUDupadagaLalli baLasidAgalU naDe yuttade embudannu (3.3.1(3))ralli nODiruvevu (baramADu, uNabaDisu, barahELu). Adare, mucculiyalli modalAguva tiruLesakapadagaLu sEridAga alu oTTina lu I rIti bidduhOguvu dilla (Odalu banda, tinnalu koTTe, Odalu hOguttAne).

(6) tiruLesakapadagaLige Agisuva rUpa (mADiside, hELisuttAne) mattu sErisuva rUpa (mADikonDa, tindukoLLuttAne) emba bEre eraDu rUpagaLive; Adare, neravesakapadagaLige intaha heccina rUpa gaLilla. Agu mattu iru padagaLige Agisuva rUpagaLiveyAdarU (Agisu, irisu), avannu neravesakapadagaLAgi baLasuvudilla (*mADi mADirisu ddisiddEne,

*mADalAgiside,

*mADabEkisu);

embantaha rUpagaLiveyAdarU avugaLalli iru pada neravesakapadavAgi baLakeyAgilla.

ಕನ್ನಡ →

5.1.3 esakada hottu

esakada hottannu pattuge, iTTaLa mattu niluvu emba mUru mukya bagegaLalli tiLisalu baruttade:

(1) hottina pattuge ondu esaka yAvAga naDeyitu illavE naDeyuttade embudannu hottina pattuge tiLisuttade; kannaDadalli I kelasavannu naDesalu eraDu holabugaLannu baLasalAguttade:

(ka) esakada hottannu sollina hottige sambandisidante tiLisu vudu, mattu
(ca) sollinalli tiLisiruva bErondu esakada hottige sambandisi dante tiLisuvudu.

ivugaLalli modalaneya holabinalli esakapadagaLa hottina kone rUpagaLannu baLasalAguttade, mattu eraDaneya holabinalli esakapada gaLa jODisuva rUpagaLannu baLasalAguttade; I eraDu bageya rUpagaLa baLake hEge naDeyuttade embudannu keLage cuTukAgi vivarisa lAgide:

(ka) solluhottige sambandisidante tiLisuvudu: esakada hottannu solluhottige sambandisidante tiLisuvudakkAgi kannaDadalli esakapadagaLa himbottina rUpa mattu mumbottina rUpa embudAgi eraDu bageya hottina rUpagaLannu baLasalAguttade. ivugaLa mUlaka mukyavAgi solluhottiginta hinde naDeda esaka, mattu adara baLika naDeyuva esaka embudAgi solluhottigU esakahottigU naDuviruva eraDu bageya hottina pattugegaLannu tiLisalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(1ka) jAnaki sanje Aru ganTege hADidaLu. (1ca) jAnaki sanje Aru ganTege hADuttALe.

(1ka) sollu adannu ADiruva illavE barediruva hottiginta hinde naDedidda esakavondannu tiLisuttade, mattu (1ca) sollu A hottina baLika naDeyaliruva esakavondannu tiLisuttade; mattu idakkAgi, hADu esakapadadondige (1ka)dalli id emba himbottina oTTannu, mattu (1ca)dalli utta emba mumbottina oTTannu baLasalAgide.

(ca) bErondu esakada hottige sambandisidante tiLisuvudu:
ondu sollu tiLisuva esakada hottigU A sollinallEnE tiLisiruva bErondu esakada hottigU naDuviruva sambandavannu tiLisuva mUlakavU esakada hottannu tiLisalu baruttade; idakkAgi kannaDadalli mElina esakarUpagaLiginta svalpa maTTige bErAgiruva jODisuva rUpagaLannu baLasalAguttade.

I holabinalli (1) bErondu esakakkinta modalu naDeda esaka, (2) baLika naDeda esaka, mattu (3) oTTige naDeda esaka embudAgi mUru bageya sambandagaLannu tiLisalAguttiddu, idakkAgi modalesaka, mAresaka mattu oDanesaka emba mUru bageya naDu(jODisuva) rUpagaLannu baLasalAguttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

nAnu manege hOgi UTamADide.

(2ka) (2ca) nAnu UTa mADalu manege hOde.
(2Ta) nAnu UTa mADuttA kate Odide.

(modalesaka) (mAresaka) (oDanesaka)

I sollugaLalli bandiruva hOgi, mADalu mattu mADuttA emba jODisuva padarUpagaLu avugaLa baLika bandiruva mADide, hOde, mattu Odide emba konerUpagaLu tiLisuva esakakkinta modalu, baLika, mattu oTTige naDeyuva esakagaLannu tiLisuttave embudannu gamanisabahudu. ettugegAgi, (2ka) sollige hOgi emba jODisuva padarUpa tiLisuva esaka UTamADide emba konerUpa tiLisuva esakakkinta modalu naDedide emba huruLide.

(2) hottina iTTaLa ondu esaka yAvAga naDeyitu illavE naDeyuttade embudAgi adara hottannu bErondu esakada hottinondige sambandisuva badalu, adakke hottina maTTige entaha iTTaLa ide embudannU tiLisaballevu; kannaDadalli idakkAgi eraDu bageya holabugaLannu baLasalAguttade:

(ka) esakapadagaLa Aykeya mUlakavEnE namage bEkAgiruvantaha hottina iTTaLavannu tiLisuvudu ondu holabu; mattu
(ca) esakapadada jODisuva rUpagaLondige iru padavannu nera vesakapadavAgi baLasuva mUlaka namage bEkAgiruva hottina iTTaLavannu tiLisuvudu innondu holabu.

(ka) esakapadagaLa Ayke: esakapadagaLige avugaLadE Ada hottina iTTaLaviruttade; hAgAgi, ondu esakapadavannu AydukonDAga, ada rondige ondu hottina iTTaLavannU nAvu AydukonDiruttEve. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:

(3ka) Ata ODuttiddAne. (3ca) Ata gelluttiddAne.

(3ka) sollininda ‘Ata ODida’ emba huruLannu paDeyalu baruttade; Adare, (3ca) sollininda ‘Ata gedda’ emba huruLannu paDe yalu baruvudilla. idakke kAraNavEnendare, ODu padakke ondu mugitAya embudilla; adannu yAvAga bEkiddarU nillisabahudu, Adare mugisalu baruvudilla; idallade, adakke orbagetana ide; adara ella tunDugaLU ondE teranAgive.

gellu pada I eraDu viSayagaLallU Odu padadinda bErAgide: adakkondu mugitAya embudide; mattu I kAraNakkAgi, adara ellA tunDugaLU ondE teranAgilla.

esakapadagaLa huruLinallEnE kANisikoLLuva I hottina iTTaLavannu

esakada iTTaLa embudAgi kareyabahudu.

(ca) iru neravesakapadada baLake: esakapadagaLigiruva modalesaka, mAresaka, mattu oDanesaka emba mUru bageya jODisuva rUpa gaLondige iru neravesakapadada padarUpagaLannu baLasi, avugaLa

toDagike, munduvarike, mattu konegoLLuvike emba mUru bageya hottina iTTaLagaLannu tiLisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

jAnaki maysUrige hOgaliddALe.

(4ka) (4ca) jAnaki maysUrige hOgiddALe. (4Ta) jAnaki maysUrige hOguttiddALe.

(4ka) sollinalli hOguva esaka yAvAga (solluhottina baLika) toDaguttade embudannu, (4ca) sollinalli adu yAvAga (sollu hottiginta modalu) konegonDide embudannu, mattu (4Ta)dalli adu yAvAga (solluhottinalli) munduvariyuttide embudannu tiLisalAgide.

toDaguvudu, konegoLLuvudu, mattu munduvariyuvudu emba I mUru bageya iTTaLagaLannu mAtra illi hottina iTTaLagaLendu kareyalAgide. esakada iTTaLa mattu hottina iTTaLa emba I eraDu bageya iTTaLagaLu hEge sollige huruLannu koDuvalli ondannondu avalambisive embudannu munde (5.3.6ralli) vivarisalAguvudu.

(3) ADugana niluvu esakada kuritAgi ADuganu (illavE bareyuvavanu) tanna niluvEnu embudannu tiLisuvudu mUraneya bage. kannaDadalli idakkAgi esakapadada jODisuva rUpadondige bahudu, bEku, bal, Ar, ol modalAda bEre kelavu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(5ka) jAnaki ivattu sanje hADuttALe. (5ca) jAnaki ivattu sanje hADabEku. (5Ta) jAnaki ivattu sanje hADabahudu.

‘ivattu sanje jAnaki hADuva’ esaka naDeyuvudu eSTara maTTige nija embudara kuritAgi ADugana niluvannu mElina mUru sollugaLu tiLisuttave: adannu modalE gottupaDisalAgide embudannu (5ka) sollu, adu naDeyuvudu aSTondu kanDitavalla embudannu (5ca)

sollu, mattu adu aSTU kanDitavalla embudannu (5Ta) sollu tiLisuttave.

ivugaLalli bEku embudannu baLasiruva (5ca) sollu bahudu embudannu baLasiruva (5ca) solliginta heccu kanDitavAgiruva esaka vannu tiLisuttade.

bEku mattu bahudu padagaLige I rIti ADugana niluvannu tiLisu vantaha arivina huruLu mAtravallade, ottAseya huruLU ide embudannu munde nODaliruvevu.

esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuvudU esakada hottannu tiLisuva ondu bage embudAgi mEle hELalAgide. idakke kAraNa vEnendare, esakada hottigU ADugana niluvigU naDuve hattirada sambandavide; ettugegAgi, innu munde naDeyaliruva esakakkinta IgAgalE naDediruva esakada kuritu ADuganige heccu kanDitavAda niluvannu taLeyalu baruttade.

halavu nuDigaLalli esaka naDeyuvudu kanDitavE allavE embudannu tiLisuvudE esakapadagaLa mukya kelasavAgiruttade; idannu tiLisuva mUlaka, esaka hinde naDedudE illavE munde naDeyaliruvudE embudannu suttubaLasi tiLisalAguttade. idallade, manege hOgu, nALe nODONa, illE iri embantaha sollugaLalli baLake yAgiruva arikeya esakagaLella innu munde naDeyabEkAgiruva esakagaLE embudannU illi gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.1.4 iTTaLa mattu niluvugaLu pattugeyannavalambisiruvudu

kannaDada sollugaLalli esakada hottina kuritAgi I mUru bageya tiLivugaLannu koDaballevAdarU, avugaLalli hottina pattugeyannu tiLisuvudE kannaDada maTTige tumbA mukyavAda viSayavAgide. hottina iTTaLavannu illavE ADugana niluvannu tiLisuvudu aSTondu mukya vAda viSayavalla. idannu bembalisuvantaha kelavu viSayagaLannu keLage koDalAgide:

(1) esakapadagaLa heccina baLakegaLallU hottina iTTaLavannu illavE ADugana niluvannu tiLisadiralu baruttade; Adare, hottina pattugeyannu avugaLa ellA baLakegaLallU kaDDAyavAgi tiLisabEkAguttade; esakapada gaLa padarUpagaLalli arikerUpagaLu allagaLeyuva rUpagaLu, mattu

ike-hesarurUpagaLu emba I mUru bageya padarUpagaLalli mAtra hottina pattugeyannu oTTugaLa mUlaka tiLisuvudilla.

idallade, arikerUpagaLigella solluhottina baLika naDeyaliruva esakavannu tiLisuva huruLideyAda kAraNa, avugaLalli baruva arikeya oTTugaLE solluhottina huruLannU koDuttaveyendu hELabahudu.
Adare, hottina iTTaLavannu illavE ADugana niluvannu I rIti sollinalli tiLisalEbEkendEnU illa. ettugegAgi, Ata ivattu bEgane hOgabahudu emba sollige ‘Ata bEga hOguvudakke ADugana oppigeyide’ emba ottAseya huruLirabahudu, illavE ‘Ata yAvAga (bEgane) hOgabahudu’ emba viSayadalli ADugana anisike yannu tiLisuva arivina huruLirabahudu. ADugana niluvinalliruva I vyatyAsavannu oTTugaLa mUlaka tiLisalAguvudilla.

(2) hottina pattugeyannu sollinallEnE bEreDegaLalli (paricepada gaLa mUlaka) tiLisideyAdarU, adaralli baruva esakapadada padarUpa dalli A hottina pattugege samanAgiruvantaha hottina oTTannU baLasalEbEkAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

nAnu nALe beLigge maysUrige hOguttEne.

(6ka) (6ca) nAnu ninne beLigge maysUrige hOgidde.

mElina sollugaLalli nALe mattu ninne padagaLa mUlaka sollu hottigU ‘hOguva’ esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu tiLisa lAgide; hAgiddarU, esakapadada mumbottina mattu himbottina padarUpagaLannu baLasuva mUlaka adannu innomme kaDDAyavAgi tiLisa bEkAgide.

Adare, hottina iTTaLa illavE ADugana niluvannu sollinalli bEreDe tiLisideyAdare, adannu esakapadadallU tiLisabEkemba kaDDAya villa. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:

(7ka) avana kAgada ivattAdarU baralEbEku. (7ca) avana kAgada ivattu kanDita baruttade. (8ka) avanu ivattu barabahudu. (8ca) avanu ivattu baruttAnendu tOruttade.

ADuganalliruva bEhada (5.5.3 nODi) arivannu (7ka)dalli bEku neravasakapadada mUlaka tiLisalAgide, mattu (7ca)dalli adannE kanDita paricepadada mUlaka tiLisalAgide; Adare, (7ca)dalli adannu innomme neravesakapadada mUlakavU tiLisalu hOgilla; hAge tiLisalEbEkem dEnU illa embudannu (7ca) tiLisuttade; (8ka-ca) sollugaLallU hIgeyE.

(3) hottina iTTaLa mattu niluvugaLannu tiLisuvallU esakapadagaLa pattugeya rUpagaLE baLakeyAguttave embudannu gamanisabahudu. hottina iTTaLagaLannu esakapadada jODisuva rUpagaLondige iru neravesakapadavannu baLasuva mUlaka tiLisalAguttade, mattu ADugana niluvannu mAresakada jODisuva rUpadondige bahudu, bEku modalAduvannu baLasuva mUlaka tiLisalAguttade; Adare, I jODisuva rUpagaLige esakada hottigU bErondu esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu tiLisuvudE heccu mukyavAda kelasavAgide (5.1.4 nODi).

(4) hottina iTTaLa mattu ADugana niluvugaLannu tiLisuvuda rondige esakagaLa hottina pattugeyentahadu embudannU tiLisa bEkAguttade, mattu idakkAgi avugaLondige iru padada hottina rUpagaLannu baLasalAguttade (hOgaliddEne, hOgalidde; hOga bahudu, hOgabahudittu). hottina iTTaLavannu tiLisuvallantU idu kaDDAyavAgide.

ಕನ್ನಡ →

5.1.5 jODisuva rUpagaLa baLake

esakapadagaLa jODisuva rUpagaLondige bEre esakapadagaLannu sErisi unTumADiruva nAlku bageya iTTaLagaLu kannaDadalli baLakeyAguttave embudannu illi gamanisabahudu:

(ka) mEle vivarisida hAge, esakapadagaLa modalesaka, mAresaka mattu oDanesakagaLemba mUru bageya jODisuva rUpagaLondige iru neravesakapadavannu baLasi esakada hottina iTTaLavannu tiLisuvudu, mattu esakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige bahudu, bEku, Are modalAda bEre kelavu neravesakapadagaLannu baLasi, esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuvudu emba I eraDu neravesaka padagaLa baLakegaLu intaha ondu iTTaLavAgide; idallade, keLage

koTTiruva bEre mUru bageya iTTaLagaLallU esakapadagaLa jODisuva rUpagaLu baLakeyAguttave:

(ca) esakapadagaLa jODisuva rUpadondige ADu, koDu, hAku, bILu modalAda kelavu esakapadagaLannu sErisi, kAdADu, kUgADu, mADikoDu, suTTuhAku, beccibILu embantaha kUDupadagaLannu unTumADalAguttade; I holabina kuritAgi heccina vivaragaLannu mUranE pasugeyalli (3.3ralli) koDalAgide;

(Ta) esakapadagaLa modalesakada jODisuva rUpadondige koLLu padavannu baLasi anTikoLLu, baredukoLLu, teredukoLLu embantaha esakapadagaLa sErisuvarUpagaLannu unTumADalAguttade (4.3.2 nODi); mattu

(ta) eraDu sollugaLalli ondara tiruLesakapadavannu jODisuva rUpakke badalAyisi, mattu adarondige innondu sollannu sErisi, jODusollugaLannu unTumADalAguttade. idakke kelavu ettuge gaLannu keLage koDalAgide:

kAyiyannu kallininda guddi oDeda.

(9ka) (9ca) UTa mADalu banda. (9Ta) UTa mADuttA mAtanADida. (9ta) UTa mADade hOda.

(9ka)dalli kAyiyannu kallininda guddida mattu kAyiyannu oDeda emba eraDu sollugaLannu oTTige sErisalAgide, mattu idakkAgi avugaLalli modalaneya sollinalli baruva guddida esakapadarUpavannu guddi emba jODisuva rUpakke badalAyisalAgide; idallade eraDa ralliyU baruva kAyiyannu embudannu eraDaneya sollininda tegeduhAkalAgide. intahavE mArpADugaLannu uLida sollugaLallU naDesalAgide (5.2.4 nODi).

nijakkU I iTTaLavE esakapadagaLa jODisuva rUpagaLigiruva mukyavAda baLakeyAgide. yAkendare, I iTTaLadalli ellA bageya esakapadagaLannU modalaneya illavE eraDaneya esakapadavAgi baLasalu baruttade; Adare, uLida ellA iTTaLagaLallU eraDaneya pada vAgi kelavE kelavu (esaka)padagaLu mAtra baLakeyAgaballuvu. hAgAgi, avella I mukya iTTaLadinda beLedubandiruva iTTaLagaLendu tiLiya bahudu.

esakapadagaLa jODisuva rUpadondige bEre esakapadagaLannu sErisi unTumADiruva I iTTaLagaLannu avu naDesuva kelasada mEle, mattu avu koDuva huruLina mEle I nAlku gumpugaLalli gumpisalAgide: hELabEkendiruva viSayagaLannu heccu aDakavAgi, mattu ondaroDa nondu sambandisiruva hAge hELalu jODusollugaLannu baLasalAgu ttade; mEle tiLisida hAge, intaha sollugaLalli ellA bageya esaka padagaLU eraDaneya esakapadavAgi baLakeyAgaballuvu.

kUDupadagaLalliyU esakapadagaLa jODisuva rUpadondige bEre esakapadagaLannu sErisi hELalAgideyAdarU, avugaLalli eraDu sollugaLannu jODisalAgideyendu hELalu baruvudilla; yAkendare, jODusollugaLalli kANisuva hAge avu eraDu esakagaLannu tiLisuvudilla. avugaLalli baruva eraDaneya esakapadakke modalanE esakapada tiLisuva esakada kuritAgi heccinadEnannAdarU tiLisuva huruLiruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(10) nimmannu kanDu huDuga beccibidda. (10ka) nimmannu kanDu huDuga beccida. (10ca) nimmannu kanDu huDuga bidda.

(10)nE sollinalli beccibidda emba kUDupadavannu baLasalAgiddu, idaralli beccu esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige bILu esakapadada himbottina rUpavannu baLasalAgide; Adare, I sollannu, mEle koTTiruva (10ka) sollina hAge, I eraDu esakapadagaLu bEre bErAgi bandiruva (9ka) mattu (9ca) sollugaLannu sErisi unTumADalAgideyendu hELalu baruvudilla.

yAkendare, bILu esakapadavannu illi bErondu esakavannu tiLisuvudakkAgi baLasuva badalu, modalanE esakada kuritAgi heccina sangatiyannu (‘Ata ommegE beccida, mattu avanannu A rIti beccisabAradittu’ embudannu) tiLisuvudakkAgi baLasalAgide.

Adare, kelavu kUDupadagaLalli eraDu esakapadagaLU avugaLa huruLannu mattu avugaLondige baraballa pAngugaLa eNike mattu rUpagaLannu nirdarisaballuvu; idara kuritAgi heccina vivaragaLannu munde ELanE pasugeyalli koDalAguvudu.

esakapadagaLa sErisuva rUpagaLallU avugaLa jODisuva rUpa dondige koLLu padavannu baLasalAguttade; idallade, kUDupadagaLa hAge ivugaLallU eraDanE pada bErondu esakavannu tiLisuva badalu, modalanE esakavannu Aguga tAnAgi naDeside (gellu muridu konDitu), illavE mADuga tanagAgi naDesiddAne (cIladalli tumbisi konDa) endu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade.

Adare, ivannu kUDupadagaLendu kareyuva badalu padarUpagaLendu (sErisuva rUpagaLendu) kareyalu padarUpagaLannu unTumADuvalli kANisuvantaha kaTTalegaLu avugaLannu unTumADuvallU baLakeyAgu ttiruvudE mukya kAraNa (4.3 nODi). idallade, koLLu pada intaha sErisuva rUpagaLalli mAtravE baruttadallade, suLusollugaLalli esaka padavAgi baruvudilla.

neravesakapadagaLu avugaLa kelasadalli mattu huruLinalli mElina mUru bageya iTTaLagaLinda hEge bErAgive embudannu munde (5.3) ralli vivarisalAguttade.

ಕನ್ನಡ →

5.1.6 esakagaLu mattu esakapadagaLu

ondu esakada kuritAgi halavu sangatigaLannu tiLisaballevu; Adare, yAvudE ondu sollannu baLasidAga, avugaLalli kelavu sangatigaLannu mAtra adu tiLisuttade. ettugegAgi, rAju ODida emba sollu ‘rAju ODuva’ esakada kuritAgi kelavu sangatigaLannu mAtra ArisikonDu tiLisuttade: ‘ODiddu yAru’ embudannu adu tiLisuttade, mattu ‘ODuva esaka solluhottiginta modalu naDeyitu’ embudannU tiLisuttade; Adare, ‘ODiddu elli, Ata eSTu hottu ODida, yAke ODida, ellinda ellige ODida’ embantaha bEre halavu viSayagaLannu adu tiLisuvudilla.

I heccina sangatigaLannu tiLisalu angaLadalli, kAlu ganTe, maneyinda horage, hAvu kanDu embantaha nuDitagaLannu mElina sollinalli sErisikoLLabEkAguttade.

(11ka) rAju angaLadalli ODida (11ca) rAju kAlu ganTe ODida (11Ta) rAju maneyinda horage ODida (11ta) rAju hAvu kanDu ODida.

idallade, sollannu kELuvavaru illavE Oduvavaru tamma tiLuvaLike, anubava, hinde kELida illavE Odida sollugaLu, kaNNedurina kANke modalAduvannu baLasi, A esakada kuritAgi bEreyU halavu heccina viSayagaLannu UhisikoLLaballaru.

ettugegAgi, rAju entahavanu embudannu tiLidiruvavaru ‘avanu hAvu kanDu hedari ODiddAne’ illavE ‘hAvannu hiDiyalu yAra nnAdarU kareyalu ODiddAne’ embudannu (11ta) sollininda Uhisa ballaru.

hAgAgi, ondu sollina mattu adaralli baLakeyAgiruva padagaLa hAgU padarUpagaLa huruLEnu embudannu tiLiyabEkendiruvAga, intaha halavu heccina viSayagaLannu badigirisi, avu nEravAgi Enu hELuttave embudannu kanDuhiDiyabEkAguttade.

sollugaLinda paDeyaballa intaha huruLugaLu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya huruLugaLu avugaLondige sambandisiruttave; ivugaLalli mukyavAgi oLahuruLu mattu munneNike embudAgi eraDu bageya huruLugaLu sollugaLondige sambandisiruvudannu gamanisabahudu:

(12ka) A pustakavannu nAnu nimage koDuttidde. (12ca) avanu mADida gombe cannAgide.

(12ka) sollige ‘nAnu A pustakavannu nimage koDalilla’ emba oLahuruLide; idakke badalu, (12ca) sollige ‘avanu ondu gombe mADidda’ emba munneNikeyide.

oLahuruLigU munneNikegU naDuvina mukya vyatyAsavEnendare, sollannu allagaLedAga, adara oLahuruLannU allagaLeda hAgAguttade; Adare, adara munneNike badalAgade hAgeyE uLiyuttade:

(12Ta) A pustakavannu nAnu nimage koDuttiralilla. (12ta) avanu mADida gombe cannAgilla.

mEle koTTiruva (12ka) sollannu illi koTTiruva (12Ta) solli nondige hOlisi nODabahudu: (12ka) sollige ‘A pustakavannu nAnu nimage koTTiralilla’ emba oLahuruLide; A sollannu allagaLe dAga, adara huruLinondige I oLahuruLannU allagaLeda hAgAguttade

embudannu, (12Ta) sollinalli kANabahudu; adakke ‘A pustakavannu nAnu nimage koTTidde’ emba oLahuruLide, mattu adu (12ka) solligiruva oLahuruLina allagaLetavAgide.

idakke badalu, mEle koTTiruva (12ca) sollannu illi koTTiruva (12ta) sollinondige hOlisi nODidalli, hEge ondu sollannu allagaLedAga adara munneNike badalAgade uLiyuttade embudannu tiLiyabahudu: (12ca) sollige ‘avanu ondu gombe mADidda’ emba munneNikeyide, mattu A sollannu allagaLeyuva (12ta) solligU adE munneNikeyide; (12ca) sollina I munneNike adara alla gaLetavAda (12ta) sollinalli badalAgade hAgeyE uLidide.

sollugaLigiruva nEravAda huruLu entahadu embudannu tiLiyu valli avugaLigiruva intaha oLahuruLu mattu munneNikegaLannu bErpaDisikoLLabEkAguttade.

ಕನ್ನಡ →

5.2 hottina pattuge

mEle (5.1.3)ralli vivarisida hAge, esakada hottannu ADugana illavE bareyuvavana hottinondige (solluhottinondige) sambandisuvudu, mattu sollinallEnE tiLisiruva bErondu esakada hottinondige sambandisuvudu embudAgi kannaDada sollugaLalli eraDu bageya hottina pattugegaLannu tiLisalAguttade.

ivugaLalli modalanE bageya pattugeyannu tiLisalu esakapadada mumbottu mattu himbottugaLemba eraDu bageya konerUpagaLannu baLasalAguttade (bareyuttAre, baredaru), mattu eraDanE bageya pattugeyannu tiLisalu bErondu esakavannu tiLisuva padada modalesaka, mAresaka mattu oDanesakagaLemba mUru bageya naDurUpagaLannu (jODisuva rUpagaLannu) baLasalAguttade (koTTu banda, koDalu banda, koDuttA banda).

esakapadagaLa I eraDu bageya rUpagaLa mUlaka mAtravallade, pariceyannu tiLisuva naDurUpagaLa mUlaka (bareyuva, bareda), mattu avugaLa udu-hesarurUpagaLa mUlakavU esakagaLa hottina pattugeyannu tiLisalu baruttade (bareyuvudu, baredudu).

ಕನ್ನಡ →

5.2.1 hottannu tiLisuva bagegaLu

nijakkU hottannu tiLisalu neravAguvantaha yAva pariceyU hottina llEnE iruvudilla. nAvu tiLisabEkAgiruva esakada modalu, baLika, illavE adarondige naDeyuva bErondu esakavannu illavE iruha vannu nAvu idakkAgi baLasikoLLabEkAguttade.

ettugegAgi, hottannu tiLisalu sAmAnyavAgi nAvu sUryana iruha vannu baLasuttEve (hagalu-iruLu), illavE sUrya elli kANisuttAne embudannu baLasuttEve (mUDalalli kANisuvAga beLigge, bAnina naDuve (taleya mElkaDe) kANisuvAga madyAnna, mattu paDuvalalli kANisuvAga sanje).

hottinalli adakkintalU heccina vyatyAsagaLannu tOrisalu gaDi yArada muLLugaLu ellive embudannu baLasuttEve (nAlku ganTe, Aru ganTe, ArUkAlu ganTe). I sUryana illavE gaDiyArada muLLugaLa iruhagaLannu baLasi esakada hottannu tiLisaballa hagalu, beLigge, nAlkuganTege modalAda halavu bageya hottina parice nuDitagaLannu sollinalli baLasuttEve:

(1ka) avanu hagalu nidde mADida.
(1ca) Ake madyAnna UTa mADalilla. (1Ta) avanu nAlku ganTege baruttAne.

sollugaLalli baruva esakarUpagaLu I rIti sUrya, gaDiyArada muLLu modalAdavugaLa iruha illavE jAgagaLa badalu, avu baLake yAgiruva sollugaLa hottannu (endare, avannu yAvAga nuDiya lAgide illavE bareyalAgide embudannu) neravige baLasikoLLuttave.

(2ka) avanu puNege sanje hOguttAne. (2ca) avanu puNeyinda beLigge banda.

(2ka)dalli hOguttAne emba mumbottina esakarUpa bandiddu, adu ‘avanu puNege hOguva’ esaka A sollannu ADiruva hottina baLika naDeyuttade embudannu tiLisuttade; idakke badalu, (2ca)dalli banda emba himbottina esakarUpa bandiddu, adu ‘avanu puNeyinda baruva’ esaka A sollannu ADiruva hottiginta modalu naDedide embudannu tiLisuttade.

kannaDada sollugaLalli baruva hottina parice nuDitagaLu heccukaDime esakarUpagaLu baLasuva hottannE innaSTu vivaravAgi tiLisuttave. ettugegAgi, nALe baruttEne emba sollinalli baruttEne emba esakarUpa ‘A esaka sollannu ADiruva illavE barediruva hottina baLika naDeyuvude’ndu tiLisuttade, mattu nALe emba paricepada ‘adu eSTu hottina baLika naDeyuttade (ondu divasada baLika)’ embudannu tiLisuttade; nALe beLigge ELUvare ganTege baruttEne emba sollinalli nALe beLigge ELUvare ganTege embudu idannE innaSTu vivaravAgi tiLisuttade.

kelavu kaDegaLalli I parice nuDitagaLu tiLisuva hottigU esaka padagaLu tiLisuva hottigU naDuve tikkATagaLU unTAgaballuvu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:

(3)

rAju ninne baruttEnendu hELidda.

(3)nE sollinalli ninne emba paricepada tiLisuva hottigU baruttEne emba esakapadarUpa tiLisuva hottigU naDuve tikkATa kANisikoLLuttade; nijakkU rAju hELiddu nALe baruttEne endira bahudu; Adare, idannu ADuganu eraDu divasagaLa baLika kELuganige tiLisuttirabahudu; hAgAgi, rAjuvina mAtinallidda ninne embudu ADugana mAtinalli nALe embudAgi badalAgide.

Adare, baruttEne emba esakarUpadallidda utta oTTu I rIti badalAgilla; yAkendare, adu rAju A esakarUpavannu baLasiruva hottige sambandisidante esakada hottannu tiLisuttadallade, ADuganu mElina (3)nE sollannu ADiruva hottige sambandisidante tiLisuvu dilla. idarindAgi, hottina pattugeyannu tiLisuva I eraDu holabu gaLa naDuve tikkATa kANisikonDide.

hottina paricepadagaLa

kuritu heccina vivaragaLannu munde bErondu pasugeyalli koDalAguvudu. illi esakarUpagaLa mUlaka, mattu avugaLondige baruva neravesakarUpagaLa mUlaka tiLisalAguva hottina pattugeya vivaragaLannu mAtra koDalAguvudu.

ಕನ್ನಡ →

5.2.2 sollupattuge mattu esakapattuge

mEle tiLisida hAge, kannaDada sollugaLalli esakada hottannu tiLisalu eraDu bageya hottina pattuge(sambanda)gaLannu baLasalAguttade: esakada hottigU sollannu ADiruva illavE barediruva hottigU naDuviruva pattugeyannu baLasuvudu ondu holabu; mattu, esakada hottigU sollinallEnE tiLisiruva bErondu esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu baLasuvudu innondu holabu.

ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu hOlisi nODa

bahudu:

(4ka) (4ca)

rAju manege hOda. rAju manege hOgalu bassu hattida.

(4ka) sollinalli ‘rAju manege hOguva’ esakada hottannu A sollannu baLasiruva hottige (endare, solluhottige) sambandisidante tiLisalAgide; adu A sollannu baLasuva hottiginta modalE naDedittu; hAgAgi, hOda emba himbottina konerUpavannu I (4ka) solli nalli baLasalAgide.

idakke badalu, (4ca)dalli ‘rAju manege hOguva’ esakada hottannu ‘bassu hattuvude’mba bErondu esakada hottige sambandisi dante tiLisalAgide; rAju ‘bassu hattuva’ I esakavannu naDesida baLika ‘manege hOguva’ esakavannu naDesiddAne; hAgAgi, hOgalu emba modalesakada jODisuva rUpavannu A (4ca) sollinalli baLasalAgide. I eraDu holabugaLalli baLakeyAguva hottina pattugegaLannu

sollupattuge mattu esakapattuge embudAgi kareyabahudu.

ivugaLalli

sollupattugeyannu esakapadagaLondige baruva mumbottu mattu himbottu emba eraDu hottina oTTugaLa mUlaka tiLisalAguttade (bareyuttAne, bareda), mattu esakapattugeyannu esaka padagaLa jODisuva rUpagaLalli baruva modalesaka, mAresaka mattu oDanesaka emba mUru hottina oTTugaLa mUlaka tiLisalAguttade (baredu, bareyalu, bareyuttA).

(1) I eraDu bageya hottina pattugegaLannu baLasuvalli eNikeya vyatyAsaviruvudannu gamanisabahudu: solluhottigU esakahottigU naDuviruva pattugeyannu baLasuvalli mumbottu mattu himbottu

emba eraDu bageya esakarUpagaLu mAtra kANisikoLLuttave; Adare, sollina mUlaka tiLisaliruva esakada hottigU bErondu esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu tiLisuvalli modalesaka, mAresaka mattu oDanesaka embudAgi mUru bageya esakarUpagaLu kANisi koLLuttave.

sambandisuvAga esakagaLannu iDiyAgi

I vyatyAsakke kAraNavEnendare, kannaDadalli esakada hottannu sollina gamanisa hottinondige lAguttade, mattu bErondu esakada hottinondige sambandisuvAga avugaLa kone, suru, mattu naDubAgagaLannu (munduvarikeyannu) gamanisalAguttade.

iDiyAgi gamanisiruva ondu esakada hottannu solluhottiginta modalinadu illavE baLikaddu endu hELaballevallade, averaDU ondE hottinavu endu hELalArevu; yAkendare, ondu sollannu ADuvudu illavE bareyuvudu, mattu adu tiLisuva esaka iveraDU ondE hottinalli naDeyuttive embudAgi hELabEkiddalli, A esakada naDubAgavannu illavE munduvarikeyannu gamanisuttirabEkAguttade.

ondu sollannu ADuva illavE bareyuva modalu, adu tiLisa bEkAgiruva esakavannu gamanisi illavE AlOcisi, adannu varNisu vantaha sollannu manassinalli kaTTikoLLabEkAguttade, mattu idakke tusu hottu hiDiyuttade; hAgAgi, ondu esaka solluhottinalli naDeyu naDeyuttira ttideyendu hELabEkAdare, adu bEkAguttade; endare, adu ‘munduvariyuva’ esakavAgirabEkAguttade.
suLurUpagaLa mUlaka esakagaLannu iDiyAgi gamanisi tiLisuva kAraNa, A rIti avugaLa mUlaka esakagaLa munduvarikeyannu gamanisi tiLisalu baruvu dilla.

kannaDadalli baLakeyAguva esakapadagaLa

tusu hottu

Adare,

hAgAgi, ondu sollannu ADuva illavE bareyuva hottinallEnE adu tiLisuva esakavU naDeyuttide, illavE naDeyuttittu embudannu tiLisabEkAdalli, antaha esaka tusu hottu sAguttiruva esaka vembudAgi tiLisabEkAguttade (hADuttiddALe). endare, illi hottina pattugeya badalu hottina iTTaLavannu baLasabEkAguttade.

(2) heccu hottu uLiyuvantaha ‘iruha’vannu tiLisuva iru padakke kannaDadalli mumbottu (iruttAne), himbottu (idda), mattu Ipottu (iddAne) embudAgi mUru bageya hottina rUpagaLive

embudu I vivaraNege bembala nIDuttade. iruha heccu hottu uLiyuva kAraNa, adannu gamanisi adara kuritAgi hELikeyannu nIDalu sAkaSTu samaya dorakuttade.

(5ka) avanu sanje maneyalliruttAne. (5ca) avanu Iga maneyalliddAne. (5Ta) avanu ninne maneyallidda.

(5ka)dalli ‘Atana iruha’ solluhottina baLikaddu (sanje) embu dAgi tiLisalAgide, (5ca)dalli adu solluhottinallE (Iga) ide endu tiLisalAgide, mattu (5Ta)dalli adu solluhottiginta modalinadu (ninne) embudAgi tiLisalAgide. I vyatyAsavannu iru ttAne, iddAne mattu idda emba iru padada mUru padarUpagaLu aDakavAgi tiLisuttave.

(3) esakapattugeyannu tiLisuvalli modalesaka, mAresaka, mattu oDanesaka embudAgi mUru bageya jODisuva rUpagaLannu baLasa lAguttideyAdarU, sollupattugeyannu tiLisuvalli kANisuvantahadE tondare illiyU edurAguttade; hAgAgi, ondu esaka bErondu esaka naDeyuva hottinallE naDeyuttide (illavE naDeyuttittu) embudannu tiLisuva oDanesakada jODisuva rUpakkU adondu ‘munduvariyuva esaka’ emba huruLiddu, allU kUDa hottina iTTaLavE baLakeyAguttadallade, hottina pattuge baLakeyAguvudilla.

ettugegAgi, OduttA UTamADida emballi OduttA embudu
UTamADuva samayadalli sAguttiruvantaha esakavannu tiLisabEkAgide; hAgAgi, adu munduvariyuva esakavannu tiLisabEkAgide. idakke badalu, modalesakada (oDedu) mattu mAresakada (oDeyalu) rUpa gaLu avu tiLisuva esakagaLu innondu esakada hottiginta modalu illavE baLika naDeyuttave embudAgi tiLisabEkAgide; hAgAgi, avu munduvariyuva esakagaLAgirabEkAgilla.

sollupattugeya baLakeyentahadu embudannu keLage (5.2.2-3)ralli vivarisalAgide; mattu esakapattugeya baLakeyentahadu embudannu munde (5.2.4)ralli vivarisalAguvudu.

ಕನ್ನಡ →

5.2.3 mumbottina esakarUpagaLa baLake

mEle tiLisida hAge, esakapadagaLa mumbottina rUpavannu mukyavAgi sollannu ADida illavE bareda hottina baLika naDeyuvantaha esaka vannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(6ka) ivattu namma risalTu baruttade. (6ca) maduvege namma aNNa hOguttAne. (6Ta) I bassu mUru ganTege horaDuttade. kelavaru nALe hOguttAre. (6ta)

mElina sollugaLalli mumbottina esakarUpagaLannu baLasalAgiddu, avu tiLisuva esaka A sollugaLannu baLasuva hottinalli innU naDediralilla embudannu gamanisabahudu; ettugegAgi, ‘risalTu innU bandilla’ emba oLahuruLu (6ka) solligide. uLida sollugaLallU hIgeyE.

(1) sAmAnyavAgi, I rUpavannu baLasiruvalli esaka munde naDeyalide embudu sollannu ADuva illavE bareyuva hottinalli kanDitavAgiruttade; idannu mEle koTTiruva (6ka-ta) sollugaLalli kANabahudu; hAge kanDitavAgilladiruvalli esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuvantaha bahudu illavE bEku embudannu baLasiruva esakapadagaLa sikkalurUpagaLannu baLasabEkAguttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(7ka) maduvege namma aNNa hOguttAne. (7ca) maduvege namma aNNa hOgabahudu. (8ka) I bassu mUru ganTege horaDuttade. (8ca) I bassu mUru ganTege horaDabEku.

‘maduvege ADugana aNNa hOguvudu’ kanDitaviruvalli mAtra (7ka) sollannu baLasalAguttade; I viSayadalli ADuganige samSayavEnAdarU ideyAdalli (7ka)da badalu (7ca) sollannu baLasalAguttade; (8ka) mattu (8ca) sollugaLa naDuveyU intahadE vyatyAsavide. Adare, bEku embudannu bahudu embudakkinta heccu kanDitaviruva (Adare pUrti kanDitavillada) sandarbagaLalli baLasalAguttade (5.5.1 nODi).

(2) esakapadavannanusarisi, mumbottina esakarUpakke Ipottina huruLU baraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(9ka) avanu mADidudu sariyallavendu nanage anisuttade. (9ca) avaLu hADuvudu illivaregU kELisuttade. (9Ta) A pustaka nanage eTakuttade. (9ta) avanige tale nOyuttade.

‘avanu mADidudu sariyalla’ emba anisike ADuganalli mElina (9ka) sollannu ADiruva hottiginta modalU iddiraballudu, mattu AmElU adu Atanalli uLidiraballudu; Adare adu I sollina maTTige mukyavalla. adannu ADiruva samayadalli, endare Ipottinalli antaha anisike ideyO illavO embudE illi mukyavAgide; (9ca- ta) sollugaLallU hIgeyE.

idallade, nijaviruva sangatigaLannu tiLisuvudakkAgiyU mumbottina esakarUpagaLannu baLasalAguttiddu, avu Ipottina huruLannE koDu ttave:

(10ka) bUmi dinA ondu suttu tiruguttade. (10ca) tingaLa seLetadinda kaDalu mElELuttade. (10Ta) maLeyinda kADina maragaLige nIru doreyuttade.

Adare, mEle sUcisida hAge, heccineDegaLallU I mumbottina padarUpakke solluhottina baLika naDeyuva esakavannu tiLisuva huruLE siguttade. hAgAgi, idannu mumbottina rUpavendu hesarisalAgide.

(3) baLakeyalliruva esakavannu, endare hinde halavu bAri naDe diddu, mundeyU naDeyabahudAda esakavannu tiLisuvudakkAgiyU mumbottina rUpavannu baLasalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(11ka) SeTTaru angaDiya bAgilannu Aru ganTege tereyuttAre.
(11ca) vasanti AlOcisi mAtanADuttALe. (11Ta) mUrakke nAlku sErisidare ELAguttade. (11ta) I bekku nAyiyannU hedarisuttade.

(11ka) sollu solluhottina baLika naDeyava ondu esakavannu tiLisuttirabahudu; illavE ‘sAmAnyavAgi SeTTaru angaDi bAgilannu yAvAga tereyuttAre’ embudannu, endare baLakeyalliruva ondu esakavannu tiLisuttirabahudu.

adu tiLisuva I eraDaneya bageya (baLakeya) esaka sollu hottina modalU naDediruttade, mattu mundeyU naDeyaballudu; idallade, solluhottina baLika adu naDeyadiralU sAdyavide (A divasa SeTTaru angaDibAgilannu tegeyadE irabahudu, illavE Avattu SeTTaru tIrihOgi, munde avara angaDiya bAgilannu tereyadE irabahudu). intaha baLakeya hottannu tiLisuvalli esakada hottinondige adara aLaviyannU tiLisalAguttade embudannu munde 5.6ralli nODaliruvevu.

mEle (2)ralli vivarisidantaha anisu, kELisu, eTaku, nOyu modalAdavugaLigiruva Ipottina huruLu intaha baLakeya huruLige badalAgi baruttade; hAgAgi, adannu baLakeya huruLina innondu rUpa embudAgiyU tiLiyabahudu.

(4) kelavomme hinde naDediruva esakagaLannu Odugara kaNNige eddu kANisuva hAge varNisabEkAdAga, himbottina esakarUpagaLa badalu mumbottina esakarUpagaLannu baLasuvudide.

(5) mumbottina esakarUpavannu arikeya huruLannu koDuvu dakkAgiyU kelavomme baLasalAguttade; intaha baLakeyinda arikeya oraTutanavannu kaDime mADalu baruttade:

(12ka) avaru ivattu illE iruttAre. (‘irali’ emba huruLu) (12ca) I huDuga nimmondige baruttAne. (‘nimmondige hOgali’

emba huruLu)

solluhottina baLika naDeyaliruva esakagaLannu ondu hesarupadada pariceyAgi illavE hesarupadavAgi kANisabEkAdAga avannu tiLisuva esakapadagaLa mumbottina paricerUpavannu mattu mumbottina udu- hesarurUpavannu baLasalu baruttade:

(13ka) nALe araLuva moggugaLannu I buTTiyallirisiddAre. (13ca) nALe araLuvudannu I buTTiyallirisiddAre.

ಕನ್ನಡ →

5.2.4 himbottina esakarUpagaLa baLake

esakapadagaLa himbottina rUpagaLannu solluhottiginta modalu ondu kanDitavAda hottinalli naDediruvantaha esakavondannu tiLisalu baLasalAguttade. I esaka tumbA cikkadAgiyU irabahudu, illavE tumbA uddavAgiyU irabahudu. I baLakeyannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:

(14ka) Ake kiTikiya baLige hOdaLu. (14ca) nAvu puNeyalli 20 varSa vAsamADidevu. (14Ta) avanu Aru ganTe hottu Ti.vi. nODida.
(14ta) huDugaru hagaliDI nidde mADidaru.

(14ka) sollu tiLisuva ‘kiTikiya baLige hOguva’ esakakkU, (14ca) sollu tiLisuva ‘20 varSa vAsamADuva’ esakakkU naDuve avugaLa uddadalli tumbA vyatyAsavide; hAgiddarU I eraDu kaDe gaLallU ondE bageya himbottina rUpa baLakeyAgide; (14Ta) mattu (14ta) sollugaLalli bandiruva esakagaLallU intahadE rUpa baLake yAgiddu, avugaLa naDuveyU hottina uddada maTTige vyatyAsavide.

(1) Adare, mumbottina esakarUpada hAge, himbottina esaka rUpavannu solluhottiginta modalu baLakeyallidda esakavannu tiLisuvudakkAgali, illavE antaha ondu pariceyannu tiLisuvudakkAgali baLasalAguvudilla; kannaDadalli idakkAgi hottina iTTaLavannu tiLisuva (munduvariyuva) sikkalu rUpavannu baLasabEkAguttade:

(15ka) avanu dinAlU sanje vAkingige hOguttidda. (15ca) Ata tanna baTTeyannu tAnE ogedukoLLuttidda. (15Ta) Ake vINeyannu cannAgi bArisuttiddaLu. (15ta) Atanige bahaLa bEga kOpa baruttittu.

(15ka)dalli solluhottiginta modalu baLakeyallidda ‘Atanu dinAlU sanje vAkingige hOguva’ esakavannu tiLisalu hOguttidda emba sikkalu rUpavannu baLasalAgide; idaralli oDanesakada hOgutta jODisuva rUpadondige iru neravesakapadada himbottina rUpavannu (idda embudannu) baLasalAgide. hOda emba himbottina suLurUpa vannu I huruLinalli baLasalu baruvudilla.

ettugegAgi, mEle koTTiruva (14Ta) sollige avanu (dinAlU) Aru ganTe Ti.vi. nODuttidda emba solligiruvantaha baLakeya huruLu sigalAradu.

(2) himbottina rUpakke konegonDiruva esakavannu mAtravallade, kUDalE konegoLLaliruva esakavannu tiLisuva huruLU ide embu dannu keLage koTTiruva sollugaLa baLakeyalli kANabahudu:

(16ka) Iga bande. (16ca) bassu bantu. (16Ta) ondu miniTinalli koTTe.

dUradalli bassu baruvudannu nODi, (16ca) sollannu hELira bahudu; idannE bassu baruttA ide emba sollina mUlakavU tiLisabahudu; hAgAgi, illi himbottina rUpada mUlaka Iga naDeyu ttiruva, mattu kUDalE konegoLLaliruva esakavannu tiLisalAgide endU hELabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.2.5 iru padada baLakeyalli hottina pattuge

iru padakke mumbottu, himbottu mattu Ipottu emba mUru bageya hottina rUpagaLiveyembudannu nAvu 4.5.5ralli nODiru vevu. I pada uLida esakapadagaLa hAge ondu esakavannu tiLisuva badalu, iruhavannu tiLisuttiruvudE idakke kAraNa.

(17ka) avaru nALe maneyalliruttAre. (17ca) avaru Iga maneyalliddAre. (17Ta) avaru ninne maneyalliddaru.

(1) kelavomme iru padada himbottina rUpavannu baLasalAgide yAdarU, adu tiLisuva iruha solluhottina baLikavU mundu variyuvantahadAgirabahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollu gaLannu gamanisabahudu:

(18ka) A pustaka tumbA cannAgittu. (18ca) A pustaka ingliSnallittu.

nijakkU A pustaka IgalU (endare sollina hottinallU) cannA giruttade, mattu mundeyU adu cannAgiyE iruttade; hAgiddarU, (18ka)dalli himbottina ittu emba rUpavannu baLasalAgide. idE rItiyalli, (18ca) tiLisuva pustaka ingliSnallide emba iruha solluhottiginta modalu mAtravallade, solluhottinalli mattu adara baLikavU badalAgadiruttade; endare, A pustaka I ellA hottu gaLallU ingliSnallE iruttade; hAgiddarU (18ca)dalli ittu emba himbottina rUpavannu baLasalAgide.

illi himbottina padarUpa adu tiLisuva iruhada hottannu pUrti yAgi tiLisuva badalu, adannu baLasiruva sandarbakke eSTu bEkAgu ttadeyO aSTannu mAtra ArisikonDu, adannu mAtravE tiLisuttade; hAge ArisikonDiruva amSa sollina hottiginta hindinadu embudannu (18ka) mattu (18ca) sollina ittu padarUpa tiLisuttade.
intaha baLakeyannu keLagina sollugaLallU kANabahudu:

(19ka) nIvu hindiruguvAga I bAgilu terediruttade. (19ca) nAnu hindirugidAga I bAgilu teredittu.

(19ka) sollige ‘Iga bAgilu muccide’ illavE ‘ninne muccittu’ emba huruLilla; sollina hottiginta mundina ondu hottinalli (‘nIvu hindiruguva hottinalli’) bAgilu terediruttade endiSTE adu hELuttade. idakke kAraNavEnendare, A ondu sandarbadalli bAgilu terediruttadeyO, illavE mucciruttadeyO embudiSTE illi kELuga nige bEkAgiruva viSayavAgide.

hAgAgi, (19ca) sollannE munduvarisutta, IgalU A bAgilu

teredide embudAgi hELalu baruttade.

(2) iru padada baLakeyalli kANisuva I viSayavannu sariyAgi vivarisabEkiddalli, (ka) iruhada hottu, (ca) sollina hottu, mattu (Ta) tiLisuva hottu embudAgi mUru bageya hottugaLannu baLasi koLLabEkAguttade:

(ka) yAva hottinalli pAngu iruttadeyO adu iruhada hottu;

(ca) yAva hottinalli sollannu nuDiyalAgideyO (illavE bareyalAgideyO) adu sollina hottu; mattu (Ta) yAva hottina kuritAgi iruhavannu tiLisalAgideyO adu tiLivina hottu.

illi ‘tiLivina hottu’ embudu pAngina iruhada kuritAgi tiLivannu koTTiruva hottalla; yAkendare, antaha hottannu ‘sollina hottu’ embudAgi kareyalAgide; yAva hottina kuritAgi iruhada tiLivannu koDalAguttadeyO adu ‘tiLivina hottu’.

ettugegAgi, ninne beLigge rAju maneyallidda emba sollinalli ninne beLigge embudu tiLivina hottannu koDuttade; ‘A hottinalli rAju maneyalliddanO illavO’ embudaSTE ADuganige mElina sollannu baLasuvalli mukyavAgiruva viSaya. rAju hindina divasa sanjeyU maneyalliddirabahudu, Adare adu mElina sollannu baLasuvalli mukyavalla. (idallade, ADuganige adu gottilladeyU iraballudu).

nijakkU ‘rAju maneyallidda hottu’ embudu iruhada hottannu koDuttade; I hottina ondu amSavannaSTE tiLivina hottu oLa gonDiruttade. sollannu ADiruva illavE barediruva hottu sollina hottAgiddu, tiLivina hottu adakkinta hindinadu endiSTE mElina sollu tiLisuttadallade, iruhada hottu sollina hottiginta hindinadu embudannEnU adu tiLisuvudilla. yAkendare, mEle vivarisida hAge, sollina hottinallU Ata maneyalliddirabahudu, mattu mundeyU alliyE uLiyabahudu.

(3) idallade, iru padada baLake tiLisuva sollugaLalli mAtra vallade, allagaLeyuva sollu, kELvi modalAdavugaLallU kANisikoLLu ttade, mattu intaha baLakeyannu vivarisuvallU mElina mUru bageya hottugaLannu baLasikoLLabEkAguttade. ettugegAgi, nAnu avara manege hOdAga avaru maneyalliralilla emba sollinalli tiLivina hottu mattu iruhada hottu ondE Agiralilla embudannu, mattu tiLivina hottu sollina hottiginta hindinadu embudannu tiLisalAgide.

ಕನ್ನಡ →

5.2.6 esakahottina baLake

ondu esakada hottannu bErondu esakada hottinondige sambandisuva mUlaka adara ‘esakahotta’nnu tiLisalAguttade, mattu idakkAgi esakapadada modalesaka, mAresaka mattu oDanesakagaLemba mUru bageya jODisuva rUpagaLannu baLasalAguttade embudannu mEle nODiruvevu. I mUru bageya jODisuva rUpagaLa baLake yannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(20ka) maLe bandu kere tumbitu. (20ca) iliyannu hiDiyalu bekku mElakke hAritu. (20Ta) avaru TI kuDiyuttA nammannu mAtanADisidaru.

(20ka)dalli bandu modalesaka rUpa adu tiLisuva (maLe baruva) esaka bErondu esakada (kere tumbitu embudara) modalu naDedide embudannu tiLisuttade; (20ca)dalli hiDiyalu mAresaka rUpa adu tiLisuva (ili hiDiyuva) esaka bErondu esakada (bekku mElakke hAruva esakada) baLika naDeyalide embudannu tiLisuttade; mattu (20ca)dalli kuDiyuttA emba oDanesakada rUpa adu tiLisuva (TI kuDiyuva) esaka bErondu esakada (nammannu mAtanADisuva esakada) oTTige naDeyuttade embudannu tiLisuttade.

intaha jODisuva rUpagaLannu baLasuvalli ondu kaTTupADide: eraDu esakagaLU avannu naDesuvavara hatOTiyalliveyAdare, mattu avannu bEre bEre vyaktigaLu naDesuttiruvarAdare, avannu I rIti jODisi hELalu baruvudilla; eraDannU obbanE vyakti naDesuvudiddalli mAtra avannu jODisabahudu:

(21ka) rAju marakke hatti gellu kaDida. (21ca) rAju tarakAri tandu bEyisida. (22ka) *rAju marakke hatti jAnaki avanige katti koTTaLu. (22ca) *rAju tarakAri tandu avana henDati bEyisidaLu.

(21ka)dalli ‘marakke hattuva’ mattu ‘gellu kaDiyuva’ esakagaLannu obbanE vyakti (rAju) naDesiruva kAraNa, A sollu sariyAgide; (21ca)dallU hIgeyE. Adare, (22ka)dalli ‘marakke hattuva’ esakavannu rAju mADiddu, ‘avanige katti koDuva’ esakavannu bErobba vyakti

(jAnaki) mADiruva kAraNa, A eraDu esakagaLannu jODisiruva (22ka) sollu sariyalla; (22ca)dallU hIgeyE.

esakagaLeraDU hatOTiyallillavAdare, illavE eraDaralli ondu hatOTiyallillavAdare, avugaLa Aguga illavE mADugaru bEre bEreyAdarU antaha esakagaLannu jODisi hELalu baruttade:

(23ka) maLe bandu kere tumbitu. (23ca) nAvu bEgane bandu avarige tondareyAyitu.

(23ka)dalli ‘maLe baruvudu’ mattu ‘kere tumbuvudu’ emba eraDu esakagaLU hatOTiyallillada esakagaLu; hAgAgi, avugaLa AgugagaLu bEre bEreyAdarU, avannu jODisi hELalu sAdyavAgide; idakke badalu, (23ca)dalli ‘bEgane baru’ embudu hatOTiyalliruva esaka vAgideyAdarU, adarondige bandiruva ‘avarige tondareyAguvudu’ embudu hatOTiyallillada esaka; hAgAgi, I eraDu esakagaLa Aguga mattu mADugagaLu bEre bEreyAgiveyAdarU avannu jODisalu sAdyavAgide.

ಕನ್ನಡ →

5.2.7 paricerUpagaLalli mattu udu-hesarurUpagaLalli hottina

pattuge esakapadagaLige himbottu mattu mumbottu emba eraDu bageya paricerUpagaLiddu, avugaLa mUlaka pariceyannu koDuva esakada hottina pattugeyannu tiLisalAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(24ka) ODuva bassininda keLage hArida. (24ca) koLeta haNNannu tinnabEDiri.

(24ka)dalli ‘bassu entahadu’ embudannu, endare adara parice yannu ODuva mumbottina paricepada tiLisuttade; mattu (24ca)dalli koLeta emba himbottina paricepadavU idE rItiyalli haNNina pariceyannu tiLisuttade.

esakapadagaLa udu-hesarurUpagaLallU himbottu emba vyatyAsavannu kANalu baruttade:

mumbottu

mattu

(25ka) nAnu avarannu kANuvudu nAlku dinagaLa baLika. (25ca) nAnu avarannu kanDudu nAlku dinagaLa hinde.

(25ka)dalli mumbottina udu-hesarurUpavannu (kANuvudu embudannu) baLasalAgiddu, adu solluhottina baLika naDeyaliruva esakavondannu hesarisuttade; idakke badalu, (25ca)dalli himbottina udu-hesarurUpavannu (kanDudu embudannu) baLasalAgiddu, adu solluhottina modalu naDeda esakavondannu hesarisuttade; I eraDu sollugaLallU nAlku dinagaLa baLika emba nuDita esaka naDeyaliruva (illavE naDeda) hottannu heccu vivaravAgi tiLisuttade.

(1) himbottina paricerUpa mattu udu-hesarurUpa emba I eraDu bageya naDurUpagaLannU solluhottina modalu ondu kanDitavAda hottinalli naDedu mugidiruva esakavannu tiLisalu baLasa lAguttade:

(25ka) idu nAnu ninne Odida pustaka. (25ca) nAnu ninne Odidudu I pustakavannu.

I rUpagaLigU, himbottina konerUpagagaLa hAge, baLakeyalliruva esakagaLannu tiLisuva huruLilla; antaha (himbottina) huruLannu paDeyalu hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLannu baLasa bEkAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(26ka) nIvu dinAlU Oduttidda pustaka yAvudu? (26ca) *nIvu dinAlu Odida pustaka yAvudu? (27ka) nIvu dinAlU kANuttiddudu yArannu? (27ca) *nIvu dinAlU kanDudu yArannu?

solluhottiginta modalu baLakeyallidda, mattu solluhottinalli baLakeyallillada esakavondannu tiLisuvudakkAgi (26ka)dalli Oduttidda emba sikkalu paricerUpavannu, mattu (27ka)dalli kANuttiddudu emba sikkalu udu-hesarurUpavannu baLasalAgide. intaha sollugaLalli Odida mattu kanDudu embantaha suLurUpagaLannu baLasalu baruvu dilla embudarindAgi (26ca) mattu (27ca) sollugaLu sariyAgilla.

(2) Adare, mumbottina paricerUpa mattu udu-hesarurUpa gaLige solluhottinalli baLakeyalliruva, mattu mundeyU baLakeya llirabahudAda esakavannu tiLisuva huruLu sigaballudu:

(28ka) ivanu dinAlU SAlege taDavAgi baruva huDuga. (28ca) dinAlU SAlege taDavAgi baruvudu I huDuga.

(28ka)dalli baruva paricerUpavannu, mattu (28ca)dalli baruvudu hesarurUpavannu baLakeya esakavannu pariceyAgi mattu hesarAgi tiLisalu baLasalAgide. iveraDU mumbottina naDurUpagaLu.

ಕನ್ನಡ →

5.3 hottina iTTaLa

(illavE

hottina pattuge embudu ondu iDI esakada hottannu sollu hottinondige hottinondige) sambandisuttade embudannu mEle nODiruvevu. idakke badalu, hottina iTTaLa embudu ondu esakada yAvudAdarU ondu amSavannu munduvarike illavE konegoLLuvikeyannu) solluhottinondige sambandisuttade.

bErondu esakada

(endare, adara

toDagike,

(1) I kelasavannu naDesuvudakkAgi, kannaDadalli mukyavAgi esaka padagaLa jODisuva rUpagaLondige iru padada padarUpagaLannu baLasa lAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

rAju manege hOgiddAne.

(1ka) (1ca) rAju manege hOguttiddAne. (1Ta) rAju manege hOgaliddAne

(1ka) sollinalli hOgi emba modalesakada jODisuva rUpa dondige iddAne emba iru padada Ipottina rUpavannu baLasa lAgide. I eraDu esakarUpagaLu oTTAgi, ‘rAju manege hOguva’ esakada konegoLLuvike solluhottina modalu naDedide embudannu tiLisuttave.

idakke badalu, (1ca)dalli hOgutta emba oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasalAgide, mattu I eraDu esakarUpagaLu oTTAgi ‘rAju manege hOguva’ esaka solluhottinalli munduvariyuttide embudannu tiLisuttade.

idE rItiyalli, adE esakada konegoLLuvike solluhottina baLika naDeyuttade embudannu tiLisalu, (1Ta) sollinalli hOgalu emba mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpa vannu baLasalAgide.

(2) kannaDada esakapadagaLige modalesaka, mAresaka, mattu oDanesaka gaLemba mUru bageya jODisuva rUpagaLiddu, I mUru bageya rUpagaLannU esakagaLa hottina iTTaLavannu tiLisuvudakkAgi iru padada padarUpagaLondige baLasalu baruttade.

esaka konegoLLuvudu, toDaguvudu, mattu munduvariyuvudu embudAgi mUru bageya hottina iTTaLagaLannu I jODisuva rUpagaLu tiLisuttave, mattu avugaLa baLika baruva iru padada mUru hottina rUpagaLu I konegoLLuvike, toDagike, mattu mundu varikegaLu yAva hottinalli naDeyuttave embudannu, endare avugaLa hottina pattuge entahadu embudannu tiLisuttave. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(2ka) nimma kelasavannu Ata beLiggeyE mADidda. (2ca) nIvu baruvaSTu hottige Ata idannu mADiruttAne. (2Ta) avanu beLigginindalU nimma kelasa mADuttiddAne.

(2ka)dalli mADu esakapadada modalesakada jODisuva rUpavAda mADi embudarondige iru padada himbottina konerUpavannu (idda embudannu) baLasalAgide, mattu mADidda emba I sikkalurUpa sollina hottiginta modalE ‘mADuva kelasa’ konegonDittu embudannu tiLisuttade.

modalesakada jODisuva

idakke badalu, (2ca)da mADiruttAne embudaralli mADu esaka padada padada mumbottina konerUpavannu (iruttAne embudannu) baLasalAgide, mattu adu ‘mADuva kelasa’ sollina hottina baLika konegoLLuttade embudannu tiLisuttade.

rUpadondige iru

(2Ta)dalli mADu esakapadada oDanesakada jODisuva rUpavAda mADutta embudarondige iru padada Ipottina konerUpavannu (iddAne embudannu) baLasalAgide, mattu adu sollina hottinalli mADuva kelasa munduvariyuttide embudannu tiLisuttade.

(3) iru padada bEre rUpagaLannU tiruLesakapadada jODisuva rUpagaLondige baLasi hottina iTTaLagaLannu tiLisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

nAnu baruvudaroLage hattu puTa baredirali.

(3ka) (3ca) insapekTar baruvAga makkaLu Oduttirali.

(3ka)dalli bare padada baredu emba modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada arikeya rUpavannu baLasalAgide, mattu adu ‘bareyuva kelasa ondu kanDitavAda hottina modalu konegonDirabEku’ embudannu tiLisuttade. idakke badalu, (3ca)dalli Odu padada Odutta emba oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada arikerUpavannu baLasalAgide, mattu adu ‘makkaLu Oduva kelasa’ ondu kanDitavAda hottinalli naDeyuttirabEku embudannu tiLisuttade. (4) esakapadagaLu tiLisuva esakagaLige avugaLadE Ada hottina sollugaLannu

iTTaLavU iruttade. ettugegAgi, keLagina eraDu gamanisabahudu:

(4ka) avanu kuNiyuttiddAne. (4ca) avanu hoLe dATuttiddAne.

(4ka) sollininda ‘avanu kuNida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruttade; Adare, (4ca) sollininda ‘avanu hoLe dATida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruvudilla; yAkendare, hoLe dATalu horaTavanu naDuvinindalE hindirugirabahudu, illavE hoLeyalli muLugihOgirabahudu.

(4ka) mattu (4ca) sollugaLa naDuviruva I vyatyAsakke avugaLalli bandiruva kuNi mattu dATu padagaLu tiLisuva esakagaLa naDuve hottina iTTaLadalliruva vyatyAsavE kAraNa. dATuva esakakke ondu mugitAya embudide; hoLeya innondu badiyannu talapidAga mAtra I mugitAya naDeyuttade. (4ca) sollu I mugitAyada

huruLannu koDuvudillavAda kAraNa, adarinda avanu hoLe dATida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruvudilla.

Adare, kuNi embudakke intaha mugitAya embudilla. adannu yAvAga bEkiddarU nillisalu baruttade, Adare mugisalu baruvudilla. hAgAgi, (4ka) sollininda ‘avanu kuNida’ emba oLahuruLannu paDe yalu baruttade.

esakapadagaLannu sollugaLalli baLasidAga entaha huruLu doraku ttade embudu, mattu entaha sollugaLalli avannu baLasaballevu embudU esakapadagaLigiruva I avugaLadE Ada iTTaLavannU avalambisiruttade. I viSayavAgi heccina vivaragaLannu munde (5.4) ralli koDalAguvudu.

(5) esakapadagaLondige baLakeyAguva hesarupadagaLu, mattu parice padagaLU kUDa, avugaLa hottina iTTaLadalli kelavu mArpADugaLannu naDesaballuvu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

(5ka) avanu hoLeyalli hattu miniTu Ijida. (5ca) *avanu hoLeyalli hattu miniTinalli Ijida. (5Ta) *avanu hoLeyannu hattu miniTu Ijida.
(5ta) avanu hoLeyannu hattu miniTinalli Ijida.

Iju esakakke adaradE Ada mugitAyavilla; hAgAgi, (5ka)dalli kANisida hAge, adarondige hattu miniTu emba paricekanteyannu baLasalu baruttadallade, (5ca)dalli kANisida hAge hattu miniTinalli embudannu baLasalu baruvudilla.

Adare, adarondige hoLe hesarupadavannu annu pattuge oTTi nondige baLasidAga, adakkondu mugitAya dorakuttade, mattu hAgAgi, (5ta)dalli kANisida hAge, adarondige hattu miniTinalli emba paricekanteyannu baLasalu baruttade. Adare, intaha sollinalli hattu miniTu embudannu baLasalu baruvudilla embudannu (5Ta) sollu sariyalla embudarinda tiLiyabahudu.

esakapadagaLa hottina iTTaLadalli hesarupadagaLu mattu parice padagaLu entaha mArpADugaLannella taraballuvu embudara kuritAgi heccina vivaragaLannu mundina pasugegaLalli vivarisalAguvudu.

ಕನ್ನಡ →

5.3.1 hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLu

esakapadagaLa mUru bageya jODisuva rUpagaLondige iru padada mumbottu, himbottu mattu Ipottu emba mUru bageya hottina rUpagaLannu baLasuva mUlaka, hottina iTTaLavannu tiLisuva oTTu ombattu bageya sikkalu rUpagaLannu paDeyalu baruttade; idannu mADu padavannu baLasiruva keLagina ettugeyalli kANabahudu:

jODisuva rUpa mumbottu modalesaka mAresaka oDanesaka

mADiruttAne mADaliruttade mADuttiruttAne mADuttidda

himbottu mADidda mADalidda

Ipottu mADiddAne mADaliddAne mADuttiddAne

nAlkaneyadondu

esakapadagaLige allagaLeyuva

jODisuva rUpavU ide, mattu I rUpadondigU iru padada hottina rUpa gaLannu baLasalu baruttade (mADadiruttAne, mADadidda, mADa diddAne). Adare, intaha sikkalu rUpagaLige hottina iTTaLavannu tiLisuva huruLilla; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:

nALe nAnu elligU hOgadiruttEne.

(6ka) (6ca) ninne iDI dina avanu EnannU tinnadidda. (6Ta) avanu ivattu mAtra elligU hOgadiddAne.

(6ka)dalli bandiruva hOgadiruttEne emba sikkalu rUpadalli hOgu esakapadada allagaLeyuva rUpadondige iru padada mumbottina rUpavannu baLasalAgide; Adare, I sikkalu rUpa sollu hottina baLika naDeyabahudAda ondu esakavannu (hOguva esaka vannu) allagaLeyuttideyaSTE allade, A esakada hottina iTTaLada kuritAgi EnannU hELuvudilla.

idE rItiyalli, (6ca) mattu (6Ta) sollugaLalli bandiruva tinna didda mattu hOgadiddAne emba sikkalu rUpagaLU solluhottina modalu mattu solluhottinalli naDeyabahudAgidda esakagaLannu alla gaLeyuttadeyallade, avugaLa hottina iTTaLada kuritAgi EnannU hELuvudilla. hAgAgi, antaha mUru bageya sikkalu rUpagaLannu illi parigaNisilla.

mEle koTTiruva ombattu sikkalurUpagaLalli iru neravesakapadada baLakeya mUlaka mADu pada tiLisuva esakada hottina iTTaLada kuritAgi keLage vivarisidantaha kelavu heccina huruLugaLannu paDeyalu baruttade:

(1) modalesaka: modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada mumbottu, himbottu illavE Ipottina rUpagaLannu baLasi dAga, tiruLesakapadavu tiLisuva esaka A hottinalli konegonDiruttade emba huruLu dorakuttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(7ka) nALe mUru ganTege appa kaDUrige hOgiruttAne. (7ca) ninne rAtri nIvu bandAga Ata nidde mADidda. (7Ta) Ata illige bandiddAne.

I mUru sollugaLallU tiruLesakapadada modalesakada jODisuva rUpavannu (hOgi, biTTu mattu bandu embuvannu) baLasalAgide, mattu ivugaLondige (7ka)dalli iru padada mumbottina iruttAne rUpavannu, (7ca)dalli himbottina idda rUpavannu, mattu (7Ta)dalli Ipottina iddAne rUpavannu baLasalAgide.

(7ka) sollige ‘nALe mUru ganTege appa kaDUrige hOguva kelasa konegonDiruttade’ emba huruLu, (7ca) sollige ‘nIvu banda hottinalli Ata niddemADuva esaka konegonDittu’ emba huruLu, mattu (7Ta) sollige ‘A sollannu nuDida hottige (endare sollina hottige) Ata illige baruva esaka konegonDide’ emba huruLu dorakuttade.

mElina mUru sollugaLallU konegoLLuva hottina iTTaLagaLannu tiLisalAgiddu, adu ‘yAva hottinalli naDediruttade’ embudannu iru neravesakapadada mUru hottina padarUpagaLu aDakavAgi tiLisuttave; mattu, adannE heccu vivaravAgi avugaLondige bandiruva padakantegaLu illavE oLasollugaLu (ninne mUru ganTege mattu ninne rAtri nIvu bandAga embavu) tiLisuttave.

(2) mAresaka: idakke badalu, tiruLesakapadada mAresakada jODisuva mumbottu, himbottu illavE Ipottina padarUpagaLannu baLasidalli, adu esaka toDaguvantaha bErondu iTTaLa yAva hottinalli naDeyuttade

rUpadondige iru

neravesakapadada

illavE naDediruttade embudannu tiLisuttade. idannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:

(8ka) mUru ganTege namage illige baraliruttade.
(8ca) ninne rAtri nIvu bandAga Ata nidde mADalidda. (8Ta) appa kaDUrige hOgaliddAne.

I mUru sollugaLallU tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpavannu (hOgalu, mADalu mattu baralu embuvannu) baLasa lAgide, mattu avugaLondige iru neravesakapadada mumbottina iru ttade, himbottina idda, mattu Ipottina iddAne rUpagaLannu baLasa lAgide.

ivugaLalli eraDaneyadAgiruva (8ca) sollige ‘Ata nidde mADalu toDagaliddudu nIvu banda hottinalli’ emba huruLu baruttade; ‘nIvu banda kAraNa, Ata nidde mADalu toDagalilla’ emba oLa huruLU I solligide. mUraneyadAda (8Ta) sollige ‘appa kaDUrige hOguva kelasa I hottinalli (solluhottinalli) toDaga lide’ emba huruLide.

idallade, solluhottina baLika bErondu hottinalli toDaga liruva esakavannU I mUraneya (8Ta) sollu tiLisaballudu. idannu keLage koTTiruva (8ta) ettugeyalli kANabahudu:

(8ta) nALe mUru ganTege Ata illige baraliddAne.

I rIti, mEle koTTiruva mUru sollugaLalli mUraneyadakke modalaneya (8ka) sollu tiLisabEkAgiruva (solluhottina baLika bErondu hottinalli toDagaliruva esakavannu tiLisuva) huruLU ideyAda kAraNa, modalaneya (8ka) sollige A huruLu siguvudilla; hAgAgi, adannu baLakeya esakavannu tiLisuva huruLinalli mAtra baLasa lAguttade (mumbottina esakarUpagaLigella I baLakeya huruLU iruttade embudannu hinde 5.2.3ralli nODiruvevu).

idallade, iru padada uLikegurtada Oresaka rUpavannu (iruttade embudannu) mAtra antaha sollugaLalli baLasalAguttade; idannu keLage koTTiruva sollugaLallU kANabahudu:

(9ka) beLigge Atanige (yAvAgalU) illige baraliruttade. (9ca) nAnu baruvAgalella Atanige Odaliruttade. Atanige (9Ta) nimmannu

kANuvAgalella

EnAdarU

hELaliruttade.

hAgAgi, ?tinnaliruttAne, ?mADaliruttALe, ?kANaliruttAre, ?hOgaliruttave embantaha padarUpagaLu baLakeyalliruva hAge kANisuvudilla.

(3) oDanesaka: tiruLesakapadada oDanesakada jODisuva rUpa dondige iru neravesakapadada mumbottu, himbottu mattu Ipottina rUpagaLannu baLasidalli, adu ‘yAva hottinalli esaka naDeyuttA ide, ittu illavE iruttade’ embudAgi, munduvarike yemba adara bErondu iTTaLa yAva hottinalli naDeyuttade illavE naDeyitu embudannu tiLisuttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(10ka) nALe mUru ganTege Ata illi OduttiruttAne. (10ca) ninne rAtri nIvu bandAga Ata nidde mADuttidda.
(10ta) Ata Iga nidde mADuttiddAne.

mElina sollugaLalli tiruLesakapadada oDanesakada jODisuva rUpa gaLAda mADutta mattu Odutta embavugaLondige neravesakapadada mumbottu (iruttAne), himbottu (idda) mattu Ipottina (iddAne) rUpagaLannu baLasalAgide. ivu tiruLesakapada tiLisuva esaka ‘yAva hottinalli (nALe mUru ganTege, ninne rAtri nIvu bandAga, mattu Iga) naDeyuttA iruttade (illavE ittu)’ embu dannu tiLisuttave.

(4) baLakeya huruLu: iruttAne rUpakke mumbottina iruvike yannu tiLisuva huruLu mAtravallade, baLakeya iruvikeyannu tiLisuva huruLU ide; hAgAgi, adannu tiruLesakapadada jODisuva rUpa dondige baLasidAgalU adu mumbottina huruLannu mAtravallade, baLakeya huruLannU koDaballudu; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(11ka) nAnu bandAgalella Ata nidde mADiruttAne. (11ca) nAnu bandAgalella Atanige nidde mADaliruttade. (11Ta) nAnu bandAgalella Ata nidde mADuttiruttAne.

mElina sollugaLu omme naDeyuva esakavannu tiLisuva badalu baLakeyalliruva, endare idakke modalu halavu bAri naDedidda mattu naDeyabahudAda esakavondannu tiLisuttave; innu mundeyU bErondu (nAnu baruva) esakada hottinalli A esaka kone gonDiruttadeyE, toDaguttiruttadeyE, illavE munduvariyu ttiruttadeyE embudannu I rUpagaLu tiLisuttave. mEle (2)ralli tiLisida hAge, mAresakada jODisuva rUpada baLika iru padada iruttade rUpa mAtra baLakeyAguttade.

(5) iru padada bEre gurtada rUpagaLu: mElina ettugegaLallella, iru padada konege barabahudAda ombattu gurtada oTTugaLalli ondannu mAtravE baLasalAgide; Adare, uLida enTu oTTugaLU intaha sollu gaLalli baraballuvu. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:

(12ka) nIvu bandAga nAnu Oduttidde. (12ca) ninne beLigge nAlku ganTege avaLu OduttiddaLu. (12Ta) avaru baruvAga nAvu OduttiruttEve. (12ta) ivattu sanje nAvu pETege hOgaliddEve. (12pa) Avattu beLiggeyE maLe suriyalu suruvAgittu.

(6) iru padada bEre rUpagaLu: iru padakkiruva bEre ellA pada rUpagaLannU I rIti tiruLesakapadada jODisuva rUpagaLondige baLasalu baruttade. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:

(ka) arikerUpagaLa baLake:

(13ka) Ata tusu hottu Oduttirali! (13ca) avaru baruvaSTaralli I kelasavannu mugisirONa! (13Ta) tusu hottu Oduttiru! (13ta) sanje varege mAtanADadirONa!

(ca) parice rUpagaLa baLake:

(14ka) ninneyE bandiddavarannu modalu kaLiside.

(14ca) Oduttiruvavarige tondare koDabEDi. (14Ta) nALe mADaliruva kelasavannu ivattE mADi. (14ta) haNa taradiruvavaru nALe taruttArante.

(Ta) bEDikerUpada baLake:

(15ka) hIge ODuttiddare bEga talapabahudu. (15ca) ninneyE barediddare tondareyiruttiralilla. (15Ta) maduvege hOgadiddare avarige kOpa barabahudu. (15ta) hOgaliddare bEga ELuttidde.

(ta) hesarurUpagaLa baLake:

(16ka) nIvu bandiruvudu nanage gottAgide. (16ca) nimage pustaka talapadiruvudu bEsarada sangati. (16Ta) ivattu mADaliddudu hAgeyE uLidide.
(16ta) avaru baradiddudannu yArU gamanisiralilla.

intaha iTTaLagaLalli iru neravesakapadada jODisuva rUpagaLu heccu baLakeyAguva hAge kANisuvudilla; hAgiddarU, avugaLa baLake ide embudannu tiLisalu iDI divasa bareyuttiddu bandavaru, nAlku divasakke bengaLUrige hOgiddu bandiddAre embantaha ettugegaLannu koDabahudu.

(7) tiruLupadavAgi iru padada baLake: iru padavannu, mEle vivarisiruva hAge, ondu neravesakapadavAgi mAtravallade tiruLesaka padavAgiyU baLasalu baruttade embudannU illi gamanisabahudu (huDuga maneyalliddAne). I baLakeyalli adu ondu esakavannu tiLisuva badalu, iruhavannu tiLisuttade. antaha baLakegaLalli ada nnondu iruhapada embudAgi hesarisabahudu.

esakapadada jODisuva rUpadondige iru neravesakapadavannu baLasi tiLisuva konegoLLuvudu, toDaguvudu, mattu munduvariyuvudu emba I mUru bageya hottina iTTaLagaLa kuritu kelavu heccina vivaragaLannu keLage koDalAgide:

ಕನ್ನಡ →

5.3.2 konegoLLuva iTTaLa

konegoLLuva iTTaLadalli iru padada heccina padarUpagaLannU baLasalu baruttade; ike-hesarupadavannu mAtra idaralli baLasalu baruva hAge kANisuvudilla.

(1) iru padada konerUpagaLa baLake: esakapadagaLa modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada tiLisuva konerUpagaLa baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(17ka) bekku marakke hattide. (17ca) bekku marakke hattittu. (17Ta) (ajji allige hOguvaSTaralli) bekku marakke hattiruttade.

mElina mUru sollugaLu mUru bageya konegoLLuvikegaLannu tiLisuttave; ‘bekku marakke hattuva’ esaka sollina hottige konegonDide yembudannu (17ka) sollu tiLisuttade; adu sollina hottiginta modalE konegonDittembudannu (17ca) sollu tiLisuttade; mattu adu A hottina baLika konegoLLuttadeyembudannu (17Ta) sollu tiLisuttade.

(1) mEle tiLisida hAge, iruttade emba padarUpakke baLakeya esakavannu tiLisuva huruLU ide; hAgAgi, adu baLakeyalliruva kone goLLuvikeyannU tiLisaballudu. keLage (17ca)dalli kANisida hAge, sollugaLalli adarondige hottannu tiLisuva paricepadagaLannu baLasi dalli, I vyatyAsa innaSTu sariyAgi gottAguttade:

(18ka) nammallige obbaru panDitaru beLiggeyE bandiruttAre. (18ca) nammallige obbaru panDitaru dinAlU beLiggeyE

bandiruttAre.

mEle koTTiruva sollugaLalli (18ka) sollu munde naDeya liruva konegoLLuvikeyannu tiLisaballudu, illavE baLakeyalliruva konegoLLuvikeyannU tiLisaballudu; idakke badalu, (18ca) sollu baLakeyalliruva konegoLLuvikeyannu mAtravE tiLisaballudu; dinAlU

emba hottina pariceyannu tiLisuva padavannu baLasidudarindAgi adakkidda modalanE huruLu illavAgide.

(2) solluhottinalli naDeyuva konegoLLuvikegU adakkinta modalE naDediruva konegoLLuvikegU naDuvina mukya vyatyAsa vEnendare, modalaneyadaralli esakada pariNAma solluhottinalli uLidiruttade, Adare eraDaneyadaralli adu uLidiruvudilla. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(19ka) Atanige nimma mEle kOpa bandittu. (19ca) Atanige nimma mEle kOpa bandide. (20ka) nAyige hedari bekku marakke hattittu. (20ca) nAyige hedari bekku marakke hattide.

‘Atana kOpa innU taNidilla’vemba huruLu (19ca) solligide; Adare, (19ka) sollige I huruLilla; idE rItiyalli, ‘bekku innU marada mEleyE ide’ emba huruLu (20ca) solligide, Adare (20ka) solligilla.

(3) I eraDu bageya iTTaLagaLannU solluhottiginta hindina hottannu tiLisuva padakanteyondige baLasalu baruttade; Adare, iru padada Ipottina rUpavannu baLasiruva iTTaLakkiruva ‘A esaka sollu hottiginta modalE naDedideyAdarU adara pariNAma sollu hottinalli uLidukonDide’ emba huruLu adara himbottina rUpa vannu baLasiruva rUpakkilla.

(21ka) maLe baruva modalE avanu kelasa mugisidda. (21ca) maLe baruva modalE avanu kelasa mugisiddAne. (21Ta) maLe baruva modalE avanu kelasa mugisiruttAne. (21ta) avanu yAvAgalU maLe baruva modalE kelasa

mugisiruttAne.

esakada pariNAma solluhottinalli uLidukonDide emba huruLu

illiyU (21ca) solligide embudannu gamanisabahudu.

(4) iru padada arikeya konerUpagaLannU mElina konegoLLuva iTTaLadalli baLasalu baruttade embudannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:

(22ka) nAlku ganTe hottige ellavannU mugisirali. (22ca) nAvu illige beLiggEnE bandirONa.

(2) iru padada naDurUpagaLa baLake: iru padada naDurUpagaLalli eraDu bageya paricerUpagaLannU kone goLLuva iTTaLadalli baLasalu baruttade (Odiruva pustaka, Odidda pustaka).

idallade, adara mUru jODisuva rUpagaLu (mADiralu, mADi rutta, mADiddu), ondu bEDikeya rUpa (mADiddare), mattu eraDu udu-hesarurUpagaLu (mADiruvudu, mADiddudu) embavugaLannU konegoLLuva iTTaLadalli baLasalu baruttade.

(ka) paricerUpagaLu: iru padada mUru paricerUpagaLalli iruva mattu idda emba eraDu rUpagaLu hottina vyatyAsavannu tOrisuttave; ivugaLalli mumbottina paricerUpavannu esakapadada konerUpadondige baLasi dAga, solluhottinalli illavE adakkU munde esakada pariNAvai uLidiruttade emba huruLu dorakuttade.

idakke badalu, himbottina paricerUpavannu esakapadada konerUpa dondige baLasidAga, esakada pariNAma solluhottinalli uLidilla emba huruLu siguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(23ka) ninne bandiruva huDuganige jvara baruttide. (23ca) ninne bandidda huDuga beLiggeyE horaTu hOda.

(23ka)dalli baLakeyAgiruva bandiruva rUpakke ‘huDuga innU allE (bandiruvallE) iddAne’ emba huruLide; Adare, (23ca)dalli baLakeyAgiruva bandidda padakke I huruLilla.

iru padada allagaLeyuva paricerUpavannu (illavE illada embu dannu) esakapadada himbottina jODisuva rUpadondige baLasidAga, esakavannu solluhottina varegU konegoLisillavemba huruLu sigu ttade.

(24ka) idu nIvu ommeyU kELirada hADu. (24ca) yArU mADirada kelasavannu nIvu mADabEku. (24Ta) yArU Odillada pustakagaLu illi halavive.

nEravAgi esakapadada paricerUpavannu baLasuvudakkU, I rIti esaka padada himbottina jODisuva rUpadondige iru padada paricerUpa vannu baLasuvudakkU naDuve hottina iTTaLadalli vyatyAsavide embudannu illi gamanisabahudu.

esakapadada himbottina paricerUpavannu nEravAgi hesarupada dondige baLasidalli, adu ‘esaka solluhottina modalu naDedide’ endiSTE tiLisaballudu; idakke badalu, esakapadada himbottina jODisuva rUpadondige iru padada paricerUpavannu baLasidalli, adu mElina huruLinondige, ‘solluhottinalli esakada pariNAma IgalU uLidide/illa’ emba heccina sangatiyannU tiLisuttade.

(25ka) bOninalli bidda huli (25ca) bOninalli biddiruva huli (25Ta) bOninalli biddidda huli

(25ca) sollige huli IgalU bOninallide emba huruLide, mattu (25Ta) sollige adu Iga bOninallilla emba huruLide; Adare, (25ka) sollininda nEravAgi I eraDu huruLugaLalli ondannU paDeyalu baruvudilla; yAkendare, adannu A eraDu sandarba gaLallU baLasalu baruttade.

allagaLeyuva rUpagaLa baLakeyallU intahadE vyatyAsavannu kANa

bahudu:

(26ka) nIvu hELada sangati (26ca) nIvu hELirada sangati

(ca) jODisuva rUpagaLu: esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada modalesakada jODisuva rUpavannu baLasidalli, adara baLika tiLisiruva esakavannu modalaneya esakavannu mugisi tusu hottina baLika naDesalAyitemba huruLu siguttade; endare, illi iru pada tiruLesaka

padavAgi baLakeyAgideyallade neravesakapadavAgi baLakeyAgiruva hAge tOruvudilla.

esakapadada modalesakada jODisuva rUpavannu mAtravE baLasuvu dakkU, adarondige iru padada modalesakada jODisuva rUpavannU baLasuvudakkU naDuviruva I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:

(27ka) avanu manege hOgi hindirugida. (27ca) avanu manege hOgiddu hindirugida.

(27ka) sollige Ata manege hOda kUDalE hindirugida emba huruLu baraballudu; Adare, (27ca) sollige antaha huruLilla. ‘Ata manege hOgi svalpa hottu alliddu banda’ emba huruLu adakkide.

I sikkalu rUpakke munde baruva esakada kAraNavannu tiLisuva

huruLU ide:

(27Ta) avanu

tannallidda haNavannellA

kaLakonDiddu, Iga

UTakkE gatiyilladantAgide.

I iTTaLadalli irutta, iralu mattu irade padarUpagaLa baLake

tumbA kaDime.

(Ta) bEDikeya rUpa: esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada bEDikeya rUpavannu baLasiruvallU esakada baLika iruhavirabEkendu tiLisalAguttade; hAgAgi, illU iru pada tiruLesakapadavAgiyE baLakeyAgideyendu hELabahudu:

(28ka) tusu hottu kuLitiru. (28ca) Ata I kelasavannu mADirali.

(ta) udu-hesarurUpagaLu: esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada udu-hesarurUpagaLannu baLasiruvalli adara paricerUpagaLannu baLasiru

valli kANisidantaha huruLE kANisuttade; himbottina hesarurUpavannu baLasidalli esakada pariNAma solluhottinalli uLidillavemba huruLu, mattu mumbottina hesarurUpavannu baLasiruvalli adu uLidideyemba huruLu siguttade:

(29ka) avaru namma manege bandudu ellarigU santOSa. (29ca) avaru namma manege bandiruvudu ellarigU santOSa. (29Ta) avaru namma manege bandiddudu ellarigU santOSa.

‘avaru namma maneyalli IgalU iddAre’ emba huruLu (29ca) solligide, mattu ‘Iga illa’ emba huruLu (29Ta) solligide; Adare, (29ka) sollige I eraDu huruLugaLalli nEravAgi yAvudU illa.

iru padada allagaLeyuva udu-hesarurUpa (iradudu) heccu baLakeyallilla; adara badalu illa padada illadudu emba rUpavE baLakeyAguttade. Adare, I rUpavannu esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige baLasidAga A esakapadada udu-hesaru rUpakke doreyuva huruLiginta bEre huruLu siguvudillavAda kAraNa, antaha sikkalu rUpa baLakeyalliruva hAge kANisuvudilla:

(29ta) ?avaru namma manege bandiradudu bEsarada sangati. (29pa) ?avaru namma manege bandilladudu bEsarada sangati. (29ga) avaru namma manege bAradudu bEsarada sangati.

ಕನ್ನಡ →

5.3.3 toDaguva iTTaLa

toDaguva hottina iTTaLavannu tiLisalu, tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada padarUpagaLannu baLasalAguttade; Adare, I iTTaLada baLakeyalli halavu kaTTupADugaLive. ettugegAgi, iru padada mumbottina konerUpagaLalli, uLikegurtada OreNikeya rUpa mAtra I iTTaLadalli baruttade, mattu adU baLakeya huruLinalli mAtra baruttade.

idallade, iru padada arike rUpagaLalli yAvudU idarondige

baruva hAge kANisuvudilla.

idara baLika iru padada naDurUpagaLalli jODisuva rUpagaLa

baLakeyU tumbA kaDime.

(1) iru padada konerUpagaLa baLake esakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasi solluhottina baLika toDaguva esakavannu, mattu himbottina rUpavannu baLasi solluhottiginta modalu toDaga lidda esakavannu tiLisalAguttade:

(30ka) avaru EnO hELaliddAre. (30ca) avaru EnO hELaliddaru.

illi gamanisabEkAgiruva ondu mukyavAda viSayavEnendare, mAresakada jODisuva rUpavannu sAmAnyavAgi eraDu esakagaLalli ondu innondara baLika naDeyuttade embudannu tiLisuvudakkAgi baLasa lAguttade: Ata bareyalu kuLita emba sollige ‘Ata kuLita baLika bareyalu toDaguttAne’ emba huruLide. hOgalu hELida (‘hOgu vudu hELida baLika’), tinnalu koTTa (‘tinnuvudu koTTa baLika’) emballU intahadE huruLannu kANabahudu.

hAgAgi, tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada himbottina rUpavannu baLasidAgalella, adu hinde naDediruva toDaguvikeyannu tiLisuva badalu, hinde naDeyabEkidda, Adare nijakkU naDeyadidda toDaguvikeyannu tiLisuttade. idannu mEle (30ca) solli nalli kANabahudu; adu ‘avaru EnO hELaliddaru, Adare hELalilla’ emba huruLannu koDuttade.

keLage koTTiruva sollugaLallU intahadE huruLannu kANabahudu.

(31ka) avaru nammallige Aru ganTege baraliddaru. (31ca) nAnu oLage bandAga Ake EnO hELaliddaLu. (31Ta) nIvu baruva modalE nAnAtanannu kANalidde. (31ta) I maneyannu bADigege koDaliddevu.

‘avaru Aru ganTege baraliddaru, Adare bEre yAvudO kAraNa kkAgi baralilla’ emba huruLu (31ka) solligide; uLida (31ca-ta) sollugaLigU intahavE allagaLeyuva huruLiruvudannu gamanisa bahudu.

innondu viSayavEnendare, iru padada Ipottina rUpakke sollu hottina baLika naDeyaliruva toDaguvikeyannu tiLisuva huruLide. hAgAgi, adara mumbottina rUpakke sAmAnyavAgi baLakeyalliruva esakavannu tiLisuva huruLu mAtra iruttade. idallade, mumbottina konerUpagaLalli uLikegurtada OreNikeya rUpa mAtra I iTTaLadalli baLakeyAguttade:

(32ka) avarige EnAdarU hELaliruttade. (32ca) *avaru EnannO hELaliruttAre. (33ka) sanje namage elligAdarU hOgaliruttade. (33ca) *sanje nAvu elligO hOgaliruttEve.

mElina iTTaLadalli uLikegurtada OreNikeya rUpada badalu bEre rUpagaLannu baLasalu baruvudilla embudannu (32ca) mattu (33ca) sollugaLu sariyalla embudarinda tiLiyabahudu.

mEle tiLisida hAge, iru padada konerUpagaLalli tiLisuva rUpa gaLu mAtra I iTTaLadalli baLakeyAguttavallade, arikeya rUpagaLu baLakeyAguvudilla:

(34ka) *avanu nALe baralirali. (34ca) *nALe sanje nIvu bEgane hOgaliri.

(2) iru padada naDurUpagaLa baLake esakapadagaLa mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada jODisuva rUpagaLa baLake tumbA kaDimeyendu hELabahudu; uLida naDurUpagaLella sAkaSTu baLakeyallive. ivugaLalli mumbottina mattu himbottina paricerUpagaLa baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:

(35ka) nALe mADaliruva kelasavannu ivattE mADi. (35ca) ninne mADalidda kelasavannu ivattu mADidare hEge?

(35ca)dalli bandiruva mADalidda rUpakke ‘mADiralilla’vemba

allagaLeyuva oLahuruLU ide embudannu gamanisabahudu.

iru padavannu I rIti mAresakada jODisuva rUpadondige neravesakapadavAgi baLasuva badalu, A rUpakke kke oTTannu sErisi, adara baLika tiruLesakapadavAgiyU baLasalu baruttade (mADalikkiruva kelasa, mADalikkidda kelasa).

mADalirada emba allagaLeyuva rUpada baLake tumbA kaDime. iru padada bEDikeya rUpada baLakeyannu keLagina sollinalli kANa

bahudu:

(36ka) avanigEnAdarU hELaliddare IgalE hELali.

intaha kaDegaLallU iru padada bEDikeya rUpavannu nEravAgi mAresakada jODisuva rUpadondige baLasuva badalu, A jODisuva rUpakke kke oTTannu sErisi adara baLika tiruLesakapadavAgi baLasuvudE heccu. idannu keLagina (36ca) sollinalli kANabahudu:

(36ca) avanigEnAdarU hELalikkiddare IgalE hELali.

iru padada udu-hesarurUpada baLakeyannu keLagina sollugaLalli

kANabahudu; ike-hesarurUpa I iTTaLadalli baLakeyAguvudilla:

(37ka) nIvu hELaliruvudannu ondu kAgadadalli baredu koDi. (37ca) avanu hELaliddudu avanallE uLiyitu. (37Ta) *nimma hELaliruvikeyannu ondu kAgadadalli baredu

koDi.

(37ca)dalli bandiruva hELaliddudu emba himbottina hesaru

rUpakke allagaLeyuva huruLU ide embudannu gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.3.4 munduvariyuva iTTaLa

tiruLesakapadada oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada padarUpagaLannu baLasi munduvariyuva iTTaLavannu paDeyalAguttade. I iTTaLadalli iru padada heccina padarUpagaLU baLakeyAgaballuvu.

(1) iru padada konerUpagaLa baLake munduvariyuva iTTaLadalli iru padada himbottu, Ipottu, mattu mumbottu emba mUru bageya konerUpagaLa baLakeyannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(38ka) nAnu kada teredAga Ata nidde mADuttidda. (38ca) ganTe enTAdarU Ata nidde mADuttiddAne. (38Ta) nIvu baruvAga Ata nidde mADuttiruttAne.

(38ka) sollige ‘nidde mADuva esakada munduvariyuvike’ sollu hottina modalu naDeyuttittu’ emba huruLide; idakke badalu, (38ca) sollige ‘adu solluhottinalli naDeyuttittu’ emba huruLu, mattu (38Ta) sollige ‘adu solluhottina baLika naDeyuttittu’ emba huruLide.

oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada himbottina rUpavannu baLasiruva sikkalu rUpakke munduvarikeya huruLina badalu bErondu bageya huruLu bandiruvudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(39ka) maduvege avaru karediddare hOguttidde. (39ca) kayge sikkiddare eraDETu koDuttidda. (39Ta) pAsAgiddare pArTi koDisuttiddaLu. (39ta) dIpa iddare Oduttidda.

(39ka) sollinalli bandiruva hOguttidde rUpakke mundu varikeya huruLilla; idakke badalu, sollina modalige bandiruva bEDikeya oLasollu tiLisuva esaka (‘maduvege kareyuvudu’) naDe diddare ADuganu Enu (‘maduvege hOguvudu’) mADuttidda embu dannu adu tiLisuttade; idallade, bEDikeya esaka naDedilla (‘maduvege karediralilla’), mattu adannavalambisiruva esakavU naDedilla (‘ADuga maduvege hOgiralilla’) emba oLahuruLU A solligide. uLida (39ca-ta) sollugaLallU hIgeyE.

bEDikeya oLasollannu nEravAgi baLasadiddarU, adu tiLisuva viSaya sandarbadinda gottAguva hAgiddalli I iTTaLakke mElina huruLu baraballudu embudannu keLagina sollinalli kANabahudu:

(39pa) nAnu ondu sinemakkAdarU hOguttidde.

mElina sollige ‘nAnu sinemAkke hOgalilla’ emba huruLide, mattu adarondige ‘avaru ivattu baruvudillavendu modalE gottA giddare’ embantaha bEDikeya oLasollannU baLasalu baruttade embu dannu gamanisabahudu.

arikeya konerUpagaLannU I iTTaLadalli baLasalu baruttade; idakke

kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:

(40ka) avanu tusu hottu Oduttirali. (40ca) bassu baruvallivarege mAtanADuttirONa. (40Ta) aSTu hottu nAnilli Enu mADuttirali?

(2) iru padada naDurUpagaLa baLake munduvariyuva iTTaLadalli iru padada paricerUpagaLannu baLasalu baruttade embudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(41ka) mAtanADuttiruva hAge avanu sattuhOda.
(41ca) mAtanADuttidda hAge avanu keLage bidda.

mElina sollugaLannu gamanisidAga, iru padada mumbottina paricerUpa mattu himbottina paricerUpagaLa baLakeya naDuve vyatyAsavE illada hAge kANisuttade. Adare, munde naDesabEkAgiruva esakavannu tiLisuvalli mumbottina paricerUpavannu mAtra baLasalu baruttade:

(42Ta) mAtanADuttiruva hAge idannu kuDidubiDi. (42pa) *mAtanADuttidda hAge idannu kuDidubiDi.

munduvariyuva iTTaLadalli iru padada jODisuva rUpagaLannu baLasuvudu tumbA kaDime. ettugegAgi, hOguttiralu emba sikkalu rUpada badalu hOguttiruvAga embudannu baLasuvudE heccu. hAgeyE, hOguttiddu mattu hOguttirutta embavugaLa baLakeyU tumbA kaDime.

bEDike rUpada baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(43ka) avaru kate hELuttiddare ellarU niddemADadiruttAre. (43ca) Tivi nODuttiddare avarige UTavU bEDa.

iru padada udu-hesarurUpagaLannu baLasiruvudakke eraDu ettuge

gaLannu keLage koDalAgide:

(44ka) nIvu hELuttiruvudEnendu nanage gottAguvudilla. (44ca) nIvu hAge hELuttiddudannu nAnu halavu bAri kELidde.

ಕನ್ನಡ →

5.3.5 iru padada baLakeyalli tiLivina hottu

iru padavannu tiruLesakapadavAgi baLasiruva sollugaLalli hottina pattugeyannu vivarisabEkAdAga, sollina hottu mattu iruhada hottu emba eraDu bageya hottugaLannu mAtravallade, tiLivina hottu emba mUranE bageya hottannU baLasikoLLabEkAguttade embudannu mEle (5.2.5ralli) vivarisalAgittu.

ettugegAgi, rAju maneyallidda emba sollinalli iru padada himbottina idda rUpavannu baLasalAgide; Adare, I sollu ‘rAju Iga (endare solluhottinalli) maneyallilla’ endEnU tiLisuvudilla; hAgAgi, adu ‘solluhottina modalidda rAjuvina iruvikeyannu tiLisuttade’ endiSTE hELuva badalu, ‘tiLivina hottinalli (endare yAva hottina kuritAgi Atana iruvikeyannu tiLisabEkAgideyO A hottinalli) avana iruvikeyittu, mattu A hottu solluhottiginta modalinadu embudAgi tiLisuttade’ endu hELabEkAguttade.

solluhottinalli rAjuvina iruvike elliruttade embudu illi mukyavalla; mattu hAgAgi, A viSayada kuritAgi ADuganu EnannU hELuttilla endU hELabahudu.

mEle (5.3.1-4)ralli vivarisidantaha esakagaLa ‘hottina iTTaLa’ vannu tiLisuva sikkalu rUpagaLalliyU iru padavannu baLasalAguttide; hAgAgi, illiyU sollina hottu mattu esakada hottu emba eraDu hottugaLondige tiLivina hottu emba mUraneyadondu hottannu baLasikonDalli, esakagaLa ‘hottina iTTaLa’vannU ondu bageya ‘hottina pattuge’yAgi vivarisalu baruttade.

Adare, idakkAgi esakada hottina badalu esakakke sambandisida ondu iruhada hottannu tiLivina hottembudAgi irisikoLLabEkAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:

(45ka) nAlku ganTege Ata horage hOguttAne. (45ca) nAlku ganTege Ata horage hOgiruttAne.

(45ka)dalli hOgu esakapadada mumbottina suLurUpavannu (hOguttAne embudannu) baLasalAgide, mattu adu ‘esakahottu solluhottina baLikaddu’ embudAgi A eraDu hottugaLa naDuviruva pattugeyannu tiLisuttade.

idakke badalu, (45ca)dalli adE esakapadada sikkalurUpavannu (hOgiruttAne embudannu) baLasalAgide; idaralli hOgi emba modalesakada rUpa A esakada konegoLLuvikeyannu tiLisuttade; mattu, adara baLika bandiruva iru padada mumbottina iruttAne rUpa A konegoLLuvikeyu solluhottina baLika naDeyuttade embudannu tiLisuttade embudAgi mEle vivarisalAgide.

hIge vivarisuva badalu, hOgi embudu ‘tiLivina hottige modalu esakakke sambandisidantaha ondu iruhada hottu baruttade’ embudannu tiLisuttade, mattu iruttAne embudu ‘A iruhada hottu solluhottina baLika baruttade’ embudannu tiLisuttade embudAgiyU vivarisalu baruttade.

idallade, I (45ca) sollinalli bandiruva nAlku ganTege emba paricenuDita adu tiLisuva esakada ‘tiLivina hottu’ yAvudu embudannu tiLisuttade embudAgiyU hELabahudu.

hIge vivarisuva mUlaka, hottina pattugegU hottina iTTaLakkU naDuve heccu hattirada sambandavideyembudannU tOrisikoDalu baruttade; yAkendare, I vivaraNeyalli hottina iTTaLavannU ondu pattugeya rUpadalli kANalAgide.

hottina iTTaLadalli (1) esaka konegonDa baLika kANisikoLLuva iruha, (2) esaka toDaguvudakkinta modalu kANisikoLLuva iruha, mattu (3) esaka naDeyuttiruvAga kANisikoLLuva iruha embudAgi mUru bageya esakakke sambandisida iruhagaLannu tiLivina hotti

nondige sambandisalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollu gaLannu gamanisabahudu:

(46ka) nAlku ganTe hottige avanu manege hOgidda. (46ca) nAlku ganTe hottige avanu manege hOgalidda. (46Ta) nAlku ganTe hottige avanu manege hOguttidda.

(46ka)dalli ‘manege hOguva’ esaka tiLivina hottinalli (endare nAlku ganTe hottige) modalu naDedittu, mattu adu naDeda (kone gonDa) baLikada iruha A hottinallittu embudAgi tiLisalAgide; idakke badalu, (46ca)dalli ‘manege hOguva’ esaka tiLivina hottinalli innU toDagilla, mattu A toDaguvikeya hindina iruha A hottina llittu embudAgi tiLisalAgide; mattu (46Ta)dalli ‘manege hoguva’ esaka tiLivina hottinalli naDeyuttide, (endare adu A hottige modalE toDagide mattu A hottinalli konegonDilla), mattu adara toDagikeya baLikada iruha tiLivina hottinallittu embudAgi tiLisu ttade.

mElina vivaraNeyannu bembalisuvantaha kelavu baLakegaLU kannaDa dallive. ettugegAgi, Agu padadondige iru padada Ipottina rUpa vannu baLasi paDediruva sikkalu rUpakke halaveDegaLalli ondu iruha vannu tiLisuva huruLideyallade, adara modalu esakavondu kone gonDide emba huruLilla. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(47ka) Akeya sIre biLiyAgide. (47ca) I bAviya nIru uppuppAgide. (47Ta) avaLa tuTi kempAgide.

mElina sollugaLalli Agide embudu ondu iruhavannu tiLisutta dallade, ‘esaka konegonDide’ embudannu tiLisuvudilla. Akeya sIre modalinindalU biLiyAgiyE iddirabahudu, mattu avaLa tuTi huTTinindalU kempAgiyE iddirabahudu. hAgAgi, tiLivina hottina lliruva iruhavE illi mukyavallade, adakke hindirabahudAgidda esaka valla.

keLagina sollugaLallU esakada mugitAyakkinta adara baLikada

iruhavE heccu mukyavAgi kANisuttade:

(48ka) I kurci muridide. (48ca) I vAcu keTTuhOgide. (48Ta) bAgilu teredide.

(48ka) sollannu mukyavAgi kurciya ivattina pariceyentahadu embudannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttadallade, hinde adu entaha esakakke (muriyuva esakakke) oLagAgittu embudannu tiLisuvudakkAgi alla; (48ca-Ta) sollugaLallU hIgeyE.

ಕನ್ನಡ →

5.3.6 hottina pattuge mattu hottina iTTaLa: kelavu vyatyAsagaLu

hottina pattugegU hottina iTTaLakkU naDuviruva mukya vyatyAsa vEnendare, hottina pattuge ondu esakakke hottinondigiruva hora sambandavannu tiLisuttade, mattu hottina iTTaLa adakkEnE hotti nondigiruva oLa sambandavannu tiLisuttade.

ondu iDI esakakkU adannu tiLisuva solligU naDuviruva hottina sambandavannu, illavE adakkU bErondu esakakkU naDu viruva hottina sambandavannu hottina pattuge tiLisuttade; hAgAgi, adu esakada hora sambandavannu tiLisuttade endu hELabahudu; idakke badalu, ondu esakada toDaguvike, munduvariyuvike illavE konegoLLuvikegU solligU naDuviruva hottina sambandavannu hottina iTTaLa tiLisuttade; hAgAgi, adu esakakke hottinondigiruva oLa sambandavannu tiLisuttadeyendu hELabahudu.

hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLigU hottina pattuge yannu tiLisuva suLurUpagaLigU naDuve bEreyU kelavu mukyavAda vyatyAsagaLive:

(1) solluhottiginta modalu naDediruvantaha ondu esakavannu tiLisuva suLurUpagaLannu ondu kanDitavAda hottinalli naDediruva esakagaLannu tiLisuvalli mAtra baLasalu baruttade; idakke badalu, sollu hottiginta modalu naDediruva esakada konegoLLuvikeyannu tiLisuva sikkalu rUpagaLannu baLasuvalli antaha kaTTupADilla:

(50ka) Ata mUranE tArIkige banda. (50ca) Ata eraDu mUru dinagaLa hinde bandidda. (50Ta) *Ata eraDu mUru dinagaLa hinde banda.

‘Ata bandudu yAvAga’ embudannu kanDitavAgi ondu sollu tiLisadiddalli, adaralli banda embudannu baLasalu baruvudilla embu dannu (50Ta) sollu sariyAgilla embudarinda tiLiyabahudu.

(2) idallade, suLusollugaLige avu tiLisuva esakagaLu omme mAtra naDediveyemba huruLide; Adare, hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLige avu tiLisuva esakagaLu A rIti omme mAtra naDediveyemba huruLilla; avu eSTu bAri bEkiddarU naDedirabahudu. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(51ka) nAnu Akeyannu mAtanADiside. (51ca) nAnu Akeyannu mAtanADisiddEne. (51Ta) nAnu Akeyannu mAtanADisidde.

(51ka) sollige ‘omme mAtra mAtanADiside’ emba huruLide; Adare, (51ca) mattu (51Ta) sollugaLannu halavu bAri mAtanADi siruvallU baLasalu baruttade.

(3) baLakeya huruLu bandiruvalli (endare, iru padada Ipottina rUpavannu baLasiruvalli), hottina iTTaLada sikkalu rUpakke ‘ittIcege’ emba huruLide; Adare, hottina pattugeya suLu rUpakke antaha huruLilla:

(52ka) tarakAri taralu santege hOguttALe. (52ca) tarakAri taralu santege hOguttiddALe.

(52ca) sollige Ake ‘ittIcege hOgatoDagiddALe’ emba huruLu

ide, Adare (52ka) sollige I huruLilla.

(4) iru padada mumbottina rUpavannu baLasiruva hottina iTTaLakke ‘AgAga’ emba huruLide; Adare hottina pattugeya suLu rUpakke I huruLilla.

(53ka) tarakAri taralu Ata sAgarakke hOguttAne. (53ca) tarakAri taralu Ata sAgarakke hOguttiruttAne.

(53ka) sollu munde naDeyaliruva ondu esakavannu tiLisa bahudu, illavE baLakeyalliruva ondu esakavannu tiLisabahudu;

Adare, (53ca) sollu idakkinta bErAgiruva ‘AgAga hOguttAne’ emba huruLannu koDuttade.

(5) ondu esakada baLika naDediruva esakavannu modalu hELi, modalu naDediruvudannu AmEle hELabEkAgiruvalli hottina pattugeya suLu rUpada badalu hottina iTTaLada sikkalu rUpavannu baLasalAguttade:

(54ka) avanu bengaLUrige nAlku ganTe bassinalli hOda; ava nannu bILkoDalu nAvu mUvarU hOgiddevu. (54ca) avanu ivattu manege taDavAgi hindirugida; avanige

ApIsinalli tumbA kelasaviddirabEku.

(54Ta) manege bandakUDalE yArigU kAyade Ata UTa

mADida; Atanige tumbA hasivAgiddirabEku.

(54ta) Atanige tumbA hasivAgittu; hAgAgi, Ata manege banda

kUDalE yArigU kAyade UTa mADida.

mEle (54ka) tiLisuva eraDu esakagaLalli modalaneyadu eraDane yadara baLika naDedide; hAgAgi, eraDaneya esakavannu tiLisalu hOgiddevu emba sikkalu rUpavannu baLasalAgide. (54ca) mattu (54Ta)gaLallU hIgeyE.

Adare, (54ta)dalli bandiruva eraDu esakagaLalli modalaneyadu modalu naDedide, mattu eraDaneyadu adara baLika naDedide; hAgAgi, illi baLakeyAgiruva eraDaneya sollinalli sikkalu rUpavannu baLasa bEkAgi baralilla.

(6) munde naDeyabahudAda esakavannu bErondu esakakke bEDike yAgi tiLisalu himbottina suLurUpavannu re oTTinondige baLasa lAguttade; idakke badalu, hinde naDedirabahudAda (Adare naDeyadidda) naDeyada esakakke bEDikeyAgi tiLisalu esakavannu bErondu himbottina konegoLLuva sikkalu rUpavannu baLasalAguttade:

(55ka) nAnu pETege hOdare ninagondu sIre taruttEne. (55ca) nAnu pETege hOgiddare ninagondu sIre taruttidde. (56ka) avaru manege bandare haNa koDuttEne. (56ca) avaru manege bandiddare haNa koDuttidde.

(55ka)dalli munde naDeyabahudAda bEDikeyannu tiLisalu hOde emba suLurUpakke re oTTannu sErisalAgide, mattu (55ca)dalli hinde naDedirabahudAda (Adare naDeyadidda) bEDikeyannu tiLisalu hOgidde emba sikkalu rUpakke re oTTannu sErisalAgide embudannu gamanisa bahudu.

(7) hottina pattuge mattu hottina iTTaLagaLu esakada bEre bEre horigegaLannu tAguttave (5.7 nODi). hottina pattuge esakada kogeta vannu (varNaneyannu) badalAyisalu hOguvudilla; adakkU sollina hottigU (illavE bErondu esakada hottigU) naDuviruva sambanda vannaSTE adu tiLisuttade.

idakke badalu, hottina iTTaLa esakada kogetavannE badalAyisu ttade; yAkendare, esakada bEre bEre amSagaLalli ondannu mAtravE adu kogetakke baLasikoLLuttade. hAgAgi, hottina iTTaLa nEravAgi esakada modalaneya horigeyannu tAguttade, mattu hottina pattuge adara eraDaneya horigeyannu tAguttade endu hELalu baruttade.

ಕನ್ನಡ →

5.4 hottina iTTaLa mattu esakada iTTaLa

mEle 5.1.3ralli tiLisida hAge, esakapadagaLigiruva hottina iTTaLavannu kannaDadalli eraDu holabugaLa mUlaka tiLisalu baruttade: esakapadada Aykeya mUlaka ‘esakada iTTaLa’vannu tiLisuvudu ondu holabu; mattu esakapada jODisuva rUpagaLondige iru neravesakapadada pada rUpagaLannu baLasiruva sikkalu rUpada mUlaka ‘hottina iTTaLa’vannu tiLisuvudu innondu holabu.

I eraDu bageya holabugaLalli eraDaneyadara baLakeyannu mEle (5.3)ralli vivarisalAgide. Adare, hIge vivarisuvAga, esakapadagaLi giruva avugaLadE Ada hottina iTTaLagaLu (endare, avugaLa esakada iTTaLagaLu) A baLakeya mEle entaha pariNAmagaLannu naDesaballuvu embudannu gamanisiralilla.

nijakkU ondu sollu tiLisuva esakakke yAva rItiya hottina iTTaLavide embudu I eraDu holabugaLa mElU avalambisiruttade; endare, sollugaLalli baLakeyAguva sikkalu rUpagaLige, avugaLalli bandiruva tiruLesakapadagaLannavalambisi, bEre bEre bageya hottina

iTTaLagaLu huruLugaLAgi kANisikoLLaballuvu. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu hOlisi nODabahudu:

(1ka) avanu tumbA hottu Oduttidda. (1ca) avanu tumbA hottu kada taTTuttidda.

(1ka) sollu ‘Atanu Oduva ondu esaka tumbA hottu naDeyu ttittu’ embudannu tiLisuttade; Adare idakke badalu, (1ca) sollu ‘kada taTTuva halavAru esakagaLu tumbA hottu naDeyuttidduvu’ embu dannu tiLisuttade. (1ka) mattu (1ca) sollugaLa naDuviruva I vyatyAsakke Odu mattu taTTu esakapadagaLa naDuviruva esaka iTTaLagaLa vyatyAsavE kAraNa: Odu pada munduvarisaballa esakavondannu tiLisu ttade; Adare, (kada) taTTu embudu ondu caNadalli konegoLLuva, mattu munduvarisalAgada esakavondannu tiLisuttade.

kannaDada esakapadagaLalli entaha esaka iTTaLagaLu kANisikoLLuttave, mattu avu hEge sikkalu rUpagaLu tiLisuva hottina iTTaLavannu mArpaDisuttave embudannu keLage vivarisalAgide:

ಕನ್ನಡ →

5.4.1 esaka mattu iruha

kannaDadalli iru pada mAtra adara ellA rUpagaLallU ondu iruha vannu tiLisuttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

rAju maneyalliddAne.

(2ka) (2ca) avaru allE irali. (2Ta) cenDu bAviyoLagittu. (2ta) buTTiyalliruva haNNu cannAgide.

kelavu esakapadagaLannu baLakeya huruLinalli baLasidAga avakke iruha vannu tiLisuva huruLu siguttade; esakapadagaLa mumbottina suLurUpa gaLannu, mattu avugaLa oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padavannu baLasiruva sikkalu rUpagaLannu I rIti baLakeya huruLinalli baLasalu baruttade, mattu intaha baLakegaLalli kelavu esakapadagaLige iruhada huruLu siguttade. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDa lAgide:

(3ka) avanige raSyan baruttade. (3ca) A gellu nanage eTakuttade. (3Ta) avanige raSyan baruttittu. (3ta) avanu nimmannu nambuttidda.

mElina sollugaLalli bandiruva esakapadagaLella iruhagaLannu tiLisu ttavallade, esakagaLannu tiLisuvudilla embudannu gamanisabahudu. I esakapadagaLannE bEre rUpagaLalli baLasidevAdare, avakke esakavannu tiLisuva huruLE siguttade:

nanage raSyan bantu. (4ka) (4ca) A gellu nanage eTakalilla. (4Ta) avanu nimmannu nambabahudu.

I esakapadagaLa allagaLeyuva udu-hesarurUpakkU adara mumbottina rUpadalli iruhavannu tiLisuva huruLu baraballudu; Adare, himbottina rUpadalli I huruLilla:

(5ka) avanu nimmannu nambuvudilla. (5ca) avanu nimmannu nambalilla.

iruha mattu esakagaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive; avugaLalli

mukyavAda kelavannu keLage koDalAgide:

(1) iruhagaLige esakagaLa hAge hantagaLilla; ellA hottinallU avu ondE bageyavAgiruttave. avugaLalli badalAvaNegaLu naDeyu ttiveyAdare, avu iruhavAgi uLiyade, esakavAgi biDuttave.

(2) Adare, iruhagaLige esakagaLa hAge ellegaLiraballudu; endare, avu ondu hottinalli modalAgi innondu hottinalli konegoLLa bahudu. idallade, I ellegaLa naDuviruva iruvike tIrA cikka dAgiyU iraballudu, mattu tumbA doDDadAgiyU iraballudu:

(6ka) Ata I maneyalli eraDu varSa idda. (6ca) adu aydu nimiSa kempagittu. (6Ta) avanu alliddaSTu divasa Akeyannu nambuttidda.

(6ka) tiLisuva iruha eraDu varSagaLaSTu uddaddu, mattu (6ca) tiLisuva iruha aydu nimiSagaLaSTu cikkadu embudannu gamanisa bahudu.

(3) iruhagaLa ellA tunDugaLU ondE teranAgiruttave; hAgAgi, ondu iruhavannu tunDumADidAgalU adu modalidda iruha vAgiyE uLiyuttade. idakke badalu, dATu embantaha esakada ondu tunDu adara toDagike, munduvarike, illavE mugitAyavannu mAtravE tiLisaballudu; hAgAgi, adu modalidda esakavAgiyE uLi yuvudilla.

(4) ellA iruhagaLU avugaLa ellegaLa naDuve munduvariyu ttiruttave; hAgAgi, avugaLa baLakeyalli, esakapadagaLa baLakeyalliruva hAge, munduvariyuvavu mattu munduvariyadavu emba vyatyAsa vannu kANalu baruvudilla. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisa bahudu:

(7ka) avanu bandAnendu nanage anisuttade. (7ca) avanu bandAnendu nanage anisuttide.

(7ka)dalli anisuttade emba anisu padada mumbottina suLu rUpavannu baLasalAgide, mattu (7ca)dalli adE padada oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasa lAgide. I eraDu rUpagaLigU heccukaDime ondE huruLide embu dannu gamanisabahudu.

(5) esakagaLondige bEkendE embudannu baLasalu baruttade;

Adare, iruhagaLondige adannu baLasalu baruvudilla:

(8ka) Ata bEkendE bAgilige kempu baNNa haccuttiddAne. (8ca) *Ata bEkendE maneyalliddAne. (8Ta) Ata bEkendE maneyalli uLididdAne.

maneyalliddAne embudu ondu iruhavannu tiLisuttade; hAgAgi, adarondige bEkendE embudannu baLasiruva (8ca) sollu sariyA gilla; idakke badalu, maneyalli uLididdAne mattu baNNa haccu ttiddAne embavu esakagaLannu tiLisuttave; hAgAgi, avugaLondige

bEkendE embudannu baLasiruva (8Ta) mattu (8ka) sollugaLu sari yAgive.

Adare, esakagaLallU Aguga illavE mADugana hiDitadalliruvavu mattu hiDitadallilladavu embudAgi eraDu bagegaLannu gurutisalu baruttiddu, avugaLalli hiDitadalliruva esakagaLu mAtra mElina bEkendE embudarondige baraballuvu:

(9ka) Ata bEkendE nIru cellida. (9ca) *Ata bEkendE siTTAda.

siTTAguvudu illavE Agadiruvudu Agugana hiDitadallilla; hAgAgi, adarondige bEkendE embudannu baLasiruva (9ca) sollu sariyAgilla.

ಕನ್ನಡ →

5.4.2 esakapadagaLa bagegaLu

kannaDada esakapadagaLu mukyavAgi mUru bageya esakada iTTaLagaLalli kANisikoLLuttaveyendu hELabahudu. ivannu varNisuvudakkAgi eraDu paricegaLannu baLasabEkAguttade: avu tiLisuva esakagaLannu mundu varisalu baruttadeyE embudondu, mattu avakkondu mugitAya embudideyE embudinnondu.

(ka) munduvarike: taTTu, ode, kuTTu, nege, kuttu modalAda kelavu esakagaLu ondu caNadalli mugidu hOguttave; hAgAgi, avannu munduvarisalu baruvudilla; idakke badalu, Odu, hADu, ODu, kuNi, tinnu modalAda bEre kelavu esakapadagaLannu munduvarisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(10ka) avanondu kate pustaka Odida. (10ca) avanondu kate pustaka Oduttidda. (11ka) avanu kada taTTida. (11ca) avanu kada taTTuttidda.

(10ka) sollu ‘Oduva esaka naDeyitu’ endiSTE tiLisuttade, mattu (10ca) sollu ‘Oduva esaka munduvariyuttittu’ embudannu tiLisu ttade.

idE rItiyalli, (11ka) sollu ‘kada taTTuva esaka naDeyitu’ endiSTE tiLisuttade; Adare, (11ca) sollu A rIti ‘kada taTTuva esaka munduvariyuvu’dannu tiLisuva badalu, ‘Ata halavu bAri kadavannu taTTuttidda’ emba huruLannu koDuttade. taTTu pada tiLisuva esaka ondu caNadalli naDeduhOguva kAraNa, adannu munduvarisalu baruvudilla.

esakapadagaLa huruLugaLalli kANisuva I vyatyAsavannu caNadesaka mattu sAguvesaka emba eraDu padagaLa mUlaka hesarisabahudu; taTTu embudu ondu caNadesaka, mattu Odu embudu ondu sAgu vesaka.

idallade, dATu, kaTTu, ELu, koDu modalAda bEreyU halavu padagaLu munduvarisabahudAda esakagaLannu tiLisuttave; Adare, avakkU mEle vivarisida sAguvesakagaLigU naDuve vyatyAsavide; idannu keLage koTTiruva eraDanE pariceya mUlaka vivarisabahudu:

(ca) mugitAya: dATu, kaTTu, ELu, talapu, koDu modalAda padagaLu tiLisuva esakagaLige ondu mugitAya illavE kone embudide; idakke badalu, Odu, Iju, kuNi, tinnu, kudi, aLu modalAda padagaLu tiLisuva esakagaLige A rIti ondu mugitAya illavE kone embudilla. I eraDu bageya esakapadagaLa naDuvina vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(12ka) avanu hoLe dATida. (12ca) avanu hoLe dATuttiddAne. (13ka) avanu manege ODida. (13ca) avanu manege ODuttiddAne.

dATu pada tiLisuva esakavannu naDesabEkiddare, obba vyakti dATalu toDagabEku, AmEle dATuva kelasavannu naDesabEku, mattu AmEle hoLeya innondu daDavannu talapabEku; toDagu, munduvarisu mattu konegoLisu emba I mUru kelasagaLannu Ata naDesidAga mAtra, Ata hoLe dATida endu hELaballevu. ivugaLannu naDesu ttiruvavanu A esakavannu naDuveyE nillisidanAdare, hAge hELalu baruvudilla.

hAgAgi, avanu hoLe dATuttiddAne emba (12ca) sollannu baLasidAga, ‘dATuva esakada eraDanE kelasavannu Ata naDesuttiddAne’ emba huruLu mAtra dorakuttade; Adare, Atana dATuvike naDuvinallE nintuhOgiraballudu; hAgAgi, ‘avanu hoLe dATida’ emba (12ka) sollina huruLannu (12ca)dinda paDeyalu baruvudilla.

idakke badalu, ODu pada tiLisuva esakakke kone embudilla; manege ODu embudakke ‘maneyannu talapu’ embudu koneyAdarU, A kone yannu talapu emba bEreyE esakapadada mUlaka tiLisalAguttade; ODu esakapadadinda A huruLu dorakuvudilla. hAgAgi, (13ca) sollininda ‘avanu manege ODida’ emba (13ka) sollina huruLannu paDeyalu baruttade.

I eraDu bageya esakagaLalli modalaneyadannu koneyesaka embudAgi hesarisabahudu; Adare, eraDaneyadu mEle vivarisidantaha sAguvesakavE embudannu gamanisabahudu.

idallade, mEle vivarisidantaha caNadesakavU koneyillada esakavE; Adare, adu I rIti koneyillada esakavAgi kANisikoLLalu kAraNa bEreyE ide; adakke toDagu, munduvarisu, mattu konegoLLu emba mUru hantagaLiddarU, avella ondu caNadalli mugidu hOgu ttave; hAgAgi, avugaLalli ondannu innondarinda bErpaDisalu baruvu dilla.

ettugegAgi, taTTu pada tiLisuva esakakke, dATu pada tiLisuva esakada hAge, toDagu, munduvari, mattu konegoLisu emba mUru hantagaLiveyendu hELaballevu; Adare, adannu A rIti mUru hanta gaLalli naDeyuva esakavAgi nAvu kANuvudilla; idakke badalu, ondu caNadalli naDeduhOguva esakavAgi nAvu adannu kANuttEve. hAgAgi, Ata kada taTTuttiddAne emba sollige ‘Ata kadataTTuva eraDu mUru esakagaLannu naDesuttiddAne’ emba huruLu baruttadallade, dATu esakada hAge, ‘taTTuva esakada ondu hantavannu naDesuttiddAne’ emba huruLu baruvudilla.

Ata ODuttiddAne embudarinda ‘Ata ODida’ emba oLahuruLannu paDeda hAge, Ata kada taTTuttiddAne emba sollininda ‘Ata kada taTTida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruttade embudu I viSaya vannu bembalisuttade.

koneyesakagaLU

munduvarikeya viSayadalli

sAguvesakagaLU ondE bageyavAgive: averaDannU munduvarisalu baruttade; Adare, caNadesakavannu munduvarisalu baruvudilla; adannu munduvarisa hOdare, adu halavu bAri naDeyuttideyemba huruLu dorakutta dallade adara toDaguvikegU konegoLLuvikegU naDuvina hanta naDeyuttideyemba huruLu dorakuvudilla.

mugitAyaviruva koneyesakakkU mugitAyavillada sAguvesaka illavE caNadesakakkU naDuvina vyatyAsavannu innondu rItiyallU tOrisikoDalu baruttade: koneyesakavannu tiLisuva padagaLondige hattu miniTinalli embantaha paricekantegaLannu baLasalu baruttade; Adare, caNadesaka illavE sAguvesakavannu tiLisuva padagaLondige hattu miniTinalli embantaha nuDitagaLannu baLasalu baruvudilla:

(14ka) avanu hattu miniTinalli hoLe dATida. (14ca) avanu hattu miniTinalli kada taTTida. (14Ta) avanu hattu miniTinalli ODida.

mEle koTTiruva (14ca) mattu (14Ta) sollugaLu ‘hattu miniTu kaLeda mEle kada taTTida’, illavE ‘hattu miniTu kaLeda mEle ODida’ emba bErondu huruLinalli sariyAgive embudannu illi gamanisa bahudu; Adare, ‘kada taTTuva illavE ODuva esakagaLannu hattu miniTu naDesi (mugisida)’ emba huruLinalli mAtra avu sariyalla.

sAguvesaka illavE caNadesakagaLannu tiLisuva padagaLondige hattu miniTu embantaha paricekantegaLannu baLasalu baruttade; Adare, kone yesakagaLannu tiLisuva padagaLondige antaha paricekantegaLannu baLasalu baruvudilla.

(15ka) avanu hattu miniTu ODida. (15ca) avanu hattu miniTu kada taTTida. (15Ta) *avanu hattu miniTu hoLe dATida.

(15Ta) sollannu ‘Ata hattu miniTu hoLe dATuva kelasavannu naDesida, Adare Atanige dATalu sAdyavAgalilla’ emba bErondu huruLinalli baLasabahudendu tOruttade.

sAguvesaka mattu koneyesakagaLa naDuvina innondu bageya

vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(16ka) mUru mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata Oduttidda. (16ca) nAlku mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata Oduttidda. (17ka) mUru mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata nadi dATuttidda. (17ca) nAlku mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata nadi dATuttidda.

(16ka) sollininda (16ca) oLahuruLAgi paDeyalu baruttade; Adare, (17ka) sollininda (17ca) sollannu oLahuruLAgi paDeyalu baruvudilla. idakke kAraNavEnendare, (17ka) tiLisuva koneyesaka mUru mattu Aru ganTegaLa naDuve yAvAga bEkiddarU naDedu hOgiraballudu; Adare, (16ka) tiLisuva sAguvesaka aSTu hottU naDeyuttirabEkAguttade.

I mUru bageya huruLugaLannu koDaballa bEreyU kelavu esaka

padagaLa baLakeyannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:

(1) sAguvesaka (18ka) kaLLa ODuttiddAne. (18ca) nalliyalli nIru suriyuttide. (18Ta) cikka huDugi kuNiyuttiddaLu. (18ta) kaTTadinda nIru osaruttittu.

(2) caNadesaka (19ka) yArO bAgilu taTTuttiddAre. (19ca) magu bennige gudduttide. (19Ta) nalliyalli nIru haniyuttittu. (19ta) bekku hAlannu nekkuttittu

(3) koneyesaka (20ka) huDugi SAlege horaDuttiddALe. (20ca) nIrinalli sakkare karaguttide. (20Ta) Ake nadiyannu dATuttiddaLu. (20ta) seTTi angaDi bAgilu tereyuttidda.

(1) koneyesakagaLalli esaka mugida mEle doretavemba innondu hanta iruvavu mattu antaha hanta illadavu embudAgi eraDu bage yavannu kANalu baruttade. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisa bahudu:

(21ka) avanu bAgilannu tereda. (21ca) bAgilu teredide. (22ka) avanu bAgilannu muTTida. (22ca) *bAgilu muTTide.

tere esakapadakke ondu koneyide mAtravalla, A koneyannu talapi dAga, adu unTumADuva ondu doretavU ide; idannu (21ca) sollinalli kANabahudu. idakke badalu, muTTu esakapadakke koneyide yAdarU, adu ondu doretavannu unTumADuvudilla; hAgAgi, (22ka)dinda (22ca)dantaha sollannu paDeyalu baruvudilla.

kelavu esakagaLu I eraDu bageya mugitAyagaLannU paDeyaballu

vAgiddu, avugaLa baLakeyalli ippuruLu kANisikoLLuttade:

(26) avanu nidde mADida. (26ka) avanu nidde mADuttiddAne. (26ca) avanu nidde mADiddAne.

(26)nE sollu tiLisuva esakakke mugitAyavAgi ‘nidde hOguvu dannu’ Arisabahudu, illavE ‘niddemADi ELuvudannu’ Arisabahudu; ivugaLalli modalaneyadannu Arisidalli adakke (26ka) sollina huruLu dorakuttade, mattu eraDaneyadannu Arisidalli (26ca) sollina huruLu dorakuttade.

(2) sAguvesaka yAvudAdarondu hottina uddakkU naDeyu ttirabahudu (Ata mUru ganTe Oduttidda), illavE ondu hottinalli naDeyuttirabahudu (nAnu nODidAga Oduttidda); idallade, ondu hottina uddakkU naDeyuva esakada naDuve bEre esakagaLU naDeyuttiddu, A hottinalli adu naDeyadeyU ira bahudu: avanu iDI divasa Oduttidda (Adare, UTa, snAna modalAdavugaLannu naDesuttiddAga Oduttiralilla).

(3) mugitAyavillada esakagaLu (sAguvesakagaLu) svalpamaTTige iruhagaLa hAge kANisuttave: antaha esakada ondu tunDu A esakada hAgeyE kANisuttade, mattu antaha esakada eraDu AguvikegaLannu oTTusErisidAga avu ondu Aguvikeya hAgeyE iruttave.

Adare, kelavu bageya mugitAyavillada esakagaLannu eSTu cikkadAgi tunDu mADabahudu, mattu hAge mADidAgalU avu modalinavugaLa hAgeyE uLiyuttave emba viSayadalli ondu elleyiruttade. ettuge gAgi, eraDu bAri kAlu baDidare adu IjuvikeyAguvudilla, mattu kAlannu omme mEletti biTTare adu kuNitavAguvudilla.

idallade, iruhagaLa hAge sAguvesakagaLu tumbA cikkavAgiyU ira balluvu mattu tumbA uddavAgiyU iraballuvu; avugaLannu eSTu hottu bEkiddarU munduvarisuttiralu baruttade.

(23ka) avanu aydu miniTu ODida. (23ca) ivanu arda ganTe ODida, mattu innU ODuttiddAne.

(4) mEle vivarisida hAge, mugitAyaviruva esakagaLu I eraDu viSayagaLallU mugitAyavillada esakagaLinda bErAgive. dATuvikeya ondu tunDu adara toDagike, munduvarike illavE mugitAyavAgira bahudu; hAgAgi, adu dATuvikeya hAgiruvudilla, mattu eraDu dATuvikegaLannu oTTu sErisidalli adu ondE dATuvikeyAguvudilla.

(5) toDagike, munduvarike, mattu mugitAyagaLemba mUru hantagaLiruva esakagaLallU eraDu bagegaLive: avugaLa mugitAya innondu toDagikege eDekoDaballudu, illavE bErondu esakakke eDekoDaballudu.

ettugegAgi tirugu mattu ELu emba eraDu esakagaLannu hOlisi

nODabahudu:

(27ka) avanu tiruguttiddAne. (27ca) avanu ELuttiddAne.

(27ka) sollige eraDu huruLugaLu sigaballuvu; ‘Ata ondu suttu tirugalu toDagiddAne; adare adannu innU mugisilla’ emba huruLu adakkirabahudu, illavE ‘Ata halavu suttu tirugiddAne, mattu innU tiruguttiddAne’ emba huruLU adakkirabahudu. idakke badalu, (27ca)

sollige ‘Ata ELalu toDagiddAne, Adare innU eddilla’ emba ondu bageya huruLu mAtra sigaballudu.

I vyatyAsakke kAraNavEnendare, tiruguva esakada kone antahadE innondu esakada toDagikeyAgaballudu, Adare, ELuva esakada kone A rIti innondu ELuva esakada toDagikeyAgalAradu; eddavanu kuLitukonDa mEle mAtravE innomme ELuva esakavannu naDesa ballanu.

ಕನ್ನಡ →

5.4.3 esakada iTTaLagaLannu mArpaDisuvudu

esakapadagaLu tiLisuva esakada iTTaLavannu avugaLondige baruva hesaru kantegaLu illavE paricenuDitagaLu svalpamaTTige mArpaDisaballuvu; avugaLondige bEre kelavu esakapadagaLannu sErisi kUDupadagaLAgi mArpaDisuva mUlakavU avu tiLisuva esakada iTTaLadalli mArpADu gaLannu unTumADalu baruttade.

(1) hesarupadagaLa baLake: sAguvesakavannu tiLisuva esakapadadondige ondu kanDitavAda guri yannu tiLisuva hesarukanteyannu baLasi, adu tiLisuva esakakkondu elle dorakuva hAge mADalu baruttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(28ka) avanu bareyuttidda. (28ca) avanu ondu kate bareyuttidda.

bareyuvudu embudakke mugitAya illavE koneyillavAdarU ondu kate bareyuvudu embudakke ondu koneyide; bareyalu horaTiruva kateyannu baredAdAga, A esaka mugiyuttade. idallade, hAge mugiyuvalli varegU adannu naDesuttirabahudu, illavE adannu naDuvinallE nillisabahudu.

hAgAgi, mEle koTTiruva (28ka) sollininda ‘avanu bareda’ emba huruLannu paDeyalu baruttade; Adare, (28ca) sollininda A rIti ‘avanu kate bareda’ emba huruLannu paDeyalu baruvudilla. ‘kate bareyuva’ esakakkiruva toDagu, munduvarisu mattu mugisu emba

mUru hantagaLalli naDuvinadannu mAtra (28ca) sollu tiLisuttiru vudE idakke kAraNa.

idallade, I rIti mArpaDisiruva esakapadadondige eraDu ganTe

gaLalli embantaha paricekantegaLannu baLasalu baruttade:

(29ka) Ata ondu kateyannu eraDu ganTegaLalli bareda. (29ca) Ata iDI pustakavannu arda ganTeyalli Odida.

(29ka)dalli bare padakke mugitAyavannu ondu kateyannu embudu koTTide, mattu (29ca)dalli Odu padakke mugitAyavannu iDI pustakavannu embudu koTTide.

Adare, caNadesakakke A rIti ondu guriyannu sErisi adannu kone yesakavAgi mADalu baruvudilla; nijakkU adakke ondu koneyembudu ide; Adare, adara I koneyannu uLida angagaLinda bErpaDisalu baruvudilla embudE adakkU koneyesakakkU naDuviruva vyatyAsa; hAgAgi, adu koneyesakagaLinda bErAgi kANisuttade.

(2) paricenuDitagaLa baLake: paricepadagaLannu baLasiyU sAguvesakakke ondu mugitAyavannu

sErisalu baruttade; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(30ka) avaLu eraDu ganTe hADuttiddaLu. (30ca) Ata ondu ganTeyalli aydu kilOmITar ODida. (30Ta) *Ata ondu ganTe aydu kilOmITar ODida.

‘hADuvudu’ embudakke mugitAyavilla; Adare, ‘eraDu ganTe hADuvudu’ embudakke mugitAyavide. ‘eraDu ganTe hADuva’ esaka eraDu ganTe kaLedAga mugiyuttade. avaLu AmElU hADuttiddira bahudu, Adare adu ‘eraDu ganTe hADuva’ esakada munduvarike yAguvudilla. adondu bEreyE esakavAguttade.

idE rItiyalli ODuvudu embudakke mugitAyavilladiddarU aydu kilO mITar ODuvudu embudakke mugitAyavide; hAgAgi, (30ca)dalli kANisida hAge, adarondige ondu ganTeyalli

embudannu baLasalu baruttade, mattu (30Ta)dalli kANisida hAge, ondu ganTe embudannu baLasalu baruvudilla.

(3) kUDupadagaLa baLake: esakapadagaLa jODisuva rUpadondige bEre kelavu esakapadagaLannu baLasi kUDupadagaLannu unTumADuva holabannu (3.3.2)ralli vivarisalAgide. intaha kUDupadagaLalli baLakeyAdAga, kelavu esakapada gaLa esakada iTTaLa badalAguttade:

ettugegAgi, hoDe embudondu caNadesaka pada; idannu ADu padadondige hoDedADu emba kUDupadadalli baLasidAga, adakke sAguvesakada huruLu siguttade:

(31ka) avanu rAjuvige hoDeda. (31ca) avanu rAjuvige arda ganTe hoDeda. (32ka) avaru hoDedADidaru. (32ca) avaru arda ganTe hoDedADidaru. (33ka) avanu haggavannu eLeda. (3ca) avaru haggavannu eLedADidaru.

(31ka)dalli hoDeda embudu ondu bAri naDeda esakavannu tiLisuttade, mattu (31ca)dalli adE pada halavu bAri naDeda esakavannu tiLisuttade; (31ca)dalli bandiruva arda ganTe emba nuDitavE I vyatyAsakke kAraNa.

Adare, (32ka)dalli bandiruva hoDedADidaru embudu ondu sAguvesakavannu tiLisuttiddu, (32ca)dalli ‘adE esaka arda ganTe hottu naDeyite’ndiSTE hELalAgideyallade, (31ca)dalli kANisida hAge, ‘A esaka halavu bAri naDeyitu’ emba huruLu illi siguvudilla.

intaha kaDegaLalli ADu embudu ‘obbanannobba’ illavE ‘obbani gobba’ emba huruLannu sErisuttade embudannu (33ka) mattu (33ca) sollugaLa naDuvina vyatyAsadinda tiLiyabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.4.4 hottina iTTaLadalli mArpADugaLu

mEle vivarisidantaha sAguvesaka, caNadesaka mattu koneyesakagaLemba mUru bageya esakapadagaLannu mUru bageya hottina iTTaLagaLalli (endare, avugaLa jODisuva rUpakke iru padavannu sErisi unTu mADiruva sikkalu padarUpagaLalli) baLasidAga, avu tiLisuva hottina iTTaLadalli kelavu mArpADugaLu kANisikoLLuttave, mattu I mArpADu gaLu esakapadagaLa oLa iTTaLavannu avalambisiruttave.

(1) I mUru hottina iTTaLagaLalli toDagike embudu ellA bageya esakagaLigU ondE bageyadAgiruva kAraNa, adannu tiLisuva hottina iTTaLadalli mUru bageya esakapadagaLU heccu kaDime ondE bageya huruLugaLannu koDuttave. idannu keLage koTTiruva sollu gaLalli kANabahudu:

(34ka) avaLu ivattu hADaliddALe. (34ca) avanu kada taTTaliddAne. (34Ta) avanu mane kaTTaliddAne.

mElina sollugaLalli sAguvesaka (34ka), caNadesaka (34ca), mattu koneyesakagaLannu toDagikeya hottina iTTaLadalli baLasalAgiddu, I mUru bageya padagaLU esakavondu solluhottina baLika toDaga lide embudannu tiLisuttave.

(2) idakke badalu, munduvarikeya hottina iTTaLadalli I mUru bageya esakapadagaLannu baLasidAga, bEre bEre bageya huruLugaLu dorakuttave embudannu nAvu mEleyE nODiruvevu. sAguvesaka (34ka) munduvariyuttideyemba huruLu, caNadesaka (34ca) halavu bAri naDeyuttideyemba huruLu, mattu koneyesaka(34Ta)da naDuvina hanta naDeyuttideyemba huruLu dorakuttade.

(35ka) avaLu hADuttiddALe. (35ca) avanu nanage hoDeyuttiddAne. (35Ta) avanu ganTannu biDisuttiddAne.

munduvarikeya iTTaLadalli koneyesakavannu baLasidalli, adu modalE suruvAgittu, Adare konegonDiralilla emba huruLu sigu

ttade. ettugegAgi, kaliyuttiddAne embudakke ‘kaliyalu surumADi ddAne, Adare innU kalitAgilla’ emba huruLide.

sAguvesakakkU intahadE huruLide; Adare, adara koneyannu adE

sollinalli sErisi hELalu baruttade:

(36ka) avanu baruvallivarege nAnu Oduttidde. (36ca) karenTu hOguvallivarege nAnu bareyuttidde.

(36ka)dalli Oduttidde embudu himbottinalli Oduvikeya mundu varike naDeyuttiddudannu tiLisuttade; idarondige avanu baruvalli
varege embudu I Oduvikeya kone yAvAga naDeyitu embudannU adE sollinalli sErisi tiLisuttade.

caNadesakada koneyannU I rIti adE sollinalli sErisi hELalu

baruttade; Adare, koneyesakavannu A rIti baLasalu baruvudilla:

(37ka) avanu baruvallivarege nAnu kada taTTuttidde. (37ca) *nIvu baruvallivarege avanu hoLe dATuttidda.

koneyesakagaLannu eSTu hottu sAguttiruvante hELabahudu embudu avu entaha esakagaLu embudara mEle avalambiside. ettugegAgi, kaliyuva esakavannu adu halavu tingaLugaLaSTu hottu sAguttiruvante hELabahudu (Ata kAru biDalu mUru tingaLu gaLinda kaliyuttiddAne), Adare bILuva illavE hOguva esaka gaLannu aSTu hottu sAguttiruvante hELalu baruvudilla.

(3) konegoLLuva iTTaLadalli baLasidAga, I mUru bageya esaka padagaLu eraDu bageya huruLugaLannu koDuttave. sAguvesakagaLannu tiLisuva esakapadagaLu avu tiLisuva esaka nintideyemba huruLannu koDuttave, mattu uLideraDu bageya esakapadagaLu avu tiLisuva esakagaLu konegonDiveyemba huruLannu koDuttave. sAguvesakakke koneyembudilladiruvudE I vyatyAsakke kAraNa.

(38ka) avaLu hADiddALe. (38ca) avanu kada taTTiddAne. (38Ta) avanu hoLe dATiddAne.

bAgilu muccuttiddAne embudakke ‘bAgilannu innU muccilla’ emba huruLu baraballudu, illavE ‘bAgilannu (bEre yAvanO) tereda hAge muccuttiddAne’ emba bErondu bageya huruLU bara balludu. ODisuttiddAne embudakkU intaha eraDu bageya huruLu gaLu baraballuvu (oLage banda hAge horage ODisuttiddAne).

kelavu esakapadagaLige eraDu bageya mugitAyagaLiraballuvu:
ettugegAgi, Ata niddemADiddAne emba sollige eraDu huruLu gaLive:

(ka) ‘Ata niddemADuttiddAne (endare, ‘niddehOguva kelasa kone gonDide, Adare, adara pariNAmavAda niddemADuttiruvudu mundu varidide’ embudu ondu huruLu; mattu

(ca) ‘Ata nidde mADuvudannu mugisiddAne, (endare Iga eccara vAgiddAne)’ embudu innondu huruLu; nAnu niddemADiddEne emba sollige I eraDanE bageya huruLu mAtra baraballudu embudannu gamanisabahudu.

avaru bandAga Ata niddemADidda embudakkU I eraDu bageya

huruLugaLiraballuvu (niddemADi eddidda, illavE niddehOgidda).

Adare, Ata UTamADiddAne embudakke ivugaLalli eraDanE bageya huruLu mAtra baraballudallade modalanE bageya huruLu baralAradu.

ಕನ್ನಡ →

5.5 ADugana niluvu

tiruLesakapadada jODisuva rUpadondige bEku, bahudu, bAradu, takkaddu, balle modalAda kelavu neravesakapadagaLannu baLasi, adu tiLisuva esaka naDediruvudara illavE naDeyaliruvudara kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva mUru sollugaLannu gamanisabahudu:

(1ka) bassu keTTide. (1ca) bassu keTTirabEku. (1Ta) bassu keTTirabahudu.

mElina mUru sollugaLU ‘bassu keTTiruva’ esakavannu tiLisuttave; Adare, avugaLalli (1ca) mattu (1Ta) sollugaLu hAge tiLisuvuda rondige, I esakada kuritAgi ADugana niluvEnu embudannU bEku mattu bahudu emba eraDu neravesakapadagaLa mUlaka tiLisuttave.

ivugaLalli bahudu embudakkinta bEku embudu esakada kuritAgi ADuganige heccu gaTTiyAda arivide embudannu tiLisuttade. Adare, (1ka) sollu bariya esakavannu tiLisuttadallade, A rIti esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisalu hOguvudilla.

sAmAnyavAgi, ADugana niluvannu tiLisuva padagaLu ondu iDI sollu tiLisuva hELikeya kuritAgi avana niluvEnu embudannu tiLisu ttave. ettugegAgi, bassu keTTirabahudu emba sollinalli ‘bassu keTTide’ emba hELikeya kuritAgi ADuganige tusu samSayavide embudannu bahudu padada baLakeya mUlaka tiLisalAgide.

Adare, kannaDadalli I neravesakapadagaLu esakapadagaLa sikkalu rUpa gaLoLage baruva kAraNa, avakke svalpa maTTige sollugaLa esakapada gaLondigU sambanda dorakuttade. I viSayadalli sollugaLu tiLisuva hELikege entaha purAveyide embudannu tiLisuva ante emba oTTu ivugaLinda bErAgide; ettugegAgi, bassu keTTideyante emba solli nalli konege baruva I oTTu iDI sollu tiLisuva hELikege purAve yentahadu embudannu mAtra tiLisuttade.

‘ADugana niluvu’ embudu I padagaLa mukya kelasavannu tiLisuttade; kelavu baLakegaLalli avu bEre vyaktigaLa niluvannU tiLisaballuvu, mattu vAstavika sangatigaLannU tiLisaballuvu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(2ka) idannu tAnE baredirabEkendu avanige anisuttade. (2ca) bassinoLage yArU hogebatti sEdabAradu. (2Ta) I dESadalli hOTelinallU maduveyAgabahudu. (2ta) illi hogebatti sEdabAradu.

(2ka)dalli niluvu innobbanadu embudannu A sollinallEnE avanige anisuttade emba horasollina mUlaka tiLisalAgide; (2ca) dalli idannu A rIti tiLisadiddarU adu ondu kaTTaleyemba huruLu dorakuttade; (2Ta)dalli adu A dESada baLake embudannu sollina

llEnE tiLisalAgide; mattu (2ta)dalli adu kaTTaleyU irabahudu, ADugana niluvU irabahudu.

ADugana niluvigU esakada hottigU naDuve hattirada sambanda ide; kelavu nuDigaLalli esakada hottannu ADugana niluvannu tiLisuva mUlakavEnE tiLisalAguttade; ettugegAgi, antaha nuDigaLalli ‘ADuga nige kanDitavAgi tiLidiruva esaka’ embudu mukyavAgi solluhotti ginta hinde naDediruva illavE solluhottinalli naDeyuttiruva esaka vannu mAtravE tiLisuttiddu, ‘kanDitavAgi tiLidillada esaka’ embudu munde naDeyaliruva esakavannu tiLisuttiraballudu.

kannaDadalliyU ADugana niluvannu tiLisuva neravesakapadagaLella mAresakada jODisuva rUpagaLondige mAtravE baLakeyAguttave (mADaballa mADabahudu (mADalu+bahudu)); endare, hottina pattugegU ADugana niluvigU naDuve illiyU hattirada sambandavide.

(mADalu+balla),

mADalAra,

hinde naDeduhOgidda esakagaLa kuritAgi ADuganigiruva samSaya vannu tiLisuvudakkAgi esakapadada himbottina jODisuva rUpavannu baLasuvudiddarU, adara baLika ADugana niluvannu tiLisuva padagaLannu nEravAgi sErisade, iru padada mAresakada jODisuva rUpada baLika baLasalAguttade (mADirabahudu (mADi+iralu+bahudu), bandira bEku (bandu+iralu+bEku)).

idallade, esakada iTTaLavannu tiLisuva sikkalu esakarUpagaLigU ADugana niluvannu tiLisuva sikkalu esakarUpagaLigU naDuve, avugaLalli baLakeyAguva iTTaLagaLallU hOlikeyide embudannu gamanisabahudu: avellavannU esakapadada jODisuva rUpakke neravesakapadagaLannu sErisi paDeyalAguttade. hAgAgi, ADugana niluvannu tiLisuva kannaDada holabannu esakada hottannu tiLisuva bEre holabugaLondige illi vivarisalAgide.

Adare, hottina pattuge, hottina iTTaLa, mattu esakada aLavigaLigU ADugana niluvigU naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide: hottina pattuge, hottina iTTaLa, mattu esakada aLavigaLu indriyagaLige nilukuvantaha viSayagaLannu innobbarige tiLisuvudakkAgi baLakeyAgu ttave; idakke badalu, ADugana niluvembudu manassinalli mUDuvantaha anisikegaLannu innobbarige tiLisuvudakkAgi baLakeyAguttade.

ಕನ್ನಡ →

5.5.1 niluvina neravesakapadagaLu

ADugana niluvannu tiLisuva bEku, bahudu, bAradu, bal, Ar modalAda nerasakapadagaLige entaha baLakegaLive embudannu keLage vivarisalAgide; avu mUru bageya ADugana niluvugaLannu hEge tiLisuttave embudAgi avu koDaballa huruLugaLannu munde vivarisa lAguvudu.

(1) bEku mattu bahudu I eraDu padagaLigU hottina oTTugaLannAgali, illavE gurutina oTTugaLannAgali nEravAgi sErisalu baruvudilla; avu ondE rUpadalli baLakeyAguttave.

bEku embudakke bEDa emba allagaLeyuva rUpa ide; mattu adannu bEku padada hAge mAresakada jODisuva rUpada baLika baLasa lAguttade (hOgabEDa, tinnabEDa); hIgiddarU, adannu arikeya sollugaLalli baLasalAguttadeyallade bEku padada hAge ADugana niluvannu tiLisuva neravesakapadavAgi baLasuvudilla.

(3ka) nInu manege hOgabEku. (3ca) nInu manege hOgabEDa.

(3ka) sollannu ondu niluvina sollAgi baLasalAgide, mattu (3ca) vannu ondu arikeya sollAgi baLasalAgide embudannu illi gamanisa bahudu. (3ka) sollinalli ‘kELuganu manege hOguttAne’ emba hELikeya kuritAgi ADuganu tanna niluvannu (arivannu) tiLisuttiddAne; Adare, (3ca) sollinalli Atanu A rIti tanna niluvannu tiLisuva badalu, nEravAgi ‘manege hOguva esaka’vannu kELuganu naDesadiruvante taDeyuttiddAne.

Adare, bEku padakke arivina huruLu mAtravallade, ottAseya huruLU sigaballadu (5.5.2 nODi); hAgAgi, antaha kelavu baLake gaLalli adu arikeya huruLiruva bEDa padavannu hOluttade.

bEDa padakke halaveNikeya bEDi illavE bEDiri emba rUpavU ide; I viSayadallU adu bEre arikerUpagaLannu (mADu, mADi, mADiri, tinnu, tinni, tinniri) hOluttade embudannu gamanisabahudu. idakke badalu, bEku padakke intaha halaveNikeya rUpagaLilla. I

viSayavU bEku mattu bEDa embavu bEre bEre iTTaLagaLalli baLake yAguva padagaLu embudannu bembalisuttade.

bEku mattu bahudu padagaLa baLika ittu padavannu nEravAgi illavE Agu padada mAresakada jODisuva rUpada baLika baLasalu baruttade (mADabEkittu, mADabEkAgittu; mADabahudittu, mADabahudAgittu).

idallade, bEku padada baLika illa padavannU adE rItiyalli baLasalu baruttade (mADabEkilla, mADabEkAgilla). Adare, bahudu padada baLika illa padavannu baLasalu baruvudilla; antaha baLakeyinda sigaballa huruLannu tiLisuvudakkAgi, kannaDadalli mADalAra embantaha bEreyE sikkalurUpagaLannu baLasalAguttade embudu idakke kAraNa virabahudu.

bEku mattu bahudu padagaLannu arivu mattu ottAse emba eraDu bageya niluvugaLannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade (5.5.2 nODi). idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(4ka) I maLege hoLeyalli nere bandirabEku. (4ca) nIvu aydu ganTeyoLage illige bandirabEku. (5ka) I maLege hoLeyalli nere bandirabahudu. (5ca) nIvu yAvAga bEkiddarU illi bandirabahudu.

mEle koTTiruva (ka) sollugaLige mukyavAgi arivina huruLu siguttade, mattu idakke badalu, (ca) sollugaLige mukyavAgi ottAseya huruLu siguttade.

(2) takkaddu, bAradu, kUDadu mattu Agadu ivugaLalli koneya mUru neravesakapadagaLige allagaLeyuva huruLide. idallade, I nAlkannU ottAseya huruLinalli mAtravE baLasa lAguttade. avakke arivina illavE aLavina huruLilla.

bAradu embudu tiLisuva allagaLeyuva ottAsege edurAgi esaka vondu hinde naDedittu embudannu tiLisuvudakkAgi adarondige ittu illavE Agittu embudannu baLasalAguttade:

(6ka) avaru hIge mADabAradittu. (6ca) nIvu adannella avarige hELabAradAgittu.

Adare, uLida mUru padagaLige intaha baLakeyiruva hAge

kANisuvudilla.

(3) bal, Ar, mattu ol
hindina pattugeyalli (4.5.6-7ralli) vivarisida hAge, I mUru neravesakapadagaLannu hottina oTTugaLondige baLasalu baruvudilla; gurtina oTTugaLannu avakke nEravAgi sErisalAguttade (balle, bara lAraru, hELalolle, hELalolla).

idallade, bal padavannu, keLage (1ka-ca)dalli kANisida hAge, tiruLesakapadavAgiyU baLasalu baruttade; Adare, uLida eraDu padagaLannu neravesakapadagaLAgi mAtra baLasalu baruttade.

(7ka) idu yAradembudannu ellarU ballaru. (7ca) idara oLaguTTannu nAvu ballevu.

Ar embudakke bal embudara allagaLeyuva huruLide; mattu ol embudakke bEku embudara allagaLeyuva huruLide. Adare, ol embudakke kelavu baLakegaLalli ‘mADuva bayakeyilla’ emba huruLU ide.

neravesakapadagaLAgi baLakeyAdAga, I mUru padagaLU ondu hELikeya kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisuttave; I kAraNakkAgi, avu tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige mAtravE baLakeyAgaballuvu.

(8ka) I esakapada mumbottinallU baLakeyAgaballudu. (8ca) Atana kaybarahavannu yArU OdalAraru. (8ta) eSTu huDukidarU adondu pustaka sigalolladu.

I mUru neravesakapadagaLannU paricerUpadalli baLasalu baruttade; Adare, ivu hottina oTTugaLondige baruvudilla; hAgAgi, avakke ondondu parice rUpa mAtra doreyuttade.

(9ka) Ata mADaballa kelasa illi ondU illa. (9ca) akki muDi horalAradavaru illige baruvudu bEDa. (9Ta) kelasa mADalolladavarannu horage kaLisiddAre.

Ar mattu ol padagaLu allagaLetada jODisuva rUpadallU

baraballuvu:

(10ka) alli heccu hottu kuLitiralArade Ata hora naDeda. (10ca) hakkimari hAralollade mUleyalli muruTi kuLitittu.

(4) Agu
Agu padada kelavu rUpagaLannu mAtra neravesakapadavAgi baLasalu baruttade; adara konerUpagaLalli Aguttade, Ayitu mattu Agadu emba mUru rUpagaLannu, mattu naDurUpagaLalli Agi, Agutta, Agalu, Agade; Ada, Aguva, Agada; mattu Aguvudu embavugaLannu tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige I rIti baLasalu baruttade. ivugaLige kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:

(1) konerUpagaLa baLake:

(11ka) I hattu kaTTaDagaLannu keDavalAguttade. (11ca) avarannu kaLuhisikoDalAyitu. (11Ta) avarannu kaLuhisabEkAyitu. (11ta) oLage hOgalAgadu.

(2) naDurUpagaLa baLake:

(12ka) ellarU hOgabEkAgi bantu. (12ca) ellarU hOgabEkAguttittu. (12Ta) ellarU hOgabEkAgabahudu. (12ta) hogabEkAgadiddare oLLeyadittu. (12pa) kUDalE mADabEkAda kelasavannu modalu mADi. (12ga) idu eraDu varSa kaLedu mADabEkAguva kelasa.
(12ja) idu nanninda mADalAgada kelasa. (12Da) munde mADabEkAguvudannu IgalE hELuvudu

hEge?

ivugaLalli Aguttade mattu Ayitu embavugaLannu baLasi, sollina

mADuganannu tiLisadirabahudu:

(13ka) nAvu I kaTTaDagaLannu nALe keDavuttEve. (13ca) I kaTTaDagaLannu nALe keDavalAguttade. (14ka) avaru nUrAru kaTTaDagaLannu keDavidaru. (14ca) nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAyitu.

mElina (ca) sollugaLalli Aguttade mattu Ayitu emba neravesakapadagaLannu baLasuva mUlaka, keDavu esakada mADuganannu tiLisadiralAgide embudannu gamanisabahudu.

idE rItiyalli, Agu padada Agadu rUpada mUlaka esaka vondannu mADadiruvante taDeyalAguttade; illiyU esakada mADuga nannu tiLisadiralAgide:

(15) I pustakavannu OdalAgadu. (16) A kONeyoLage hOgalAgadu.

Agu padada modalesakada jODisuva rUpavAda Agi embudannu baLasidalli, adara baLika iru padada ide mattu ittu rUpagaLannU baLasalu baruttade, mattu avugaLa neravininda hottina iTTaLavannu tiLisuvallU esakada mADuganannu tiLisadiralu baruttade:

(17ka) nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgide. (17ca) nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgittu.

intaha iTTaLagaLalli Agu padada Agutta, Agalu mattu Agade emba uLida mUru jODisuva rUpagaLa baLakeyAguvante tOruvu dilla.

(17Ta) ?nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAguttide. (17ta) *nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgalide. (17pa) ?nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgade tondareyAgide.

(5) bEre holabugaLu ADugana niluvannu tiLisalu mEle vivarisidantaha neravesakapadagaLa baLake mAtravallade, bEreyU kelavu holabugaLu kannaDadalli baLakeyallive. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(18ka) avanu nALe kanDita baruttAne. (18ca) nijakkU avanobba doDDa pattEdAra. (18Ta) Ata nALe baruttAnendu tOruttade. (18ta) Ata ivattE baruvudoLLeyadu. (18pa) Atanige kOpa bandiruva hAgide. (18ga) I bAgilannu tereyabAradante.

(18ka)dalli kanDita padada mUlaka, mattu (18ca)dalli nijakkU padada mUlaka ADugana niluvannu tiLisalAgide; idakke badalu, (18Ta- pa) sollugaLalli tOruttade, oLLeyadu, mattu hAgide emba padagaLannoLagonDiruva horasollugaLa mUlaka idE kelasavannu naDesalAgide; mattu (18ga)dalli idakkAgi ante oTTannu baLasalAgide.

ಕನ್ನಡ →

5.5.2 niluvina mUru bagegaLu

esakada kuritu ADugana niluvEnu embudannu vivarisuvalli mUru mukya viSayagaLannu baLasikoLLabahudu:

(1) esaka naDedideyE illavE embudara kuritu ADugana arivu; (2) esakavannu naDesuvante ADugana illavE bErobbana mEle

bILuva ottAse; mattu

(3) esakavannu naDesalu mADuganige illavE Aguganigiruva aLavu.

ivugaLalli modalaneyadu ADugana tiLivige sambandisidudu; mattu

uLida eraDu esakavannu naDesuvudakke sambandisiduvu.

kannaDadalli ADugana arivannu tiLisalu bahudu mattu bEku emba eraDu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade; esakavannu naDesuvante ottAseyannu taruvalliyU iveraDannu baLasalu baruttade; ivallade, bAradu, Agadu, kUDadu, mattu takkaddu emba nAlku heccina padagaLannU idakkAgi baLasalAguttade; mattu, esakavannu naDesuvalli

mADuga illavE Aguganigiruva aLavannu tiLisalu bal, Ar, Agu mattu ol embavugaLannu baLasalAguttade. ivugaLalli Ar embudannu ADugana arivannu tiLisuvallU baLasalAguttade.

I mUru bageya niluvugaLige kelavu ettugegaLannu keLage koDa

lAgide:

(1) arivu: (19ka) ivattina maduvege sAvira mandi barabahudu. (19ca) ravivAravAda kAraNa, Ata maneyallE irabahudu. (19Ta) maLe jOrAgi banda kAraNa, koDa tumbirabEku.

(2) ottAse: (20ka) avaru Aru ganTeyoLage illiratakkaddu. (20ca) nIvu oLage hOgabahudu. (20Ta) illi sigarETu sEdabAradu.

(3) aLavu: (21ka) avaru nUru rupAyi koDaballaru. (21ca) avanu kate bareyalAra. (21Ta) I kelasavannu nAnu mADalolle.

I mUru bageya niluvugaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu keLage

koDalAgide:

ಕನ್ನಡ →

5.5.3 ADugana arivu

esakapadagaLa mAresakada jODisuva rUpadondige bahudu mattu bEku emba eraDu neravesakapadagaLannu baLasi, A esakada kuritAgi ADuganigiruva eraDu bageya arivugaLannu tiLisalu baruttade. ivu gaLalli bEku embudu sAmAnyavAgi esakada kuritAgi ADuganige heccu samSayavilladiruvalli baLakeyAguttade, mattu bahudu embudu samSaya hecciruvalli baLakeyAguttade:

(22ka) avaru manege hOgirabEku. (22ca) avaru manege hOgirabahudu.

hinde naDediruva ondu esakada kuritAgi ADuganige heccu samSaya villadiruvalli (22ka) sollannu, mattu samSaya hecciruvalli (22ca) sollannu baLasalAguttade.

idallade, sAmAnyavAgi bEku embudannu ADuganu tanneduriruva purAvegaLannavalambisi baLasuttAne, mattu bahudu embudannu ondu esaka baLakeyalli hEgide embudannavalambisi baLasuttAne. I vyatyAsa vannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(23ka) avaru maneyallE irabEku; yAkendare innU dIpa

uriyuttide. (23ca) sAmAnyavAgi Aru

ganTege angaDi tereyuttAre;

hAgAgi, nAvu hOguvaSTaralli adu teredirabahudu.

(23ka)dalli bandiruva bEku padavannu ‘innU dIpa uriyuttide’ emba purAveyannavalambisi baLasalAgide, mattu (23ca)dalli bahudu embudannu ‘angaDiyannu tereyuva esaka baLakeyalli hEgide (sAmAnya vAgi eSTu hottige adannu tereyuttAre)’ embudannavalambisi baLasa lAgide.

I viSayavannavalambisi, bEku padada mUlaka ADuganu tiLisuva niluvannu ‘bEha’ embudAgiyU, bahudu padada mUlaka tiLisuva niluvannu ‘iruha’ embudAgiyU illi hesarisabahudu.

bahudu pada tiLisuva iruhavannu allagaLeyuvudakkAgi Ar padada

(allagaLeyuva) konerUpagaLannu baLasalAguttade:

(24ka) idaralli kelavu tappugaLirabahudu. (24ca) idaralli tappiralAradu. (25ka) avanu elligAdarU hOgirabahudu. (25ca) avanu elligU hOgiralAra.

hELikegaLa maTTige ADugana ariventahadu embudannu tiLisuva I padagaLu mAtinalli kANisikoLLuvudakkintalU barahadalli heccu kANisi koLLuttave; adarallU samSOdaneya barahagaLalli avu innaSTu heccu kANisikoLLuttave. I viSayadalli nuDigaLa naDuveyU kelavu vyatyAsa gaLive embudannu kanDuhiDiyalAgide. ettugegAgi, ingliS barahagaLalli kANisikoLLuvaSTu ivu jarman barahagaLalli kANisikoLLuvudilla.

bEku mattu bahudu emba I eraDu padagaLa baLakeya kuritAgi

kelavu heccina vivaragaLannu keLage koDalAgide:

(1) suLu sollugaLigU bEku embudannu baLasiruva sikkalu (arivu) sollugaLigU naDuviruva mukya vyatyAsavEnendare, suLu sollugaLu ADuganu nEravAgi gamanisuva mUlaka tiLidukonDiruva sangatigaLannu tiLisuttave, mattu arivu sollugaLu yAvudAdarU purAveyannavalambisi tIrmAnakke bandiruva sangatigaLannu tiLisuttave. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(26ka) maLe baruttide. (26ca) maLe baruttirabEku.

horage maLe baruttiruvudannu

sollannu baLasaballevallade, (26ca) sollannu baLasalArevu; Adare oLage baruttiruvavaru oddeyAgiruvudannu nODi, (26ca) sollannu baLasa ballevu.

nODi,

(26ka)

(2) bahudu mattu bEku emba I eraDu padagaLigU arivannu tiLisuva huruLu mAtravallade, ottAseyannu tiLisuva huruLU ide embudannu mEle nODiruvevu. I bageya ippuruLu kANisi koLLuvudannu keLagina sollugaLallU nODabahudu:

(27ka) avaru nALe beLigge barabahudu. (27ca) Iga nIvu manege hOgabahudu. (28ka) iSTu hottige avaru maysUru talapirabEku.
(28ca) nIvu nALe beLiggeyE illige bandirabEku.

(27ka)dalli ‘avaru yAvAga baruttAre’ emba ondu esakada kuritu ADuganu tanna anisikeyannu tiLisuttiddAne; hAgAgi, idakke arivina huruLide; Adare, (27ca)dalli kELuganu ‘manege hoguva’ esakavannu naDesabahudE emba viSayadalli ADuganu tanna oppigeyannu koDuttiddAne; hAgAgi, idakke ottAseya huruLide. Adare, I eraDu sollugaLallU ADugaru ondu esakada kuritAgi tamma niluvannu tiLisuttiddAre embudannu gamanisabahudu. (28ka-ca) sollu gaLa naDuveyU intahadE vyatyAsavide.

I padagaLu yAva huruLinalli baLakeyAgive embudannu heccineDe gaLallU avannu baLasiruva sandarbavE tiLisuttade; Adare, kelavomme I keLage viSayadalli koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

sAdyavide. ettugegAgi,

samSayavunTAgalU

(29ka) avaru namma maneyallirabahudu. (29ca) avaru bEkiddare namma maneyallirabahudu.

(29ka)

sollannu arivina huruLinalliyU baLasirabahudu, ottAseya huruLinallU baLasirabahudu; ivugaLalli ottAseya huruLu mAtravE baruvante (29ca)dalli bEkiddare embudannu baLasalAgide.

(3) konegoLLu, toDagu mattu munduvari emba mUru bageya hottina iTTaLagaLannu tiLisuva esakarUpagaLa baLikavU I eraDu pada gaLannu baLasalu baruttade; Adare mEle tiLisida hAge, avugaLa mAresakada jODisuva rUpadondige mAtra ivannu baLasalAguttade:

(30ka) iSTu hottige avaru manege hOgirabahudu. (30ca) iSTu hottige avaru manege hOguttirabahudu. (30Ta) nALe avarige manege hOgalirabahudu.

(31ka) ninne rAtri maLe bandirabEku. (31ca) pakkada maneyalli uppiTTu mADuttirabEku. (31Ta) avanige ivattE hOgalirabEku.

(4) iruhavannu tiLisuva bahudu

padavannu allagaLetada jODisuva rUpadondigU baLasalu baruttade; Adare, averaDara naDuve iru padada mAresakada jODisuva rUpavannU baLasabEkAgu ttade. intaha iTTaLadalli bEku embudannu baLasidevAdare, adakke ottAseya huruLu siguttadallade arivina (bEhada) huruLu siguvu dilla:

(32ka) avanu elligU hOgadirabahudu. (32ca) avanu elligU hOgadirabEku.

(32ka) sollige ottAseya huruLu mAtravallade arivina huruLU ide; Adare, (32ca) sollige ottAseya huruLu mAtra ideyallade arivina huruLilla embudannu gamanisabahudu.

(5) iruhavannu tiLisuva bahudu padavannu kaDDAyada ottAse yannu tiLisuva bEku padada baLikavU baLasalu baruttade; Adare idakkAgi bEku padada baLika Agu padada mAresakada jODisuva rUpavannu baLasabEkAguttade:

(33ka) nIvu nALeyU barabEku. (33ca) nIvu nALeyU barabEkAgabahudu.

(33ka) sollu kaDDAyada ottAseyannu tiLisuttade; (33ca)dalli adarondige ADugana iruhada arivannu tiLisuva bahudu embudannu baLasalAgide.

I iTTaLadalli modalaneya padavAgi oppigeya ottAseyannu tiLisuva bahudu padavannAgali, illavE eraDaneya padavAgi bEhada arivannu tiLisuva bEku padavannAgali baLasalu baruvudilla embudannu illi gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.5.4 ADugana ottAse

ondu esakavannu (illavE bErobba vyaktiyannu) ottAyisuvudakkAgi, illavE naDesalu oppige koDuvu dakkAgi kelavu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade; I padagaLU esaka padada mAresakada jODisuva rUpagaLondige mAtra baLakeyAguttave:

naDesuvante

kELuganannu

(34ka) nIvu ivattE mangaLUrige hOgabEku. (34ca) avaru oLage barabahudu. (34Ta) illi yArU hogebatti sEdabAradu. (34ta) avaru oLage baruvAga ellarU nintiratakkaddu.

ivugaLalli bEku embudu ‘ondu esakavannu naDesuvudu kaDDAya’ embudAgi tiLisuttade, mattu bahudu embudu ‘hAge naDesalu oppige yide (Adare adu kaDDAyavEnalla)’ embudannu tiLisuttade. hAgAgi, bEku embudu tiLisuva ottAseya niluvannu ‘kaDDAya’da niluvendU,

bahudu embudu tiLisuva ottAseya niluvannu ‘oppita’da niluvendU illi hesarisabahudu.

(1) oppige illavE kaDDAya ADuganadirabahudu, illavE bEre kAraNagaLigirabahudu; kannaDadalli bEku embudannu sAmAnyavAgi ADuganu horisuva kaDDAyavannu tiLisalu baLasalAguttade; mattu kaTTale, baLake modalAda bEre kAraNagaLigAgi bandiruva kaDDAyavannu tiLisalu takkaddu emba bEreyE padavannu baLasalAguttade:

(35ka) I pustakavannu ivattE hindirugisabEku. (35ca) haNavannu ivattE kaTTatakkaddu.

intahadE vyatyAsavannu allagaLetada kaDDAyadallU kANabahudu: ADuganu mADuva allagaLetada kaDDAyavannu tiLisalu kUDadu pada vannu baLasalAguttade, mattu bEre kAraNagaLigAgi bandiruva alla gaLetada kaDDAyavannu tiLisalu bAradu padavannu baLasalAguttade:

(36ka) yArU oLage hOgakUDadu. (36ca) illi hogebattiyannu sEdabAradu.

idallade, bEku mattu bAradu padagaLiginta takkaddu mattu kUDadu padagaLige heccu kaDDAyavAda hELikegaLannu koDuva huruLU ide.

(2) mElina neravesakapadagaLannu mAtravallade, sAmAnyavAgi aLavannu tiLisalu baLakeyAguva bal padavannU (5.5.7 nODi) oppigeyannu tiLisalu baLasalAguttade:

(37ka) avaLu eSTu dina bEkiddarU illiraballaLu. (37ca) yAru bEkiddarU oLage hOgaballaru.

(37ka) mattu (37ca) sollugaLige aLavannu tiLisuva huruLu mAtravallade, oppigeyannu tiLisuva huruLU ideyembudannu gamanisa bahudu. ettugegAgi, (37ka) sollige ‘avaLige eSTu dina ira bEkendideyO aSTu dina avaLu illi irabahudu’ emba oppigeya huruLiraballudu, illavE ‘nimage avaLu eSTu dina irabEkendideyO

aSTu dina avaLu illiralu tayAriddALe’ emba aLavina huruLU ira balludu.

(3) ottAseya sollugaLa baLika purAveyannu tiLisuva ante oTTannu baLasalu baruttade; adu bErobba vyaktiyinda banda kaDDAya illavE oppitavannu tiLisuttade:

(38ka) I kelasavannu ivattE mugisabEkante. (38ca) allige cikka makkaLU hOgabahudante. (38Ta) I nIrannu kuDiyabAradante. (38ta) haNavannu I kiTikiyallE kaTTatakkaddante.

(4) bahudu embudu tiLisuva oppitakkU bEku embudu tiLisuva kaDDAyakkU naDuviruva vyatyAsavEnendare, oppitaviruvalli mADuganige Aykeyide; oppige doretiruva esakavannu Ata naDesalUbahudu, naDesa diralUbahudu; Adare, kaDDAyaviruvalli mADuganige antaha Ayke yilla; kaDDAyada esakavannu Atanu naDesalEbEku.

(39ka) nIvIga bEkiddare manege hOgabahudu. (39ca) *nIvIga bEkiddare manege hOgabEku.

kELuganige Aykeyannu biTTukoDuva bEkiddare embudannu (39ka) sollinalli bahudu padadondige baLasalAgide; Adare, adannE bEku padadondige baLasiruva (39ca) sollu sariyalla.

(5) ottAseya maTTa: kaDDAyavannu tiLisuva sikkalurUpagaLalli avu tiLisuva kaDDAya innaSTu gaTTiyAguva hAge mADalu (endare adannu innaSTu mElina hantakke Erisalu) mAresakada jODisuva rUpada baLika ottihELuva E oTTannu sErisalu baruttade: (mADalEbEku, hOgalEbAradu); Adare, oppigeyannu tiLisuva sikkalurUpagaLalli idannu baLasalu baruvudilla. I oTTina baLakeyinda kaDDAya innaSTu gaTTiyAguttade embudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(40ka) ivattu nIvu puNege hOgabEku. (40ca) ivattu nIvu puNege hOgalEbEku. (41ka) ivattu nIvu puNege hOgabahudu. (41ca) *ivattu nIvu puNege hOgalEbahudu.

(42ka) jEnutuppavannu kudisabAradu. (42ca) jEnutuppavannu kudisalEbAradu.

idakke badalu, oppigeyannu tiLisuva sikkalurUpagaLalli oppigeyannu keLagina hantakke iLisalu adaralli baruva mAresakada jODisuva rUpada baLika U oTTannu baLasabahudu; Adare, kaDDAyavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLalli I rIti U oTTannu baLasi kaDDAyavannu keLagina hantakke iLisalu baruvudilla.

(43ka) avaru hAlu kuDiyabahudu. (43ca) avaru hAlu kuDiyalUbahudu. (44ka) avaru hAlu kuDiyabEku. (44ca) *avaru hAlu kuDiyalU bEku.

(43ca) sollu ADugana oppigeyannu tiLisuvudAdarU, adannu naDesuvudara kuritAgi Atanige (43ka)dalliruvaSTu gaTTiyAda meccuge yilla embudannu gamanisabahudu. idallade, kaDDAyavannu tiLisuva bEku padadondige U oTTannu baLasiruva (44ca) sollu sari yAgilla embudannU gamanisabahudu.

Adare, (44ca) sollu bErondu huruLinalli sariyAda sollAga balludu; adaralli bandiruva U oTTu bErondu esakadondige I esakavannU sErisi hELuvudakkAgi baLakeyAgiraballudu, mattu antaha baLakeyalli adu sariyAda sollAgaballudu:

(45Ta) avaru hAlu kuDiyalU bEku, haNNu tinnalU bEku. (45ta) mane kaTTalU bEku, magaLa maduve mADalU bEku.

idallade, oppige illavE kaDDAyavannu tiLisuvudu mattu adannu allagaLeyuvudu emba eraDu bageya hELikegaLannU oTTige sErisiru vantaha kaDegaLallU U oTTannu mElina eraDu bageya ottAseya sollugaLallU baLasalu baruttade:

(46ka) avaLu hADalU bahudu, hADadiralU bahudu. (46ca) avaLu hOgalU bEku, hOgadiralU bEku endare

hEge?

(6) baLakeya sandarba: kelavomme sollugaLannu baLasiruva sandarba gaLu bEku embudara huruLu tagguvante mADaballuvu, mattu bahudu embudara huruLu heccu gaTTiyAguvanteyU mADaballuvu:

(47ka) ivugaLalli ondannAdarU nIvu tegedukoLLabEku. (47ca) Iga nIvu horage hOgabahudu.

(47ka)dalli bEku padavannu ottAyisalu baLasalAgideyallade kaDDAyavannu tiLisalu baLasilla; mattu, (47ca)dalli bahudu embu dannu baLasideyAdarU, alli kELuganige horage hOgadiruva Ayke yilla.

ಕನ್ನಡ →

5.5.5 ottAseya sikkalurUpagaLu mattu arikerUpagaLu

mADu, mADali, mADiri modalAda arikerUpagaLannu baLasiyU kELuganu illavE bErobba vyakti ondu esakavannu naDesuvante (illavE naDesadante) ADuganu mADaballanu, illavE ondu esakavannu naDesuvudakke Atanige tanna oppigeyannu koDaballanu; Adare, antaha esakarUpagaLa baLakegU mEle vivarisidantaha ottAseya niluvannu tiLisuva neravasakapadagaLa baLakegU naDuve kelavu mukyavAda vyatyAsa gaLive:

(1) ondu esakavannu naDesuvalli kELugana illavE bErobba vyaktiya kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisuvudakkAgi arike rUpagaLannu baLasalAguttade; idakke badalu, ondu esakada kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisuvudakkAgi niluvina neravesakapada gaLannu baLasalAguttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:

(48ka) nIvu oLage hOgi! (48ca) nIvu oLage hOgabEku. (49ka) avaru oLage barali! (49ca) avaru oLage barabahudu.

kELuganu Enu mADabEku embudannu (48ka) sollu nEravAgi tiLisuttade; Adare (48ca) sollu A rIti nEravAgi tiLisuva badalu,

‘kELuganu oLage hOguva’ esakada kuritu ADugana ottAseyide (hAge hOguvudu kaDDAya) embudAgi adannE OreyAgi tiLisuttade. idE rItiyalli, (49ka) sollu ‘avaru oLage baruvu’dakke ADugana oppige yannu nEravAgi tiLisuttade, mattu (49ca) sollu A esakada kuritu ADugana oppigeyannu OreyAgi tiLisuttade.

I kAraNakkAgi, arikeya sollugaLiginta ottAseya sollugaLu

kELuganige kaDime oraTendu anisuttade.

(2) arikerUpagaLannu baLasiruvalli kaDDAya illavE oppige nEra vAgi ADuganindalE baruttade; Adare, neravesakapadavannu baLasiruvalli kaTTale adu bErobbanindalU baraballudu, illavE ondu yindAgiyU baraballudu. hAgAgi, neravesakavannu baLasiruvalli kaDDAya illavE oppige yAradu embudAgi kELalu baruttade; Adare, arikerUpavannu baLasiruvalli antaha kELvige eDeyilla.

I kAraNakkAgi, purAveyannu tiLisuva ante embudannu kaDDAya illavE oppigeyannu tiLisuva niluvina sollugaLa baLika baLasaballevu, Adare, antahadE huruLiruva arikerUpagaLa baLika baLasalArevu:

(50) ellarU horage hOgi! (51ka) ellarU horage hOgabEkante. (51ca) mUvarU oLage barabahudante.

(3) mEle vivarisida hAge, kaDDAyada urubeyannu heccisuva E oTTannu, mattu oppigeya urubeyannu kaDime mADuva U oTTannu neravesakapadagaLondige baLasalu baruttade; Adare, arikerUpagaLondige baLasalu baruvudilla.

(52ka) nALe nIvu baralE bEku. (52ca) nALe nIvu baralU bahudu.

(4) neravesakapadagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeyannu allagaLeyalu baruttade; Adare, arikerUpagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeyannu A rIti allagaLeyalu baruvudilla.

(53ka) nIvu avara manege hOgakUDadu. (53ca) idannu yArU muTTabAradu.

hOgabEDa embudu ondu arikerUpada hAge baLakeyAgu ttadeyEnO nija (5.4.1(1) nODi); Adare, adu hOgadirabEku embantaha esakavannu allagaLeyuva huruLinalli baLakeyAguttade yallade hOgakUDadu embantaha kaDDAyavannu allagaLeyuva huruLinalli baLakeyAguvudilla.

(5) neravesakapadagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeya kuritAgi ADuganu tanna samSayavannu tiLisaballanu; Adare, arikerUpagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeya kuritu ADuganu yAva rItiya samSayavannU ettalAranu.

(54ka) avanu idannu kuDiyabEku; adare, Ata kuDiyuvudilla

vendu nanage gottide.

(54ca) idannu nIvu kuDudubiDi; *Adare nIvu kuDiyuvudilla

vendu nanage gottide.

(55ka) avanu barabahudu, adakke nanna aDDiyilla; Adare, avanu

baruvudantU samSayavE.

ಕನ್ನಡ →

5.5.6 arivu mattu ottAsegaLa naDuvina vyatyAsagaLu

mEle vivarisida hAge, bEku mattu bahudu padagaLannu kannaDadalli arivu mattu ottAsegaLemba eraDu bageya niluvugaLannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade; bEreyU halavu nuDigaLalli I huruLina padagaLige intaha ibbageya baLakegaLiruvudannu kANabahudu. ettugegAgi, ingliS nalli musNa mattu mcithi padagaLannu I eraDu huruLugaLallU baLasa lAguttade.

bEku mattu bahudu padagaLige I rIti eraDu bEre bEre huruLugaLiveyendu hELuva badalu, avakke I huruLugaLu baLasuva sandarbadinda baruttave embudAgiyU hELalu baruttade; endare, A eraDu huruLugaLigU samAnavAgiruvantaha huruLannu mAtra avu koDuttiddu, sollannu baLasiruva sandarbadinda, illavE adarondige bandiruva bEre padagaLinda illavE sollugaLinda I vyatyAsa siguttade endU hELabahudu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(56ka) I kAgada nODidare, avaru ivattu sanjeyE illige

talapabEku.

(56ca) I janara kaTTaleyante, illi kattalAguva modalE

UTamADibiDabEku.

(57ka) avaru ivattu anisuttade.

sanjeyE barabahudendu

nanage

(57ca) mUvarU barabahudendu avaru tiLisiddAre.

bEku mattu bahudu padagaLannu mEle (ka) sollugaLalli arivina niluvannu tiLisuvudakkAgi, mattu (ca) sollugaLalli ottAseya niluvannu tiLisuvudakkAgi baLasalAgide embudannu gamanisabahudu; Adare, nijakkU avugaLa naDuve huruLinalliruva I vyatyAsa (56ka-ca) sollugaLalli bandiruva oLasollugaLinda (I kAgada nODidare mattu, I janara kaTTaleyante embavugaLinda), mattu (57ka-ca) sollugaLalli bandiruva horasollugaLinda (nanage anisuttade mattu avaru tiLisiddAre embavugaLinda) mUDibandive embudannu gamanisabahudu.

I rIti oLasollu illavE horasollu illadallU, yAva sandarbadalli bahudu illavE bEku padaviruva sollannu baLasalAgide embudU avakke arivina illavE ottAseya huruLannu koDaballudu. Adare, A rIti sandarbadinda tiLidukoLLalu bAradiruvalli mAtra avu ippuruLige mattu gondalakke eDekoDaballuvu.

bahudu mattu bEku padagaLu I rIti arivu mattu ottAse gaLemba eraDu huruLugaLalli baLakeyAguttiruvudakke a eraDu huruLu gaLa naDuviruva pattugeyU ondu kAraNavendu hELabahudu: ondu esakavannu naDesuvudu kaDDAyavAgideyAdare, adu naDeyuvudu bEhavAguttade; mattu ondu esakavannu naDesuvudakke oppitavide yAdare, adu naDeyuvudu iruhavAguttade embudAgi I pattuge yannu vivarisabahudu.

arivu mattu ottAsegaLannu tiLisuva sollugaLa naDuve kelavu vyatyAsagaLU ive; ivugaLalli mukyavAda mUrannu keLage koDalAgide: (1) ADugana arivannu tiLisuva bEku mattu bahudu padagaLannu ondE varaseya eraDu hantagaLendu tiLiyalu baruttade; Adare ottAse yannu tiLisuva bEku mattu bahudu padagaLannu A rIti ondE varaseya eraDu hantagaLendu tiLiyalu baruvudilla. yAkendare, oppita eSTu jOrAgiddarU kaDDAyavAgalAradu, mattu kaDDAya eSTu nirbala

vAgiddarU oppitavAgalAradu. hAgAgi, avannu eraDu bEre bEre varasege sEridavugaLendu tiLiyabEkAguttade.

(2) bEku mattu bahudu padagaLigiruva arivu mattu ottAse gaLemba eraDu baLakegaLalli ottAseya baLakeyE mukyavAdudu; arivina baLakeyembudu ottAseya baLakeyinda beLedubandiruvantahadu.

(3) bEku padavannu baLasiruvalli sAmAnyavAgi ottAseya huruLE modalu kaNNige bILuttade, mattu bahudu padavannu baLasiruvalli arivina huruLE modalu kANisuttade. ettugegAgi, keLagina eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:

(58ka) pustaka nALe sigabEku. (58ca) pustaka nALe sigabahudu.

bEku mattu bahudu padagaLa naDuviruva I vyatyAsavannu gamanisidevAdare, avugaLalli bEku embudakke ottAseya baLake mukya mattu bahudu embudakke arivina baLake mukya endu hELabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.5.7 mADugana aLavu

ondu esakavannu naDesuvalli tanage illavE innobba vyaktige entaha aLavide embudannU ADuganu tiLisaballanu; idakkAgi bal, Ar, mattu ol emba mUru neravesakapadagaLannu baLasalAguttade; idallade, bahudu mattu bEku padagaLannU I huruLinalli baLasalu baruttade.

ivugaLalli Ar mattu ol embavu allagaLeyuva rUpadalli mAtra baLakeyAguttave, mattu bal embudu allagaLeyuva rUpadalli baLakeyAguvudilla. bal mattu Ar embavu aLavannu tiLisuttave, mattu ol embudu bayakeyannu tiLisuttade:

(59ka) avanu kAru biDaballa. (59ca) nAnu I bAgilannu tereyalAre. (59Ta) avaru namma manege baralollaru.

bEku pada mukyavAgi ADugana ottAseyannu tiLisalu baLake yAguttadeyAdarU, kelavomme ADugana bayakeyannu, illavE Atana

mEliruva sandarbada ottaDavannu tiLisalu baLakeyAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(60ka) nAnu ivattu puNege hOgabEku. (60ca) nanage ivattu puNege hOgabEku.

(60ka) sollu ADugana bayakeyannu tiLisuttade, mattu (60ca) sollu Atana mEliruva sandarbada ottaDavannu tiLisuttade; I vyatyAsa vannu nAnu mattu nanage emba eraDu pattugerUpagaLa baLakeyinda illi tOrisikoDalAgide.

bayakeyannu tiLisuva sollinondige iru padada ide mattu ittu rUpagaLannu baLasi, bayake IginadO illave hindinadO embudannu tiLisalu baruttade:

(61ka) avaLige hADabEkendide. (61ca) avaLige hADabEkendittu.

nijakkU sollugaLa halavu baLakegaLalli aLavu mattu arivugaLa naDuvina vyatyAsavannu sariyAgi kANalu baruvudilla. idallade, heccineDe gaLallU aLavannu tiLisuvalli ADugana arivU sErikonDiruttade; ettugegAgi, obba vyakti Enu mADaballa, illavE ondu vastuvininda Enu mADaballevu embantaha aLavina niluvannu tiLisuvalli adara kuritAgi ADugana arivannU tiLisalAguttade.

keLage koTTiruva sollugaLalli bEku mattu balludu padagaLu

mukyavAgi aLavannu tiLisalu baLakeyAgiveyendu hELabahudu:

(62ka) avanige yAvAgalU innobbara viSayadalli mUgu

tUrisuttirabEku.

(62ca) kelasa hOda kAraNa, AtanIga tumbA kaSTapaDabEku. (62Ta) I giDa Aru tingaLalli haNNu koDaballudu.

mADalu baruttade emballi baru padavannU aLavannu tiLisalu baLasalAgide; Adare illi aLavu obba mADuganadAgirade, sandarba ddAgideyendu tOruttade.

ಕನ್ನಡ →

5.5.8 hottina pattuge mattu ADugana niluvu

(1) ADugana niluvu mattu mumbottu embavugaLa naDuve hattirada sambandavide; hAgAgi, ADugana niluvannu tiLisuva heccina nuDitagaLU tiruLesakapadada mAresakada, endare bErondu esakada baLika naDeyuva esakavannu tiLisuva, jODisuva rUpadondige baLakeyAguttave:

mADabahudu
mADabEku mADatakkaddu mADabAradu
mADakUDadu

mADalAgadu mADalAre mADalolle mADaballe

mEle koTTiruva rUpagaLallella mADalu emba mAresakada

jODisuva rUpa baLakeyAgiruvudannu kANabahudu.

ADugana niluvu himbottinadu endu tiLisabEkAgiruvalliyU tiruLesakapadada modalesakada jODisuva rUpakke iru padada mAresakada jODisuva rUpavannu sErisida baLikavE niluvannu tiLisuva nuDitagaLannu baLasalAguttade:

mADirabahudu
mADirabEku mADirabAradu
mADirakUDadu

mADiralAra mADiraballa mADiralolla mADiratakkaddu

ADugana niluvu allagaLeda esakakke sambandisidudu embudAgi tiLisabEkAgiruvalliyU I nuDitagaLannu tiruLesakapadada allagaLeyuva jODisuva rUpakke iru padada mAresakada jODisuva rUpavannu sErisida baLikavE baLasalAguttade; allagaLeyuva jODisuva rUpa hottina vyatyAsavannu tOrisadiruvudu idakke kAraNavirabahudu:

mADadirabEku
mADadirabahudu mADadiratakkaddu
mADadiralAgadu

mADadiralAre mADadiralolle mADadiraballe mADadirabAradu

(2) ottAse mattu hottina pattuge: ADugana ottAseyannu tiLisuva sollugaLella solluhottina baLika naDeyuvantaha esakagaLannu mAtra tiLisaballuvu; solluhottina modalu naDediruvantaha esakagaLu kaDDAyavAgidduvu illavE oppitavAgidduvu embudannu intaha neravesakapadagaLa mUlaka tiLisalu baruvudilla.

hOgu, hOgiri, hOgabEDi, hOgali modalAda esaka padagaLa arikerUpagaLigU himbottina rUpagaLilla embudannu illi gamanisabahudu.

Adare, ondu kaTTale illavE kaTTupADannu tiLisuva sollugaLalli solluhottina hindidda kaDDAya illavE oppigeyannU tiLisalu baruttade; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(63ka) I klabbige sErabayasuvavaru maduveyAgirabEku. (63ca) oLage hOguva modalu mEluDupu tegedirabEku. (63Ta) arji koDuvavaru parIkSeyalli pAsAgadirabahudu. (63ta) nALe baruvAga EnannU tindirabAradu.

bEku mattu bahudu emba I eraDu padagaLa baLikavU himbottina pattugeyannu tiLisuva ittu padavannu baLasalu baruttade, mattu hAge baLasidAga, adu solluhottiginta modalu naDeya bEkAgidda illavE naDeyabahudAgidda esakavannu tiLisuttade; Adare, ‘antaha esaka naDediralilla’ emba allagaLeyuva huruLU I sollu gaLigide:

(64ka) avaru maneyallE irabEkittu. (64ca) I koDegaLannu horage irisabahudittu. (64Ta) I kelasavannu modalE mADirabahudittu. (64ta) nAvu I guDDakke hattadirabEkittu.

‘avaru maneyallE irabEku’ embudu ondu ottAseya (kaDDAyada) sangatiyannu tiLisuttade; adara baLika ittu padavannu sErisidAga, ‘antaha kaDDAya ittu, Adare adu naDediralilla’ emba huruLu doreyuttade. uLida sollugaLigU intahavE himbottina huruLu mattu allagaLeyuva huruLugaLive embudannu gamanisa bahudu.

(64ta)dalli hattu esakapadada allagaLeyuva hattade rUpavannu baLasiruva kAraNa, adakke naDeyabAradidda esaka naDedide (‘guDDakke hattiddEve’) emba huruLide.

hinde baLakeyallidda, mattu Iga baLakeyallillada kaTTale illavE kaTTupADugaLannU ittu padada baLakeya mUlaka tiLisalu baruttade; intaha sandarbagaLalli I kaTTalegaLu hindinavu, indinavalla emba allagaLeyuva huruLideyendu hELabahudu:

(65ka) hindina kAladalli mudukaru mAtra I pArkige bara

bahudittu.

(65ca) hattu varSagaLa hinde kuDiyuva nIru taralu nAvu ondu

kilOmITar naDeyabEkittu.

bEku mattu bahudu emba I eraDu neravesakapadagaLa baLika I rIti ittu embudannu baLasuva modalu, Agi embudannu sErisiyU hELalu baruttade; Adare, I iTTaLadalli Agi pada entaha heccina huruLannu koDuttade embudu spaSTavAgilla:

(66ka) avaru maneyallE irabEkAgittu. (66ca) A koDegaLannu horage irisabahudAgittu. (66Ta) I kelasavannu modalE mADirabahudAgittu. (66ta) nAvu I guDDakke hattadirabEkAgittu.

ಕನ್ನಡ →

5.5.9 ADugana niluvu mattu allagaLeta

ADugana niluvannu tiLisuva sollugaLalli sAmAnyavAgi eraDu anga gaLiruttave: ondu hELikeyannu koDuva anga, mattu innondu A hELikeya kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuva anga. ettugegAgi, avaLu maduvege hOgabahudu emba sollinalli ‘avaLu maduvege hOguvudara’ kuritAgi ondu hELikeyide, mattu A hELikeya kuritAgi ADugana niluvu entahadu (adu ondu iruha mAtra, bEha valla) embudannu tiLisuva innondu angavU ide.

hAgAgi, intaha sollugaLalli allagaLetavannu eraDu kaDegaLalli irisalu baruttade: adaralliruva hELikeyannu allagaLeyabahudu,

illavE A hELikeya kuritAgi ADuganigiruva niluvannu allagaLeya bahudu. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(67ka) I pustakavannu avanu Odirabahudu. (67ca) I pustakavannu avanu Odadirabahudu. (67Ta) I pustakavannu avanu OdiralAra. (67ta) I pustakavannu avanu OdadiralAra.

(67ka)dalli ‘avanu OdiddAne’ emba hELike, mattu A hELike ‘nija virabahudu’ emba ADugana niluvu embudAgi eraDu angaga Liruvudannu kANabahudu; I angagaLalli modalaneyadannu, endare hELikeyannu (67ca)dalli allagaLeyalAgide; (67Ta)dalli eraDaneya angavannu, endare A hELikeya kuritAgi ADuganigiruva niluvannu allagaLeyalAgide; mattu (67ta)dalli iveraDannU allagaLeyalAgide.

(67Ta-ta)gaLalli bahudu embudannu allagaLeyuvudakkAgi Ar emba bEreyE ondu neravesakapadavannu baLasalAgide embudannu gamanisabahudu.

illi innondu viSayavannU gamanisabEkAgide: kannaDadalli Odada, hELada, mADada embantaha esakapadada allagaLeyuva naDurUpagaLu hottina vyatyAsagaLannu tOrisuvudilla; hAgAgi, mEle koTTiruva (67ca) mattu (67Ta) sollugaLu, (67ka) mattu (67Ta) sollugaLa hAge, avu tiLisuva esaka solluhottina modalu naDedudu (OdiddAne) embudannu spaSTavAgi tiLisuvudilla.

hAgAgi, (67ca) sollu solluhottina modalu naDeda esakavannu mAtravallade, adara baLika naDeyuva esakavannU allagaLeyaballudu. idE rItiyalli, (67Ta) sollige, adaralli baruva eraDu allagaLeta gaLu ondannondu hoDeduhAkuva kAraNa, ‘I pustakavannu Ata OdiruttAne’ emba himbottina huruLAgali, illavE ‘I pustakavannu Ata OduttAne’ emba mumbottina huruLAgali baraballudu.

allagaLetavU ondu bageyalli ADugana niluvannE tiLisuttade embudAgi hELabahudu; yAkendare, ‘ondu esaka naDedilla’ illavE ‘naDeyuvudilla’ endu hELuvAga, ADuganu adara iruvikeya kuritu tanna tiLivannu illavE tIrmAnavannu tiLisuttiruttAne.

kannaDadalli esakagaLu himbottinalli naDeyadiruvudannu tiLisalu, mADalilla, hOgalilla, bareyalilla embantaha baLakegaLalli kANisuva hAge, mAresakada jODisuva rUpadondige illa emba neravesaka padavannu baLasalAguttade, mattu ivugaLa iTTaLa ADugana niluvannu tiLisuva mADabahudu, mADabEku embavugaLa iTTaLada hAgeyE ide embudannu gamanisabahudu.

Adare, mumbottinalli naDeyadantaha esakavannu tiLisalu kannaDadalli idakkinta tIra bErAgiruva iTTaLavannu baLasalAguttade; mADuvu dilla, hOguvudilla embavugaLalli kANisuva hAge, illi illa pada vannu esakapadada mumbottina hesarurUpadondige baLasalAguttade.

idallade, ADugana niluvannu tiLisuva sollugaLalli bandiruva hELikeyannu allagaLeyalu avugaLa esakapadada allagaLeyuva naDu rUpavannu baLasalAguttiddu (mADadirabahudu, hELadirabEku), illiyU ADugana niluvannu tiLisuvalli baLakeyAguva iTTaLakkinta bErAgiruva iTTaLavannu baLasalAguttade.

kannaDadalli baLakeyAguva arivu, ottAse mattu aLavugaLemba mUru bageya niluvugaLannu mattu avugaLondige baruva hELike gaLannu yAva rItiyallella allagaLeyalAguttade embudannu keLage vivarisalAgide:

(1) arivina allagaLeta arivina niluvannu tiLisuva sollugaLu iruhavannu tiLisuttiveyAdare, avugaLalli hELikeyannAgali illavE iruhavannAgali allagaLeyalu baruttade; idallade, ondE sollinalli averaDannU allagaLeyalU baruttade. idakke ondu ettugeyannu mEleyE koDalAgide. keLage koTTiruva sollugaLU idakke ettugeyAgaballuvu:

(68ka) avaru maneyallirabahudu. (68ca) avaru maneyalli illadirabahudu. (68Ta) avaru maneyalli iralAraru. (68ta) avaru maneyalli illadiralAraru.

(68ka)dalli ‘avaru maneyalliddAre’ emba hELike, mattu adara kuritAgi ‘A hELike nijavirabahudu’ emba ADugana (iruhada) niluvu

embudAgi eraDu angagaLive; ivugaLalli modalinadannu (68ca)dalli, eraDaneyadannu (68Ta)dalli, mattu eraDannU (68ta)dalli allagaLeya lAgide.

Adare, bEhavannu tiLisuva sollugaLalli baruva hELikeyannu I rIti allagaLeyalu baruvudilla. idakke kAraNavEnendare, ‘ondu hELike nijavirabEku’ embudAgi tiLisalu EnAdarU ondu niScitavAda purAve bEkAguttade; I purAve iddalli, keLage (69ka)dalli kANisida hAge, ADuganige bEhada kuritAgi tanna niluvannu (adannu allagaLeyade) tiLisalu baruttade; Adare, adu illadiruvalli Atanige A rIti hELike yannu allagaLeyuva bEhada niluvannu tiLisalu baruvudilla.

(69ka) kiTiki muccideyAda kAraNa, Ata horage hOgirabEku. (69ca) ?kiTiki teredideyAda kAraNa, Ata horage hOgadirabEku.

(69ca) sollige arivina huruLilla, ottAseya huruLu mAtra ide

embudannu gamanisabahudu.

bEhavannu tiLisuva sollugaLalli bEhavannU iruhada hAge nEravAgi allagaLeyalu baruvudilla. idakkAgi, keLage (70ka)dalli kANisida hAge, bEku padada baLika Agilla embudannu baLasa bEkAguttade, illavE, (70ca)dalli kANisida hAge, adakkU heccu sikkalAgiruva sollannu baLasabEkAguttade:

(70ka) kiTiki terediddarU Ata maneyallirabEkAgilla. (70ca) kiTiki terediddarU Ata maneyallirabEkendEnU illa.

(2) ottAseya allagaLeta kaDDAya mattu oppige embudAgi eraDu bageya ottAseya niluvu gaLiddu, ivugaLa allagaLetagaLa naDuve kelavu vyatyAsagaLive. I eraDu bageya niluvugaLa allagaLetagaLannu keLage bEre bErAgi vivarisalAgide:
(1) kaDDAyada niluvannu tiLisuva ottAseya sollugaLalli niluva nnAgali illavE hELikeyannAgali allagaLeyalu baruttade, mattu ondE sollinalli averaDannU allagaLeyalU baruttade; idannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:

(71ka) Ita horage hOgabEku. (71ca) Ita horage hOgabEkAgilla. (71Ta) Ita horage hOgadirabEku. (71ta) Ita horage hOgadirabEkAgilla.

(71ka)dalli bandiruva niluvannu (71ca)dalli, hELikeyannu (71Ta) dalli, mattu niluvu mattu hELikegaLeraDannU (71Ta)dalli allagaLeya lAgide embudannu gamanisabahudu.

ivugaLalli (71ca) sollina huruLu ‘Ita horage hOgadira bahudu’ emba sollina huruLige samanAgide; endare, bEku padavannu allagaLeyuvudu mattu bahudu padadondige bandiruva hELikeyannu allagaLeyuvudu - iveraDu huruLina maTTige samanAgive; idu keLage (4)ralli tiLisiruvantaha Araygara (tArkikara) kaTTalege (allagaLeda hELikeya kaDDAyavannu tiLisuvudU (allagaLeyada) hELikeya kuritAgi allagaLeda oppigeyannu tiLisuvudU ondE embudakke) hondikonDide embudannu gamanisabahudu.

ADugana kaDDAyavannu tiLisuva takkaddu embudannu illa padada mUlaka allagaLeyalu baruvudilla; adakke badalu alla padavannu baLasa bEkAguttade; takkaddu embudu tagu esakapadada hesarurUpa vAgiruvudE idakke kAraNa. idallade, I padadondige baruva hELike yannU nEravAgi allagaLeyalu baruttade:

(72ka) avaru horage hOgatakkaddalla. (72ca) avaru horage hOgadiratakkaddu.

Adare, I eraDu bageya allagaLetagaLigU huruLu ondE

embudannu gamanisabahudu.

(2) oppigeya sollinallU oppigeyannAgali illavE hELike yannAgali allagaLeyalu baruttade, mattu ondE sollinalli oppige mattu hELikegaLeraDannU allagaLeyalu baruttade.

(73ka) avaru illige barabahudu. (73ca) avaru illige barakUDadu. (73Ta) avaru illige baradirabahudu. (73ta) avaru illige baradirakUDadu.

(73ka)dalli bandiruva niluvannu

(73ca)dalli, hELikeyannu (73Ta)dalli, mattu eraDannU (73ta)dalli allagaLeyalAgide. ivu gaLalli (73ca) sollina huruLu avaru illige bAradirabEku emba sollina huruLige samanAgide; endare, bahudu padada allagaLeta bEku padada hELikeya allagaLetakke samanAgide. idu keLage (4)ralli koTTiruva Araygara kaTTalege hondikeyAguttadendu hELabahudu.

kannaDadalli oppigeyannu tiLisuva bahudu padakke bAradu mattu kUDadu embudAgi eraDu bageya allagaLetada rUpagaLive; sAmAnya vAgi, ivugaLalli kUDadu embudara mUlaka ADuganinda baruva oppigeya allagaLetavannu tiLisalAguttade, mattu bAradu embudarinda kaTTale, mUDibaruva oppigeya allagaLetavannu tiLisalAguttade:

modalAdavugaLinda

kaTTupADu,

nalnaDate

(74ka) illi hogebatti sEdakUDadu. (74ca) illi hogebatti sEdabAradu. (75ka) nIvu illi mAtanADakUDadu. (75ca) nIvu illi mAtanADabAradu; mAtanADidare avarige

tondareyAguttade.

Adare, kUDadu mattu bAradu padagaLa naDuvina I vyatyAsa

avugaLa ellA baLakegaLallU kANadirabahudu.

(3) aLavina allagaLeta aLavannu tiLisuva padagaLalli Are embudu balle embudara allagaLeta vannu, mattu olle embudu bEku embudara allagaLetavannu koDu ttade endu hELabahudu:

(76ka) nAnu I bAgilannu tereyaballe. (76ca) nAnu I bAgilannu tereyalAre. (77ka) nAnu ivattu haLLige hOgabEku. (77ca) nAnu ivattu haLLige hOgalolle.

balle mattu Are embavugaLa naDuvina sambanda bEku mattu olle

embavugaLa naDuvina sambandakkinta heccu hattiraddendu tOruttade.

illiyU esakavannu, aLavina hELikeyannu illavE averaDannU

tAguvante allagaLetavannu baLasalu baruttade:

(78ka) avanu I guDDavannu hattaballa. (78ca) avanu I guDDavannu hattadiraballa. (78Ta) avanu I guDDavannu hattalAra. (78ta) avanu I guDDavannu hattadiralAra.

(79ka) nAnu I kelasavannu ivattE mADabEku. (79ca) nAnu I kelasavannu ivattu mADadirabEku. (79Ta) nAnu I kelasavannu ivattu mADalolle. (79ta) nAnu I kelasavannu ivattu mADadiralolle.

(4) Araygara kaTTale hELikeya allagaLetakkU niluvina allagaLetakkU naDuve tirugumurugu sambanda (mArpattuge) ide embudAgi Araygaru (tArkikaru) hELu ttAre; kannaDadalli ADugana ottAseyannu tiLisuva sollugaLu I Araygara kaTTalege hondikoLLuvante kANisuttade; Adare, arivina sollugaLu A rIti hondikoLLuvudilla.

ottAseya niluvannu tiLisuva sollugaLu I kaTTalege hondi

koLLuvudannu keLage koTTiruva ettugeyalli kANabahudu:

  1. nIvu manege hOgabahudu = nIvu manege hOgadirabEkAgilla
  2. nIvu manege hOgabAradu = nIvu manege hOgadirabEku
  3. nIvu manege hOgabEku = nIvu manege hOgadirabAradu
  4. nIvu manege hOgabEkAgilla = nIvu manege hOgadirabahudu

mElina sollugaLalli, keLage koTTiruvantaha huruLina sarikatanagaLu

kANisuttave:

  1. hELike + bahudu
  2. hELike + allagaLeda bahudu = allagaLeda hELike + bEku
  3. hELike + bEku

  4. hELike + allagaLeda bahudu =

allagaLeda hELike + allagaLeda bahudu allagaLeda hELike + bahudu

allagaLeda hELike + allagaLeda bEku

=

Adare, arivina niluvannu tiLisuva kannaDada sollugaLu I Araygara kaTTaleyannu baLasikoLLuva hAge kANisuvudilla; idannu keLage koTTiruva ettugeyalli kANabahudu:

  1. avaru manege hOgabahudu ≠ avaru manege hOgadirabEkAgilla ≠ avaru manege hOgadirabEku
  2. avaru manege hOgalAraru
    = avaru manege hOgadiralAraru
  3. avaru manege hOgirabEku
  4. avaru manege hOgirabEkAgilla = avaru manege hOgadirabahudu

illi tondareyEnendare, avaru manege hOgadirabEku mattu avaru manege hOgadirabEkAgilla emba eraDu sollugaLu arivina niluvannu tiLisalAravu; avu ottAseya niluvannu mAtra tiLisaballuvu. hAgAgi, A eraDu bageya sollugaLa maTTige Araygara kaTTalege arivina niluvannu tiLisuva sollugaLu hondikoLLuvudilla.

idallade, mEle tiLisida hAge, hOgade embudakke solluhottina modalu naDeyadidda esakavannu mAtravallade, adara baLika naDeya diruva esakavannu tiLisuva huruLU ide. hAgAgi, I eraDanE huruLina maTTige mEle (3) mattu (4)ralli koTTa sarikatana (=) sariyalla.

illi nAvu gamanisabEkAgiruva viSayavEnendare, sollarimegaLige avugaLadE Ada kaTTalegaLiruttave, mattu I kaTTalegaLu nuDiyinda nuDige bErAgiruttave; avakkU Araygara kaTTalegaLigU naDuve hondike yAgadiruvudE heccu. hAgAgi, ondondu nuDiya sollarimeyallU hELike mattu niluvugaLannu yAva rItiyallella allagaLeyalAguttade embudannu, avugaLalli baLakeyAguva sollugaLannu pariSIlisuva mUlaka, bEre bErAgi kanDukoLLabEkAguttade.

(5) illa padada baLake huruLina maTTige, illa padavannu iru padada allagaLeyuva rUpa vendu tiLiyaballevAdarU, averaDara naDuve baLakeyalli halavu vyatyAsagaLive; mEle tiLisida hAge, iru padakke oTTu 32 konerUpa gaLu mattu 10 naDurUpagaLive, Adare, illa padakke ondE ondu konerUpa (illa), mattu nAlku naDurUpagaLive (illada, illade, illadudu, illadike).

iru pada nAlku bageya jODisuva rUpagaLa baLikavU neravesaka padavAgi baLakeyAgaballudu, Adare, illa pada mAresakada illavE modalesakada jODisuva rUpadondige mAtra baLakeyAgaballudu (hOgalilla, hOgilla); esakapadada hesarurUpada baLikavU adu baLakeyAgaballudAdarU (hOguvudilla), idu adara neravesakada baLakeyalla.

illa padada konerUpakkiruva neravesakada baLakeyannu keLagina sollu

gaLalli kANabahudu:

(80ka) I giDakke nIru hAkalilla. (80ca) avaru ivattu baralilla. ?(80Ta) Ake maysUrige hOgilla. (80ta) nAvu Atanannu mAtanADisilla.

(80ka-ca) sollugaLalli idannu hAkalu mattu baralu emba mAresakada jODisuva rUpadondige baLasalAgide, mattu (80Ta-ta) sollugaLalli hOgi mattu mAtanADisi emba modalesakada jODisuva rUpadondige baLasalAgide. I eraDu baLakegaLalli modalaneyadu hinde naDeyadidda esakavondannu tiLisuvudAdare, eraDaneyadu hinde naDeyadidda, mattu mAtanADuva hottige sambandisiruva esakavondannu tiLisuttade.

bEre kelavu baLakegaLalli I vyatyAsa heccu spaSTavAgi kANisi koLLuttade; ettugegAgi, bEkAgalilla mattu bEkAgilla embavugaLannu hOlisi modalaneyadakke bariya himbottina huruLide (ninne bEkAgalilla); Adare, eraDaneyadakke A huruLu mAtravallade, Ipottina huruLU ide (Iga bEkAgilla).

nODabahudu: avugaLalli

ಕನ್ನಡ →

5.5.10 ondakkinta heccu neravesakapadagaLa baLake

tiruLesakapadadondige ondakkinta heccu neravesakapadagaLannU baLasalu baruttade; ettugegAgi, hOgadiddirabahudAgittu embudaralli hOgu tiruLesakapadada allagaLeyuva jODisuva rUpavAda hOgade embudara baLika, iddu, iralu, bahudu, Agi, mattu ittu emba aydu neravesakapadarUpagaLa baLakeyAgide. I rIti yAva neravesakapadagaLu elli baLakeyAgaballuvu, mattu entaha OraNadalli

avu baLakeyAgaballuvu embudara kuritu kelavu kaTTuniTTAda kaTTale gaLive.

(1) intaha iTTaLagaLalli ADugana niluvannu tiLisuva bEku, bEDa, bahudu, bAradu, kUDadu, takkaddu, bal, Ar, mattu ol emba ombattu neravesakapadagaLu omme mAtra baraballuvu; Adare, Agu embudannu baLasidalli, adara baLika bal mattu bahudu embavu eraDaneya bArigU baraballuvu (mADabEkAgaballudu, bEkAga bahudu).

(2) I ombattu niluvina neravesakapadagaLondige iru, Agu mattu illa emba mUru neravesakapadagaLannu baLasalu baruttade (Odira bahudu; OdabAradAgide; OdabEkilla); Adare, ivugaLalli iru embudu mAtra avugaLa modalU baraballudu, baLikavU baraballudu (OdirabAradu; OdabAradittu); uLida eraDu (Agu mattu illa emba) neravesakapadagaLu avugaLa baLika mAtra baraballuvu.

(3) Agu embudu intaha iTTaLagaLalli Agi emba modalesakada jODisuva rUpadalli mAtra baruttade; adara baLika iru padada ittu illavE ide rUpa, mattu allagaLeyuva illa emba pada - ivugaLallondu baruttiruttade (mADabEkAgittu, mADabEkAgide, mADabEkAgilla).

idallade, niluvina neravesakapadagaLalli bahudu, bAradu, kUDadu, takkaddu, bEku mattu bEDa emba Aru padagaLa baLika mAtra Agi embudu baraballudu, mattu intaha baLakeyalli I neravesakapadagaLige tiLivina huruLu siguttadallade arikeya huruLu siguvudilla; uLida niluvina neravesakapadagaLa baLika Agi embudu baruvudilla.

bEku illavE bEDa padada baLika Agu padada nAlku jODisuva rUpagaLannU baLasalu baruttade: (mADabEkAgabahudu, mADa bEkAgadirabahudu, mADabEkAgirabahudu, mADabEkAguttira bahudu, mADabEkAguttide, mADabEkAgalide, mADabEDa vAgittu).

(4) iru embudu intaha iTTaLadalli oTTige eraDu bAri iddira emba rUpadalli baraballudu (Oduttiddirabahudu, Odaliddirabahudu, Odiddirabahudu); Adare, idara baLika bahudu illavE bEku embudu arivina huruLinalli baLakeyAgiruttade (OduttiddirabEku).

(5) niluvina neravesakapadagaLa baLika nEravAgi iru padavannu adara ittu rUpadalli mAtra baLasaballevu (OdabEkittu); Adare, avugaLa baLika Agi padavannu baLasidevAdalli, iru padada ide mattu ittu emba eraDu rUpagaLannU baLasalu baruttade (OdabEkAgittu, Oda bEkAgide).

ondakkinta heccu neravesakapadagaLannu baLasiruvudakke kelavu ettuge

gaLannu keLage koDalAgide:

(1) eraDu neravesakapadagaLa baLake:

OdirabEku

OdirabAradu

OdirakUDadu

Odirabahudu Oduttirabahudu OduttirabAradu Oduttiratakkaddu Oduttiralilla OdalirabAradu OdalirabEku Odalirabahudu OdadirabAradu OdadirabEku Odadirabahudu Odabahudittu OdabEDavittu OdabEkilla OdabEkAguttade OdabEkAyitu OduttiralAra OdadirabEDa Oduttiraballa OdadiralAra Oduttiralolla

Odaliralilla Odadiralilla OdabEkittu Oduttiralolla

OduttirabEku OduttiralAra

(2) mUru neravesakapadagaLa baLake: Odirabahudittu OduttirabEkittu OdadirabAradittu OdabEkAgittu OdabEDavAgittu OdabahudAgide OdabahudAgittu OdabEkAgilla Odaliddirabahudu OduttiddirabEku Odaliddirabahudu OdabEkAgide OdabEkAgaballudu Odadirabahudittu OdabEDavAgaballudu

(3) nAlku neravesakapadagaLa baLake: OduttirabEkAgide
Odadiddirabahudittu
OdadirabEkAgide OdadirabEkAgaballudu OdabEkAgiralilla

(4) aydu neravesakapadagaLa baLake: OdadiddirabahudAgittu OduttiddirabEkAgittu

Oduttiddirabahudittu OdadirabAradAgide OduttirabEkAgilla OduttirabEkAgaballudu

OduttiddirabahudAgittu OduttiddirabEDavAgittu

ಕನ್ನಡ →

5.6 esakada aLavi

esakarUpagaLa mUlaka esakagaLa aLaviyannU tiLisalu baruttade; idaralli mukyavAgi (1) esakada oLa iTTaLadalli kANisuva aLaviyannu

tiLisuvudu, mattu (2) iDI esakada aLaviyannu tiLisuvudu embu dAgi eraDu bagegaLiruttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(1ka) avanu A kallannu ettida. (1ca) avanu A kallannu ettibiTTa. (2ka) avaru sanje Aru ganTege baruttAre. (2ca) avaru dinAlU sanje Aru ganTege baruttAre.

(1ka) solligU (1ca) solligU naDuve avu tiLisuva esakada aLaviyalli vyatyAsavide; yAkendare, (1ca) sollinalli bandiruva etti biTTa embudu (1ka) sollinalli bandiruva ettida embudu tiLisuva esakakkinta heccu urubeya esakavannu tiLisuttade.

(2ka) mattu (2ca) sollugaLa naDuveyU avu tiLisuva esakagaLa aLaviyalli vyatyAsavide; Adare, I vyatyAsa bEre bageyadu: (1ka) sollu mumbottinalli omme naDeyaliruva esakavannu tiLisuttade, mattu (2ca) sollu halavu bAri naDeyuva ‘baLake’ya esakavannu tiLisuttade.

I vyatyAsavannu esakada iTTaLadalli kANisuva aLavi (iTTaLada aLavi) (1ca), mattu iDI esakada aLavi (2ca) embudAgi bErpaDisi hELabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.6.1 iTTaLada aLavi

esakada iTTaLadalli kANisikoLLuva aLaviyannu tiLisalu mukyavAgi hantagaLannu tiLisuva paricepadagaLannu baLasalu baruttade:

lOTa arevASi tumbide.

(3ka) (3ca) bAgilu pUrA teredide. (3Ta) avanu tumbA OdiddAne.

Adare, ellA esakapadagaLannU I rIti hantagaLannu tiLisuva padagaLondige baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, huTTu, nillu,
horaDu modalAda esakapadagaLondige hantagaLannu tiLisuva pada gaLannu baLasalu baruvudilla:

*adu tumbA huTTide.

(4ka) (4ca) *avanu tumbA nintiddAne. (4Ta) *avaru tumbA horaTiddAre.

(2) pUrA, arevASi embantaha aLaviya padagaLannu ondu badi mucciruva hantagaLa kuritAgi mAtra baLasalu baruttade; ettugegAgi, pUrti muccida bAgilu ennabahudu; Adare, *pUrti kuNida huDuga ennalu baruvudilla.

ಕನ್ನಡ →

5.6.2 esakada aLavi

iDI esakada aLaviyannu tiLisuvudakkAgiyU kelavu holabugaLannu baLasalAguttade. ivugaLannu mukyavAgi nAlku bageyavugaLendu gumpisa bahudu:

(1) baLakeya esaka: ondu esakavannu naDesuva baLakeyide, illavE ittu embudannu tiLisuvudu; (2) matte mADida esaka: omme mADida esakavannu innomme mADuvudu; (3) tirutirugi naDesida esaka: ondu esakavannu halavu bAri naDesuvudu; mattu (4) hancikeya esaka: ondE esakavannu halavu pAngugaLu naDesuvudu.

I nAlku bageya holabugaLu kannaDadalli hEge kANisikoLLuttave

embudannu keLage vivarisalAgide:

ಕನ್ನಡ →

5.6.3 baLakeya esaka

kannaDadalli mumbottina suLurUpagaLige mumbottina esakagaLannu tiLisuva huruLu mAtravallade, baLakeya esakavannu tiLisuva huruLU ide embudannu mEle (5.2.2)ralli nODiruvevu. ettugegAgi, keLage koTTiruva (5)nE sollannu gamanisabahudu:

(5) avanu sAlege bassinalli hOguttAne. (5ka) avanu ivattu sAlege bassinalli hOguttAne.
(5ca) avanu sAlege dinAlU bassinalli hOguttAne.

(5)nE sollige eraDu huruLugaLive: ‘avanu ivattu ondu divasa sAlege bassinalli hOguttAne’ emba mumbottina huruLondu; mattu ‘avanu dinAlU sAlege bassinalli hOguttAne’ emba baLakeya huruLu innondu.

(5)nE sollige I eraDu huruLugaLive embudannu adaralli I huruLugaLalli ondakke mAtra eDekoDuva paricekantegaLannu baLasuva mUlaka tOrisikoDabahudu: ettugegAgi, ivattu embudannu baLasiruva (5ka) sollige mumbottina huruLu mAtra ide, mattu dinAlU embudannu baLasiruva (5ca) sollige baLakeya huruLu mAtra ide. endare, I paricekantegaLannu baLasidAga, (5)nE sollina ippuruLu illavAguttade.

mumbottina suLusollige sAmAnyavAgi solluhottina baLika naDeyuva esakavannu tiLisuva huruLiruttade; Adare, kelavu sandarba gaLalli adakke, mEle vivarisida hAge, baLakeya huruLU baraballudu. I huruLinalli bandiruva sollu solluhottinallEnE baLakeyalliruva endare, Ipottina esakavannu tiLisuttade.

(1) nijakkU I huruLu bandiruvalli adu esakada hottannE tiLisuvudillavendU hELaballevu; yAkendare, adu tiLisuva esaka solluhottina modalU naDediraballudu, mattu solluhottina baLikavU naDeyuttirabahudu.

idallade, adu Ipottinalli (illavE mumbottinalli) naDeya diralU sAdyavide; yAkendare, baLakeya esakakke horapaDikegaLU ira balluvu. idannu keLagina sollinalli kANabahudu:

(6) I angaDiya bAgilu dinAlU enTu ganTege tereyu ttade; Adare, ivattu SeTTaru bombAyige hOgiruva kAraNa, tereyuvudilla.

(2) innondu rItiyalli nODuvudAdare, baLakeya huruLannu tiLisiruvalli ondu esaka halavu bAri (dinAlU) naDeyuttiruttade embudAgi tiLisalAguttideyAda kAraNa, adu esakagaLigiruva hottina

iTTaLavannu tiLisuttade embudAgiyU hELaballevu, mattu idannu keLage koTTiruva viSaya bembalisuttade:

(3) himbottinalli naDeyuva, mattu Ipottinalli naDeyadiruva baLakeya esakagaLannu tiLisalu kannaDadalli esakapadagaLa oDanesakada jODisuva rUpakke iru neravesakapadada himbottina suLurUpagaLannu sErisiruva sikkalu rUpagaLannu baLasalAguttade:

(7ka) avanu kaLeda varSa kelasakke bassinalli hOguttidda. (7ca) Ake nannannu kanDAgalella ODuttiddaLu. (7Ta) Ata dinAlU nannannu kANalu baruttidda. (7ta) hindina kAladalli bassugaLella hottige sariyAgi baru

ttidduvu.

mElina sollugaLigella solluhottiginta modalu baLakeyallidda, mattu Iga baLakeyallilladiruva esakagaLannu tiLisuvantaha oLahuruLide embudannu gamanisabahudu. ettugegAgi, (7ka) sollige ‘avanu I varSa kelasakke bassinalli hOguttA illa’ emba oLahuruLide.

Adare, Ipottina jODisuva

rUpadondige iru padada mumbottina rUpagaLannu baLasiruva sikkalu rUpagaLige Ipottinalli baLakeyalliruvantaha esakagaLannu tiLisuvantaha huruLE siguttade; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(8ka) avaLa kayyalli kAju yAvAgalU oDeyuttiruttade. (8ca) nAnu hOguvAgalella avanu OduttiruttAne. (8Ta) Ata SAlege horaTAgalella bekku aDDabaruttiruttade.

intaha sollugaLalli mumbottannu tiLisuva hottina padakanteyannu baLasidAga mAtra, avu mumbottinalli naDeyaliruva baLakeya esaka vannu tiLisaballuvu:

(9ka) baruva varSa kAlEjige baykinalli hOguttiruttEne. (9ca) maLegAla mugida mEle nAvu nimmallige dinAlU

baruttiruttEve.

(4) Ipottina jODisuva rUpadondige iru padada mumbottina rUpavannu baLasidAga I rIti adakke Ipottina baLakeya esakavannu tiLisuva huruLu baruva kAraNa, adarondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasidAga adakke ittIcege modalAgiruva baLakeya esakavannu tiLisuva huruLu baruttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(10ka) I pArkige halavu mandi baruttiruttAre. (10ca) I pArkige halavu mandi baruttiddAre. (11ka) Ata nAlku ganTegE ELuttiruttAne. (11ca) Ata nAlku ganTegE ELuttiddAne.

mEle koTTiruva ellA sollugaLU Ipottinalli baLakeyalliruva esakagaLannu tiLisuttave; Adare, avugaLalli (ca) sollugaLige ittIcege modalAgiruvantaha baLakeyannu tiLisuva huruLide embudannu gamanisa bahudu.

(5) oDanesakada jODisuva rUpakke iru padada rUpagaLannu sErisi baLasidAga, adakke munduvariyuva esakavannu tiLisuva huruLu baruttade embudAgi mEle (5.3.4)ralli vivarisalAgittu; idE sikkalu rUpakke baLakeya huruLu siguvudannu mEle vivarisalAgide. mundu variyuva esakakkU baLakeya esakakkU naDuve hattirada sambandavide embudannu illi gamanisabahudu: baLakeyalliruva esaka ondu esaka vAgi munduvariyuvudillavAdarU, halavu esakagaLa ondu gumpAgi munduvariyuttide endu hELalu baruttade.

(6) munde naDeyaliruva esaka, mattu baLakeyalliruva esaka emba I eraDu bageya huruLugaLa naDuvina vyatyAsavannu nEravAgi esaka padagaLa padarUpagaLa mUlaka tiLisalu baruvudilla. hAgAgi, kelavu sollugaLige I eraDu huruLugaLU baraballudAgiddu, avu ippuruLige eDekoDuttave. Adare, mEle tiLisida hAge, kelavu bageya hottina esakaparicegaLannu sollugaLalli baLasuva mUlaka I vyatyAsa vannu illavAgisalu baruttade:

(12ka) I bassu ivattu mUru ganTege horaDuttade. (12ca) I bassu yAvAgalU mUru ganTege horaDuttade.

(13ka) nALe beLigge nAnu nAlku ganTege ELuttEne. (13ca) nAnu dinAlU nAlku ganTege ELuttEne.

mEle (ka) sollugaLalli solluhottina baLika naDeyaliruva esaka vondannu tiLisalAgide, mattu (ca) sollugaLalli baLakeyalliruva esaka vannu tiLisalAgide; I vyatyAsa (ka) sollugaLalli bandiruva ivattu mUru ganTege mattu nALe beLigge emba hottina esakaparicegaLigU (ca) sollugaLalli bandiruva yAvAgalU mUru ganTege mattu dinAlU nAlku ganTege emba hottina esakaparicegaLigU naDuviruva vyatyAsadindAgi gottAguttade.

idallade, I esakaparicegaLa baLakeyindAgi, I sollugaLalliruva ‘solluhottina baLika naDeyaliruva esaka’ mattu ‘baLakeyalliruva esaka’ emba ippuruLU illavAgide.

(7) I rIti munde naDeyaliruva esakagaLannu mattu baLake yalliruva esakagaLannu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya esaka gaLannu mumbottina rUpagaLa mUlaka tiLisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(14ka) sUryanu mUDudikkinalli mUDuttAne. (14ca) I uggadalli eraDu lITar hiDisuttade. (14Ta) Arakke mUru sErisidare ombattAguttade. (14ta) Ake vINeyannu tumbA cannAgi bArisuttALe. (14pa) Atanige kOpa bahaLa bEga baruttade.

mEle modala mUru sollugaLalli (14ka-Ta) nijasangatigaLannu tiLisuvudakkAgi, mattu uLida eraDu sollugaLalli (14ta-pa) vyaktigaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi mumbottina esakarUpagaLannu baLasalAgide embudannu gamanisabahudu. I esakagaLU baLakeya esakagaLa hAge hindeyU naDediruttave mattu mundeyU naDeyuttave embudannu gamanisabahudu.

(8) esakapadagaLigiruva mumbottina naDurUpagaLigU I rIti munde naDeyaliruva esaka, baLakeya esaka, nijasangatiya esaka, mattu parice esaka emba I nAlku bageya baLakegaLiraballuvu. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu.

(ka) mumbottina paricerUpa:

(15ka) ivattu sanje nIvu Oduva pustaka yAvudu? (15ca) idu avanu dinAlU Oduva pustaka. (15Ta) beLigge sUrya mUDuva dikku yAvudu? (15ta) nammalli cannAgi hADuva huDugiyaru ibbariddAre.

Oduva emba Odu padada mumbottina paricerUpavannu (15ka) dalli munde naDeyaliruva esakavannu tiLisalu, mattu (15ca)dalli baLakeya esakavannu tiLisalu baLasalAgide; mUDu padada antahadE rUpavAda mUDuva embudannu (15Ta)dalli nijasangatiya esakavannu tiLisalu baLasalAgide; mattu, hADu padada antahadE rUpavAda hADuva embudannu (15ta)dalli parice esakavannu tiLisalu baLasa lAgide.

(ca) mumbottina udu-hesarurUpa:

(16ka) ivattu sanje nIvu kANuvudu yArannu? (16ca) dinAlU nIvu kANuvudu yArannu? (16Ta) kAvEri nadi huTTuvudu koDaginalli. (16ta) Ata cannAgi hADuvudu beLigge.

kANuvudu, huTTuvudu mattu hADuvudu emba mumbottina udu-hesarurUpagaLannU (16ka-ta) sollugaLalli mElina nAlku bageya huruLugaLannu tiLisalu baLasalAgide.

(9) baLakeya esakakkU nijasangatiyannu tiLisuva esakakkU naDu

viruva vyatyAsavEnembudannu keLagina sollugaLu tiLisuttave:

(17ka) eNNe nIrina mEle tEluttade. (17ca) yAvudE ondu drava eNNeyAgiddalli adu nIrina

mEle tEluttade.

(17Ta) seTTaru eraDu ganTege angaDi bAgilu muccuttAre. (17ta) *yArAdarU seTTarAgiddalli, avaru eraDu ganTege angaDi

bAgilu muccuttAre.

nijasangatiyannu tiLisuva (17ka) sollige (17ca)dalli tiLisidantaha huruLide; Adare, baLakeya esakavannu tiLisuva (17Ta) sollige (17ta)

sollinalli tiLisiruvantaha huruLilla. Adare, I eraDu bageya sollu gaLU halavu bAri naDeyuva esakagaLannu tiLisuttave.

ಕನ್ನಡ →

5.6.4 matte naDesida esaka

kUDupadagaLa modalaneya angavAgi mAr-maru embudannu baLasiruvalli mukyavAgi eraDu bageya huruLugaLu doreyuttave: esakavannu innomme naDesalAgide embudu ondu huruLu; mattu adara eduresakavannu naDesalAgide embudu innondu huruLu. I eraDu kaDegaLallU esakada aLaviyannu tiLisalAgideyendu hELa bahudu.

(18ka) ninne mADida kelasavannE ivattu mAresagabEkAgide.
(18ca) nAnu hELidudakke Ata mArnuDiyalilla.

ಕನ್ನಡ →

5.6.5 tirutirugi naDesida esaka

halavu bAri naDesuva esakavannu tiLisalu halavu holabugaLive; avu gaLalli kelavannu keLage koDalAgide:

(1) ADu padavannu sErisi unTumADiruva kUDupadagaLige sAmAnyavAgi iTTaLada aLaviyannu tiLisuva huruLiruttade; esaka halavu bAri naDeyuvudannu adu tiLisuttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:

(19ka) avanu tirugida. (19ca) avanu tirugADida. (20ka) nanna mAtu kELi avanu kUgida. (20ca) nanna mAtu kELi avanu kUgADida.

mElina (ka) sollugaLalli esakapadagaLu mAtravE bandiddu, omme jaragida esakagaLannu avu tiLisuttave; idakke badalu, (ca) sollugaLalli avugaLondige ADu pada bandiddu, antahavE esakagaLu halavu bAri naDediruvudannu tiLisuttave. keLage koTTiruva sollugaLallU ADu pada intahadE aLaviya huruLannu koDuttade:

(21ka) aysakrIm tandudannu nODi makkaLu kuNidADidaru. (21ca) sAkaSTu kuDidudarindAgi Ata tUrADuttidda.

Adare, eraDu pAngugaLiruva esakapadagaLige ADu padavannu sErisi dAga, avu I rIti halavu bAri naDeda esakagaLannu tiLisuva badalu, A esakagaLannu ibbarU obbara mElobbaru naDesidaru emba huruLu doreyuttade:

(21Ta) eraDu kaDeyavarU sEri hoDedADuttiddaru. (21ta) rAjuvU hariyU guddADidaru.

(21Ta) sollige ‘obbarigobbaru hoDedaru’ emba huruLide, mattu (21ta) sollige ‘obbarigobbaru guddidaru’ emba huruLide embudannu gamanisabahudu.

(2) esakapadagaLa immaDi rUpavannu baLasuvudu halavu bAri naDeyuva esakavannu tiLisuva innondu bage. mukyavAgi esakapadagaLa modalesakada jODisuva rUpagaLu I rIti immaDi rUpadalli baLake yAguttave. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:

(22ka) hELi hELi nanage sAkAyitu. (22ca) tindu tindu hoTTe biriyuva hAgAyitu. (22Ta) attattu Akeya kaNNu kempAgide.

modalesakada jODisuva rUpagaLu du embudaralli konegoLLuvu diddare, mattu adakke modalu tereyuliyondiddare, avugaLa immaDi rUpadalliruva modalanE esakapadadinda du bidduhOguttade:

(23ka) ellarigU kELuttidda hAge tegetegedu koDuttiddaru. (23ca) duDiduDidu Atana bennu bAgide. (23Ta) barebaredu avana kay sOtitu. (23ta) kuNikuNidu keLage bidda.

tirutirugi, moLamoLagi embavugaLalli esakapadada koneya barige

kanteyE bidduhOgiruvudannu kANabahudu.

(3) esakapadada koneyalli halaveNikeya oTTannu baLasuvuda rindalU adu tiLisuva esaka halavu bAri naDeyuttade emba huruLu sigaballudu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:

(24ka) avanu sAyuttA iddAne - innU sattilla. (24ca) janaru sAyuttA iddAre - halavu mandi sattaru. (25ka) hoLe dATuttA iddAne - innU dATilla. (25ca) hoLe dATuttA iddAre - halavu mandi dATiddAre.

(24ka) sollina esakapadada koneyalli OreNikeya Ane oTTu baLakeyAgiddu, adakke ‘innU sattilla’ emba oLahuruLu siguttade; Adare, (24ca) sollina esakapadada koneyalli halaveNikeya Are oTTu bandiddu, adakke ‘halavu mandi sattaru’ emba oLahuruLU sigaballudu (endare, ‘sAyuva esaka halavu bAri naDedide’ emba huruLU siga balludu), mattu ‘innU yArU sattilla’ (sAyuva esaka innU naDe dilla) emba oLahuruLU sigaballudu.

(25ka-ca) sollugaLallU intahadE oLahuruLina vyatyAsa kANisu

ttade.

(4) munduvariyuva esaka mattu halavu bAri naDeyuva esakagaLa naDuve vyatyAsavide. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:

(26ka) avanu arda ganTeyinda ODuttiddAne. (26ca) nAnu arda ganTeyinda hELuttiddEne.

(26ka) sollu ‘ODuva’ esaka arda ganTeyindalU naDeyuttide embudAgi ondu munduvariyuva esakavannu tiLisuttade; idakke badalu, (26ca) sollu ‘hELuva’ esaka arda ganTe hottinalli halavu bAri naDedideyembudAgi halavu bAri naDeyuva esakavannu tiLisuttade. I eraDu bageya sollugaLalli, tirutirugi embudannu halavu bAri naDeyuva esakadondige baLasalu baruttade; Adare, munduvariyuva esakadondige baLasalu baruvudilla:

(26Ta) *nAnu arda ganTeyinda tirutirugi ODuttiddEne. (26ta) nAnu arda ganTeyinda tirutirugi hELuttiddEne.

(26Ta) sollannu (26ka) sollina huruLinalli baLasalu baruvudilla; Adare, (26ta) sollannu (26ca) sollina huruLinallE baLasalu baruttade embudannu gamanisabahudu.

bAri, sala, taDave mattu sAri emba padagaLannu baLasi esakada

aLaviyannu eNikeya mUlaka tiLisalu baruttade:

(27ka) mUru bAri kada taTTida. (27ca) nAlku sAri illivarege bandu hELida. (27Ta) mUru taDave nIviddIrO endu nODi hOda. (27ta) avanu hattu sala karedarU baralilla.

ಕನ್ನಡ →

5.6.6 hancikeya esaka

hancikeya esakavannu tiLisalu kannaDadalli esakarUpagaLa baLakeyilla. idakke badalu, pAngugaLannu tiLisuva hesarupadagaLannu illavE avu gaLondige baruva eNikepadagaLannu immaDi rUpadalli baLasuva mUlaka I huruLannu tiLisalAguvudu:

(28ka) manege hOgi hELike koTTu banda. (28ca) manemanege hOgi hELike koTTu banda. (29ka) ellarigU hoDeta bittu. (29ca) ellarigU eraDeraDu hoDeta bittu.

mEle (ca) sollugaLalli bandiruva manemanege, mattu eraDeraDu emba immaDi rUpagaLu esakada hancikeyannu tiLisuttave embudannu gamanisabahudu.

ಕನ್ನಡ →

5.6.7 tiruLu

hottina pattuge, hottina iTTaLa, ADugana niluvu, mattu esakada aLavi emba nAlku mukya viSayagaLannu esakapadagaLa huruLina mUlaka, avugaLa padarUpagaLa mUlaka, mattu avugaLondige baruva neravu padagaLa mUlaka hEge tiLisalAguttade embudannu I pasugeyalli vivarisalAgide.

hottina pattugeyannu esakapadagaLigiruva mumbottu mattu himbottu emba eraDu padarUpagaLa mUlaka tiLisalAguttade: esaka

solluhottina baLika naDeyuttade embudannu mumbottina rUpa tiLisuttade, mattu adara modalu naDedide embudannu himbottina rUpa tiLisuttade.

iru padada maTTige mAtra, mumbottu, himbottu, mattu Ipottu emba mUru hottina rUpagaLiddu, avu iru pada tiLisuva iruha solluhottina baLika, solluhottina modalu, mattu solluhottinalliruvantaha tiLivina hottinalliruttadeyendu tiLisuttave. hottina iTTaLavannu mukyavAgi esakapadada jODisuva rUpagaLige iru padada padarUpagaLannu sErisi tiLisalAguttiddu, esakapadada mAresakada jODisuva rUpa esakada toDagikeyannu, oDanesakada jODisuva rUpa munduvarikeyannu, mattu modalesakada jODisuva rUpa konegoLLuvikeyannu tiLisuttave; idallade, I mUru esakada tunDugaLu yAva hottina pattugeyalli (solluhottina modalu, baLika illavE adE hottinalli) naDeyuttave embudannu avuga Londige baruva iru padada himbottu, mumbottu, mattu Ipottina padarUpagaLu tiLisuttave.

esakapadagaLa huruLina mUlakavU hottina iTTaLavannu tiLisa lAguttiddu, adakkU avugaLa padarUpagaLu tiLisuva hottina iTTaLakkU naDuve entaha tikkATagaLu kANisikoLLuttave embudannU mEle vivarisa lAgide.

ADugana niluvannu tiLisalu mukyavAgi esakapadagaLa mAresakada jODisuva rUpadondige bEku, bahudu, takkaddu, bAradu, kUDadu modalAda bEre kelavu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade. esakapadarUpagaLa koneyalli ante emba oTTannu sErisiyU I kelasavannu naDesalAguttade. ADugana arivu, ottAse, mattu aLavu emba mUru bageya niluvugaLannu I pada mattu oTTugaLa baLakeyinda tiLisalu baruttade.

esakada aLaviyannu tiLisuvudakkAgi esakapadagaLa kelavu padarUpa gaLannu, iru neravesakapadavannu, mattu esakapadagaLa immaDi rUpa gaLannu baLasalAguttade.