kannaDa barahada sollarime — sampuTa ೨
lEkhakaru: Di. en. Sankara bhaT mUla: PDF (Google Drive) — OCR SuddhIkxta prati
pariviDi (sampuTa ೨)
- adhyAya 5 — esakapadagaLa baLake
- 5.1 munnOTa
- 5.2 hottina pattuge
- 5.3 hottina iTTaLa
- 5.4 hottina iTTaLa mattu esakada iTTaLa
- 5.5 ADugana niluvu
- 5.5.1 niluvina neravesakapadagaLu
- 5.5.2 niluvina mUru bagegaLu
- 5.5.3 ADugana arivu
- 5.5.4 ADugana ottAse
- 5.5.5 ottAseya sikkalurUpagaLu mattu arikerUpagaLu
- 5.5.6 arivu mattu ottAsegaLa naDuvina vyatyAsagaLu
- 5.5.7 mADugana aLavu
- 5.5.8 hottina pattuge mattu ADugana niluvu
- 5.5.9 ADugana niluvu mattu allagaLeta
- 5.5.10 ondakkinta heccu neravesakapadagaLa baLake
- 5.6 esakada aLavi
- adhyAya 6 — hesarukantegaLa iTTaLa
- 6.1 munnOTa
- 6.2 tiruLupadada bagegaLu
- 6.3 pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudu
- 6.4 pAngugaLa aLaviyannu tiLisuvudu
- 6.4.1 halaveNikeya oTTu
- 6.4.2 eNikepadagaLa baLake
- 6.4.3 aLatepadagaLa baLake
- 6.4.4 aLavi padagaLa baLake
- 6.4.5 eNikepadagaLa iTTaLa
- 6.4.6 eNikepadagaLa jAga
- 6.4.7 eNike padagaLa immaDirUpada baLake
- 6.4.8 pAngugaLa aLavi mattu parice
- 6.4.9 hOlikeyalli eNikepadagaLa baLake
- 6.4.10 eNike padagaLu mattu paricepadagaLu
- 6.5 pAngugaLannu nelegoLisuvudu
- 6.6 pAngugaLannu gurutisuva bEre bagegaLu
- 6.7 tiruLu
adhyAya 7 — suLusollugaLa racane(OCR paThya labhyavilla)adhyAya 8 — aDaka mattu jODu sollugaLu(OCR paThya labhyavilla)adhyAya 9 — baraha mattu mAtu(OCR paThya labhyavilla)
5. esakapadagaLa baLake
5.1 munnOTa
ondu sollu tiLisabEkAgiruva viSayaventahadu, illavE adu naDesa bEkAgiruva kelasaventahadu embudannu sAmAnyavAgi adara koneyalli baruva esakapada aDakavAgi tiLisuttade; hAgAgi, esakapadavannu sollina tiruLupadavendu kareyabahudu. adarondige sollinalli baruva bErellA bageya padagaLU esakada kuritAgi heccina sangatigaLannu tiLisuva mUlaka adakke neravAguttave; hAgAgi, avannu neravupada gaLendu kareyabahudu.
sollugaLa tiruLupadagaLAgi baralu esakapadagaLige halavu bageya padarUpagaLu bEkAguttave; I padarUpagaLannu unTumADuvudu hEge, mattu avugaLa tayArikeyalli entaha sErikeya mArpADugaLu naDeyuttave embudannu nAlkanE pasugeyalli vivarisalAgide. I pada rUpagaLa baLakeya kuritu kelavu heccina vivaragaLannu I pasugeyalli koDalAguttade.
idallade, tiruLesakapadagaLondige
sollugaLalli iru, Agu, bahudu, bEku modalAda kelavu bageya neravesakapadagaLannu baLasa lAguttade; ivu sollinalli baruva bEre neravupadagaLiginta tiruLesaka padagaLige heccu hattiradavugaLAgiruttave, mattu avannu baLasiruva esakapadada iTTaLa kelavu viSayagaLalli padakantegaLa iTTaLada hAgeyE kANisuttade. antaha neravesakapadagaLa baLakeyannU I pasugeyalli vivarisalAgide.
5.1.1 esakapadagaLa padarUpagaLu
tiruLesakapadagaLigU neravesakapadagaLigU naDuve, avugaLigiruva pada rUpagaLa maTTige, kelavu mukyavAda vyatyAsagaLive:
tiruLesakapadagaLige 23 konerUpagaLu mattu 13 naDurUpagaLu embudAgi oTTu 36 padarUpagaLive embudannu nAvu hindina pasuge yalli nODiruvevu; idakke badalu, neravesakapadagaLalli iru embudakke
idakkinta heccu (endare oTTu 42) padarUpagaLive; uLidavugaLalli kelavakke hattu padarUpagaLive, mattu innu kelavakke adakkintalU kaDime padarUpagaLive.
(1) tiruLesakapadagaLa padarUpagaLu tiruLesakapadagaLigiruva konerUpagaLu tiLivurUpagaLu (tiLisuva rUpa gaLu) mattu arikerUpagaLu (kelasa mADisuva rUpagaLu) embudAgi eraDu bageyavu; tiLivurUpagaLu mumbottu mattu himbottu embu dAgi eraDu hottugaLalli baraballuvu (mADuttEne, mADide); Adare, arikerUpagaLu hottina vyatyAsavannu tOrisuvudilla.
ondondu hottinallU tiLivurUpagaLu (1) ADuga, kELuga mattu heratu embudAgi mAtige sambandisidantaha mUru bageya vyatyAsagaLannu, (2) heratu embudaralli ganDasu, hengasu mattu uLike embudAgi mUru bageya gurtada vyatyAsagaLannu, mattu (3) I ellA kaDegaLallU OreNike mattu halaveNike embudAgi eraDu bageya eNikeya vyatyAsagaLannu tOrisuttave; Adare halaveNikeyalli ganDasu mattu hengasu embavugaLa naDuvina vyatyAsa illavAguttade (ivugaLa kuritu heccina vivaragaLannu 4nE pasugeyalli koDalAgide).
hAgAgi, ondondu hottinallU tiruLesakapadagaLige oTTu ombattu rUpagaLu doreyuttave. ettugegAgi, bare tiruLesakapadakke mumbotti nalli doreyuva ombattu rUpagaLannu keLage koDalAgide:
ADuga kELuga
heratu
ganDasu hengasu uLike
OreNike
bareyuttEne bareyutti bareyuttAne bareyuttALe bareyuttade
halaveNike bareyuttEve bareyuttIri bareyuttAre ,, bareyuttave
himbottinallU bare esakapadakke intahavE barede, baredevu, baredi, barediri, bareda modalAda ombattu konerUpagaLiruvudannu kANabahudu.
arikerUpagaLu gurtada vyatyAsavannAgali, hottina vyatyAsavannAgali tOrisuvudilla; ADuga-kELuga-heratu vyatyAsa, mattu OreNike-hala veNike vyatyAsa embudAgi eraDu bageya vyatyAsagaLannu mAtra avu tOrisuttave; Adare, heratu embudaralli avu eNikeya vyatyAsavannU tOrisuvudilla. hAgAgi, tiruLesakapadagaLige oTTu aydu bageya arike rUpagaLu mAtra iruvudannu kANabahudu:
ADuga kELuga heratu
OreNike
bareyali
bare
halaveNike bareyONa bareyi/bareyiri
bareyali
idallade, tiruLesakapadagaLige mUru paricerUpagaLu (bareyuva, bareda, bareyada), nAlku jODisuva rUpagaLu (baredu, bareyutta, bareyalu, bareyade), ondu bEDikerUpa (baredare), mUru udu- hesarurUpagaLu (bareyuvudu, baredudu, bareyadudu), mattu eraDu ike-hesarurUpagaLu (bareyuvike, bareyadike) embudAgi oTTu 13 naDurUpagaLive. ivannu paDeyuvudu hEge embudannU nAlkanE pasugeyallE vivarisalAgide.
mElina 36 rUpagaLu mAtravallade, Agisuva rUpa (baresu) mattu sErisuva rUpa (baredukoLLu) embudAgi bEreyU eraDu bageya padarUpagaLu tiruLesakapadagaLigive; ivugaLa baLakeya kuritu heccina vivaragaLannu munde esakapadagaLa pAngugaLannu pariSIlisuvalli tiLisalAguvudu.
(2) neravesakapadagaLa padarUpagaLu
mEle sUcisida hAge, neravesakapadagaLalli iru embudakke mUru bageya hottina rUpagaLiddu, idarindAgi adakke 27 tiLivesakada kone rUpagaLu siguttave; mattu I ombattu heccina rUpagaLindAgi, adakke oTTu 32 konerUpagaLu siguttave.
adakkiruva mUru hottina rUpagaLige ondondu ettugeyannu
keLage koDalAgide:
mumbottu:
Ipottu:
himbottu:
iruttAne iddAne idda
Adare, iru padakke allagaLeyuva naDurUpagaLilla; antaha naDu rUpagaLu barabEkAdallella illa padada illada, illade, illadudu, illadike emba naDurUpagaLE baLakeyAguttave; hAgAgi adakke 10 naDurUpagaLu mAtra ive (oTTu 42 padarUpagaLu).
illa embudannu iru padada allagaLeyuva rUpavembudAgiyU hELaballevu; Adare, uLida neravesakapadagaLalli heccinavakkU alla gaLeyuva huruLiruva padagaLu bEreyE Agiruva kAraNa, illU averaDannu (iru mattu illa embavugaLannu) bEre bEre padagaLendu bageyalAgide. idallade, cAritrikavAgiyU iru mattu illa embavu gaLa naDuve sambandavilla; yAkendare, avu *ir mattu *cil emba eraDu bEre bEre mUladrAviDa padagaLinda bandive.
iru padavannu neravesakapadavAgi baLasidAga, illa padada naDurUpa gaLa badalu adaravE Ada naDurUpagaLU baLakeyAgaballuvu: mADirada kelasa, hELirada mAtu; Adare, irada emba ondu parice rUpa mAtra intaha baLakegaLalli baruva hAge kANisuttade.
bal, Ar mattu ol emba mUru neravesakapadagaLalli ondom dakkU ombattu konerUpagaLive; Adare, bEre esakapadagaLa hAge ivakke hottina rUpagaLilla; idallade, avugaLa I konerUpagaLella tiLivu rUpagaLu (balle, balla, ballaru), mattu Ar mattu ol padagaLa tiLivurUpagaLella allagaLetada rUpagaLu (mADalAre, mADalolle). I mUru neravesakapadagaLigU arikerUpagaLilla.
Ar mattu ol embavakke allagaLetada paricerUpa (tinnalArada, tinnalollada), allagaLetada jODisuva rUpa (mADalArade, mADa lollade), mattu allagaLetada hesarurUpa (tinnalAradudu, tinna lolladudu) embudAgi mUru mUru naDurUpagaLive; Adare, bal embudakke intaha allagaLetada rUpagaLilla, balla emba ondu paricerUpa mAtra ide; mUrakkU bEDikeya rUpagaLilla.
bEku mattu bEDa embuvakke arikerUpa ideyallade tiLivurUpa villa; bEDa embudakke ondu paricerUpavU ide (bEDada kelasa). illa embudakke konerUpavAgi ondu tiLivurUpa mAtra ide; idallade, adakke illada emba paricerUpa, illade emba jODisuva rUpa, illadudu emba udu-hesarurUpa, mattu illadike emba ike-hesarurUpa emba nAlku naDurUpagaLU ive. ivellavU allagaLeyuva rUpagaLu embudannu gamanisabahudu.
Agu pada Ayitu, Aguttade, Agadu, Agi, Agada mattu Agade
emba Aru rUpagaLalli neravesakapadavAgi baLakeyAguttade.
bahudu, takkaddu, bAradu mattu kUDadu emba uLida nAlku neravesakapadagaLige ondondu rUpa mAtra ide; ivugaLalli koneya eraDu padagaLu allagaLeyuva rUpadalli mAtra neravesakapadagaLAgi baLakeyAguttave, mattu modala eraDu padagaLige allagaLeyuva rUpa gaLilla.
5.1.2 kelavu vyatyAsagaLu
naDuviruva vyatyAsagaLalli tiruLesakapadagaLigU kelavannu mEle koTTiruva avugaLa padarUpagaLannu pariSIlisuva mUlaka tiLidukoLLabahudu; antaha vyatyAsagaLannu, mattu bEre kelavu vyatyAsagaLannu keLage paTTimADalAgide:
neravesakapadagaLigU
(1) tiruLesakapadagaLellavU heccukaDime ondE bageya, mattu ondE eNikeya padarUpagaLalli baruttave; Adare, neravesakapadagaLalli ondondakkU ondondu bageya, mattu ondondu eNikeya pada rUpagaLive.
(2) tiruLesakapadagaLige allagaLeyada rUpa mattu allagaLeyuva rUpa embudAgi eraDu bageya rUpagaLive; hAgAgi, avannu I eraDu huruLugaLallU baLasalu baruttade. Adare, neravesakapadagaLalli kelavakke (Ar, ol, illa, bEDa, bAradu, mattu kUDadu embu vakke) avugaLa ellA baLakegaLallU allagaLeyuva huruLide mattu innu kelavakke (iru, bal, bEku, takkaddu, mattu bahudu embuvakke) avu neravesakapadagaLAgi bandiruvallellU allagaLeyuva huruLilla. Agu emba ondu padakke mAtra neravesakapadavAgi baLasiruvallU I eraDu bageya rUpagaLive.
neravesakapadagaLalli bEku mattu bEDa embuvannu bEDu esakapada dinda, bAradu mattu kUDadu embuvannu baru mattu kUDu esaka padagaLinda, mattu takkaddu embudannu tagu esakapadadinda paDeyaballe vAdarU, neravesakapadagaLAgi baLakeyAdAga avakke bEreyE huruLu baruttade. (cAritrikavAgi, bahudu padavannU baru esakapadadindalEnE (barpudu>bappudu>bahudu) paDeyaballevu).
(3) mEle sUcisida hAge, tiruLesakapadagaLige mumbottu mattu himbottu embudAgi eraDu bageya hottina rUpagaLive; Adare,
neravesakapadagaLalli iru embudakke mumbottu, Ipottu mattu himbottu embudAgi mUru hottina rUpagaLive; Agu embudakke tiruLesakapadagaLa hAge eraDu bageya hottina rUpagaLiveyAdarU, avugaLalli Aguttade mattu Ayitu embavugaLannu mAtra neravesaka padagaLAgi baLasalAguttade; uLida neravesakapadagaLalli yAvudakkU hottina rUpagaLilla.
(4) bal, Ar mattu ol embavu nEravAgi gurtada oTTu gaLondige baruttave; mattu uLida neravesakapadagaLalli, iru embudannu horatupaDisi, bEre yAvudU gurtada oTTugaLu koDaballa huruLina tOrisuvudilla; Aguttade, Ayitu, bahudu, vyatyAsagaLannu bAradu, kUDadu mattu takkaddu embavugaLalli uLikeya gurtada oTTu bandideyendu hELaballevAdarU, adannu illi bEre gurtada oTTugaLige edurAgi baLasilla embudannu gamanisabahudu (bEDa embudakke mAtra bEDi illavE bEDiri emba halaveNikeya rUpa ide).
(5) tiruLesakapadagaLu bEre esakapadagaLa nAlku bageya jODisuva rUpagaLondigU baraballuvu (Odalu banda, Odi banda, OduttA banda, Odade banda); Adare, iru padavannu horatupaDisi, uLida neravesakapadagaLu mAresakada jODisuva rUpadondige mAtra bara balluvu (mADaballe, mADalolle, mADalAre, mADabEku, mADabEDa, mADalilla, mADakUDadu, mADatakkaddu, mADa bAradu, mADabahudu).
idallade, mAresakada alu oTTina lu embudu mucculiyalli modalAguva neravesakapadagaLu sEridAga bidduhOguttade (mADa balle, mADabahudu, mADatakkaddu); intahadE sErikeya mArpADu mAresakada jODisuva rUpagaLannu kUDupadagaLalli baLasidAgalU naDe yuttade embudannu (3.3.1(3))ralli nODiruvevu (baramADu, uNabaDisu, barahELu). Adare, mucculiyalli modalAguva tiruLesakapadagaLu sEridAga alu oTTina lu I rIti bidduhOguvu dilla (Odalu banda, tinnalu koTTe, Odalu hOguttAne).
(6) tiruLesakapadagaLige Agisuva rUpa (mADiside, hELisuttAne) mattu sErisuva rUpa (mADikonDa, tindukoLLuttAne) emba bEre eraDu rUpagaLive; Adare, neravesakapadagaLige intaha heccina rUpa gaLilla. Agu mattu iru padagaLige Agisuva rUpagaLiveyAdarU (Agisu, irisu), avannu neravesakapadagaLAgi baLasuvudilla (*mADi mADirisu ddisiddEne,
*mADalAgiside,
*mADabEkisu);
embantaha rUpagaLiveyAdarU avugaLalli iru pada neravesakapadavAgi baLakeyAgilla.
5.1.3 esakada hottu
esakada hottannu pattuge, iTTaLa mattu niluvu emba mUru mukya bagegaLalli tiLisalu baruttade:
(1) hottina pattuge ondu esaka yAvAga naDeyitu illavE naDeyuttade embudannu hottina pattuge tiLisuttade; kannaDadalli I kelasavannu naDesalu eraDu holabugaLannu baLasalAguttade:
(ka) esakada hottannu sollina hottige sambandisidante tiLisu vudu, mattu
(ca) sollinalli tiLisiruva bErondu esakada hottige sambandisi dante tiLisuvudu.
ivugaLalli modalaneya holabinalli esakapadagaLa hottina kone rUpagaLannu baLasalAguttade, mattu eraDaneya holabinalli esakapada gaLa jODisuva rUpagaLannu baLasalAguttade; I eraDu bageya rUpagaLa baLake hEge naDeyuttade embudannu keLage cuTukAgi vivarisa lAgide:
(ka) solluhottige sambandisidante tiLisuvudu: esakada hottannu solluhottige sambandisidante tiLisuvudakkAgi kannaDadalli esakapadagaLa himbottina rUpa mattu mumbottina rUpa embudAgi eraDu bageya hottina rUpagaLannu baLasalAguttade. ivugaLa mUlaka mukyavAgi solluhottiginta hinde naDeda esaka, mattu adara baLika naDeyuva esaka embudAgi solluhottigU esakahottigU naDuviruva eraDu bageya hottina pattugegaLannu tiLisalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(1ka) jAnaki sanje Aru ganTege hADidaLu. (1ca) jAnaki sanje Aru ganTege hADuttALe.
(1ka) sollu adannu ADiruva illavE barediruva hottiginta hinde naDedidda esakavondannu tiLisuttade, mattu (1ca) sollu A hottina baLika naDeyaliruva esakavondannu tiLisuttade; mattu idakkAgi, hADu esakapadadondige (1ka)dalli id emba himbottina oTTannu, mattu (1ca)dalli utta emba mumbottina oTTannu baLasalAgide.
(ca) bErondu esakada hottige sambandisidante tiLisuvudu:
ondu sollu tiLisuva esakada hottigU A sollinallEnE tiLisiruva bErondu esakada hottigU naDuviruva sambandavannu tiLisuva mUlakavU esakada hottannu tiLisalu baruttade; idakkAgi kannaDadalli mElina esakarUpagaLiginta svalpa maTTige bErAgiruva jODisuva rUpagaLannu baLasalAguttade.
I holabinalli (1) bErondu esakakkinta modalu naDeda esaka, (2) baLika naDeda esaka, mattu (3) oTTige naDeda esaka embudAgi mUru bageya sambandagaLannu tiLisalAguttiddu, idakkAgi modalesaka, mAresaka mattu oDanesaka emba mUru bageya naDu(jODisuva) rUpagaLannu baLasalAguttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
nAnu manege hOgi UTamADide.
(2ka) (2ca) nAnu UTa mADalu manege hOde.
(2Ta) nAnu UTa mADuttA kate Odide.
(modalesaka) (mAresaka) (oDanesaka)
I sollugaLalli bandiruva hOgi, mADalu mattu mADuttA emba jODisuva padarUpagaLu avugaLa baLika bandiruva mADide, hOde, mattu Odide emba konerUpagaLu tiLisuva esakakkinta modalu, baLika, mattu oTTige naDeyuva esakagaLannu tiLisuttave embudannu gamanisabahudu. ettugegAgi, (2ka) sollige hOgi emba jODisuva padarUpa tiLisuva esaka UTamADide emba konerUpa tiLisuva esakakkinta modalu naDedide emba huruLide.
(2) hottina iTTaLa ondu esaka yAvAga naDeyitu illavE naDeyuttade embudAgi adara hottannu bErondu esakada hottinondige sambandisuva badalu, adakke hottina maTTige entaha iTTaLa ide embudannU tiLisaballevu; kannaDadalli idakkAgi eraDu bageya holabugaLannu baLasalAguttade:
(ka) esakapadagaLa Aykeya mUlakavEnE namage bEkAgiruvantaha hottina iTTaLavannu tiLisuvudu ondu holabu; mattu
(ca) esakapadada jODisuva rUpagaLondige iru padavannu nera vesakapadavAgi baLasuva mUlaka namage bEkAgiruva hottina iTTaLavannu tiLisuvudu innondu holabu.
(ka) esakapadagaLa Ayke: esakapadagaLige avugaLadE Ada hottina iTTaLaviruttade; hAgAgi, ondu esakapadavannu AydukonDAga, ada rondige ondu hottina iTTaLavannU nAvu AydukonDiruttEve. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:
(3ka) Ata ODuttiddAne. (3ca) Ata gelluttiddAne.
(3ka) sollininda ‘Ata ODida’ emba huruLannu paDeyalu baruttade; Adare, (3ca) sollininda ‘Ata gedda’ emba huruLannu paDe yalu baruvudilla. idakke kAraNavEnendare, ODu padakke ondu mugitAya embudilla; adannu yAvAga bEkiddarU nillisabahudu, Adare mugisalu baruvudilla; idallade, adakke orbagetana ide; adara ella tunDugaLU ondE teranAgive.
gellu pada I eraDu viSayagaLallU Odu padadinda bErAgide: adakkondu mugitAya embudide; mattu I kAraNakkAgi, adara ellA tunDugaLU ondE teranAgilla.
esakapadagaLa huruLinallEnE kANisikoLLuva I hottina iTTaLavannu
esakada iTTaLa embudAgi kareyabahudu.
(ca) iru neravesakapadada baLake: esakapadagaLigiruva modalesaka, mAresaka, mattu oDanesaka emba mUru bageya jODisuva rUpa gaLondige iru neravesakapadada padarUpagaLannu baLasi, avugaLa
toDagike, munduvarike, mattu konegoLLuvike emba mUru bageya hottina iTTaLagaLannu tiLisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
jAnaki maysUrige hOgaliddALe.
(4ka) (4ca) jAnaki maysUrige hOgiddALe. (4Ta) jAnaki maysUrige hOguttiddALe.
(4ka) sollinalli hOguva esaka yAvAga (solluhottina baLika) toDaguttade embudannu, (4ca) sollinalli adu yAvAga (sollu hottiginta modalu) konegonDide embudannu, mattu (4Ta)dalli adu yAvAga (solluhottinalli) munduvariyuttide embudannu tiLisalAgide.
toDaguvudu, konegoLLuvudu, mattu munduvariyuvudu emba I mUru bageya iTTaLagaLannu mAtra illi hottina iTTaLagaLendu kareyalAgide. esakada iTTaLa mattu hottina iTTaLa emba I eraDu bageya iTTaLagaLu hEge sollige huruLannu koDuvalli ondannondu avalambisive embudannu munde (5.3.6ralli) vivarisalAguvudu.
(3) ADugana niluvu esakada kuritAgi ADuganu (illavE bareyuvavanu) tanna niluvEnu embudannu tiLisuvudu mUraneya bage. kannaDadalli idakkAgi esakapadada jODisuva rUpadondige bahudu, bEku, bal, Ar, ol modalAda bEre kelavu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(5ka) jAnaki ivattu sanje hADuttALe. (5ca) jAnaki ivattu sanje hADabEku. (5Ta) jAnaki ivattu sanje hADabahudu.
‘ivattu sanje jAnaki hADuva’ esaka naDeyuvudu eSTara maTTige nija embudara kuritAgi ADugana niluvannu mElina mUru sollugaLu tiLisuttave: adannu modalE gottupaDisalAgide embudannu (5ka) sollu, adu naDeyuvudu aSTondu kanDitavalla embudannu (5ca)
sollu, mattu adu aSTU kanDitavalla embudannu (5Ta) sollu tiLisuttave.
ivugaLalli bEku embudannu baLasiruva (5ca) sollu bahudu embudannu baLasiruva (5ca) solliginta heccu kanDitavAgiruva esaka vannu tiLisuttade.
bEku mattu bahudu padagaLige I rIti ADugana niluvannu tiLisu vantaha arivina huruLu mAtravallade, ottAseya huruLU ide embudannu munde nODaliruvevu.
esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuvudU esakada hottannu tiLisuva ondu bage embudAgi mEle hELalAgide. idakke kAraNa vEnendare, esakada hottigU ADugana niluvigU naDuve hattirada sambandavide; ettugegAgi, innu munde naDeyaliruva esakakkinta IgAgalE naDediruva esakada kuritu ADuganige heccu kanDitavAda niluvannu taLeyalu baruttade.
halavu nuDigaLalli esaka naDeyuvudu kanDitavE allavE embudannu tiLisuvudE esakapadagaLa mukya kelasavAgiruttade; idannu tiLisuva mUlaka, esaka hinde naDedudE illavE munde naDeyaliruvudE embudannu suttubaLasi tiLisalAguttade. idallade, manege hOgu, nALe nODONa, illE iri embantaha sollugaLalli baLake yAgiruva arikeya esakagaLella innu munde naDeyabEkAgiruva esakagaLE embudannU illi gamanisabahudu.
5.1.4 iTTaLa mattu niluvugaLu pattugeyannavalambisiruvudu
kannaDada sollugaLalli esakada hottina kuritAgi I mUru bageya tiLivugaLannu koDaballevAdarU, avugaLalli hottina pattugeyannu tiLisuvudE kannaDada maTTige tumbA mukyavAda viSayavAgide. hottina iTTaLavannu illavE ADugana niluvannu tiLisuvudu aSTondu mukya vAda viSayavalla. idannu bembalisuvantaha kelavu viSayagaLannu keLage koDalAgide:
(1) esakapadagaLa heccina baLakegaLallU hottina iTTaLavannu illavE ADugana niluvannu tiLisadiralu baruttade; Adare, hottina pattugeyannu avugaLa ellA baLakegaLallU kaDDAyavAgi tiLisabEkAguttade; esakapada gaLa padarUpagaLalli arikerUpagaLu allagaLeyuva rUpagaLu, mattu
ike-hesarurUpagaLu emba I mUru bageya padarUpagaLalli mAtra hottina pattugeyannu oTTugaLa mUlaka tiLisuvudilla.
idallade, arikerUpagaLigella solluhottina baLika naDeyaliruva esakavannu tiLisuva huruLideyAda kAraNa, avugaLalli baruva arikeya oTTugaLE solluhottina huruLannU koDuttaveyendu hELabahudu.
Adare, hottina iTTaLavannu illavE ADugana niluvannu I rIti sollinalli tiLisalEbEkendEnU illa. ettugegAgi, Ata ivattu bEgane hOgabahudu emba sollige ‘Ata bEga hOguvudakke ADugana oppigeyide’ emba ottAseya huruLirabahudu, illavE ‘Ata yAvAga (bEgane) hOgabahudu’ emba viSayadalli ADugana anisike yannu tiLisuva arivina huruLirabahudu. ADugana niluvinalliruva I vyatyAsavannu oTTugaLa mUlaka tiLisalAguvudilla.
(2) hottina pattugeyannu sollinallEnE bEreDegaLalli (paricepada gaLa mUlaka) tiLisideyAdarU, adaralli baruva esakapadada padarUpa dalli A hottina pattugege samanAgiruvantaha hottina oTTannU baLasalEbEkAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
nAnu nALe beLigge maysUrige hOguttEne.
(6ka) (6ca) nAnu ninne beLigge maysUrige hOgidde.
mElina sollugaLalli nALe mattu ninne padagaLa mUlaka sollu hottigU ‘hOguva’ esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu tiLisa lAgide; hAgiddarU, esakapadada mumbottina mattu himbottina padarUpagaLannu baLasuva mUlaka adannu innomme kaDDAyavAgi tiLisa bEkAgide.
Adare, hottina iTTaLa illavE ADugana niluvannu sollinalli bEreDe tiLisideyAdare, adannu esakapadadallU tiLisabEkemba kaDDAya villa. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:
(7ka) avana kAgada ivattAdarU baralEbEku. (7ca) avana kAgada ivattu kanDita baruttade. (8ka) avanu ivattu barabahudu. (8ca) avanu ivattu baruttAnendu tOruttade.
ADuganalliruva bEhada (5.5.3 nODi) arivannu (7ka)dalli bEku neravasakapadada mUlaka tiLisalAgide, mattu (7ca)dalli adannE kanDita paricepadada mUlaka tiLisalAgide; Adare, (7ca)dalli adannu innomme neravesakapadada mUlakavU tiLisalu hOgilla; hAge tiLisalEbEkem dEnU illa embudannu (7ca) tiLisuttade; (8ka-ca) sollugaLallU hIgeyE.
(3) hottina iTTaLa mattu niluvugaLannu tiLisuvallU esakapadagaLa pattugeya rUpagaLE baLakeyAguttave embudannu gamanisabahudu. hottina iTTaLagaLannu esakapadada jODisuva rUpagaLondige iru neravesakapadavannu baLasuva mUlaka tiLisalAguttade, mattu ADugana niluvannu mAresakada jODisuva rUpadondige bahudu, bEku modalAduvannu baLasuva mUlaka tiLisalAguttade; Adare, I jODisuva rUpagaLige esakada hottigU bErondu esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu tiLisuvudE heccu mukyavAda kelasavAgide (5.1.4 nODi).
(4) hottina iTTaLa mattu ADugana niluvugaLannu tiLisuvuda rondige esakagaLa hottina pattugeyentahadu embudannU tiLisa bEkAguttade, mattu idakkAgi avugaLondige iru padada hottina rUpagaLannu baLasalAguttade (hOgaliddEne, hOgalidde; hOga bahudu, hOgabahudittu). hottina iTTaLavannu tiLisuvallantU idu kaDDAyavAgide.
5.1.5 jODisuva rUpagaLa baLake
esakapadagaLa jODisuva rUpagaLondige bEre esakapadagaLannu sErisi unTumADiruva nAlku bageya iTTaLagaLu kannaDadalli baLakeyAguttave embudannu illi gamanisabahudu:
(ka) mEle vivarisida hAge, esakapadagaLa modalesaka, mAresaka mattu oDanesakagaLemba mUru bageya jODisuva rUpagaLondige iru neravesakapadavannu baLasi esakada hottina iTTaLavannu tiLisuvudu, mattu esakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige bahudu, bEku, Are modalAda bEre kelavu neravesakapadagaLannu baLasi, esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuvudu emba I eraDu neravesaka padagaLa baLakegaLu intaha ondu iTTaLavAgide; idallade, keLage
koTTiruva bEre mUru bageya iTTaLagaLallU esakapadagaLa jODisuva rUpagaLu baLakeyAguttave:
(ca) esakapadagaLa jODisuva rUpadondige ADu, koDu, hAku, bILu modalAda kelavu esakapadagaLannu sErisi, kAdADu, kUgADu, mADikoDu, suTTuhAku, beccibILu embantaha kUDupadagaLannu unTumADalAguttade; I holabina kuritAgi heccina vivaragaLannu mUranE pasugeyalli (3.3ralli) koDalAgide;
(Ta) esakapadagaLa modalesakada jODisuva rUpadondige koLLu padavannu baLasi anTikoLLu, baredukoLLu, teredukoLLu embantaha esakapadagaLa sErisuvarUpagaLannu unTumADalAguttade (4.3.2 nODi); mattu
(ta) eraDu sollugaLalli ondara tiruLesakapadavannu jODisuva rUpakke badalAyisi, mattu adarondige innondu sollannu sErisi, jODusollugaLannu unTumADalAguttade. idakke kelavu ettuge gaLannu keLage koDalAgide:
kAyiyannu kallininda guddi oDeda.
(9ka) (9ca) UTa mADalu banda. (9Ta) UTa mADuttA mAtanADida. (9ta) UTa mADade hOda.
(9ka)dalli kAyiyannu kallininda guddida mattu kAyiyannu oDeda emba eraDu sollugaLannu oTTige sErisalAgide, mattu idakkAgi avugaLalli modalaneya sollinalli baruva guddida esakapadarUpavannu guddi emba jODisuva rUpakke badalAyisalAgide; idallade eraDa ralliyU baruva kAyiyannu embudannu eraDaneya sollininda tegeduhAkalAgide. intahavE mArpADugaLannu uLida sollugaLallU naDesalAgide (5.2.4 nODi).
nijakkU I iTTaLavE esakapadagaLa jODisuva rUpagaLigiruva mukyavAda baLakeyAgide. yAkendare, I iTTaLadalli ellA bageya esakapadagaLannU modalaneya illavE eraDaneya esakapadavAgi baLasalu baruttade; Adare, uLida ellA iTTaLagaLallU eraDaneya pada vAgi kelavE kelavu (esaka)padagaLu mAtra baLakeyAgaballuvu. hAgAgi, avella I mukya iTTaLadinda beLedubandiruva iTTaLagaLendu tiLiya bahudu.
esakapadagaLa jODisuva rUpadondige bEre esakapadagaLannu sErisi unTumADiruva I iTTaLagaLannu avu naDesuva kelasada mEle, mattu avu koDuva huruLina mEle I nAlku gumpugaLalli gumpisalAgide: hELabEkendiruva viSayagaLannu heccu aDakavAgi, mattu ondaroDa nondu sambandisiruva hAge hELalu jODusollugaLannu baLasalAgu ttade; mEle tiLisida hAge, intaha sollugaLalli ellA bageya esaka padagaLU eraDaneya esakapadavAgi baLakeyAgaballuvu.
kUDupadagaLalliyU esakapadagaLa jODisuva rUpadondige bEre esakapadagaLannu sErisi hELalAgideyAdarU, avugaLalli eraDu sollugaLannu jODisalAgideyendu hELalu baruvudilla; yAkendare, jODusollugaLalli kANisuva hAge avu eraDu esakagaLannu tiLisuvudilla. avugaLalli baruva eraDaneya esakapadakke modalanE esakapada tiLisuva esakada kuritAgi heccinadEnannAdarU tiLisuva huruLiruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(10) nimmannu kanDu huDuga beccibidda. (10ka) nimmannu kanDu huDuga beccida. (10ca) nimmannu kanDu huDuga bidda.
(10)nE sollinalli beccibidda emba kUDupadavannu baLasalAgiddu, idaralli beccu esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige bILu esakapadada himbottina rUpavannu baLasalAgide; Adare, I sollannu, mEle koTTiruva (10ka) sollina hAge, I eraDu esakapadagaLu bEre bErAgi bandiruva (9ka) mattu (9ca) sollugaLannu sErisi unTumADalAgideyendu hELalu baruvudilla.
yAkendare, bILu esakapadavannu illi bErondu esakavannu tiLisuvudakkAgi baLasuva badalu, modalanE esakada kuritAgi heccina sangatiyannu (‘Ata ommegE beccida, mattu avanannu A rIti beccisabAradittu’ embudannu) tiLisuvudakkAgi baLasalAgide.
Adare, kelavu kUDupadagaLalli eraDu esakapadagaLU avugaLa huruLannu mattu avugaLondige baraballa pAngugaLa eNike mattu rUpagaLannu nirdarisaballuvu; idara kuritAgi heccina vivaragaLannu munde ELanE pasugeyalli koDalAguvudu.
esakapadagaLa sErisuva rUpagaLallU avugaLa jODisuva rUpa dondige koLLu padavannu baLasalAguttade; idallade, kUDupadagaLa hAge ivugaLallU eraDanE pada bErondu esakavannu tiLisuva badalu, modalanE esakavannu Aguga tAnAgi naDeside (gellu muridu konDitu), illavE mADuga tanagAgi naDesiddAne (cIladalli tumbisi konDa) endu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade.
Adare, ivannu kUDupadagaLendu kareyuva badalu padarUpagaLendu (sErisuva rUpagaLendu) kareyalu padarUpagaLannu unTumADuvalli kANisuvantaha kaTTalegaLu avugaLannu unTumADuvallU baLakeyAgu ttiruvudE mukya kAraNa (4.3 nODi). idallade, koLLu pada intaha sErisuva rUpagaLalli mAtravE baruttadallade, suLusollugaLalli esaka padavAgi baruvudilla.
neravesakapadagaLu avugaLa kelasadalli mattu huruLinalli mElina mUru bageya iTTaLagaLinda hEge bErAgive embudannu munde (5.3) ralli vivarisalAguttade.
5.1.6 esakagaLu mattu esakapadagaLu
ondu esakada kuritAgi halavu sangatigaLannu tiLisaballevu; Adare, yAvudE ondu sollannu baLasidAga, avugaLalli kelavu sangatigaLannu mAtra adu tiLisuttade. ettugegAgi, rAju ODida emba sollu ‘rAju ODuva’ esakada kuritAgi kelavu sangatigaLannu mAtra ArisikonDu tiLisuttade: ‘ODiddu yAru’ embudannu adu tiLisuttade, mattu ‘ODuva esaka solluhottiginta modalu naDeyitu’ embudannU tiLisuttade; Adare, ‘ODiddu elli, Ata eSTu hottu ODida, yAke ODida, ellinda ellige ODida’ embantaha bEre halavu viSayagaLannu adu tiLisuvudilla.
I heccina sangatigaLannu tiLisalu angaLadalli, kAlu ganTe, maneyinda horage, hAvu kanDu embantaha nuDitagaLannu mElina sollinalli sErisikoLLabEkAguttade.
(11ka) rAju angaLadalli ODida (11ca) rAju kAlu ganTe ODida (11Ta) rAju maneyinda horage ODida (11ta) rAju hAvu kanDu ODida.
idallade, sollannu kELuvavaru illavE Oduvavaru tamma tiLuvaLike, anubava, hinde kELida illavE Odida sollugaLu, kaNNedurina kANke modalAduvannu baLasi, A esakada kuritAgi bEreyU halavu heccina viSayagaLannu UhisikoLLaballaru.
ettugegAgi, rAju entahavanu embudannu tiLidiruvavaru ‘avanu hAvu kanDu hedari ODiddAne’ illavE ‘hAvannu hiDiyalu yAra nnAdarU kareyalu ODiddAne’ embudannu (11ta) sollininda Uhisa ballaru.
hAgAgi, ondu sollina mattu adaralli baLakeyAgiruva padagaLa hAgU padarUpagaLa huruLEnu embudannu tiLiyabEkendiruvAga, intaha halavu heccina viSayagaLannu badigirisi, avu nEravAgi Enu hELuttave embudannu kanDuhiDiyabEkAguttade.
sollugaLinda paDeyaballa intaha huruLugaLu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya huruLugaLu avugaLondige sambandisiruttave; ivugaLalli mukyavAgi oLahuruLu mattu munneNike embudAgi eraDu bageya huruLugaLu sollugaLondige sambandisiruvudannu gamanisabahudu:
(12ka) A pustakavannu nAnu nimage koDuttidde. (12ca) avanu mADida gombe cannAgide.
(12ka) sollige ‘nAnu A pustakavannu nimage koDalilla’ emba oLahuruLide; idakke badalu, (12ca) sollige ‘avanu ondu gombe mADidda’ emba munneNikeyide.
oLahuruLigU munneNikegU naDuvina mukya vyatyAsavEnendare, sollannu allagaLedAga, adara oLahuruLannU allagaLeda hAgAguttade; Adare, adara munneNike badalAgade hAgeyE uLiyuttade:
(12Ta) A pustakavannu nAnu nimage koDuttiralilla. (12ta) avanu mADida gombe cannAgilla.
mEle koTTiruva (12ka) sollannu illi koTTiruva (12Ta) solli nondige hOlisi nODabahudu: (12ka) sollige ‘A pustakavannu nAnu nimage koTTiralilla’ emba oLahuruLide; A sollannu allagaLe dAga, adara huruLinondige I oLahuruLannU allagaLeda hAgAguttade
embudannu, (12Ta) sollinalli kANabahudu; adakke ‘A pustakavannu nAnu nimage koTTidde’ emba oLahuruLide, mattu adu (12ka) solligiruva oLahuruLina allagaLetavAgide.
idakke badalu, mEle koTTiruva (12ca) sollannu illi koTTiruva (12ta) sollinondige hOlisi nODidalli, hEge ondu sollannu allagaLedAga adara munneNike badalAgade uLiyuttade embudannu tiLiyabahudu: (12ca) sollige ‘avanu ondu gombe mADidda’ emba munneNikeyide, mattu A sollannu allagaLeyuva (12ta) solligU adE munneNikeyide; (12ca) sollina I munneNike adara alla gaLetavAda (12ta) sollinalli badalAgade hAgeyE uLidide.
sollugaLigiruva nEravAda huruLu entahadu embudannu tiLiyu valli avugaLigiruva intaha oLahuruLu mattu munneNikegaLannu bErpaDisikoLLabEkAguttade.
5.2 hottina pattuge
mEle (5.1.3)ralli vivarisida hAge, esakada hottannu ADugana illavE bareyuvavana hottinondige (solluhottinondige) sambandisuvudu, mattu sollinallEnE tiLisiruva bErondu esakada hottinondige sambandisuvudu embudAgi kannaDada sollugaLalli eraDu bageya hottina pattugegaLannu tiLisalAguttade.
ivugaLalli modalanE bageya pattugeyannu tiLisalu esakapadada mumbottu mattu himbottugaLemba eraDu bageya konerUpagaLannu baLasalAguttade (bareyuttAre, baredaru), mattu eraDanE bageya pattugeyannu tiLisalu bErondu esakavannu tiLisuva padada modalesaka, mAresaka mattu oDanesakagaLemba mUru bageya naDurUpagaLannu (jODisuva rUpagaLannu) baLasalAguttade (koTTu banda, koDalu banda, koDuttA banda).
esakapadagaLa I eraDu bageya rUpagaLa mUlaka mAtravallade, pariceyannu tiLisuva naDurUpagaLa mUlaka (bareyuva, bareda), mattu avugaLa udu-hesarurUpagaLa mUlakavU esakagaLa hottina pattugeyannu tiLisalu baruttade (bareyuvudu, baredudu).
5.2.1 hottannu tiLisuva bagegaLu
nijakkU hottannu tiLisalu neravAguvantaha yAva pariceyU hottina llEnE iruvudilla. nAvu tiLisabEkAgiruva esakada modalu, baLika, illavE adarondige naDeyuva bErondu esakavannu illavE iruha vannu nAvu idakkAgi baLasikoLLabEkAguttade.
ettugegAgi, hottannu tiLisalu sAmAnyavAgi nAvu sUryana iruha vannu baLasuttEve (hagalu-iruLu), illavE sUrya elli kANisuttAne embudannu baLasuttEve (mUDalalli kANisuvAga beLigge, bAnina naDuve (taleya mElkaDe) kANisuvAga madyAnna, mattu paDuvalalli kANisuvAga sanje).
hottinalli adakkintalU heccina vyatyAsagaLannu tOrisalu gaDi yArada muLLugaLu ellive embudannu baLasuttEve (nAlku ganTe, Aru ganTe, ArUkAlu ganTe). I sUryana illavE gaDiyArada muLLugaLa iruhagaLannu baLasi esakada hottannu tiLisaballa hagalu, beLigge, nAlkuganTege modalAda halavu bageya hottina parice nuDitagaLannu sollinalli baLasuttEve:
(1ka) avanu hagalu nidde mADida.
(1ca) Ake madyAnna UTa mADalilla. (1Ta) avanu nAlku ganTege baruttAne.
sollugaLalli baruva esakarUpagaLu I rIti sUrya, gaDiyArada muLLu modalAdavugaLa iruha illavE jAgagaLa badalu, avu baLake yAgiruva sollugaLa hottannu (endare, avannu yAvAga nuDiya lAgide illavE bareyalAgide embudannu) neravige baLasikoLLuttave.
(2ka) avanu puNege sanje hOguttAne. (2ca) avanu puNeyinda beLigge banda.
(2ka)dalli hOguttAne emba mumbottina esakarUpa bandiddu, adu ‘avanu puNege hOguva’ esaka A sollannu ADiruva hottina baLika naDeyuttade embudannu tiLisuttade; idakke badalu, (2ca)dalli banda emba himbottina esakarUpa bandiddu, adu ‘avanu puNeyinda baruva’ esaka A sollannu ADiruva hottiginta modalu naDedide embudannu tiLisuttade.
kannaDada sollugaLalli baruva hottina parice nuDitagaLu heccukaDime esakarUpagaLu baLasuva hottannE innaSTu vivaravAgi tiLisuttave. ettugegAgi, nALe baruttEne emba sollinalli baruttEne emba esakarUpa ‘A esaka sollannu ADiruva illavE barediruva hottina baLika naDeyuvude’ndu tiLisuttade, mattu nALe emba paricepada ‘adu eSTu hottina baLika naDeyuttade (ondu divasada baLika)’ embudannu tiLisuttade; nALe beLigge ELUvare ganTege baruttEne emba sollinalli nALe beLigge ELUvare ganTege embudu idannE innaSTu vivaravAgi tiLisuttade.
kelavu kaDegaLalli I parice nuDitagaLu tiLisuva hottigU esaka padagaLu tiLisuva hottigU naDuve tikkATagaLU unTAgaballuvu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:
(3)
rAju ninne baruttEnendu hELidda.
(3)nE sollinalli ninne emba paricepada tiLisuva hottigU baruttEne emba esakapadarUpa tiLisuva hottigU naDuve tikkATa kANisikoLLuttade; nijakkU rAju hELiddu nALe baruttEne endira bahudu; Adare, idannu ADuganu eraDu divasagaLa baLika kELuganige tiLisuttirabahudu; hAgAgi, rAjuvina mAtinallidda ninne embudu ADugana mAtinalli nALe embudAgi badalAgide.
Adare, baruttEne emba esakarUpadallidda utta oTTu I rIti badalAgilla; yAkendare, adu rAju A esakarUpavannu baLasiruva hottige sambandisidante esakada hottannu tiLisuttadallade, ADuganu mElina (3)nE sollannu ADiruva hottige sambandisidante tiLisuvu dilla. idarindAgi, hottina pattugeyannu tiLisuva I eraDu holabu gaLa naDuve tikkATa kANisikonDide.
hottina paricepadagaLa
kuritu heccina vivaragaLannu munde bErondu pasugeyalli koDalAguvudu. illi esakarUpagaLa mUlaka, mattu avugaLondige baruva neravesakarUpagaLa mUlaka tiLisalAguva hottina pattugeya vivaragaLannu mAtra koDalAguvudu.
5.2.2 sollupattuge mattu esakapattuge
mEle tiLisida hAge, kannaDada sollugaLalli esakada hottannu tiLisalu eraDu bageya hottina pattuge(sambanda)gaLannu baLasalAguttade: esakada hottigU sollannu ADiruva illavE barediruva hottigU naDuviruva pattugeyannu baLasuvudu ondu holabu; mattu, esakada hottigU sollinallEnE tiLisiruva bErondu esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu baLasuvudu innondu holabu.
ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu hOlisi nODa
bahudu:
(4ka) (4ca)
rAju manege hOda. rAju manege hOgalu bassu hattida.
(4ka) sollinalli ‘rAju manege hOguva’ esakada hottannu A sollannu baLasiruva hottige (endare, solluhottige) sambandisidante tiLisalAgide; adu A sollannu baLasuva hottiginta modalE naDedittu; hAgAgi, hOda emba himbottina konerUpavannu I (4ka) solli nalli baLasalAgide.
idakke badalu, (4ca)dalli ‘rAju manege hOguva’ esakada hottannu ‘bassu hattuvude’mba bErondu esakada hottige sambandisi dante tiLisalAgide; rAju ‘bassu hattuva’ I esakavannu naDesida baLika ‘manege hOguva’ esakavannu naDesiddAne; hAgAgi, hOgalu emba modalesakada jODisuva rUpavannu A (4ca) sollinalli baLasalAgide. I eraDu holabugaLalli baLakeyAguva hottina pattugegaLannu
sollupattuge mattu esakapattuge embudAgi kareyabahudu.
ivugaLalli
sollupattugeyannu esakapadagaLondige baruva mumbottu mattu himbottu emba eraDu hottina oTTugaLa mUlaka tiLisalAguttade (bareyuttAne, bareda), mattu esakapattugeyannu esaka padagaLa jODisuva rUpagaLalli baruva modalesaka, mAresaka mattu oDanesaka emba mUru hottina oTTugaLa mUlaka tiLisalAguttade (baredu, bareyalu, bareyuttA).
(1) I eraDu bageya hottina pattugegaLannu baLasuvalli eNikeya vyatyAsaviruvudannu gamanisabahudu: solluhottigU esakahottigU naDuviruva pattugeyannu baLasuvalli mumbottu mattu himbottu
emba eraDu bageya esakarUpagaLu mAtra kANisikoLLuttave; Adare, sollina mUlaka tiLisaliruva esakada hottigU bErondu esakada hottigU naDuviruva pattugeyannu tiLisuvalli modalesaka, mAresaka mattu oDanesaka embudAgi mUru bageya esakarUpagaLu kANisi koLLuttave.
sambandisuvAga esakagaLannu iDiyAgi
I vyatyAsakke kAraNavEnendare, kannaDadalli esakada hottannu sollina gamanisa hottinondige lAguttade, mattu bErondu esakada hottinondige sambandisuvAga avugaLa kone, suru, mattu naDubAgagaLannu (munduvarikeyannu) gamanisalAguttade.
iDiyAgi gamanisiruva ondu esakada hottannu solluhottiginta modalinadu illavE baLikaddu endu hELaballevallade, averaDU ondE hottinavu endu hELalArevu; yAkendare, ondu sollannu ADuvudu illavE bareyuvudu, mattu adu tiLisuva esaka iveraDU ondE hottinalli naDeyuttive embudAgi hELabEkiddalli, A esakada naDubAgavannu illavE munduvarikeyannu gamanisuttirabEkAguttade.
ondu sollannu ADuva illavE bareyuva modalu, adu tiLisa bEkAgiruva esakavannu gamanisi illavE AlOcisi, adannu varNisu vantaha sollannu manassinalli kaTTikoLLabEkAguttade, mattu idakke tusu hottu hiDiyuttade; hAgAgi, ondu esaka solluhottinalli naDeyu naDeyuttira ttideyendu hELabEkAdare, adu bEkAguttade; endare, adu ‘munduvariyuva’ esakavAgirabEkAguttade.
suLurUpagaLa mUlaka esakagaLannu iDiyAgi gamanisi tiLisuva kAraNa, A rIti avugaLa mUlaka esakagaLa munduvarikeyannu gamanisi tiLisalu baruvu dilla.
kannaDadalli baLakeyAguva esakapadagaLa
tusu hottu
Adare,
hAgAgi, ondu sollannu ADuva illavE bareyuva hottinallEnE adu tiLisuva esakavU naDeyuttide, illavE naDeyuttittu embudannu tiLisabEkAdalli, antaha esaka tusu hottu sAguttiruva esaka vembudAgi tiLisabEkAguttade (hADuttiddALe). endare, illi hottina pattugeya badalu hottina iTTaLavannu baLasabEkAguttade.
(2) heccu hottu uLiyuvantaha ‘iruha’vannu tiLisuva iru padakke kannaDadalli mumbottu (iruttAne), himbottu (idda), mattu Ipottu (iddAne) embudAgi mUru bageya hottina rUpagaLive
embudu I vivaraNege bembala nIDuttade. iruha heccu hottu uLiyuva kAraNa, adannu gamanisi adara kuritAgi hELikeyannu nIDalu sAkaSTu samaya dorakuttade.
(5ka) avanu sanje maneyalliruttAne. (5ca) avanu Iga maneyalliddAne. (5Ta) avanu ninne maneyallidda.
(5ka)dalli ‘Atana iruha’ solluhottina baLikaddu (sanje) embu dAgi tiLisalAgide, (5ca)dalli adu solluhottinallE (Iga) ide endu tiLisalAgide, mattu (5Ta)dalli adu solluhottiginta modalinadu (ninne) embudAgi tiLisalAgide. I vyatyAsavannu iru ttAne, iddAne mattu idda emba iru padada mUru padarUpagaLu aDakavAgi tiLisuttave.
(3) esakapattugeyannu tiLisuvalli modalesaka, mAresaka, mattu oDanesaka embudAgi mUru bageya jODisuva rUpagaLannu baLasa lAguttideyAdarU, sollupattugeyannu tiLisuvalli kANisuvantahadE tondare illiyU edurAguttade; hAgAgi, ondu esaka bErondu esaka naDeyuva hottinallE naDeyuttide (illavE naDeyuttittu) embudannu tiLisuva oDanesakada jODisuva rUpakkU adondu ‘munduvariyuva esaka’ emba huruLiddu, allU kUDa hottina iTTaLavE baLakeyAguttadallade, hottina pattuge baLakeyAguvudilla.
ettugegAgi, OduttA UTamADida emballi OduttA embudu
UTamADuva samayadalli sAguttiruvantaha esakavannu tiLisabEkAgide; hAgAgi, adu munduvariyuva esakavannu tiLisabEkAgide. idakke badalu, modalesakada (oDedu) mattu mAresakada (oDeyalu) rUpa gaLu avu tiLisuva esakagaLu innondu esakada hottiginta modalu illavE baLika naDeyuttave embudAgi tiLisabEkAgide; hAgAgi, avu munduvariyuva esakagaLAgirabEkAgilla.
sollupattugeya baLakeyentahadu embudannu keLage (5.2.2-3)ralli vivarisalAgide; mattu esakapattugeya baLakeyentahadu embudannu munde (5.2.4)ralli vivarisalAguvudu.
5.2.3 mumbottina esakarUpagaLa baLake
mEle tiLisida hAge, esakapadagaLa mumbottina rUpavannu mukyavAgi sollannu ADida illavE bareda hottina baLika naDeyuvantaha esaka vannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(6ka) ivattu namma risalTu baruttade. (6ca) maduvege namma aNNa hOguttAne. (6Ta) I bassu mUru ganTege horaDuttade. kelavaru nALe hOguttAre. (6ta)
mElina sollugaLalli mumbottina esakarUpagaLannu baLasalAgiddu, avu tiLisuva esaka A sollugaLannu baLasuva hottinalli innU naDediralilla embudannu gamanisabahudu; ettugegAgi, ‘risalTu innU bandilla’ emba oLahuruLu (6ka) solligide. uLida sollugaLallU hIgeyE.
(1) sAmAnyavAgi, I rUpavannu baLasiruvalli esaka munde naDeyalide embudu sollannu ADuva illavE bareyuva hottinalli kanDitavAgiruttade; idannu mEle koTTiruva (6ka-ta) sollugaLalli kANabahudu; hAge kanDitavAgilladiruvalli esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuvantaha bahudu illavE bEku embudannu baLasiruva esakapadagaLa sikkalurUpagaLannu baLasabEkAguttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(7ka) maduvege namma aNNa hOguttAne. (7ca) maduvege namma aNNa hOgabahudu. (8ka) I bassu mUru ganTege horaDuttade. (8ca) I bassu mUru ganTege horaDabEku.
‘maduvege ADugana aNNa hOguvudu’ kanDitaviruvalli mAtra (7ka) sollannu baLasalAguttade; I viSayadalli ADuganige samSayavEnAdarU ideyAdalli (7ka)da badalu (7ca) sollannu baLasalAguttade; (8ka) mattu (8ca) sollugaLa naDuveyU intahadE vyatyAsavide. Adare, bEku embudannu bahudu embudakkinta heccu kanDitaviruva (Adare pUrti kanDitavillada) sandarbagaLalli baLasalAguttade (5.5.1 nODi).
(2) esakapadavannanusarisi, mumbottina esakarUpakke Ipottina huruLU baraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(9ka) avanu mADidudu sariyallavendu nanage anisuttade. (9ca) avaLu hADuvudu illivaregU kELisuttade. (9Ta) A pustaka nanage eTakuttade. (9ta) avanige tale nOyuttade.
‘avanu mADidudu sariyalla’ emba anisike ADuganalli mElina (9ka) sollannu ADiruva hottiginta modalU iddiraballudu, mattu AmElU adu Atanalli uLidiraballudu; Adare adu I sollina maTTige mukyavalla. adannu ADiruva samayadalli, endare Ipottinalli antaha anisike ideyO illavO embudE illi mukyavAgide; (9ca- ta) sollugaLallU hIgeyE.
idallade, nijaviruva sangatigaLannu tiLisuvudakkAgiyU mumbottina esakarUpagaLannu baLasalAguttiddu, avu Ipottina huruLannE koDu ttave:
(10ka) bUmi dinA ondu suttu tiruguttade. (10ca) tingaLa seLetadinda kaDalu mElELuttade. (10Ta) maLeyinda kADina maragaLige nIru doreyuttade.
Adare, mEle sUcisida hAge, heccineDegaLallU I mumbottina padarUpakke solluhottina baLika naDeyuva esakavannu tiLisuva huruLE siguttade. hAgAgi, idannu mumbottina rUpavendu hesarisalAgide.
(3) baLakeyalliruva esakavannu, endare hinde halavu bAri naDe diddu, mundeyU naDeyabahudAda esakavannu tiLisuvudakkAgiyU mumbottina rUpavannu baLasalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(11ka) SeTTaru angaDiya bAgilannu Aru ganTege tereyuttAre.
(11ca) vasanti AlOcisi mAtanADuttALe. (11Ta) mUrakke nAlku sErisidare ELAguttade. (11ta) I bekku nAyiyannU hedarisuttade.
(11ka) sollu solluhottina baLika naDeyava ondu esakavannu tiLisuttirabahudu; illavE ‘sAmAnyavAgi SeTTaru angaDi bAgilannu yAvAga tereyuttAre’ embudannu, endare baLakeyalliruva ondu esakavannu tiLisuttirabahudu.
adu tiLisuva I eraDaneya bageya (baLakeya) esaka sollu hottina modalU naDediruttade, mattu mundeyU naDeyaballudu; idallade, solluhottina baLika adu naDeyadiralU sAdyavide (A divasa SeTTaru angaDibAgilannu tegeyadE irabahudu, illavE Avattu SeTTaru tIrihOgi, munde avara angaDiya bAgilannu tereyadE irabahudu). intaha baLakeya hottannu tiLisuvalli esakada hottinondige adara aLaviyannU tiLisalAguttade embudannu munde 5.6ralli nODaliruvevu.
mEle (2)ralli vivarisidantaha anisu, kELisu, eTaku, nOyu modalAdavugaLigiruva Ipottina huruLu intaha baLakeya huruLige badalAgi baruttade; hAgAgi, adannu baLakeya huruLina innondu rUpa embudAgiyU tiLiyabahudu.
(4) kelavomme hinde naDediruva esakagaLannu Odugara kaNNige eddu kANisuva hAge varNisabEkAdAga, himbottina esakarUpagaLa badalu mumbottina esakarUpagaLannu baLasuvudide.
(5) mumbottina esakarUpavannu arikeya huruLannu koDuvu dakkAgiyU kelavomme baLasalAguttade; intaha baLakeyinda arikeya oraTutanavannu kaDime mADalu baruttade:
(12ka) avaru ivattu illE iruttAre. (‘irali’ emba huruLu) (12ca) I huDuga nimmondige baruttAne. (‘nimmondige hOgali’
emba huruLu)
solluhottina baLika naDeyaliruva esakagaLannu ondu hesarupadada pariceyAgi illavE hesarupadavAgi kANisabEkAdAga avannu tiLisuva esakapadagaLa mumbottina paricerUpavannu mattu mumbottina udu- hesarurUpavannu baLasalu baruttade:
(13ka) nALe araLuva moggugaLannu I buTTiyallirisiddAre. (13ca) nALe araLuvudannu I buTTiyallirisiddAre.
5.2.4 himbottina esakarUpagaLa baLake
esakapadagaLa himbottina rUpagaLannu solluhottiginta modalu ondu kanDitavAda hottinalli naDediruvantaha esakavondannu tiLisalu baLasalAguttade. I esaka tumbA cikkadAgiyU irabahudu, illavE tumbA uddavAgiyU irabahudu. I baLakeyannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:
(14ka) Ake kiTikiya baLige hOdaLu. (14ca) nAvu puNeyalli 20 varSa vAsamADidevu. (14Ta) avanu Aru ganTe hottu Ti.vi. nODida.
(14ta) huDugaru hagaliDI nidde mADidaru.
(14ka) sollu tiLisuva ‘kiTikiya baLige hOguva’ esakakkU, (14ca) sollu tiLisuva ‘20 varSa vAsamADuva’ esakakkU naDuve avugaLa uddadalli tumbA vyatyAsavide; hAgiddarU I eraDu kaDe gaLallU ondE bageya himbottina rUpa baLakeyAgide; (14Ta) mattu (14ta) sollugaLalli bandiruva esakagaLallU intahadE rUpa baLake yAgiddu, avugaLa naDuveyU hottina uddada maTTige vyatyAsavide.
(1) Adare, mumbottina esakarUpada hAge, himbottina esaka rUpavannu solluhottiginta modalu baLakeyallidda esakavannu tiLisuvudakkAgali, illavE antaha ondu pariceyannu tiLisuvudakkAgali baLasalAguvudilla; kannaDadalli idakkAgi hottina iTTaLavannu tiLisuva (munduvariyuva) sikkalu rUpavannu baLasabEkAguttade:
(15ka) avanu dinAlU sanje vAkingige hOguttidda. (15ca) Ata tanna baTTeyannu tAnE ogedukoLLuttidda. (15Ta) Ake vINeyannu cannAgi bArisuttiddaLu. (15ta) Atanige bahaLa bEga kOpa baruttittu.
(15ka)dalli solluhottiginta modalu baLakeyallidda ‘Atanu dinAlU sanje vAkingige hOguva’ esakavannu tiLisalu hOguttidda emba sikkalu rUpavannu baLasalAgide; idaralli oDanesakada hOgutta jODisuva rUpadondige iru neravesakapadada himbottina rUpavannu (idda embudannu) baLasalAgide. hOda emba himbottina suLurUpa vannu I huruLinalli baLasalu baruvudilla.
ettugegAgi, mEle koTTiruva (14Ta) sollige avanu (dinAlU) Aru ganTe Ti.vi. nODuttidda emba solligiruvantaha baLakeya huruLu sigalAradu.
(2) himbottina rUpakke konegonDiruva esakavannu mAtravallade, kUDalE konegoLLaliruva esakavannu tiLisuva huruLU ide embu dannu keLage koTTiruva sollugaLa baLakeyalli kANabahudu:
(16ka) Iga bande. (16ca) bassu bantu. (16Ta) ondu miniTinalli koTTe.
dUradalli bassu baruvudannu nODi, (16ca) sollannu hELira bahudu; idannE bassu baruttA ide emba sollina mUlakavU tiLisabahudu; hAgAgi, illi himbottina rUpada mUlaka Iga naDeyu ttiruva, mattu kUDalE konegoLLaliruva esakavannu tiLisalAgide endU hELabahudu.
5.2.5 iru padada baLakeyalli hottina pattuge
iru padakke mumbottu, himbottu mattu Ipottu emba mUru bageya hottina rUpagaLiveyembudannu nAvu 4.5.5ralli nODiru vevu. I pada uLida esakapadagaLa hAge ondu esakavannu tiLisuva badalu, iruhavannu tiLisuttiruvudE idakke kAraNa.
(17ka) avaru nALe maneyalliruttAre. (17ca) avaru Iga maneyalliddAre. (17Ta) avaru ninne maneyalliddaru.
(1) kelavomme iru padada himbottina rUpavannu baLasalAgide yAdarU, adu tiLisuva iruha solluhottina baLikavU mundu variyuvantahadAgirabahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollu gaLannu gamanisabahudu:
(18ka) A pustaka tumbA cannAgittu. (18ca) A pustaka ingliSnallittu.
nijakkU A pustaka IgalU (endare sollina hottinallU) cannA giruttade, mattu mundeyU adu cannAgiyE iruttade; hAgiddarU, (18ka)dalli himbottina ittu emba rUpavannu baLasalAgide. idE rItiyalli, (18ca) tiLisuva pustaka ingliSnallide emba iruha solluhottiginta modalu mAtravallade, solluhottinalli mattu adara baLikavU badalAgadiruttade; endare, A pustaka I ellA hottu gaLallU ingliSnallE iruttade; hAgiddarU (18ca)dalli ittu emba himbottina rUpavannu baLasalAgide.
illi himbottina padarUpa adu tiLisuva iruhada hottannu pUrti yAgi tiLisuva badalu, adannu baLasiruva sandarbakke eSTu bEkAgu ttadeyO aSTannu mAtra ArisikonDu, adannu mAtravE tiLisuttade; hAge ArisikonDiruva amSa sollina hottiginta hindinadu embudannu (18ka) mattu (18ca) sollina ittu padarUpa tiLisuttade.
intaha baLakeyannu keLagina sollugaLallU kANabahudu:
(19ka) nIvu hindiruguvAga I bAgilu terediruttade. (19ca) nAnu hindirugidAga I bAgilu teredittu.
(19ka) sollige ‘Iga bAgilu muccide’ illavE ‘ninne muccittu’ emba huruLilla; sollina hottiginta mundina ondu hottinalli (‘nIvu hindiruguva hottinalli’) bAgilu terediruttade endiSTE adu hELuttade. idakke kAraNavEnendare, A ondu sandarbadalli bAgilu terediruttadeyO, illavE mucciruttadeyO embudiSTE illi kELuga nige bEkAgiruva viSayavAgide.
hAgAgi, (19ca) sollannE munduvarisutta, IgalU A bAgilu
teredide embudAgi hELalu baruttade.
(2) iru padada baLakeyalli kANisuva I viSayavannu sariyAgi vivarisabEkiddalli, (ka) iruhada hottu, (ca) sollina hottu, mattu (Ta) tiLisuva hottu embudAgi mUru bageya hottugaLannu baLasi koLLabEkAguttade:
(ka) yAva hottinalli pAngu iruttadeyO adu iruhada hottu;
(ca) yAva hottinalli sollannu nuDiyalAgideyO (illavE bareyalAgideyO) adu sollina hottu; mattu (Ta) yAva hottina kuritAgi iruhavannu tiLisalAgideyO adu tiLivina hottu.
illi ‘tiLivina hottu’ embudu pAngina iruhada kuritAgi tiLivannu koTTiruva hottalla; yAkendare, antaha hottannu ‘sollina hottu’ embudAgi kareyalAgide; yAva hottina kuritAgi iruhada tiLivannu koDalAguttadeyO adu ‘tiLivina hottu’.
ettugegAgi, ninne beLigge rAju maneyallidda emba sollinalli ninne beLigge embudu tiLivina hottannu koDuttade; ‘A hottinalli rAju maneyalliddanO illavO’ embudaSTE ADuganige mElina sollannu baLasuvalli mukyavAgiruva viSaya. rAju hindina divasa sanjeyU maneyalliddirabahudu, Adare adu mElina sollannu baLasuvalli mukyavalla. (idallade, ADuganige adu gottilladeyU iraballudu).
nijakkU ‘rAju maneyallidda hottu’ embudu iruhada hottannu koDuttade; I hottina ondu amSavannaSTE tiLivina hottu oLa gonDiruttade. sollannu ADiruva illavE barediruva hottu sollina hottAgiddu, tiLivina hottu adakkinta hindinadu endiSTE mElina sollu tiLisuttadallade, iruhada hottu sollina hottiginta hindinadu embudannEnU adu tiLisuvudilla. yAkendare, mEle vivarisida hAge, sollina hottinallU Ata maneyalliddirabahudu, mattu mundeyU alliyE uLiyabahudu.
(3) idallade, iru padada baLake tiLisuva sollugaLalli mAtra vallade, allagaLeyuva sollu, kELvi modalAdavugaLallU kANisikoLLu ttade, mattu intaha baLakeyannu vivarisuvallU mElina mUru bageya hottugaLannu baLasikoLLabEkAguttade. ettugegAgi, nAnu avara manege hOdAga avaru maneyalliralilla emba sollinalli tiLivina hottu mattu iruhada hottu ondE Agiralilla embudannu, mattu tiLivina hottu sollina hottiginta hindinadu embudannu tiLisalAgide.
5.2.6 esakahottina baLake
ondu esakada hottannu bErondu esakada hottinondige sambandisuva mUlaka adara ‘esakahotta’nnu tiLisalAguttade, mattu idakkAgi esakapadada modalesaka, mAresaka mattu oDanesakagaLemba mUru bageya jODisuva rUpagaLannu baLasalAguttade embudannu mEle nODiruvevu. I mUru bageya jODisuva rUpagaLa baLake yannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(20ka) maLe bandu kere tumbitu. (20ca) iliyannu hiDiyalu bekku mElakke hAritu. (20Ta) avaru TI kuDiyuttA nammannu mAtanADisidaru.
(20ka)dalli bandu modalesaka rUpa adu tiLisuva (maLe baruva) esaka bErondu esakada (kere tumbitu embudara) modalu naDedide embudannu tiLisuttade; (20ca)dalli hiDiyalu mAresaka rUpa adu tiLisuva (ili hiDiyuva) esaka bErondu esakada (bekku mElakke hAruva esakada) baLika naDeyalide embudannu tiLisuttade; mattu (20ca)dalli kuDiyuttA emba oDanesakada rUpa adu tiLisuva (TI kuDiyuva) esaka bErondu esakada (nammannu mAtanADisuva esakada) oTTige naDeyuttade embudannu tiLisuttade.
intaha jODisuva rUpagaLannu baLasuvalli ondu kaTTupADide: eraDu esakagaLU avannu naDesuvavara hatOTiyalliveyAdare, mattu avannu bEre bEre vyaktigaLu naDesuttiruvarAdare, avannu I rIti jODisi hELalu baruvudilla; eraDannU obbanE vyakti naDesuvudiddalli mAtra avannu jODisabahudu:
(21ka) rAju marakke hatti gellu kaDida. (21ca) rAju tarakAri tandu bEyisida. (22ka) *rAju marakke hatti jAnaki avanige katti koTTaLu. (22ca) *rAju tarakAri tandu avana henDati bEyisidaLu.
(21ka)dalli ‘marakke hattuva’ mattu ‘gellu kaDiyuva’ esakagaLannu obbanE vyakti (rAju) naDesiruva kAraNa, A sollu sariyAgide; (21ca)dallU hIgeyE. Adare, (22ka)dalli ‘marakke hattuva’ esakavannu rAju mADiddu, ‘avanige katti koDuva’ esakavannu bErobba vyakti
(jAnaki) mADiruva kAraNa, A eraDu esakagaLannu jODisiruva (22ka) sollu sariyalla; (22ca)dallU hIgeyE.
esakagaLeraDU hatOTiyallillavAdare, illavE eraDaralli ondu hatOTiyallillavAdare, avugaLa Aguga illavE mADugaru bEre bEreyAdarU antaha esakagaLannu jODisi hELalu baruttade:
(23ka) maLe bandu kere tumbitu. (23ca) nAvu bEgane bandu avarige tondareyAyitu.
(23ka)dalli ‘maLe baruvudu’ mattu ‘kere tumbuvudu’ emba eraDu esakagaLU hatOTiyallillada esakagaLu; hAgAgi, avugaLa AgugagaLu bEre bEreyAdarU, avannu jODisi hELalu sAdyavAgide; idakke badalu, (23ca)dalli ‘bEgane baru’ embudu hatOTiyalliruva esaka vAgideyAdarU, adarondige bandiruva ‘avarige tondareyAguvudu’ embudu hatOTiyallillada esaka; hAgAgi, I eraDu esakagaLa Aguga mattu mADugagaLu bEre bEreyAgiveyAdarU avannu jODisalu sAdyavAgide.
5.2.7 paricerUpagaLalli mattu udu-hesarurUpagaLalli hottina
pattuge esakapadagaLige himbottu mattu mumbottu emba eraDu bageya paricerUpagaLiddu, avugaLa mUlaka pariceyannu koDuva esakada hottina pattugeyannu tiLisalAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(24ka) ODuva bassininda keLage hArida. (24ca) koLeta haNNannu tinnabEDiri.
(24ka)dalli ‘bassu entahadu’ embudannu, endare adara parice yannu ODuva mumbottina paricepada tiLisuttade; mattu (24ca)dalli koLeta emba himbottina paricepadavU idE rItiyalli haNNina pariceyannu tiLisuttade.
esakapadagaLa udu-hesarurUpagaLallU himbottu emba vyatyAsavannu kANalu baruttade:
mumbottu
mattu
(25ka) nAnu avarannu kANuvudu nAlku dinagaLa baLika. (25ca) nAnu avarannu kanDudu nAlku dinagaLa hinde.
(25ka)dalli mumbottina udu-hesarurUpavannu (kANuvudu embudannu) baLasalAgiddu, adu solluhottina baLika naDeyaliruva esakavondannu hesarisuttade; idakke badalu, (25ca)dalli himbottina udu-hesarurUpavannu (kanDudu embudannu) baLasalAgiddu, adu solluhottina modalu naDeda esakavondannu hesarisuttade; I eraDu sollugaLallU nAlku dinagaLa baLika emba nuDita esaka naDeyaliruva (illavE naDeda) hottannu heccu vivaravAgi tiLisuttade.
(1) himbottina paricerUpa mattu udu-hesarurUpa emba I eraDu bageya naDurUpagaLannU solluhottina modalu ondu kanDitavAda hottinalli naDedu mugidiruva esakavannu tiLisalu baLasa lAguttade:
(25ka) idu nAnu ninne Odida pustaka. (25ca) nAnu ninne Odidudu I pustakavannu.
I rUpagaLigU, himbottina konerUpagagaLa hAge, baLakeyalliruva esakagaLannu tiLisuva huruLilla; antaha (himbottina) huruLannu paDeyalu hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLannu baLasa bEkAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(26ka) nIvu dinAlU Oduttidda pustaka yAvudu? (26ca) *nIvu dinAlu Odida pustaka yAvudu? (27ka) nIvu dinAlU kANuttiddudu yArannu? (27ca) *nIvu dinAlU kanDudu yArannu?
solluhottiginta modalu baLakeyallidda, mattu solluhottinalli baLakeyallillada esakavondannu tiLisuvudakkAgi (26ka)dalli Oduttidda emba sikkalu paricerUpavannu, mattu (27ka)dalli kANuttiddudu emba sikkalu udu-hesarurUpavannu baLasalAgide. intaha sollugaLalli Odida mattu kanDudu embantaha suLurUpagaLannu baLasalu baruvu dilla embudarindAgi (26ca) mattu (27ca) sollugaLu sariyAgilla.
(2) Adare, mumbottina paricerUpa mattu udu-hesarurUpa gaLige solluhottinalli baLakeyalliruva, mattu mundeyU baLakeya llirabahudAda esakavannu tiLisuva huruLu sigaballudu:
(28ka) ivanu dinAlU SAlege taDavAgi baruva huDuga. (28ca) dinAlU SAlege taDavAgi baruvudu I huDuga.
(28ka)dalli baruva paricerUpavannu, mattu (28ca)dalli baruvudu hesarurUpavannu baLakeya esakavannu pariceyAgi mattu hesarAgi tiLisalu baLasalAgide. iveraDU mumbottina naDurUpagaLu.
5.3 hottina iTTaLa
(illavE
hottina pattuge embudu ondu iDI esakada hottannu sollu hottinondige hottinondige) sambandisuttade embudannu mEle nODiruvevu. idakke badalu, hottina iTTaLa embudu ondu esakada yAvudAdarU ondu amSavannu munduvarike illavE konegoLLuvikeyannu) solluhottinondige sambandisuttade.
bErondu esakada
(endare, adara
toDagike,
(1) I kelasavannu naDesuvudakkAgi, kannaDadalli mukyavAgi esaka padagaLa jODisuva rUpagaLondige iru padada padarUpagaLannu baLasa lAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
rAju manege hOgiddAne.
(1ka) (1ca) rAju manege hOguttiddAne. (1Ta) rAju manege hOgaliddAne
(1ka) sollinalli hOgi emba modalesakada jODisuva rUpa dondige iddAne emba iru padada Ipottina rUpavannu baLasa lAgide. I eraDu esakarUpagaLu oTTAgi, ‘rAju manege hOguva’ esakada konegoLLuvike solluhottina modalu naDedide embudannu tiLisuttave.
idakke badalu, (1ca)dalli hOgutta emba oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasalAgide, mattu I eraDu esakarUpagaLu oTTAgi ‘rAju manege hOguva’ esaka solluhottinalli munduvariyuttide embudannu tiLisuttade.
idE rItiyalli, adE esakada konegoLLuvike solluhottina baLika naDeyuttade embudannu tiLisalu, (1Ta) sollinalli hOgalu emba mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpa vannu baLasalAgide.
(2) kannaDada esakapadagaLige modalesaka, mAresaka, mattu oDanesaka gaLemba mUru bageya jODisuva rUpagaLiddu, I mUru bageya rUpagaLannU esakagaLa hottina iTTaLavannu tiLisuvudakkAgi iru padada padarUpagaLondige baLasalu baruttade.
esaka konegoLLuvudu, toDaguvudu, mattu munduvariyuvudu embudAgi mUru bageya hottina iTTaLagaLannu I jODisuva rUpagaLu tiLisuttave, mattu avugaLa baLika baruva iru padada mUru hottina rUpagaLu I konegoLLuvike, toDagike, mattu mundu varikegaLu yAva hottinalli naDeyuttave embudannu, endare avugaLa hottina pattuge entahadu embudannu tiLisuttave. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(2ka) nimma kelasavannu Ata beLiggeyE mADidda. (2ca) nIvu baruvaSTu hottige Ata idannu mADiruttAne. (2Ta) avanu beLigginindalU nimma kelasa mADuttiddAne.
(2ka)dalli mADu esakapadada modalesakada jODisuva rUpavAda mADi embudarondige iru padada himbottina konerUpavannu (idda embudannu) baLasalAgide, mattu mADidda emba I sikkalurUpa sollina hottiginta modalE ‘mADuva kelasa’ konegonDittu embudannu tiLisuttade.
modalesakada jODisuva
idakke badalu, (2ca)da mADiruttAne embudaralli mADu esaka padada padada mumbottina konerUpavannu (iruttAne embudannu) baLasalAgide, mattu adu ‘mADuva kelasa’ sollina hottina baLika konegoLLuttade embudannu tiLisuttade.
rUpadondige iru
(2Ta)dalli mADu esakapadada oDanesakada jODisuva rUpavAda mADutta embudarondige iru padada Ipottina konerUpavannu (iddAne embudannu) baLasalAgide, mattu adu sollina hottinalli mADuva kelasa munduvariyuttide embudannu tiLisuttade.
(3) iru padada bEre rUpagaLannU tiruLesakapadada jODisuva rUpagaLondige baLasi hottina iTTaLagaLannu tiLisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
nAnu baruvudaroLage hattu puTa baredirali.
(3ka) (3ca) insapekTar baruvAga makkaLu Oduttirali.
(3ka)dalli bare padada baredu emba modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada arikeya rUpavannu baLasalAgide, mattu adu ‘bareyuva kelasa ondu kanDitavAda hottina modalu konegonDirabEku’ embudannu tiLisuttade. idakke badalu, (3ca)dalli Odu padada Odutta emba oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada arikerUpavannu baLasalAgide, mattu adu ‘makkaLu Oduva kelasa’ ondu kanDitavAda hottinalli naDeyuttirabEku embudannu tiLisuttade. (4) esakapadagaLu tiLisuva esakagaLige avugaLadE Ada hottina sollugaLannu
iTTaLavU iruttade. ettugegAgi, keLagina eraDu gamanisabahudu:
(4ka) avanu kuNiyuttiddAne. (4ca) avanu hoLe dATuttiddAne.
(4ka) sollininda ‘avanu kuNida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruttade; Adare, (4ca) sollininda ‘avanu hoLe dATida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruvudilla; yAkendare, hoLe dATalu horaTavanu naDuvinindalE hindirugirabahudu, illavE hoLeyalli muLugihOgirabahudu.
(4ka) mattu (4ca) sollugaLa naDuviruva I vyatyAsakke avugaLalli bandiruva kuNi mattu dATu padagaLu tiLisuva esakagaLa naDuve hottina iTTaLadalliruva vyatyAsavE kAraNa. dATuva esakakke ondu mugitAya embudide; hoLeya innondu badiyannu talapidAga mAtra I mugitAya naDeyuttade. (4ca) sollu I mugitAyada
huruLannu koDuvudillavAda kAraNa, adarinda avanu hoLe dATida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruvudilla.
Adare, kuNi embudakke intaha mugitAya embudilla. adannu yAvAga bEkiddarU nillisalu baruttade, Adare mugisalu baruvudilla. hAgAgi, (4ka) sollininda ‘avanu kuNida’ emba oLahuruLannu paDe yalu baruttade.
esakapadagaLannu sollugaLalli baLasidAga entaha huruLu doraku ttade embudu, mattu entaha sollugaLalli avannu baLasaballevu embudU esakapadagaLigiruva I avugaLadE Ada iTTaLavannU avalambisiruttade. I viSayavAgi heccina vivaragaLannu munde (5.4) ralli koDalAguvudu.
(5) esakapadagaLondige baLakeyAguva hesarupadagaLu, mattu parice padagaLU kUDa, avugaLa hottina iTTaLadalli kelavu mArpADugaLannu naDesaballuvu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(5ka) avanu hoLeyalli hattu miniTu Ijida. (5ca) *avanu hoLeyalli hattu miniTinalli Ijida. (5Ta) *avanu hoLeyannu hattu miniTu Ijida.
(5ta) avanu hoLeyannu hattu miniTinalli Ijida.
Iju esakakke adaradE Ada mugitAyavilla; hAgAgi, (5ka)dalli kANisida hAge, adarondige hattu miniTu emba paricekanteyannu baLasalu baruttadallade, (5ca)dalli kANisida hAge hattu miniTinalli embudannu baLasalu baruvudilla.
Adare, adarondige hoLe hesarupadavannu annu pattuge oTTi nondige baLasidAga, adakkondu mugitAya dorakuttade, mattu hAgAgi, (5ta)dalli kANisida hAge, adarondige hattu miniTinalli emba paricekanteyannu baLasalu baruttade. Adare, intaha sollinalli hattu miniTu embudannu baLasalu baruvudilla embudannu (5Ta) sollu sariyalla embudarinda tiLiyabahudu.
esakapadagaLa hottina iTTaLadalli hesarupadagaLu mattu parice padagaLu entaha mArpADugaLannella taraballuvu embudara kuritAgi heccina vivaragaLannu mundina pasugegaLalli vivarisalAguvudu.
5.3.1 hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLu
esakapadagaLa mUru bageya jODisuva rUpagaLondige iru padada mumbottu, himbottu mattu Ipottu emba mUru bageya hottina rUpagaLannu baLasuva mUlaka, hottina iTTaLavannu tiLisuva oTTu ombattu bageya sikkalu rUpagaLannu paDeyalu baruttade; idannu mADu padavannu baLasiruva keLagina ettugeyalli kANabahudu:
jODisuva rUpa mumbottu modalesaka mAresaka oDanesaka
mADiruttAne mADaliruttade mADuttiruttAne mADuttidda
himbottu mADidda mADalidda
Ipottu mADiddAne mADaliddAne mADuttiddAne
nAlkaneyadondu
esakapadagaLige allagaLeyuva
jODisuva rUpavU ide, mattu I rUpadondigU iru padada hottina rUpa gaLannu baLasalu baruttade (mADadiruttAne, mADadidda, mADa diddAne). Adare, intaha sikkalu rUpagaLige hottina iTTaLavannu tiLisuva huruLilla; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
nALe nAnu elligU hOgadiruttEne.
(6ka) (6ca) ninne iDI dina avanu EnannU tinnadidda. (6Ta) avanu ivattu mAtra elligU hOgadiddAne.
(6ka)dalli bandiruva hOgadiruttEne emba sikkalu rUpadalli hOgu esakapadada allagaLeyuva rUpadondige iru padada mumbottina rUpavannu baLasalAgide; Adare, I sikkalu rUpa sollu hottina baLika naDeyabahudAda ondu esakavannu (hOguva esaka vannu) allagaLeyuttideyaSTE allade, A esakada hottina iTTaLada kuritAgi EnannU hELuvudilla.
idE rItiyalli, (6ca) mattu (6Ta) sollugaLalli bandiruva tinna didda mattu hOgadiddAne emba sikkalu rUpagaLU solluhottina modalu mattu solluhottinalli naDeyabahudAgidda esakagaLannu alla gaLeyuttadeyallade, avugaLa hottina iTTaLada kuritAgi EnannU hELuvudilla. hAgAgi, antaha mUru bageya sikkalu rUpagaLannu illi parigaNisilla.
mEle koTTiruva ombattu sikkalurUpagaLalli iru neravesakapadada baLakeya mUlaka mADu pada tiLisuva esakada hottina iTTaLada kuritAgi keLage vivarisidantaha kelavu heccina huruLugaLannu paDeyalu baruttade:
(1) modalesaka: modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada mumbottu, himbottu illavE Ipottina rUpagaLannu baLasi dAga, tiruLesakapadavu tiLisuva esaka A hottinalli konegonDiruttade emba huruLu dorakuttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(7ka) nALe mUru ganTege appa kaDUrige hOgiruttAne. (7ca) ninne rAtri nIvu bandAga Ata nidde mADidda. (7Ta) Ata illige bandiddAne.
I mUru sollugaLallU tiruLesakapadada modalesakada jODisuva rUpavannu (hOgi, biTTu mattu bandu embuvannu) baLasalAgide, mattu ivugaLondige (7ka)dalli iru padada mumbottina iruttAne rUpavannu, (7ca)dalli himbottina idda rUpavannu, mattu (7Ta)dalli Ipottina iddAne rUpavannu baLasalAgide.
(7ka) sollige ‘nALe mUru ganTege appa kaDUrige hOguva kelasa konegonDiruttade’ emba huruLu, (7ca) sollige ‘nIvu banda hottinalli Ata niddemADuva esaka konegonDittu’ emba huruLu, mattu (7Ta) sollige ‘A sollannu nuDida hottige (endare sollina hottige) Ata illige baruva esaka konegonDide’ emba huruLu dorakuttade.
mElina mUru sollugaLallU konegoLLuva hottina iTTaLagaLannu tiLisalAgiddu, adu ‘yAva hottinalli naDediruttade’ embudannu iru neravesakapadada mUru hottina padarUpagaLu aDakavAgi tiLisuttave; mattu, adannE heccu vivaravAgi avugaLondige bandiruva padakantegaLu illavE oLasollugaLu (ninne mUru ganTege mattu ninne rAtri nIvu bandAga embavu) tiLisuttave.
(2) mAresaka: idakke badalu, tiruLesakapadada mAresakada jODisuva mumbottu, himbottu illavE Ipottina padarUpagaLannu baLasidalli, adu esaka toDaguvantaha bErondu iTTaLa yAva hottinalli naDeyuttade
rUpadondige iru
neravesakapadada
illavE naDediruttade embudannu tiLisuttade. idannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:
(8ka) mUru ganTege namage illige baraliruttade.
(8ca) ninne rAtri nIvu bandAga Ata nidde mADalidda. (8Ta) appa kaDUrige hOgaliddAne.
I mUru sollugaLallU tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpavannu (hOgalu, mADalu mattu baralu embuvannu) baLasa lAgide, mattu avugaLondige iru neravesakapadada mumbottina iru ttade, himbottina idda, mattu Ipottina iddAne rUpagaLannu baLasa lAgide.
ivugaLalli eraDaneyadAgiruva (8ca) sollige ‘Ata nidde mADalu toDagaliddudu nIvu banda hottinalli’ emba huruLu baruttade; ‘nIvu banda kAraNa, Ata nidde mADalu toDagalilla’ emba oLa huruLU I solligide. mUraneyadAda (8Ta) sollige ‘appa kaDUrige hOguva kelasa I hottinalli (solluhottinalli) toDaga lide’ emba huruLide.
idallade, solluhottina baLika bErondu hottinalli toDaga liruva esakavannU I mUraneya (8Ta) sollu tiLisaballudu. idannu keLage koTTiruva (8ta) ettugeyalli kANabahudu:
(8ta) nALe mUru ganTege Ata illige baraliddAne.
I rIti, mEle koTTiruva mUru sollugaLalli mUraneyadakke modalaneya (8ka) sollu tiLisabEkAgiruva (solluhottina baLika bErondu hottinalli toDagaliruva esakavannu tiLisuva) huruLU ideyAda kAraNa, modalaneya (8ka) sollige A huruLu siguvudilla; hAgAgi, adannu baLakeya esakavannu tiLisuva huruLinalli mAtra baLasa lAguttade (mumbottina esakarUpagaLigella I baLakeya huruLU iruttade embudannu hinde 5.2.3ralli nODiruvevu).
idallade, iru padada uLikegurtada Oresaka rUpavannu (iruttade embudannu) mAtra antaha sollugaLalli baLasalAguttade; idannu keLage koTTiruva sollugaLallU kANabahudu:
(9ka) beLigge Atanige (yAvAgalU) illige baraliruttade. (9ca) nAnu baruvAgalella Atanige Odaliruttade. Atanige (9Ta) nimmannu
kANuvAgalella
EnAdarU
hELaliruttade.
hAgAgi, ?tinnaliruttAne, ?mADaliruttALe, ?kANaliruttAre, ?hOgaliruttave embantaha padarUpagaLu baLakeyalliruva hAge kANisuvudilla.
(3) oDanesaka: tiruLesakapadada oDanesakada jODisuva rUpa dondige iru neravesakapadada mumbottu, himbottu mattu Ipottina rUpagaLannu baLasidalli, adu ‘yAva hottinalli esaka naDeyuttA ide, ittu illavE iruttade’ embudAgi, munduvarike yemba adara bErondu iTTaLa yAva hottinalli naDeyuttade illavE naDeyitu embudannu tiLisuttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(10ka) nALe mUru ganTege Ata illi OduttiruttAne. (10ca) ninne rAtri nIvu bandAga Ata nidde mADuttidda.
(10ta) Ata Iga nidde mADuttiddAne.
mElina sollugaLalli tiruLesakapadada oDanesakada jODisuva rUpa gaLAda mADutta mattu Odutta embavugaLondige neravesakapadada mumbottu (iruttAne), himbottu (idda) mattu Ipottina (iddAne) rUpagaLannu baLasalAgide. ivu tiruLesakapada tiLisuva esaka ‘yAva hottinalli (nALe mUru ganTege, ninne rAtri nIvu bandAga, mattu Iga) naDeyuttA iruttade (illavE ittu)’ embu dannu tiLisuttave.
(4) baLakeya huruLu: iruttAne rUpakke mumbottina iruvike yannu tiLisuva huruLu mAtravallade, baLakeya iruvikeyannu tiLisuva huruLU ide; hAgAgi, adannu tiruLesakapadada jODisuva rUpa dondige baLasidAgalU adu mumbottina huruLannu mAtravallade, baLakeya huruLannU koDaballudu; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(11ka) nAnu bandAgalella Ata nidde mADiruttAne. (11ca) nAnu bandAgalella Atanige nidde mADaliruttade. (11Ta) nAnu bandAgalella Ata nidde mADuttiruttAne.
mElina sollugaLu omme naDeyuva esakavannu tiLisuva badalu baLakeyalliruva, endare idakke modalu halavu bAri naDedidda mattu naDeyabahudAda esakavondannu tiLisuttave; innu mundeyU bErondu (nAnu baruva) esakada hottinalli A esaka kone gonDiruttadeyE, toDaguttiruttadeyE, illavE munduvariyu ttiruttadeyE embudannu I rUpagaLu tiLisuttave. mEle (2)ralli tiLisida hAge, mAresakada jODisuva rUpada baLika iru padada iruttade rUpa mAtra baLakeyAguttade.
(5) iru padada bEre gurtada rUpagaLu: mElina ettugegaLallella, iru padada konege barabahudAda ombattu gurtada oTTugaLalli ondannu mAtravE baLasalAgide; Adare, uLida enTu oTTugaLU intaha sollu gaLalli baraballuvu. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:
(12ka) nIvu bandAga nAnu Oduttidde. (12ca) ninne beLigge nAlku ganTege avaLu OduttiddaLu. (12Ta) avaru baruvAga nAvu OduttiruttEve. (12ta) ivattu sanje nAvu pETege hOgaliddEve. (12pa) Avattu beLiggeyE maLe suriyalu suruvAgittu.
(6) iru padada bEre rUpagaLu: iru padakkiruva bEre ellA pada rUpagaLannU I rIti tiruLesakapadada jODisuva rUpagaLondige baLasalu baruttade. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:
(ka) arikerUpagaLa baLake:
(13ka) Ata tusu hottu Oduttirali! (13ca) avaru baruvaSTaralli I kelasavannu mugisirONa! (13Ta) tusu hottu Oduttiru! (13ta) sanje varege mAtanADadirONa!
(ca) parice rUpagaLa baLake:
(14ka) ninneyE bandiddavarannu modalu kaLiside.
(14ca) Oduttiruvavarige tondare koDabEDi. (14Ta) nALe mADaliruva kelasavannu ivattE mADi. (14ta) haNa taradiruvavaru nALe taruttArante.
(Ta) bEDikerUpada baLake:
(15ka) hIge ODuttiddare bEga talapabahudu. (15ca) ninneyE barediddare tondareyiruttiralilla. (15Ta) maduvege hOgadiddare avarige kOpa barabahudu. (15ta) hOgaliddare bEga ELuttidde.
(ta) hesarurUpagaLa baLake:
(16ka) nIvu bandiruvudu nanage gottAgide. (16ca) nimage pustaka talapadiruvudu bEsarada sangati. (16Ta) ivattu mADaliddudu hAgeyE uLidide.
(16ta) avaru baradiddudannu yArU gamanisiralilla.
intaha iTTaLagaLalli iru neravesakapadada jODisuva rUpagaLu heccu baLakeyAguva hAge kANisuvudilla; hAgiddarU, avugaLa baLake ide embudannu tiLisalu iDI divasa bareyuttiddu bandavaru, nAlku divasakke bengaLUrige hOgiddu bandiddAre embantaha ettugegaLannu koDabahudu.
(7) tiruLupadavAgi iru padada baLake: iru padavannu, mEle vivarisiruva hAge, ondu neravesakapadavAgi mAtravallade tiruLesaka padavAgiyU baLasalu baruttade embudannU illi gamanisabahudu (huDuga maneyalliddAne). I baLakeyalli adu ondu esakavannu tiLisuva badalu, iruhavannu tiLisuttade. antaha baLakegaLalli ada nnondu iruhapada embudAgi hesarisabahudu.
esakapadada jODisuva rUpadondige iru neravesakapadavannu baLasi tiLisuva konegoLLuvudu, toDaguvudu, mattu munduvariyuvudu emba I mUru bageya hottina iTTaLagaLa kuritu kelavu heccina vivaragaLannu keLage koDalAgide:
5.3.2 konegoLLuva iTTaLa
konegoLLuva iTTaLadalli iru padada heccina padarUpagaLannU baLasalu baruttade; ike-hesarupadavannu mAtra idaralli baLasalu baruva hAge kANisuvudilla.
(1) iru padada konerUpagaLa baLake: esakapadagaLa modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada tiLisuva konerUpagaLa baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(17ka) bekku marakke hattide. (17ca) bekku marakke hattittu. (17Ta) (ajji allige hOguvaSTaralli) bekku marakke hattiruttade.
mElina mUru sollugaLu mUru bageya konegoLLuvikegaLannu tiLisuttave; ‘bekku marakke hattuva’ esaka sollina hottige konegonDide yembudannu (17ka) sollu tiLisuttade; adu sollina hottiginta modalE konegonDittembudannu (17ca) sollu tiLisuttade; mattu adu A hottina baLika konegoLLuttadeyembudannu (17Ta) sollu tiLisuttade.
(1) mEle tiLisida hAge, iruttade emba padarUpakke baLakeya esakavannu tiLisuva huruLU ide; hAgAgi, adu baLakeyalliruva kone goLLuvikeyannU tiLisaballudu. keLage (17ca)dalli kANisida hAge, sollugaLalli adarondige hottannu tiLisuva paricepadagaLannu baLasi dalli, I vyatyAsa innaSTu sariyAgi gottAguttade:
(18ka) nammallige obbaru panDitaru beLiggeyE bandiruttAre. (18ca) nammallige obbaru panDitaru dinAlU beLiggeyE
bandiruttAre.
mEle koTTiruva sollugaLalli (18ka) sollu munde naDeya liruva konegoLLuvikeyannu tiLisaballudu, illavE baLakeyalliruva konegoLLuvikeyannU tiLisaballudu; idakke badalu, (18ca) sollu baLakeyalliruva konegoLLuvikeyannu mAtravE tiLisaballudu; dinAlU
emba hottina pariceyannu tiLisuva padavannu baLasidudarindAgi adakkidda modalanE huruLu illavAgide.
(2) solluhottinalli naDeyuva konegoLLuvikegU adakkinta modalE naDediruva konegoLLuvikegU naDuvina mukya vyatyAsa vEnendare, modalaneyadaralli esakada pariNAma solluhottinalli uLidiruttade, Adare eraDaneyadaralli adu uLidiruvudilla. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(19ka) Atanige nimma mEle kOpa bandittu. (19ca) Atanige nimma mEle kOpa bandide. (20ka) nAyige hedari bekku marakke hattittu. (20ca) nAyige hedari bekku marakke hattide.
‘Atana kOpa innU taNidilla’vemba huruLu (19ca) solligide; Adare, (19ka) sollige I huruLilla; idE rItiyalli, ‘bekku innU marada mEleyE ide’ emba huruLu (20ca) solligide, Adare (20ka) solligilla.
(3) I eraDu bageya iTTaLagaLannU solluhottiginta hindina hottannu tiLisuva padakanteyondige baLasalu baruttade; Adare, iru padada Ipottina rUpavannu baLasiruva iTTaLakkiruva ‘A esaka sollu hottiginta modalE naDedideyAdarU adara pariNAma sollu hottinalli uLidukonDide’ emba huruLu adara himbottina rUpa vannu baLasiruva rUpakkilla.
(21ka) maLe baruva modalE avanu kelasa mugisidda. (21ca) maLe baruva modalE avanu kelasa mugisiddAne. (21Ta) maLe baruva modalE avanu kelasa mugisiruttAne. (21ta) avanu yAvAgalU maLe baruva modalE kelasa
mugisiruttAne.
esakada pariNAma solluhottinalli uLidukonDide emba huruLu
illiyU (21ca) solligide embudannu gamanisabahudu.
(4) iru padada arikeya konerUpagaLannU mElina konegoLLuva iTTaLadalli baLasalu baruttade embudannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:
(22ka) nAlku ganTe hottige ellavannU mugisirali. (22ca) nAvu illige beLiggEnE bandirONa.
(2) iru padada naDurUpagaLa baLake: iru padada naDurUpagaLalli eraDu bageya paricerUpagaLannU kone goLLuva iTTaLadalli baLasalu baruttade (Odiruva pustaka, Odidda pustaka).
idallade, adara mUru jODisuva rUpagaLu (mADiralu, mADi rutta, mADiddu), ondu bEDikeya rUpa (mADiddare), mattu eraDu udu-hesarurUpagaLu (mADiruvudu, mADiddudu) embavugaLannU konegoLLuva iTTaLadalli baLasalu baruttade.
(ka) paricerUpagaLu: iru padada mUru paricerUpagaLalli iruva mattu idda emba eraDu rUpagaLu hottina vyatyAsavannu tOrisuttave; ivugaLalli mumbottina paricerUpavannu esakapadada konerUpadondige baLasi dAga, solluhottinalli illavE adakkU munde esakada pariNAvai uLidiruttade emba huruLu dorakuttade.
idakke badalu, himbottina paricerUpavannu esakapadada konerUpa dondige baLasidAga, esakada pariNAma solluhottinalli uLidilla emba huruLu siguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(23ka) ninne bandiruva huDuganige jvara baruttide. (23ca) ninne bandidda huDuga beLiggeyE horaTu hOda.
(23ka)dalli baLakeyAgiruva bandiruva rUpakke ‘huDuga innU allE (bandiruvallE) iddAne’ emba huruLide; Adare, (23ca)dalli baLakeyAgiruva bandidda padakke I huruLilla.
iru padada allagaLeyuva paricerUpavannu (illavE illada embu dannu) esakapadada himbottina jODisuva rUpadondige baLasidAga, esakavannu solluhottina varegU konegoLisillavemba huruLu sigu ttade.
(24ka) idu nIvu ommeyU kELirada hADu. (24ca) yArU mADirada kelasavannu nIvu mADabEku. (24Ta) yArU Odillada pustakagaLu illi halavive.
nEravAgi esakapadada paricerUpavannu baLasuvudakkU, I rIti esaka padada himbottina jODisuva rUpadondige iru padada paricerUpa vannu baLasuvudakkU naDuve hottina iTTaLadalli vyatyAsavide embudannu illi gamanisabahudu.
esakapadada himbottina paricerUpavannu nEravAgi hesarupada dondige baLasidalli, adu ‘esaka solluhottina modalu naDedide’ endiSTE tiLisaballudu; idakke badalu, esakapadada himbottina jODisuva rUpadondige iru padada paricerUpavannu baLasidalli, adu mElina huruLinondige, ‘solluhottinalli esakada pariNAma IgalU uLidide/illa’ emba heccina sangatiyannU tiLisuttade.
(25ka) bOninalli bidda huli (25ca) bOninalli biddiruva huli (25Ta) bOninalli biddidda huli
(25ca) sollige huli IgalU bOninallide emba huruLide, mattu (25Ta) sollige adu Iga bOninallilla emba huruLide; Adare, (25ka) sollininda nEravAgi I eraDu huruLugaLalli ondannU paDeyalu baruvudilla; yAkendare, adannu A eraDu sandarba gaLallU baLasalu baruttade.
allagaLeyuva rUpagaLa baLakeyallU intahadE vyatyAsavannu kANa
bahudu:
(26ka) nIvu hELada sangati (26ca) nIvu hELirada sangati
(ca) jODisuva rUpagaLu: esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada modalesakada jODisuva rUpavannu baLasidalli, adara baLika tiLisiruva esakavannu modalaneya esakavannu mugisi tusu hottina baLika naDesalAyitemba huruLu siguttade; endare, illi iru pada tiruLesaka
padavAgi baLakeyAgideyallade neravesakapadavAgi baLakeyAgiruva hAge tOruvudilla.
esakapadada modalesakada jODisuva rUpavannu mAtravE baLasuvu dakkU, adarondige iru padada modalesakada jODisuva rUpavannU baLasuvudakkU naDuviruva I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:
(27ka) avanu manege hOgi hindirugida. (27ca) avanu manege hOgiddu hindirugida.
(27ka) sollige Ata manege hOda kUDalE hindirugida emba huruLu baraballudu; Adare, (27ca) sollige antaha huruLilla. ‘Ata manege hOgi svalpa hottu alliddu banda’ emba huruLu adakkide.
I sikkalu rUpakke munde baruva esakada kAraNavannu tiLisuva
huruLU ide:
(27Ta) avanu
tannallidda haNavannellA
kaLakonDiddu, Iga
UTakkE gatiyilladantAgide.
I iTTaLadalli irutta, iralu mattu irade padarUpagaLa baLake
tumbA kaDime.
(Ta) bEDikeya rUpa: esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada bEDikeya rUpavannu baLasiruvallU esakada baLika iruhavirabEkendu tiLisalAguttade; hAgAgi, illU iru pada tiruLesakapadavAgiyE baLakeyAgideyendu hELabahudu:
(28ka) tusu hottu kuLitiru. (28ca) Ata I kelasavannu mADirali.
(ta) udu-hesarurUpagaLu: esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige iru padada udu-hesarurUpagaLannu baLasiruvalli adara paricerUpagaLannu baLasiru
valli kANisidantaha huruLE kANisuttade; himbottina hesarurUpavannu baLasidalli esakada pariNAma solluhottinalli uLidillavemba huruLu, mattu mumbottina hesarurUpavannu baLasiruvalli adu uLidideyemba huruLu siguttade:
(29ka) avaru namma manege bandudu ellarigU santOSa. (29ca) avaru namma manege bandiruvudu ellarigU santOSa. (29Ta) avaru namma manege bandiddudu ellarigU santOSa.
‘avaru namma maneyalli IgalU iddAre’ emba huruLu (29ca) solligide, mattu ‘Iga illa’ emba huruLu (29Ta) solligide; Adare, (29ka) sollige I eraDu huruLugaLalli nEravAgi yAvudU illa.
iru padada allagaLeyuva udu-hesarurUpa (iradudu) heccu baLakeyallilla; adara badalu illa padada illadudu emba rUpavE baLakeyAguttade. Adare, I rUpavannu esakapadada modalesakada jODisuva rUpadondige baLasidAga A esakapadada udu-hesaru rUpakke doreyuva huruLiginta bEre huruLu siguvudillavAda kAraNa, antaha sikkalu rUpa baLakeyalliruva hAge kANisuvudilla:
(29ta) ?avaru namma manege bandiradudu bEsarada sangati. (29pa) ?avaru namma manege bandilladudu bEsarada sangati. (29ga) avaru namma manege bAradudu bEsarada sangati.
5.3.3 toDaguva iTTaLa
toDaguva hottina iTTaLavannu tiLisalu, tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada padarUpagaLannu baLasalAguttade; Adare, I iTTaLada baLakeyalli halavu kaTTupADugaLive. ettugegAgi, iru padada mumbottina konerUpagaLalli, uLikegurtada OreNikeya rUpa mAtra I iTTaLadalli baruttade, mattu adU baLakeya huruLinalli mAtra baruttade.
idallade, iru padada arike rUpagaLalli yAvudU idarondige
baruva hAge kANisuvudilla.
idara baLika iru padada naDurUpagaLalli jODisuva rUpagaLa
baLakeyU tumbA kaDime.
(1) iru padada konerUpagaLa baLake esakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasi solluhottina baLika toDaguva esakavannu, mattu himbottina rUpavannu baLasi solluhottiginta modalu toDaga lidda esakavannu tiLisalAguttade:
(30ka) avaru EnO hELaliddAre. (30ca) avaru EnO hELaliddaru.
illi gamanisabEkAgiruva ondu mukyavAda viSayavEnendare, mAresakada jODisuva rUpavannu sAmAnyavAgi eraDu esakagaLalli ondu innondara baLika naDeyuttade embudannu tiLisuvudakkAgi baLasa lAguttade: Ata bareyalu kuLita emba sollige ‘Ata kuLita baLika bareyalu toDaguttAne’ emba huruLide. hOgalu hELida (‘hOgu vudu hELida baLika’), tinnalu koTTa (‘tinnuvudu koTTa baLika’) emballU intahadE huruLannu kANabahudu.
hAgAgi, tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada himbottina rUpavannu baLasidAgalella, adu hinde naDediruva toDaguvikeyannu tiLisuva badalu, hinde naDeyabEkidda, Adare nijakkU naDeyadidda toDaguvikeyannu tiLisuttade. idannu mEle (30ca) solli nalli kANabahudu; adu ‘avaru EnO hELaliddaru, Adare hELalilla’ emba huruLannu koDuttade.
keLage koTTiruva sollugaLallU intahadE huruLannu kANabahudu.
(31ka) avaru nammallige Aru ganTege baraliddaru. (31ca) nAnu oLage bandAga Ake EnO hELaliddaLu. (31Ta) nIvu baruva modalE nAnAtanannu kANalidde. (31ta) I maneyannu bADigege koDaliddevu.
‘avaru Aru ganTege baraliddaru, Adare bEre yAvudO kAraNa kkAgi baralilla’ emba huruLu (31ka) solligide; uLida (31ca-ta) sollugaLigU intahavE allagaLeyuva huruLiruvudannu gamanisa bahudu.
innondu viSayavEnendare, iru padada Ipottina rUpakke sollu hottina baLika naDeyaliruva toDaguvikeyannu tiLisuva huruLide. hAgAgi, adara mumbottina rUpakke sAmAnyavAgi baLakeyalliruva esakavannu tiLisuva huruLu mAtra iruttade. idallade, mumbottina konerUpagaLalli uLikegurtada OreNikeya rUpa mAtra I iTTaLadalli baLakeyAguttade:
(32ka) avarige EnAdarU hELaliruttade. (32ca) *avaru EnannO hELaliruttAre. (33ka) sanje namage elligAdarU hOgaliruttade. (33ca) *sanje nAvu elligO hOgaliruttEve.
mElina iTTaLadalli uLikegurtada OreNikeya rUpada badalu bEre rUpagaLannu baLasalu baruvudilla embudannu (32ca) mattu (33ca) sollugaLu sariyalla embudarinda tiLiyabahudu.
mEle tiLisida hAge, iru padada konerUpagaLalli tiLisuva rUpa gaLu mAtra I iTTaLadalli baLakeyAguttavallade, arikeya rUpagaLu baLakeyAguvudilla:
(34ka) *avanu nALe baralirali. (34ca) *nALe sanje nIvu bEgane hOgaliri.
(2) iru padada naDurUpagaLa baLake esakapadagaLa mAresakada jODisuva rUpadondige iru padada jODisuva rUpagaLa baLake tumbA kaDimeyendu hELabahudu; uLida naDurUpagaLella sAkaSTu baLakeyallive. ivugaLalli mumbottina mattu himbottina paricerUpagaLa baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:
(35ka) nALe mADaliruva kelasavannu ivattE mADi. (35ca) ninne mADalidda kelasavannu ivattu mADidare hEge?
(35ca)dalli bandiruva mADalidda rUpakke ‘mADiralilla’vemba
allagaLeyuva oLahuruLU ide embudannu gamanisabahudu.
iru padavannu I rIti mAresakada jODisuva rUpadondige neravesakapadavAgi baLasuva badalu, A rUpakke kke oTTannu sErisi, adara baLika tiruLesakapadavAgiyU baLasalu baruttade (mADalikkiruva kelasa, mADalikkidda kelasa).
mADalirada emba allagaLeyuva rUpada baLake tumbA kaDime. iru padada bEDikeya rUpada baLakeyannu keLagina sollinalli kANa
bahudu:
(36ka) avanigEnAdarU hELaliddare IgalE hELali.
intaha kaDegaLallU iru padada bEDikeya rUpavannu nEravAgi mAresakada jODisuva rUpadondige baLasuva badalu, A jODisuva rUpakke kke oTTannu sErisi adara baLika tiruLesakapadavAgi baLasuvudE heccu. idannu keLagina (36ca) sollinalli kANabahudu:
(36ca) avanigEnAdarU hELalikkiddare IgalE hELali.
iru padada udu-hesarurUpada baLakeyannu keLagina sollugaLalli
kANabahudu; ike-hesarurUpa I iTTaLadalli baLakeyAguvudilla:
(37ka) nIvu hELaliruvudannu ondu kAgadadalli baredu koDi. (37ca) avanu hELaliddudu avanallE uLiyitu. (37Ta) *nimma hELaliruvikeyannu ondu kAgadadalli baredu
koDi.
(37ca)dalli bandiruva hELaliddudu emba himbottina hesaru
rUpakke allagaLeyuva huruLU ide embudannu gamanisabahudu.
5.3.4 munduvariyuva iTTaLa
tiruLesakapadada oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada padarUpagaLannu baLasi munduvariyuva iTTaLavannu paDeyalAguttade. I iTTaLadalli iru padada heccina padarUpagaLU baLakeyAgaballuvu.
(1) iru padada konerUpagaLa baLake munduvariyuva iTTaLadalli iru padada himbottu, Ipottu, mattu mumbottu emba mUru bageya konerUpagaLa baLakeyannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(38ka) nAnu kada teredAga Ata nidde mADuttidda. (38ca) ganTe enTAdarU Ata nidde mADuttiddAne. (38Ta) nIvu baruvAga Ata nidde mADuttiruttAne.
(38ka) sollige ‘nidde mADuva esakada munduvariyuvike’ sollu hottina modalu naDeyuttittu’ emba huruLide; idakke badalu, (38ca) sollige ‘adu solluhottinalli naDeyuttittu’ emba huruLu, mattu (38Ta) sollige ‘adu solluhottina baLika naDeyuttittu’ emba huruLide.
oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada himbottina rUpavannu baLasiruva sikkalu rUpakke munduvarikeya huruLina badalu bErondu bageya huruLu bandiruvudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(39ka) maduvege avaru karediddare hOguttidde. (39ca) kayge sikkiddare eraDETu koDuttidda. (39Ta) pAsAgiddare pArTi koDisuttiddaLu. (39ta) dIpa iddare Oduttidda.
(39ka) sollinalli bandiruva hOguttidde rUpakke mundu varikeya huruLilla; idakke badalu, sollina modalige bandiruva bEDikeya oLasollu tiLisuva esaka (‘maduvege kareyuvudu’) naDe diddare ADuganu Enu (‘maduvege hOguvudu’) mADuttidda embu dannu adu tiLisuttade; idallade, bEDikeya esaka naDedilla (‘maduvege karediralilla’), mattu adannavalambisiruva esakavU naDedilla (‘ADuga maduvege hOgiralilla’) emba oLahuruLU A solligide. uLida (39ca-ta) sollugaLallU hIgeyE.
bEDikeya oLasollannu nEravAgi baLasadiddarU, adu tiLisuva viSaya sandarbadinda gottAguva hAgiddalli I iTTaLakke mElina huruLu baraballudu embudannu keLagina sollinalli kANabahudu:
(39pa) nAnu ondu sinemakkAdarU hOguttidde.
mElina sollige ‘nAnu sinemAkke hOgalilla’ emba huruLide, mattu adarondige ‘avaru ivattu baruvudillavendu modalE gottA giddare’ embantaha bEDikeya oLasollannU baLasalu baruttade embu dannu gamanisabahudu.
arikeya konerUpagaLannU I iTTaLadalli baLasalu baruttade; idakke
kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:
(40ka) avanu tusu hottu Oduttirali. (40ca) bassu baruvallivarege mAtanADuttirONa. (40Ta) aSTu hottu nAnilli Enu mADuttirali?
(2) iru padada naDurUpagaLa baLake munduvariyuva iTTaLadalli iru padada paricerUpagaLannu baLasalu baruttade embudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(41ka) mAtanADuttiruva hAge avanu sattuhOda.
(41ca) mAtanADuttidda hAge avanu keLage bidda.
mElina sollugaLannu gamanisidAga, iru padada mumbottina paricerUpa mattu himbottina paricerUpagaLa baLakeya naDuve vyatyAsavE illada hAge kANisuttade. Adare, munde naDesabEkAgiruva esakavannu tiLisuvalli mumbottina paricerUpavannu mAtra baLasalu baruttade:
(42Ta) mAtanADuttiruva hAge idannu kuDidubiDi. (42pa) *mAtanADuttidda hAge idannu kuDidubiDi.
munduvariyuva iTTaLadalli iru padada jODisuva rUpagaLannu baLasuvudu tumbA kaDime. ettugegAgi, hOguttiralu emba sikkalu rUpada badalu hOguttiruvAga embudannu baLasuvudE heccu. hAgeyE, hOguttiddu mattu hOguttirutta embavugaLa baLakeyU tumbA kaDime.
bEDike rUpada baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(43ka) avaru kate hELuttiddare ellarU niddemADadiruttAre. (43ca) Tivi nODuttiddare avarige UTavU bEDa.
iru padada udu-hesarurUpagaLannu baLasiruvudakke eraDu ettuge
gaLannu keLage koDalAgide:
(44ka) nIvu hELuttiruvudEnendu nanage gottAguvudilla. (44ca) nIvu hAge hELuttiddudannu nAnu halavu bAri kELidde.
5.3.5 iru padada baLakeyalli tiLivina hottu
iru padavannu tiruLesakapadavAgi baLasiruva sollugaLalli hottina pattugeyannu vivarisabEkAdAga, sollina hottu mattu iruhada hottu emba eraDu bageya hottugaLannu mAtravallade, tiLivina hottu emba mUranE bageya hottannU baLasikoLLabEkAguttade embudannu mEle (5.2.5ralli) vivarisalAgittu.
ettugegAgi, rAju maneyallidda emba sollinalli iru padada himbottina idda rUpavannu baLasalAgide; Adare, I sollu ‘rAju Iga (endare solluhottinalli) maneyallilla’ endEnU tiLisuvudilla; hAgAgi, adu ‘solluhottina modalidda rAjuvina iruvikeyannu tiLisuttade’ endiSTE hELuva badalu, ‘tiLivina hottinalli (endare yAva hottina kuritAgi Atana iruvikeyannu tiLisabEkAgideyO A hottinalli) avana iruvikeyittu, mattu A hottu solluhottiginta modalinadu embudAgi tiLisuttade’ endu hELabEkAguttade.
solluhottinalli rAjuvina iruvike elliruttade embudu illi mukyavalla; mattu hAgAgi, A viSayada kuritAgi ADuganu EnannU hELuttilla endU hELabahudu.
mEle (5.3.1-4)ralli vivarisidantaha esakagaLa ‘hottina iTTaLa’ vannu tiLisuva sikkalu rUpagaLalliyU iru padavannu baLasalAguttide; hAgAgi, illiyU sollina hottu mattu esakada hottu emba eraDu hottugaLondige tiLivina hottu emba mUraneyadondu hottannu baLasikonDalli, esakagaLa ‘hottina iTTaLa’vannU ondu bageya ‘hottina pattuge’yAgi vivarisalu baruttade.
Adare, idakkAgi esakada hottina badalu esakakke sambandisida ondu iruhada hottannu tiLivina hottembudAgi irisikoLLabEkAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:
(45ka) nAlku ganTege Ata horage hOguttAne. (45ca) nAlku ganTege Ata horage hOgiruttAne.
(45ka)dalli hOgu esakapadada mumbottina suLurUpavannu (hOguttAne embudannu) baLasalAgide, mattu adu ‘esakahottu solluhottina baLikaddu’ embudAgi A eraDu hottugaLa naDuviruva pattugeyannu tiLisuttade.
idakke badalu, (45ca)dalli adE esakapadada sikkalurUpavannu (hOgiruttAne embudannu) baLasalAgide; idaralli hOgi emba modalesakada rUpa A esakada konegoLLuvikeyannu tiLisuttade; mattu, adara baLika bandiruva iru padada mumbottina iruttAne rUpa A konegoLLuvikeyu solluhottina baLika naDeyuttade embudannu tiLisuttade embudAgi mEle vivarisalAgide.
hIge vivarisuva badalu, hOgi embudu ‘tiLivina hottige modalu esakakke sambandisidantaha ondu iruhada hottu baruttade’ embudannu tiLisuttade, mattu iruttAne embudu ‘A iruhada hottu solluhottina baLika baruttade’ embudannu tiLisuttade embudAgiyU vivarisalu baruttade.
idallade, I (45ca) sollinalli bandiruva nAlku ganTege emba paricenuDita adu tiLisuva esakada ‘tiLivina hottu’ yAvudu embudannu tiLisuttade embudAgiyU hELabahudu.
hIge vivarisuva mUlaka, hottina pattugegU hottina iTTaLakkU naDuve heccu hattirada sambandavideyembudannU tOrisikoDalu baruttade; yAkendare, I vivaraNeyalli hottina iTTaLavannU ondu pattugeya rUpadalli kANalAgide.
hottina iTTaLadalli (1) esaka konegonDa baLika kANisikoLLuva iruha, (2) esaka toDaguvudakkinta modalu kANisikoLLuva iruha, mattu (3) esaka naDeyuttiruvAga kANisikoLLuva iruha embudAgi mUru bageya esakakke sambandisida iruhagaLannu tiLivina hotti
nondige sambandisalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollu gaLannu gamanisabahudu:
(46ka) nAlku ganTe hottige avanu manege hOgidda. (46ca) nAlku ganTe hottige avanu manege hOgalidda. (46Ta) nAlku ganTe hottige avanu manege hOguttidda.
(46ka)dalli ‘manege hOguva’ esaka tiLivina hottinalli (endare nAlku ganTe hottige) modalu naDedittu, mattu adu naDeda (kone gonDa) baLikada iruha A hottinallittu embudAgi tiLisalAgide; idakke badalu, (46ca)dalli ‘manege hOguva’ esaka tiLivina hottinalli innU toDagilla, mattu A toDaguvikeya hindina iruha A hottina llittu embudAgi tiLisalAgide; mattu (46Ta)dalli ‘manege hoguva’ esaka tiLivina hottinalli naDeyuttide, (endare adu A hottige modalE toDagide mattu A hottinalli konegonDilla), mattu adara toDagikeya baLikada iruha tiLivina hottinallittu embudAgi tiLisu ttade.
mElina vivaraNeyannu bembalisuvantaha kelavu baLakegaLU kannaDa dallive. ettugegAgi, Agu padadondige iru padada Ipottina rUpa vannu baLasi paDediruva sikkalu rUpakke halaveDegaLalli ondu iruha vannu tiLisuva huruLideyallade, adara modalu esakavondu kone gonDide emba huruLilla. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(47ka) Akeya sIre biLiyAgide. (47ca) I bAviya nIru uppuppAgide. (47Ta) avaLa tuTi kempAgide.
mElina sollugaLalli Agide embudu ondu iruhavannu tiLisutta dallade, ‘esaka konegonDide’ embudannu tiLisuvudilla. Akeya sIre modalinindalU biLiyAgiyE iddirabahudu, mattu avaLa tuTi huTTinindalU kempAgiyE iddirabahudu. hAgAgi, tiLivina hottina lliruva iruhavE illi mukyavallade, adakke hindirabahudAgidda esaka valla.
keLagina sollugaLallU esakada mugitAyakkinta adara baLikada
iruhavE heccu mukyavAgi kANisuttade:
(48ka) I kurci muridide. (48ca) I vAcu keTTuhOgide. (48Ta) bAgilu teredide.
(48ka) sollannu mukyavAgi kurciya ivattina pariceyentahadu embudannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttadallade, hinde adu entaha esakakke (muriyuva esakakke) oLagAgittu embudannu tiLisuvudakkAgi alla; (48ca-Ta) sollugaLallU hIgeyE.
5.3.6 hottina pattuge mattu hottina iTTaLa: kelavu vyatyAsagaLu
hottina pattugegU hottina iTTaLakkU naDuviruva mukya vyatyAsa vEnendare, hottina pattuge ondu esakakke hottinondigiruva hora sambandavannu tiLisuttade, mattu hottina iTTaLa adakkEnE hotti nondigiruva oLa sambandavannu tiLisuttade.
ondu iDI esakakkU adannu tiLisuva solligU naDuviruva hottina sambandavannu, illavE adakkU bErondu esakakkU naDu viruva hottina sambandavannu hottina pattuge tiLisuttade; hAgAgi, adu esakada hora sambandavannu tiLisuttade endu hELabahudu; idakke badalu, ondu esakada toDaguvike, munduvariyuvike illavE konegoLLuvikegU solligU naDuviruva hottina sambandavannu hottina iTTaLa tiLisuttade; hAgAgi, adu esakakke hottinondigiruva oLa sambandavannu tiLisuttadeyendu hELabahudu.
hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLigU hottina pattuge yannu tiLisuva suLurUpagaLigU naDuve bEreyU kelavu mukyavAda vyatyAsagaLive:
(1) solluhottiginta modalu naDediruvantaha ondu esakavannu tiLisuva suLurUpagaLannu ondu kanDitavAda hottinalli naDediruva esakagaLannu tiLisuvalli mAtra baLasalu baruttade; idakke badalu, sollu hottiginta modalu naDediruva esakada konegoLLuvikeyannu tiLisuva sikkalu rUpagaLannu baLasuvalli antaha kaTTupADilla:
(50ka) Ata mUranE tArIkige banda. (50ca) Ata eraDu mUru dinagaLa hinde bandidda. (50Ta) *Ata eraDu mUru dinagaLa hinde banda.
‘Ata bandudu yAvAga’ embudannu kanDitavAgi ondu sollu tiLisadiddalli, adaralli banda embudannu baLasalu baruvudilla embu dannu (50Ta) sollu sariyAgilla embudarinda tiLiyabahudu.
(2) idallade, suLusollugaLige avu tiLisuva esakagaLu omme mAtra naDediveyemba huruLide; Adare, hottina iTTaLavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLige avu tiLisuva esakagaLu A rIti omme mAtra naDediveyemba huruLilla; avu eSTu bAri bEkiddarU naDedirabahudu. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(51ka) nAnu Akeyannu mAtanADiside. (51ca) nAnu Akeyannu mAtanADisiddEne. (51Ta) nAnu Akeyannu mAtanADisidde.
(51ka) sollige ‘omme mAtra mAtanADiside’ emba huruLide; Adare, (51ca) mattu (51Ta) sollugaLannu halavu bAri mAtanADi siruvallU baLasalu baruttade.
(3) baLakeya huruLu bandiruvalli (endare, iru padada Ipottina rUpavannu baLasiruvalli), hottina iTTaLada sikkalu rUpakke ‘ittIcege’ emba huruLide; Adare, hottina pattugeya suLu rUpakke antaha huruLilla:
(52ka) tarakAri taralu santege hOguttALe. (52ca) tarakAri taralu santege hOguttiddALe.
(52ca) sollige Ake ‘ittIcege hOgatoDagiddALe’ emba huruLu
ide, Adare (52ka) sollige I huruLilla.
(4) iru padada mumbottina rUpavannu baLasiruva hottina iTTaLakke ‘AgAga’ emba huruLide; Adare hottina pattugeya suLu rUpakke I huruLilla.
(53ka) tarakAri taralu Ata sAgarakke hOguttAne. (53ca) tarakAri taralu Ata sAgarakke hOguttiruttAne.
(53ka) sollu munde naDeyaliruva ondu esakavannu tiLisa bahudu, illavE baLakeyalliruva ondu esakavannu tiLisabahudu;
Adare, (53ca) sollu idakkinta bErAgiruva ‘AgAga hOguttAne’ emba huruLannu koDuttade.
(5) ondu esakada baLika naDediruva esakavannu modalu hELi, modalu naDediruvudannu AmEle hELabEkAgiruvalli hottina pattugeya suLu rUpada badalu hottina iTTaLada sikkalu rUpavannu baLasalAguttade:
(54ka) avanu bengaLUrige nAlku ganTe bassinalli hOda; ava nannu bILkoDalu nAvu mUvarU hOgiddevu. (54ca) avanu ivattu manege taDavAgi hindirugida; avanige
ApIsinalli tumbA kelasaviddirabEku.
(54Ta) manege bandakUDalE yArigU kAyade Ata UTa
mADida; Atanige tumbA hasivAgiddirabEku.
(54ta) Atanige tumbA hasivAgittu; hAgAgi, Ata manege banda
kUDalE yArigU kAyade UTa mADida.
mEle (54ka) tiLisuva eraDu esakagaLalli modalaneyadu eraDane yadara baLika naDedide; hAgAgi, eraDaneya esakavannu tiLisalu hOgiddevu emba sikkalu rUpavannu baLasalAgide. (54ca) mattu (54Ta)gaLallU hIgeyE.
Adare, (54ta)dalli bandiruva eraDu esakagaLalli modalaneyadu modalu naDedide, mattu eraDaneyadu adara baLika naDedide; hAgAgi, illi baLakeyAgiruva eraDaneya sollinalli sikkalu rUpavannu baLasa bEkAgi baralilla.
(6) munde naDeyabahudAda esakavannu bErondu esakakke bEDike yAgi tiLisalu himbottina suLurUpavannu re oTTinondige baLasa lAguttade; idakke badalu, hinde naDedirabahudAda (Adare naDeyadidda) naDeyada esakakke bEDikeyAgi tiLisalu esakavannu bErondu himbottina konegoLLuva sikkalu rUpavannu baLasalAguttade:
(55ka) nAnu pETege hOdare ninagondu sIre taruttEne. (55ca) nAnu pETege hOgiddare ninagondu sIre taruttidde. (56ka) avaru manege bandare haNa koDuttEne. (56ca) avaru manege bandiddare haNa koDuttidde.
(55ka)dalli munde naDeyabahudAda bEDikeyannu tiLisalu hOde emba suLurUpakke re oTTannu sErisalAgide, mattu (55ca)dalli hinde naDedirabahudAda (Adare naDeyadidda) bEDikeyannu tiLisalu hOgidde emba sikkalu rUpakke re oTTannu sErisalAgide embudannu gamanisa bahudu.
(7) hottina pattuge mattu hottina iTTaLagaLu esakada bEre bEre horigegaLannu tAguttave (5.7 nODi). hottina pattuge esakada kogeta vannu (varNaneyannu) badalAyisalu hOguvudilla; adakkU sollina hottigU (illavE bErondu esakada hottigU) naDuviruva sambanda vannaSTE adu tiLisuttade.
idakke badalu, hottina iTTaLa esakada kogetavannE badalAyisu ttade; yAkendare, esakada bEre bEre amSagaLalli ondannu mAtravE adu kogetakke baLasikoLLuttade. hAgAgi, hottina iTTaLa nEravAgi esakada modalaneya horigeyannu tAguttade, mattu hottina pattuge adara eraDaneya horigeyannu tAguttade endu hELalu baruttade.
5.4 hottina iTTaLa mattu esakada iTTaLa
mEle 5.1.3ralli tiLisida hAge, esakapadagaLigiruva hottina iTTaLavannu kannaDadalli eraDu holabugaLa mUlaka tiLisalu baruttade: esakapadada Aykeya mUlaka ‘esakada iTTaLa’vannu tiLisuvudu ondu holabu; mattu esakapada jODisuva rUpagaLondige iru neravesakapadada pada rUpagaLannu baLasiruva sikkalu rUpada mUlaka ‘hottina iTTaLa’vannu tiLisuvudu innondu holabu.
I eraDu bageya holabugaLalli eraDaneyadara baLakeyannu mEle (5.3)ralli vivarisalAgide. Adare, hIge vivarisuvAga, esakapadagaLi giruva avugaLadE Ada hottina iTTaLagaLu (endare, avugaLa esakada iTTaLagaLu) A baLakeya mEle entaha pariNAmagaLannu naDesaballuvu embudannu gamanisiralilla.
nijakkU ondu sollu tiLisuva esakakke yAva rItiya hottina iTTaLavide embudu I eraDu holabugaLa mElU avalambisiruttade; endare, sollugaLalli baLakeyAguva sikkalu rUpagaLige, avugaLalli bandiruva tiruLesakapadagaLannavalambisi, bEre bEre bageya hottina
iTTaLagaLu huruLugaLAgi kANisikoLLaballuvu. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu hOlisi nODabahudu:
(1ka) avanu tumbA hottu Oduttidda. (1ca) avanu tumbA hottu kada taTTuttidda.
(1ka) sollu ‘Atanu Oduva ondu esaka tumbA hottu naDeyu ttittu’ embudannu tiLisuttade; Adare idakke badalu, (1ca) sollu ‘kada taTTuva halavAru esakagaLu tumbA hottu naDeyuttidduvu’ embu dannu tiLisuttade. (1ka) mattu (1ca) sollugaLa naDuviruva I vyatyAsakke Odu mattu taTTu esakapadagaLa naDuviruva esaka iTTaLagaLa vyatyAsavE kAraNa: Odu pada munduvarisaballa esakavondannu tiLisu ttade; Adare, (kada) taTTu embudu ondu caNadalli konegoLLuva, mattu munduvarisalAgada esakavondannu tiLisuttade.
kannaDada esakapadagaLalli entaha esaka iTTaLagaLu kANisikoLLuttave, mattu avu hEge sikkalu rUpagaLu tiLisuva hottina iTTaLavannu mArpaDisuttave embudannu keLage vivarisalAgide:
5.4.1 esaka mattu iruha
kannaDadalli iru pada mAtra adara ellA rUpagaLallU ondu iruha vannu tiLisuttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
rAju maneyalliddAne.
(2ka) (2ca) avaru allE irali. (2Ta) cenDu bAviyoLagittu. (2ta) buTTiyalliruva haNNu cannAgide.
kelavu esakapadagaLannu baLakeya huruLinalli baLasidAga avakke iruha vannu tiLisuva huruLu siguttade; esakapadagaLa mumbottina suLurUpa gaLannu, mattu avugaLa oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padavannu baLasiruva sikkalu rUpagaLannu I rIti baLakeya huruLinalli baLasalu baruttade, mattu intaha baLakegaLalli kelavu esakapadagaLige iruhada huruLu siguttade. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDa lAgide:
(3ka) avanige raSyan baruttade. (3ca) A gellu nanage eTakuttade. (3Ta) avanige raSyan baruttittu. (3ta) avanu nimmannu nambuttidda.
mElina sollugaLalli bandiruva esakapadagaLella iruhagaLannu tiLisu ttavallade, esakagaLannu tiLisuvudilla embudannu gamanisabahudu. I esakapadagaLannE bEre rUpagaLalli baLasidevAdare, avakke esakavannu tiLisuva huruLE siguttade:
nanage raSyan bantu. (4ka) (4ca) A gellu nanage eTakalilla. (4Ta) avanu nimmannu nambabahudu.
I esakapadagaLa allagaLeyuva udu-hesarurUpakkU adara mumbottina rUpadalli iruhavannu tiLisuva huruLu baraballudu; Adare, himbottina rUpadalli I huruLilla:
(5ka) avanu nimmannu nambuvudilla. (5ca) avanu nimmannu nambalilla.
iruha mattu esakagaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive; avugaLalli
mukyavAda kelavannu keLage koDalAgide:
(1) iruhagaLige esakagaLa hAge hantagaLilla; ellA hottinallU avu ondE bageyavAgiruttave. avugaLalli badalAvaNegaLu naDeyu ttiveyAdare, avu iruhavAgi uLiyade, esakavAgi biDuttave.
(2) Adare, iruhagaLige esakagaLa hAge ellegaLiraballudu; endare, avu ondu hottinalli modalAgi innondu hottinalli konegoLLa bahudu. idallade, I ellegaLa naDuviruva iruvike tIrA cikka dAgiyU iraballudu, mattu tumbA doDDadAgiyU iraballudu:
(6ka) Ata I maneyalli eraDu varSa idda. (6ca) adu aydu nimiSa kempagittu. (6Ta) avanu alliddaSTu divasa Akeyannu nambuttidda.
(6ka) tiLisuva iruha eraDu varSagaLaSTu uddaddu, mattu (6ca) tiLisuva iruha aydu nimiSagaLaSTu cikkadu embudannu gamanisa bahudu.
(3) iruhagaLa ellA tunDugaLU ondE teranAgiruttave; hAgAgi, ondu iruhavannu tunDumADidAgalU adu modalidda iruha vAgiyE uLiyuttade. idakke badalu, dATu embantaha esakada ondu tunDu adara toDagike, munduvarike, illavE mugitAyavannu mAtravE tiLisaballudu; hAgAgi, adu modalidda esakavAgiyE uLi yuvudilla.
(4) ellA iruhagaLU avugaLa ellegaLa naDuve munduvariyu ttiruttave; hAgAgi, avugaLa baLakeyalli, esakapadagaLa baLakeyalliruva hAge, munduvariyuvavu mattu munduvariyadavu emba vyatyAsa vannu kANalu baruvudilla. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisa bahudu:
(7ka) avanu bandAnendu nanage anisuttade. (7ca) avanu bandAnendu nanage anisuttide.
(7ka)dalli anisuttade emba anisu padada mumbottina suLu rUpavannu baLasalAgide, mattu (7ca)dalli adE padada oDanesakada jODisuva rUpadondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasa lAgide. I eraDu rUpagaLigU heccukaDime ondE huruLide embu dannu gamanisabahudu.
(5) esakagaLondige bEkendE embudannu baLasalu baruttade;
Adare, iruhagaLondige adannu baLasalu baruvudilla:
(8ka) Ata bEkendE bAgilige kempu baNNa haccuttiddAne. (8ca) *Ata bEkendE maneyalliddAne. (8Ta) Ata bEkendE maneyalli uLididdAne.
maneyalliddAne embudu ondu iruhavannu tiLisuttade; hAgAgi, adarondige bEkendE embudannu baLasiruva (8ca) sollu sariyA gilla; idakke badalu, maneyalli uLididdAne mattu baNNa haccu ttiddAne embavu esakagaLannu tiLisuttave; hAgAgi, avugaLondige
bEkendE embudannu baLasiruva (8Ta) mattu (8ka) sollugaLu sari yAgive.
Adare, esakagaLallU Aguga illavE mADugana hiDitadalliruvavu mattu hiDitadallilladavu embudAgi eraDu bagegaLannu gurutisalu baruttiddu, avugaLalli hiDitadalliruva esakagaLu mAtra mElina bEkendE embudarondige baraballuvu:
(9ka) Ata bEkendE nIru cellida. (9ca) *Ata bEkendE siTTAda.
siTTAguvudu illavE Agadiruvudu Agugana hiDitadallilla; hAgAgi, adarondige bEkendE embudannu baLasiruva (9ca) sollu sariyAgilla.
5.4.2 esakapadagaLa bagegaLu
kannaDada esakapadagaLu mukyavAgi mUru bageya esakada iTTaLagaLalli kANisikoLLuttaveyendu hELabahudu. ivannu varNisuvudakkAgi eraDu paricegaLannu baLasabEkAguttade: avu tiLisuva esakagaLannu mundu varisalu baruttadeyE embudondu, mattu avakkondu mugitAya embudideyE embudinnondu.
(ka) munduvarike: taTTu, ode, kuTTu, nege, kuttu modalAda kelavu esakagaLu ondu caNadalli mugidu hOguttave; hAgAgi, avannu munduvarisalu baruvudilla; idakke badalu, Odu, hADu, ODu, kuNi, tinnu modalAda bEre kelavu esakapadagaLannu munduvarisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(10ka) avanondu kate pustaka Odida. (10ca) avanondu kate pustaka Oduttidda. (11ka) avanu kada taTTida. (11ca) avanu kada taTTuttidda.
(10ka) sollu ‘Oduva esaka naDeyitu’ endiSTE tiLisuttade, mattu (10ca) sollu ‘Oduva esaka munduvariyuttittu’ embudannu tiLisu ttade.
idE rItiyalli, (11ka) sollu ‘kada taTTuva esaka naDeyitu’ endiSTE tiLisuttade; Adare, (11ca) sollu A rIti ‘kada taTTuva esaka munduvariyuvu’dannu tiLisuva badalu, ‘Ata halavu bAri kadavannu taTTuttidda’ emba huruLannu koDuttade. taTTu pada tiLisuva esaka ondu caNadalli naDeduhOguva kAraNa, adannu munduvarisalu baruvudilla.
esakapadagaLa huruLugaLalli kANisuva I vyatyAsavannu caNadesaka mattu sAguvesaka emba eraDu padagaLa mUlaka hesarisabahudu; taTTu embudu ondu caNadesaka, mattu Odu embudu ondu sAgu vesaka.
idallade, dATu, kaTTu, ELu, koDu modalAda bEreyU halavu padagaLu munduvarisabahudAda esakagaLannu tiLisuttave; Adare, avakkU mEle vivarisida sAguvesakagaLigU naDuve vyatyAsavide; idannu keLage koTTiruva eraDanE pariceya mUlaka vivarisabahudu:
(ca) mugitAya: dATu, kaTTu, ELu, talapu, koDu modalAda padagaLu tiLisuva esakagaLige ondu mugitAya illavE kone embudide; idakke badalu, Odu, Iju, kuNi, tinnu, kudi, aLu modalAda padagaLu tiLisuva esakagaLige A rIti ondu mugitAya illavE kone embudilla. I eraDu bageya esakapadagaLa naDuvina vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(12ka) avanu hoLe dATida. (12ca) avanu hoLe dATuttiddAne. (13ka) avanu manege ODida. (13ca) avanu manege ODuttiddAne.
dATu pada tiLisuva esakavannu naDesabEkiddare, obba vyakti dATalu toDagabEku, AmEle dATuva kelasavannu naDesabEku, mattu AmEle hoLeya innondu daDavannu talapabEku; toDagu, munduvarisu mattu konegoLisu emba I mUru kelasagaLannu Ata naDesidAga mAtra, Ata hoLe dATida endu hELaballevu. ivugaLannu naDesu ttiruvavanu A esakavannu naDuveyE nillisidanAdare, hAge hELalu baruvudilla.
hAgAgi, avanu hoLe dATuttiddAne emba (12ca) sollannu baLasidAga, ‘dATuva esakada eraDanE kelasavannu Ata naDesuttiddAne’ emba huruLu mAtra dorakuttade; Adare, Atana dATuvike naDuvinallE nintuhOgiraballudu; hAgAgi, ‘avanu hoLe dATida’ emba (12ka) sollina huruLannu (12ca)dinda paDeyalu baruvudilla.
idakke badalu, ODu pada tiLisuva esakakke kone embudilla; manege ODu embudakke ‘maneyannu talapu’ embudu koneyAdarU, A kone yannu talapu emba bEreyE esakapadada mUlaka tiLisalAguttade; ODu esakapadadinda A huruLu dorakuvudilla. hAgAgi, (13ca) sollininda ‘avanu manege ODida’ emba (13ka) sollina huruLannu paDeyalu baruttade.
I eraDu bageya esakagaLalli modalaneyadannu koneyesaka embudAgi hesarisabahudu; Adare, eraDaneyadu mEle vivarisidantaha sAguvesakavE embudannu gamanisabahudu.
idallade, mEle vivarisidantaha caNadesakavU koneyillada esakavE; Adare, adu I rIti koneyillada esakavAgi kANisikoLLalu kAraNa bEreyE ide; adakke toDagu, munduvarisu, mattu konegoLLu emba mUru hantagaLiddarU, avella ondu caNadalli mugidu hOgu ttave; hAgAgi, avugaLalli ondannu innondarinda bErpaDisalu baruvu dilla.
ettugegAgi, taTTu pada tiLisuva esakakke, dATu pada tiLisuva esakada hAge, toDagu, munduvari, mattu konegoLisu emba mUru hantagaLiveyendu hELaballevu; Adare, adannu A rIti mUru hanta gaLalli naDeyuva esakavAgi nAvu kANuvudilla; idakke badalu, ondu caNadalli naDeduhOguva esakavAgi nAvu adannu kANuttEve. hAgAgi, Ata kada taTTuttiddAne emba sollige ‘Ata kadataTTuva eraDu mUru esakagaLannu naDesuttiddAne’ emba huruLu baruttadallade, dATu esakada hAge, ‘taTTuva esakada ondu hantavannu naDesuttiddAne’ emba huruLu baruvudilla.
Ata ODuttiddAne embudarinda ‘Ata ODida’ emba oLahuruLannu paDeda hAge, Ata kada taTTuttiddAne emba sollininda ‘Ata kada taTTida’ emba oLahuruLannu paDeyalu baruttade embudu I viSaya vannu bembalisuttade.
koneyesakagaLU
munduvarikeya viSayadalli
sAguvesakagaLU ondE bageyavAgive: averaDannU munduvarisalu baruttade; Adare, caNadesakavannu munduvarisalu baruvudilla; adannu munduvarisa hOdare, adu halavu bAri naDeyuttideyemba huruLu dorakutta dallade adara toDaguvikegU konegoLLuvikegU naDuvina hanta naDeyuttideyemba huruLu dorakuvudilla.
mugitAyaviruva koneyesakakkU mugitAyavillada sAguvesaka illavE caNadesakakkU naDuvina vyatyAsavannu innondu rItiyallU tOrisikoDalu baruttade: koneyesakavannu tiLisuva padagaLondige hattu miniTinalli embantaha paricekantegaLannu baLasalu baruttade; Adare, caNadesaka illavE sAguvesakavannu tiLisuva padagaLondige hattu miniTinalli embantaha nuDitagaLannu baLasalu baruvudilla:
(14ka) avanu hattu miniTinalli hoLe dATida. (14ca) avanu hattu miniTinalli kada taTTida. (14Ta) avanu hattu miniTinalli ODida.
mEle koTTiruva (14ca) mattu (14Ta) sollugaLu ‘hattu miniTu kaLeda mEle kada taTTida’, illavE ‘hattu miniTu kaLeda mEle ODida’ emba bErondu huruLinalli sariyAgive embudannu illi gamanisa bahudu; Adare, ‘kada taTTuva illavE ODuva esakagaLannu hattu miniTu naDesi (mugisida)’ emba huruLinalli mAtra avu sariyalla.
sAguvesaka illavE caNadesakagaLannu tiLisuva padagaLondige hattu miniTu embantaha paricekantegaLannu baLasalu baruttade; Adare, kone yesakagaLannu tiLisuva padagaLondige antaha paricekantegaLannu baLasalu baruvudilla.
(15ka) avanu hattu miniTu ODida. (15ca) avanu hattu miniTu kada taTTida. (15Ta) *avanu hattu miniTu hoLe dATida.
(15Ta) sollannu ‘Ata hattu miniTu hoLe dATuva kelasavannu naDesida, Adare Atanige dATalu sAdyavAgalilla’ emba bErondu huruLinalli baLasabahudendu tOruttade.
sAguvesaka mattu koneyesakagaLa naDuvina innondu bageya
vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(16ka) mUru mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata Oduttidda. (16ca) nAlku mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata Oduttidda. (17ka) mUru mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata nadi dATuttidda. (17ca) nAlku mattu Aru ganTegaLa naDuve Ata nadi dATuttidda.
(16ka) sollininda (16ca) oLahuruLAgi paDeyalu baruttade; Adare, (17ka) sollininda (17ca) sollannu oLahuruLAgi paDeyalu baruvudilla. idakke kAraNavEnendare, (17ka) tiLisuva koneyesaka mUru mattu Aru ganTegaLa naDuve yAvAga bEkiddarU naDedu hOgiraballudu; Adare, (16ka) tiLisuva sAguvesaka aSTu hottU naDeyuttirabEkAguttade.
I mUru bageya huruLugaLannu koDaballa bEreyU kelavu esaka
padagaLa baLakeyannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(1) sAguvesaka (18ka) kaLLa ODuttiddAne. (18ca) nalliyalli nIru suriyuttide. (18Ta) cikka huDugi kuNiyuttiddaLu. (18ta) kaTTadinda nIru osaruttittu.
(2) caNadesaka (19ka) yArO bAgilu taTTuttiddAre. (19ca) magu bennige gudduttide. (19Ta) nalliyalli nIru haniyuttittu. (19ta) bekku hAlannu nekkuttittu
(3) koneyesaka (20ka) huDugi SAlege horaDuttiddALe. (20ca) nIrinalli sakkare karaguttide. (20Ta) Ake nadiyannu dATuttiddaLu. (20ta) seTTi angaDi bAgilu tereyuttidda.
(1) koneyesakagaLalli esaka mugida mEle doretavemba innondu hanta iruvavu mattu antaha hanta illadavu embudAgi eraDu bage yavannu kANalu baruttade. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisa bahudu:
(21ka) avanu bAgilannu tereda. (21ca) bAgilu teredide. (22ka) avanu bAgilannu muTTida. (22ca) *bAgilu muTTide.
tere esakapadakke ondu koneyide mAtravalla, A koneyannu talapi dAga, adu unTumADuva ondu doretavU ide; idannu (21ca) sollinalli kANabahudu. idakke badalu, muTTu esakapadakke koneyide yAdarU, adu ondu doretavannu unTumADuvudilla; hAgAgi, (22ka)dinda (22ca)dantaha sollannu paDeyalu baruvudilla.
kelavu esakagaLu I eraDu bageya mugitAyagaLannU paDeyaballu
vAgiddu, avugaLa baLakeyalli ippuruLu kANisikoLLuttade:
(26) avanu nidde mADida. (26ka) avanu nidde mADuttiddAne. (26ca) avanu nidde mADiddAne.
(26)nE sollu tiLisuva esakakke mugitAyavAgi ‘nidde hOguvu dannu’ Arisabahudu, illavE ‘niddemADi ELuvudannu’ Arisabahudu; ivugaLalli modalaneyadannu Arisidalli adakke (26ka) sollina huruLu dorakuttade, mattu eraDaneyadannu Arisidalli (26ca) sollina huruLu dorakuttade.
(2) sAguvesaka yAvudAdarondu hottina uddakkU naDeyu ttirabahudu (Ata mUru ganTe Oduttidda), illavE ondu hottinalli naDeyuttirabahudu (nAnu nODidAga Oduttidda); idallade, ondu hottina uddakkU naDeyuva esakada naDuve bEre esakagaLU naDeyuttiddu, A hottinalli adu naDeyadeyU ira bahudu: avanu iDI divasa Oduttidda (Adare, UTa, snAna modalAdavugaLannu naDesuttiddAga Oduttiralilla).
(3) mugitAyavillada esakagaLu (sAguvesakagaLu) svalpamaTTige iruhagaLa hAge kANisuttave: antaha esakada ondu tunDu A esakada hAgeyE kANisuttade, mattu antaha esakada eraDu AguvikegaLannu oTTusErisidAga avu ondu Aguvikeya hAgeyE iruttave.
Adare, kelavu bageya mugitAyavillada esakagaLannu eSTu cikkadAgi tunDu mADabahudu, mattu hAge mADidAgalU avu modalinavugaLa hAgeyE uLiyuttave emba viSayadalli ondu elleyiruttade. ettuge gAgi, eraDu bAri kAlu baDidare adu IjuvikeyAguvudilla, mattu kAlannu omme mEletti biTTare adu kuNitavAguvudilla.
idallade, iruhagaLa hAge sAguvesakagaLu tumbA cikkavAgiyU ira balluvu mattu tumbA uddavAgiyU iraballuvu; avugaLannu eSTu hottu bEkiddarU munduvarisuttiralu baruttade.
(23ka) avanu aydu miniTu ODida. (23ca) ivanu arda ganTe ODida, mattu innU ODuttiddAne.
(4) mEle vivarisida hAge, mugitAyaviruva esakagaLu I eraDu viSayagaLallU mugitAyavillada esakagaLinda bErAgive. dATuvikeya ondu tunDu adara toDagike, munduvarike illavE mugitAyavAgira bahudu; hAgAgi, adu dATuvikeya hAgiruvudilla, mattu eraDu dATuvikegaLannu oTTu sErisidalli adu ondE dATuvikeyAguvudilla.
(5) toDagike, munduvarike, mattu mugitAyagaLemba mUru hantagaLiruva esakagaLallU eraDu bagegaLive: avugaLa mugitAya innondu toDagikege eDekoDaballudu, illavE bErondu esakakke eDekoDaballudu.
ettugegAgi tirugu mattu ELu emba eraDu esakagaLannu hOlisi
nODabahudu:
(27ka) avanu tiruguttiddAne. (27ca) avanu ELuttiddAne.
(27ka) sollige eraDu huruLugaLu sigaballuvu; ‘Ata ondu suttu tirugalu toDagiddAne; adare adannu innU mugisilla’ emba huruLu adakkirabahudu, illavE ‘Ata halavu suttu tirugiddAne, mattu innU tiruguttiddAne’ emba huruLU adakkirabahudu. idakke badalu, (27ca)
sollige ‘Ata ELalu toDagiddAne, Adare innU eddilla’ emba ondu bageya huruLu mAtra sigaballudu.
I vyatyAsakke kAraNavEnendare, tiruguva esakada kone antahadE innondu esakada toDagikeyAgaballudu, Adare, ELuva esakada kone A rIti innondu ELuva esakada toDagikeyAgalAradu; eddavanu kuLitukonDa mEle mAtravE innomme ELuva esakavannu naDesa ballanu.
5.4.3 esakada iTTaLagaLannu mArpaDisuvudu
esakapadagaLu tiLisuva esakada iTTaLavannu avugaLondige baruva hesaru kantegaLu illavE paricenuDitagaLu svalpamaTTige mArpaDisaballuvu; avugaLondige bEre kelavu esakapadagaLannu sErisi kUDupadagaLAgi mArpaDisuva mUlakavU avu tiLisuva esakada iTTaLadalli mArpADu gaLannu unTumADalu baruttade.
(1) hesarupadagaLa baLake: sAguvesakavannu tiLisuva esakapadadondige ondu kanDitavAda guri yannu tiLisuva hesarukanteyannu baLasi, adu tiLisuva esakakkondu elle dorakuva hAge mADalu baruttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(28ka) avanu bareyuttidda. (28ca) avanu ondu kate bareyuttidda.
bareyuvudu embudakke mugitAya illavE koneyillavAdarU ondu kate bareyuvudu embudakke ondu koneyide; bareyalu horaTiruva kateyannu baredAdAga, A esaka mugiyuttade. idallade, hAge mugiyuvalli varegU adannu naDesuttirabahudu, illavE adannu naDuvinallE nillisabahudu.
hAgAgi, mEle koTTiruva (28ka) sollininda ‘avanu bareda’ emba huruLannu paDeyalu baruttade; Adare, (28ca) sollininda A rIti ‘avanu kate bareda’ emba huruLannu paDeyalu baruvudilla. ‘kate bareyuva’ esakakkiruva toDagu, munduvarisu mattu mugisu emba
mUru hantagaLalli naDuvinadannu mAtra (28ca) sollu tiLisuttiru vudE idakke kAraNa.
idallade, I rIti mArpaDisiruva esakapadadondige eraDu ganTe
gaLalli embantaha paricekantegaLannu baLasalu baruttade:
(29ka) Ata ondu kateyannu eraDu ganTegaLalli bareda. (29ca) Ata iDI pustakavannu arda ganTeyalli Odida.
(29ka)dalli bare padakke mugitAyavannu ondu kateyannu embudu koTTide, mattu (29ca)dalli Odu padakke mugitAyavannu iDI pustakavannu embudu koTTide.
Adare, caNadesakakke A rIti ondu guriyannu sErisi adannu kone yesakavAgi mADalu baruvudilla; nijakkU adakke ondu koneyembudu ide; Adare, adara I koneyannu uLida angagaLinda bErpaDisalu baruvudilla embudE adakkU koneyesakakkU naDuviruva vyatyAsa; hAgAgi, adu koneyesakagaLinda bErAgi kANisuttade.
(2) paricenuDitagaLa baLake: paricepadagaLannu baLasiyU sAguvesakakke ondu mugitAyavannu
sErisalu baruttade; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(30ka) avaLu eraDu ganTe hADuttiddaLu. (30ca) Ata ondu ganTeyalli aydu kilOmITar ODida. (30Ta) *Ata ondu ganTe aydu kilOmITar ODida.
‘hADuvudu’ embudakke mugitAyavilla; Adare, ‘eraDu ganTe hADuvudu’ embudakke mugitAyavide. ‘eraDu ganTe hADuva’ esaka eraDu ganTe kaLedAga mugiyuttade. avaLu AmElU hADuttiddira bahudu, Adare adu ‘eraDu ganTe hADuva’ esakada munduvarike yAguvudilla. adondu bEreyE esakavAguttade.
idE rItiyalli ODuvudu embudakke mugitAyavilladiddarU aydu kilO mITar ODuvudu embudakke mugitAyavide; hAgAgi, (30ca)dalli kANisida hAge, adarondige ondu ganTeyalli
embudannu baLasalu baruttade, mattu (30Ta)dalli kANisida hAge, ondu ganTe embudannu baLasalu baruvudilla.
(3) kUDupadagaLa baLake: esakapadagaLa jODisuva rUpadondige bEre kelavu esakapadagaLannu baLasi kUDupadagaLannu unTumADuva holabannu (3.3.2)ralli vivarisalAgide. intaha kUDupadagaLalli baLakeyAdAga, kelavu esakapada gaLa esakada iTTaLa badalAguttade:
ettugegAgi, hoDe embudondu caNadesaka pada; idannu ADu padadondige hoDedADu emba kUDupadadalli baLasidAga, adakke sAguvesakada huruLu siguttade:
(31ka) avanu rAjuvige hoDeda. (31ca) avanu rAjuvige arda ganTe hoDeda. (32ka) avaru hoDedADidaru. (32ca) avaru arda ganTe hoDedADidaru. (33ka) avanu haggavannu eLeda. (3ca) avaru haggavannu eLedADidaru.
(31ka)dalli hoDeda embudu ondu bAri naDeda esakavannu tiLisuttade, mattu (31ca)dalli adE pada halavu bAri naDeda esakavannu tiLisuttade; (31ca)dalli bandiruva arda ganTe emba nuDitavE I vyatyAsakke kAraNa.
Adare, (32ka)dalli bandiruva hoDedADidaru embudu ondu sAguvesakavannu tiLisuttiddu, (32ca)dalli ‘adE esaka arda ganTe hottu naDeyite’ndiSTE hELalAgideyallade, (31ca)dalli kANisida hAge, ‘A esaka halavu bAri naDeyitu’ emba huruLu illi siguvudilla.
intaha kaDegaLalli ADu embudu ‘obbanannobba’ illavE ‘obbani gobba’ emba huruLannu sErisuttade embudannu (33ka) mattu (33ca) sollugaLa naDuvina vyatyAsadinda tiLiyabahudu.
5.4.4 hottina iTTaLadalli mArpADugaLu
mEle vivarisidantaha sAguvesaka, caNadesaka mattu koneyesakagaLemba mUru bageya esakapadagaLannu mUru bageya hottina iTTaLagaLalli (endare, avugaLa jODisuva rUpakke iru padavannu sErisi unTu mADiruva sikkalu padarUpagaLalli) baLasidAga, avu tiLisuva hottina iTTaLadalli kelavu mArpADugaLu kANisikoLLuttave, mattu I mArpADu gaLu esakapadagaLa oLa iTTaLavannu avalambisiruttave.
(1) I mUru hottina iTTaLagaLalli toDagike embudu ellA bageya esakagaLigU ondE bageyadAgiruva kAraNa, adannu tiLisuva hottina iTTaLadalli mUru bageya esakapadagaLU heccu kaDime ondE bageya huruLugaLannu koDuttave. idannu keLage koTTiruva sollu gaLalli kANabahudu:
(34ka) avaLu ivattu hADaliddALe. (34ca) avanu kada taTTaliddAne. (34Ta) avanu mane kaTTaliddAne.
mElina sollugaLalli sAguvesaka (34ka), caNadesaka (34ca), mattu koneyesakagaLannu toDagikeya hottina iTTaLadalli baLasalAgiddu, I mUru bageya padagaLU esakavondu solluhottina baLika toDaga lide embudannu tiLisuttave.
(2) idakke badalu, munduvarikeya hottina iTTaLadalli I mUru bageya esakapadagaLannu baLasidAga, bEre bEre bageya huruLugaLu dorakuttave embudannu nAvu mEleyE nODiruvevu. sAguvesaka (34ka) munduvariyuttideyemba huruLu, caNadesaka (34ca) halavu bAri naDeyuttideyemba huruLu, mattu koneyesaka(34Ta)da naDuvina hanta naDeyuttideyemba huruLu dorakuttade.
(35ka) avaLu hADuttiddALe. (35ca) avanu nanage hoDeyuttiddAne. (35Ta) avanu ganTannu biDisuttiddAne.
munduvarikeya iTTaLadalli koneyesakavannu baLasidalli, adu modalE suruvAgittu, Adare konegonDiralilla emba huruLu sigu
ttade. ettugegAgi, kaliyuttiddAne embudakke ‘kaliyalu surumADi ddAne, Adare innU kalitAgilla’ emba huruLide.
sAguvesakakkU intahadE huruLide; Adare, adara koneyannu adE
sollinalli sErisi hELalu baruttade:
(36ka) avanu baruvallivarege nAnu Oduttidde. (36ca) karenTu hOguvallivarege nAnu bareyuttidde.
(36ka)dalli Oduttidde embudu himbottinalli Oduvikeya mundu varike naDeyuttiddudannu tiLisuttade; idarondige avanu baruvalli
varege embudu I Oduvikeya kone yAvAga naDeyitu embudannU adE sollinalli sErisi tiLisuttade.
caNadesakada koneyannU I rIti adE sollinalli sErisi hELalu
baruttade; Adare, koneyesakavannu A rIti baLasalu baruvudilla:
(37ka) avanu baruvallivarege nAnu kada taTTuttidde. (37ca) *nIvu baruvallivarege avanu hoLe dATuttidda.
koneyesakagaLannu eSTu hottu sAguttiruvante hELabahudu embudu avu entaha esakagaLu embudara mEle avalambiside. ettugegAgi, kaliyuva esakavannu adu halavu tingaLugaLaSTu hottu sAguttiruvante hELabahudu (Ata kAru biDalu mUru tingaLu gaLinda kaliyuttiddAne), Adare bILuva illavE hOguva esaka gaLannu aSTu hottu sAguttiruvante hELalu baruvudilla.
(3) konegoLLuva iTTaLadalli baLasidAga, I mUru bageya esaka padagaLu eraDu bageya huruLugaLannu koDuttave. sAguvesakagaLannu tiLisuva esakapadagaLu avu tiLisuva esaka nintideyemba huruLannu koDuttave, mattu uLideraDu bageya esakapadagaLu avu tiLisuva esakagaLu konegonDiveyemba huruLannu koDuttave. sAguvesakakke koneyembudilladiruvudE I vyatyAsakke kAraNa.
(38ka) avaLu hADiddALe. (38ca) avanu kada taTTiddAne. (38Ta) avanu hoLe dATiddAne.
bAgilu muccuttiddAne embudakke ‘bAgilannu innU muccilla’ emba huruLu baraballudu, illavE ‘bAgilannu (bEre yAvanO) tereda hAge muccuttiddAne’ emba bErondu bageya huruLU bara balludu. ODisuttiddAne embudakkU intaha eraDu bageya huruLu gaLu baraballuvu (oLage banda hAge horage ODisuttiddAne).
kelavu esakapadagaLige eraDu bageya mugitAyagaLiraballuvu:
ettugegAgi, Ata niddemADiddAne emba sollige eraDu huruLu gaLive:
(ka) ‘Ata niddemADuttiddAne (endare, ‘niddehOguva kelasa kone gonDide, Adare, adara pariNAmavAda niddemADuttiruvudu mundu varidide’ embudu ondu huruLu; mattu
(ca) ‘Ata nidde mADuvudannu mugisiddAne, (endare Iga eccara vAgiddAne)’ embudu innondu huruLu; nAnu niddemADiddEne emba sollige I eraDanE bageya huruLu mAtra baraballudu embudannu gamanisabahudu.
avaru bandAga Ata niddemADidda embudakkU I eraDu bageya
huruLugaLiraballuvu (niddemADi eddidda, illavE niddehOgidda).
Adare, Ata UTamADiddAne embudakke ivugaLalli eraDanE bageya huruLu mAtra baraballudallade modalanE bageya huruLu baralAradu.
5.5 ADugana niluvu
tiruLesakapadada jODisuva rUpadondige bEku, bahudu, bAradu, takkaddu, balle modalAda kelavu neravesakapadagaLannu baLasi, adu tiLisuva esaka naDediruvudara illavE naDeyaliruvudara kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva mUru sollugaLannu gamanisabahudu:
(1ka) bassu keTTide. (1ca) bassu keTTirabEku. (1Ta) bassu keTTirabahudu.
mElina mUru sollugaLU ‘bassu keTTiruva’ esakavannu tiLisuttave; Adare, avugaLalli (1ca) mattu (1Ta) sollugaLu hAge tiLisuvuda rondige, I esakada kuritAgi ADugana niluvEnu embudannU bEku mattu bahudu emba eraDu neravesakapadagaLa mUlaka tiLisuttave.
ivugaLalli bahudu embudakkinta bEku embudu esakada kuritAgi ADuganige heccu gaTTiyAda arivide embudannu tiLisuttade. Adare, (1ka) sollu bariya esakavannu tiLisuttadallade, A rIti esakada kuritAgi ADugana niluvannu tiLisalu hOguvudilla.
sAmAnyavAgi, ADugana niluvannu tiLisuva padagaLu ondu iDI sollu tiLisuva hELikeya kuritAgi avana niluvEnu embudannu tiLisu ttave. ettugegAgi, bassu keTTirabahudu emba sollinalli ‘bassu keTTide’ emba hELikeya kuritAgi ADuganige tusu samSayavide embudannu bahudu padada baLakeya mUlaka tiLisalAgide.
Adare, kannaDadalli I neravesakapadagaLu esakapadagaLa sikkalu rUpa gaLoLage baruva kAraNa, avakke svalpa maTTige sollugaLa esakapada gaLondigU sambanda dorakuttade. I viSayadalli sollugaLu tiLisuva hELikege entaha purAveyide embudannu tiLisuva ante emba oTTu ivugaLinda bErAgide; ettugegAgi, bassu keTTideyante emba solli nalli konege baruva I oTTu iDI sollu tiLisuva hELikege purAve yentahadu embudannu mAtra tiLisuttade.
‘ADugana niluvu’ embudu I padagaLa mukya kelasavannu tiLisuttade; kelavu baLakegaLalli avu bEre vyaktigaLa niluvannU tiLisaballuvu, mattu vAstavika sangatigaLannU tiLisaballuvu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(2ka) idannu tAnE baredirabEkendu avanige anisuttade. (2ca) bassinoLage yArU hogebatti sEdabAradu. (2Ta) I dESadalli hOTelinallU maduveyAgabahudu. (2ta) illi hogebatti sEdabAradu.
(2ka)dalli niluvu innobbanadu embudannu A sollinallEnE avanige anisuttade emba horasollina mUlaka tiLisalAgide; (2ca) dalli idannu A rIti tiLisadiddarU adu ondu kaTTaleyemba huruLu dorakuttade; (2Ta)dalli adu A dESada baLake embudannu sollina
llEnE tiLisalAgide; mattu (2ta)dalli adu kaTTaleyU irabahudu, ADugana niluvU irabahudu.
ADugana niluvigU esakada hottigU naDuve hattirada sambanda ide; kelavu nuDigaLalli esakada hottannu ADugana niluvannu tiLisuva mUlakavEnE tiLisalAguttade; ettugegAgi, antaha nuDigaLalli ‘ADuga nige kanDitavAgi tiLidiruva esaka’ embudu mukyavAgi solluhotti ginta hinde naDediruva illavE solluhottinalli naDeyuttiruva esaka vannu mAtravE tiLisuttiddu, ‘kanDitavAgi tiLidillada esaka’ embudu munde naDeyaliruva esakavannu tiLisuttiraballudu.
kannaDadalliyU ADugana niluvannu tiLisuva neravesakapadagaLella mAresakada jODisuva rUpagaLondige mAtravE baLakeyAguttave (mADaballa mADabahudu (mADalu+bahudu)); endare, hottina pattugegU ADugana niluvigU naDuve illiyU hattirada sambandavide.
(mADalu+balla),
mADalAra,
hinde naDeduhOgidda esakagaLa kuritAgi ADuganigiruva samSaya vannu tiLisuvudakkAgi esakapadada himbottina jODisuva rUpavannu baLasuvudiddarU, adara baLika ADugana niluvannu tiLisuva padagaLannu nEravAgi sErisade, iru padada mAresakada jODisuva rUpada baLika baLasalAguttade (mADirabahudu (mADi+iralu+bahudu), bandira bEku (bandu+iralu+bEku)).
idallade, esakada iTTaLavannu tiLisuva sikkalu esakarUpagaLigU ADugana niluvannu tiLisuva sikkalu esakarUpagaLigU naDuve, avugaLalli baLakeyAguva iTTaLagaLallU hOlikeyide embudannu gamanisabahudu: avellavannU esakapadada jODisuva rUpakke neravesakapadagaLannu sErisi paDeyalAguttade. hAgAgi, ADugana niluvannu tiLisuva kannaDada holabannu esakada hottannu tiLisuva bEre holabugaLondige illi vivarisalAgide.
Adare, hottina pattuge, hottina iTTaLa, mattu esakada aLavigaLigU ADugana niluvigU naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide: hottina pattuge, hottina iTTaLa, mattu esakada aLavigaLu indriyagaLige nilukuvantaha viSayagaLannu innobbarige tiLisuvudakkAgi baLakeyAgu ttave; idakke badalu, ADugana niluvembudu manassinalli mUDuvantaha anisikegaLannu innobbarige tiLisuvudakkAgi baLakeyAguttade.
5.5.1 niluvina neravesakapadagaLu
ADugana niluvannu tiLisuva bEku, bahudu, bAradu, bal, Ar modalAda nerasakapadagaLige entaha baLakegaLive embudannu keLage vivarisalAgide; avu mUru bageya ADugana niluvugaLannu hEge tiLisuttave embudAgi avu koDaballa huruLugaLannu munde vivarisa lAguvudu.
(1) bEku mattu bahudu I eraDu padagaLigU hottina oTTugaLannAgali, illavE gurutina oTTugaLannAgali nEravAgi sErisalu baruvudilla; avu ondE rUpadalli baLakeyAguttave.
bEku embudakke bEDa emba allagaLeyuva rUpa ide; mattu adannu bEku padada hAge mAresakada jODisuva rUpada baLika baLasa lAguttade (hOgabEDa, tinnabEDa); hIgiddarU, adannu arikeya sollugaLalli baLasalAguttadeyallade bEku padada hAge ADugana niluvannu tiLisuva neravesakapadavAgi baLasuvudilla.
(3ka) nInu manege hOgabEku. (3ca) nInu manege hOgabEDa.
(3ka) sollannu ondu niluvina sollAgi baLasalAgide, mattu (3ca) vannu ondu arikeya sollAgi baLasalAgide embudannu illi gamanisa bahudu. (3ka) sollinalli ‘kELuganu manege hOguttAne’ emba hELikeya kuritAgi ADuganu tanna niluvannu (arivannu) tiLisuttiddAne; Adare, (3ca) sollinalli Atanu A rIti tanna niluvannu tiLisuva badalu, nEravAgi ‘manege hOguva esaka’vannu kELuganu naDesadiruvante taDeyuttiddAne.
Adare, bEku padakke arivina huruLu mAtravallade, ottAseya huruLU sigaballadu (5.5.2 nODi); hAgAgi, antaha kelavu baLake gaLalli adu arikeya huruLiruva bEDa padavannu hOluttade.
bEDa padakke halaveNikeya bEDi illavE bEDiri emba rUpavU ide; I viSayadallU adu bEre arikerUpagaLannu (mADu, mADi, mADiri, tinnu, tinni, tinniri) hOluttade embudannu gamanisabahudu. idakke badalu, bEku padakke intaha halaveNikeya rUpagaLilla. I
viSayavU bEku mattu bEDa embavu bEre bEre iTTaLagaLalli baLake yAguva padagaLu embudannu bembalisuttade.
bEku mattu bahudu padagaLa baLika ittu padavannu nEravAgi illavE Agu padada mAresakada jODisuva rUpada baLika baLasalu baruttade (mADabEkittu, mADabEkAgittu; mADabahudittu, mADabahudAgittu).
idallade, bEku padada baLika illa padavannU adE rItiyalli baLasalu baruttade (mADabEkilla, mADabEkAgilla). Adare, bahudu padada baLika illa padavannu baLasalu baruvudilla; antaha baLakeyinda sigaballa huruLannu tiLisuvudakkAgi, kannaDadalli mADalAra embantaha bEreyE sikkalurUpagaLannu baLasalAguttade embudu idakke kAraNa virabahudu.
bEku mattu bahudu padagaLannu arivu mattu ottAse emba eraDu bageya niluvugaLannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade (5.5.2 nODi). idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(4ka) I maLege hoLeyalli nere bandirabEku. (4ca) nIvu aydu ganTeyoLage illige bandirabEku. (5ka) I maLege hoLeyalli nere bandirabahudu. (5ca) nIvu yAvAga bEkiddarU illi bandirabahudu.
mEle koTTiruva (ka) sollugaLige mukyavAgi arivina huruLu siguttade, mattu idakke badalu, (ca) sollugaLige mukyavAgi ottAseya huruLu siguttade.
(2) takkaddu, bAradu, kUDadu mattu Agadu ivugaLalli koneya mUru neravesakapadagaLige allagaLeyuva huruLide. idallade, I nAlkannU ottAseya huruLinalli mAtravE baLasa lAguttade. avakke arivina illavE aLavina huruLilla.
bAradu embudu tiLisuva allagaLeyuva ottAsege edurAgi esaka vondu hinde naDedittu embudannu tiLisuvudakkAgi adarondige ittu illavE Agittu embudannu baLasalAguttade:
(6ka) avaru hIge mADabAradittu. (6ca) nIvu adannella avarige hELabAradAgittu.
Adare, uLida mUru padagaLige intaha baLakeyiruva hAge
kANisuvudilla.
(3) bal, Ar, mattu ol
hindina pattugeyalli (4.5.6-7ralli) vivarisida hAge, I mUru neravesakapadagaLannu hottina oTTugaLondige baLasalu baruvudilla; gurtina oTTugaLannu avakke nEravAgi sErisalAguttade (balle, bara lAraru, hELalolle, hELalolla).
idallade, bal padavannu, keLage (1ka-ca)dalli kANisida hAge, tiruLesakapadavAgiyU baLasalu baruttade; Adare, uLida eraDu padagaLannu neravesakapadagaLAgi mAtra baLasalu baruttade.
(7ka) idu yAradembudannu ellarU ballaru. (7ca) idara oLaguTTannu nAvu ballevu.
Ar embudakke bal embudara allagaLeyuva huruLide; mattu ol embudakke bEku embudara allagaLeyuva huruLide. Adare, ol embudakke kelavu baLakegaLalli ‘mADuva bayakeyilla’ emba huruLU ide.
neravesakapadagaLAgi baLakeyAdAga, I mUru padagaLU ondu hELikeya kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisuttave; I kAraNakkAgi, avu tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige mAtravE baLakeyAgaballuvu.
(8ka) I esakapada mumbottinallU baLakeyAgaballudu. (8ca) Atana kaybarahavannu yArU OdalAraru. (8ta) eSTu huDukidarU adondu pustaka sigalolladu.
I mUru neravesakapadagaLannU paricerUpadalli baLasalu baruttade; Adare, ivu hottina oTTugaLondige baruvudilla; hAgAgi, avakke ondondu parice rUpa mAtra doreyuttade.
(9ka) Ata mADaballa kelasa illi ondU illa. (9ca) akki muDi horalAradavaru illige baruvudu bEDa. (9Ta) kelasa mADalolladavarannu horage kaLisiddAre.
Ar mattu ol padagaLu allagaLetada jODisuva rUpadallU
baraballuvu:
(10ka) alli heccu hottu kuLitiralArade Ata hora naDeda. (10ca) hakkimari hAralollade mUleyalli muruTi kuLitittu.
(4) Agu
Agu padada kelavu rUpagaLannu mAtra neravesakapadavAgi baLasalu baruttade; adara konerUpagaLalli Aguttade, Ayitu mattu Agadu emba mUru rUpagaLannu, mattu naDurUpagaLalli Agi, Agutta, Agalu, Agade; Ada, Aguva, Agada; mattu Aguvudu embavugaLannu tiruLesakapadada mAresakada jODisuva rUpadondige I rIti baLasalu baruttade. ivugaLige kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:
(1) konerUpagaLa baLake:
(11ka) I hattu kaTTaDagaLannu keDavalAguttade. (11ca) avarannu kaLuhisikoDalAyitu. (11Ta) avarannu kaLuhisabEkAyitu. (11ta) oLage hOgalAgadu.
(2) naDurUpagaLa baLake:
(12ka) ellarU hOgabEkAgi bantu. (12ca) ellarU hOgabEkAguttittu. (12Ta) ellarU hOgabEkAgabahudu. (12ta) hogabEkAgadiddare oLLeyadittu. (12pa) kUDalE mADabEkAda kelasavannu modalu mADi. (12ga) idu eraDu varSa kaLedu mADabEkAguva kelasa.
(12ja) idu nanninda mADalAgada kelasa. (12Da) munde mADabEkAguvudannu IgalE hELuvudu
hEge?
ivugaLalli Aguttade mattu Ayitu embavugaLannu baLasi, sollina
mADuganannu tiLisadirabahudu:
(13ka) nAvu I kaTTaDagaLannu nALe keDavuttEve. (13ca) I kaTTaDagaLannu nALe keDavalAguttade. (14ka) avaru nUrAru kaTTaDagaLannu keDavidaru. (14ca) nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAyitu.
mElina (ca) sollugaLalli Aguttade mattu Ayitu emba neravesakapadagaLannu baLasuva mUlaka, keDavu esakada mADuganannu tiLisadiralAgide embudannu gamanisabahudu.
idE rItiyalli, Agu padada Agadu rUpada mUlaka esaka vondannu mADadiruvante taDeyalAguttade; illiyU esakada mADuga nannu tiLisadiralAgide:
(15) I pustakavannu OdalAgadu. (16) A kONeyoLage hOgalAgadu.
Agu padada modalesakada jODisuva rUpavAda Agi embudannu baLasidalli, adara baLika iru padada ide mattu ittu rUpagaLannU baLasalu baruttade, mattu avugaLa neravininda hottina iTTaLavannu tiLisuvallU esakada mADuganannu tiLisadiralu baruttade:
(17ka) nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgide. (17ca) nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgittu.
intaha iTTaLagaLalli Agu padada Agutta, Agalu mattu Agade emba uLida mUru jODisuva rUpagaLa baLakeyAguvante tOruvu dilla.
(17Ta) ?nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAguttide. (17ta) *nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgalide. (17pa) ?nUrAru kaTTaDagaLannu keDavalAgade tondareyAgide.
(5) bEre holabugaLu ADugana niluvannu tiLisalu mEle vivarisidantaha neravesakapadagaLa baLake mAtravallade, bEreyU kelavu holabugaLu kannaDadalli baLakeyallive. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(18ka) avanu nALe kanDita baruttAne. (18ca) nijakkU avanobba doDDa pattEdAra. (18Ta) Ata nALe baruttAnendu tOruttade. (18ta) Ata ivattE baruvudoLLeyadu. (18pa) Atanige kOpa bandiruva hAgide. (18ga) I bAgilannu tereyabAradante.
(18ka)dalli kanDita padada mUlaka, mattu (18ca)dalli nijakkU padada mUlaka ADugana niluvannu tiLisalAgide; idakke badalu, (18Ta- pa) sollugaLalli tOruttade, oLLeyadu, mattu hAgide emba padagaLannoLagonDiruva horasollugaLa mUlaka idE kelasavannu naDesalAgide; mattu (18ga)dalli idakkAgi ante oTTannu baLasalAgide.
5.5.2 niluvina mUru bagegaLu
esakada kuritu ADugana niluvEnu embudannu vivarisuvalli mUru mukya viSayagaLannu baLasikoLLabahudu:
(1) esaka naDedideyE illavE embudara kuritu ADugana arivu; (2) esakavannu naDesuvante ADugana illavE bErobbana mEle
bILuva ottAse; mattu
(3) esakavannu naDesalu mADuganige illavE Aguganigiruva aLavu.
ivugaLalli modalaneyadu ADugana tiLivige sambandisidudu; mattu
uLida eraDu esakavannu naDesuvudakke sambandisiduvu.
kannaDadalli ADugana arivannu tiLisalu bahudu mattu bEku emba eraDu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade; esakavannu naDesuvante ottAseyannu taruvalliyU iveraDannu baLasalu baruttade; ivallade, bAradu, Agadu, kUDadu, mattu takkaddu emba nAlku heccina padagaLannU idakkAgi baLasalAguttade; mattu, esakavannu naDesuvalli
mADuga illavE Aguganigiruva aLavannu tiLisalu bal, Ar, Agu mattu ol embavugaLannu baLasalAguttade. ivugaLalli Ar embudannu ADugana arivannu tiLisuvallU baLasalAguttade.
I mUru bageya niluvugaLige kelavu ettugegaLannu keLage koDa
lAgide:
(1) arivu: (19ka) ivattina maduvege sAvira mandi barabahudu. (19ca) ravivAravAda kAraNa, Ata maneyallE irabahudu. (19Ta) maLe jOrAgi banda kAraNa, koDa tumbirabEku.
(2) ottAse: (20ka) avaru Aru ganTeyoLage illiratakkaddu. (20ca) nIvu oLage hOgabahudu. (20Ta) illi sigarETu sEdabAradu.
(3) aLavu: (21ka) avaru nUru rupAyi koDaballaru. (21ca) avanu kate bareyalAra. (21Ta) I kelasavannu nAnu mADalolle.
I mUru bageya niluvugaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu keLage
koDalAgide:
5.5.3 ADugana arivu
esakapadagaLa mAresakada jODisuva rUpadondige bahudu mattu bEku emba eraDu neravesakapadagaLannu baLasi, A esakada kuritAgi ADuganigiruva eraDu bageya arivugaLannu tiLisalu baruttade. ivu gaLalli bEku embudu sAmAnyavAgi esakada kuritAgi ADuganige heccu samSayavilladiruvalli baLakeyAguttade, mattu bahudu embudu samSaya hecciruvalli baLakeyAguttade:
(22ka) avaru manege hOgirabEku. (22ca) avaru manege hOgirabahudu.
hinde naDediruva ondu esakada kuritAgi ADuganige heccu samSaya villadiruvalli (22ka) sollannu, mattu samSaya hecciruvalli (22ca) sollannu baLasalAguttade.
idallade, sAmAnyavAgi bEku embudannu ADuganu tanneduriruva purAvegaLannavalambisi baLasuttAne, mattu bahudu embudannu ondu esaka baLakeyalli hEgide embudannavalambisi baLasuttAne. I vyatyAsa vannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(23ka) avaru maneyallE irabEku; yAkendare innU dIpa
uriyuttide. (23ca) sAmAnyavAgi Aru
ganTege angaDi tereyuttAre;
hAgAgi, nAvu hOguvaSTaralli adu teredirabahudu.
(23ka)dalli bandiruva bEku padavannu ‘innU dIpa uriyuttide’ emba purAveyannavalambisi baLasalAgide, mattu (23ca)dalli bahudu embudannu ‘angaDiyannu tereyuva esaka baLakeyalli hEgide (sAmAnya vAgi eSTu hottige adannu tereyuttAre)’ embudannavalambisi baLasa lAgide.
I viSayavannavalambisi, bEku padada mUlaka ADuganu tiLisuva niluvannu ‘bEha’ embudAgiyU, bahudu padada mUlaka tiLisuva niluvannu ‘iruha’ embudAgiyU illi hesarisabahudu.
bahudu pada tiLisuva iruhavannu allagaLeyuvudakkAgi Ar padada
(allagaLeyuva) konerUpagaLannu baLasalAguttade:
(24ka) idaralli kelavu tappugaLirabahudu. (24ca) idaralli tappiralAradu. (25ka) avanu elligAdarU hOgirabahudu. (25ca) avanu elligU hOgiralAra.
hELikegaLa maTTige ADugana ariventahadu embudannu tiLisuva I padagaLu mAtinalli kANisikoLLuvudakkintalU barahadalli heccu kANisi koLLuttave; adarallU samSOdaneya barahagaLalli avu innaSTu heccu kANisikoLLuttave. I viSayadalli nuDigaLa naDuveyU kelavu vyatyAsa gaLive embudannu kanDuhiDiyalAgide. ettugegAgi, ingliS barahagaLalli kANisikoLLuvaSTu ivu jarman barahagaLalli kANisikoLLuvudilla.
bEku mattu bahudu emba I eraDu padagaLa baLakeya kuritAgi
kelavu heccina vivaragaLannu keLage koDalAgide:
(1) suLu sollugaLigU bEku embudannu baLasiruva sikkalu (arivu) sollugaLigU naDuviruva mukya vyatyAsavEnendare, suLu sollugaLu ADuganu nEravAgi gamanisuva mUlaka tiLidukonDiruva sangatigaLannu tiLisuttave, mattu arivu sollugaLu yAvudAdarU purAveyannavalambisi tIrmAnakke bandiruva sangatigaLannu tiLisuttave. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(26ka) maLe baruttide. (26ca) maLe baruttirabEku.
horage maLe baruttiruvudannu
sollannu baLasaballevallade, (26ca) sollannu baLasalArevu; Adare oLage baruttiruvavaru oddeyAgiruvudannu nODi, (26ca) sollannu baLasa ballevu.
nODi,
(26ka)
(2) bahudu mattu bEku emba I eraDu padagaLigU arivannu tiLisuva huruLu mAtravallade, ottAseyannu tiLisuva huruLU ide embudannu mEle nODiruvevu. I bageya ippuruLu kANisi koLLuvudannu keLagina sollugaLallU nODabahudu:
(27ka) avaru nALe beLigge barabahudu. (27ca) Iga nIvu manege hOgabahudu. (28ka) iSTu hottige avaru maysUru talapirabEku.
(28ca) nIvu nALe beLiggeyE illige bandirabEku.
(27ka)dalli ‘avaru yAvAga baruttAre’ emba ondu esakada kuritu ADuganu tanna anisikeyannu tiLisuttiddAne; hAgAgi, idakke arivina huruLide; Adare, (27ca)dalli kELuganu ‘manege hoguva’ esakavannu naDesabahudE emba viSayadalli ADuganu tanna oppigeyannu koDuttiddAne; hAgAgi, idakke ottAseya huruLide. Adare, I eraDu sollugaLallU ADugaru ondu esakada kuritAgi tamma niluvannu tiLisuttiddAre embudannu gamanisabahudu. (28ka-ca) sollu gaLa naDuveyU intahadE vyatyAsavide.
I padagaLu yAva huruLinalli baLakeyAgive embudannu heccineDe gaLallU avannu baLasiruva sandarbavE tiLisuttade; Adare, kelavomme I keLage viSayadalli koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
sAdyavide. ettugegAgi,
samSayavunTAgalU
(29ka) avaru namma maneyallirabahudu. (29ca) avaru bEkiddare namma maneyallirabahudu.
(29ka)
sollannu arivina huruLinalliyU baLasirabahudu, ottAseya huruLinallU baLasirabahudu; ivugaLalli ottAseya huruLu mAtravE baruvante (29ca)dalli bEkiddare embudannu baLasalAgide.
(3) konegoLLu, toDagu mattu munduvari emba mUru bageya hottina iTTaLagaLannu tiLisuva esakarUpagaLa baLikavU I eraDu pada gaLannu baLasalu baruttade; Adare mEle tiLisida hAge, avugaLa mAresakada jODisuva rUpadondige mAtra ivannu baLasalAguttade:
(30ka) iSTu hottige avaru manege hOgirabahudu. (30ca) iSTu hottige avaru manege hOguttirabahudu. (30Ta) nALe avarige manege hOgalirabahudu.
(31ka) ninne rAtri maLe bandirabEku. (31ca) pakkada maneyalli uppiTTu mADuttirabEku. (31Ta) avanige ivattE hOgalirabEku.
(4) iruhavannu tiLisuva bahudu
padavannu allagaLetada jODisuva rUpadondigU baLasalu baruttade; Adare, averaDara naDuve iru padada mAresakada jODisuva rUpavannU baLasabEkAgu ttade. intaha iTTaLadalli bEku embudannu baLasidevAdare, adakke ottAseya huruLu siguttadallade arivina (bEhada) huruLu siguvu dilla:
(32ka) avanu elligU hOgadirabahudu. (32ca) avanu elligU hOgadirabEku.
(32ka) sollige ottAseya huruLu mAtravallade arivina huruLU ide; Adare, (32ca) sollige ottAseya huruLu mAtra ideyallade arivina huruLilla embudannu gamanisabahudu.
(5) iruhavannu tiLisuva bahudu padavannu kaDDAyada ottAse yannu tiLisuva bEku padada baLikavU baLasalu baruttade; Adare idakkAgi bEku padada baLika Agu padada mAresakada jODisuva rUpavannu baLasabEkAguttade:
(33ka) nIvu nALeyU barabEku. (33ca) nIvu nALeyU barabEkAgabahudu.
(33ka) sollu kaDDAyada ottAseyannu tiLisuttade; (33ca)dalli adarondige ADugana iruhada arivannu tiLisuva bahudu embudannu baLasalAgide.
I iTTaLadalli modalaneya padavAgi oppigeya ottAseyannu tiLisuva bahudu padavannAgali, illavE eraDaneya padavAgi bEhada arivannu tiLisuva bEku padavannAgali baLasalu baruvudilla embudannu illi gamanisabahudu.
5.5.4 ADugana ottAse
ondu esakavannu (illavE bErobba vyaktiyannu) ottAyisuvudakkAgi, illavE naDesalu oppige koDuvu dakkAgi kelavu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade; I padagaLU esaka padada mAresakada jODisuva rUpagaLondige mAtra baLakeyAguttave:
naDesuvante
kELuganannu
(34ka) nIvu ivattE mangaLUrige hOgabEku. (34ca) avaru oLage barabahudu. (34Ta) illi yArU hogebatti sEdabAradu. (34ta) avaru oLage baruvAga ellarU nintiratakkaddu.
ivugaLalli bEku embudu ‘ondu esakavannu naDesuvudu kaDDAya’ embudAgi tiLisuttade, mattu bahudu embudu ‘hAge naDesalu oppige yide (Adare adu kaDDAyavEnalla)’ embudannu tiLisuttade. hAgAgi, bEku embudu tiLisuva ottAseya niluvannu ‘kaDDAya’da niluvendU,
bahudu embudu tiLisuva ottAseya niluvannu ‘oppita’da niluvendU illi hesarisabahudu.
(1) oppige illavE kaDDAya ADuganadirabahudu, illavE bEre kAraNagaLigirabahudu; kannaDadalli bEku embudannu sAmAnyavAgi ADuganu horisuva kaDDAyavannu tiLisalu baLasalAguttade; mattu kaTTale, baLake modalAda bEre kAraNagaLigAgi bandiruva kaDDAyavannu tiLisalu takkaddu emba bEreyE padavannu baLasalAguttade:
(35ka) I pustakavannu ivattE hindirugisabEku. (35ca) haNavannu ivattE kaTTatakkaddu.
intahadE vyatyAsavannu allagaLetada kaDDAyadallU kANabahudu: ADuganu mADuva allagaLetada kaDDAyavannu tiLisalu kUDadu pada vannu baLasalAguttade, mattu bEre kAraNagaLigAgi bandiruva alla gaLetada kaDDAyavannu tiLisalu bAradu padavannu baLasalAguttade:
(36ka) yArU oLage hOgakUDadu. (36ca) illi hogebattiyannu sEdabAradu.
idallade, bEku mattu bAradu padagaLiginta takkaddu mattu kUDadu padagaLige heccu kaDDAyavAda hELikegaLannu koDuva huruLU ide.
(2) mElina neravesakapadagaLannu mAtravallade, sAmAnyavAgi aLavannu tiLisalu baLakeyAguva bal padavannU (5.5.7 nODi) oppigeyannu tiLisalu baLasalAguttade:
(37ka) avaLu eSTu dina bEkiddarU illiraballaLu. (37ca) yAru bEkiddarU oLage hOgaballaru.
(37ka) mattu (37ca) sollugaLige aLavannu tiLisuva huruLu mAtravallade, oppigeyannu tiLisuva huruLU ideyembudannu gamanisa bahudu. ettugegAgi, (37ka) sollige ‘avaLige eSTu dina ira bEkendideyO aSTu dina avaLu illi irabahudu’ emba oppigeya huruLiraballudu, illavE ‘nimage avaLu eSTu dina irabEkendideyO
aSTu dina avaLu illiralu tayAriddALe’ emba aLavina huruLU ira balludu.
(3) ottAseya sollugaLa baLika purAveyannu tiLisuva ante oTTannu baLasalu baruttade; adu bErobba vyaktiyinda banda kaDDAya illavE oppitavannu tiLisuttade:
(38ka) I kelasavannu ivattE mugisabEkante. (38ca) allige cikka makkaLU hOgabahudante. (38Ta) I nIrannu kuDiyabAradante. (38ta) haNavannu I kiTikiyallE kaTTatakkaddante.
(4) bahudu embudu tiLisuva oppitakkU bEku embudu tiLisuva kaDDAyakkU naDuviruva vyatyAsavEnendare, oppitaviruvalli mADuganige Aykeyide; oppige doretiruva esakavannu Ata naDesalUbahudu, naDesa diralUbahudu; Adare, kaDDAyaviruvalli mADuganige antaha Ayke yilla; kaDDAyada esakavannu Atanu naDesalEbEku.
(39ka) nIvIga bEkiddare manege hOgabahudu. (39ca) *nIvIga bEkiddare manege hOgabEku.
kELuganige Aykeyannu biTTukoDuva bEkiddare embudannu (39ka) sollinalli bahudu padadondige baLasalAgide; Adare, adannE bEku padadondige baLasiruva (39ca) sollu sariyalla.
(5) ottAseya maTTa: kaDDAyavannu tiLisuva sikkalurUpagaLalli avu tiLisuva kaDDAya innaSTu gaTTiyAguva hAge mADalu (endare adannu innaSTu mElina hantakke Erisalu) mAresakada jODisuva rUpada baLika ottihELuva E oTTannu sErisalu baruttade: (mADalEbEku, hOgalEbAradu); Adare, oppigeyannu tiLisuva sikkalurUpagaLalli idannu baLasalu baruvudilla. I oTTina baLakeyinda kaDDAya innaSTu gaTTiyAguttade embudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(40ka) ivattu nIvu puNege hOgabEku. (40ca) ivattu nIvu puNege hOgalEbEku. (41ka) ivattu nIvu puNege hOgabahudu. (41ca) *ivattu nIvu puNege hOgalEbahudu.
(42ka) jEnutuppavannu kudisabAradu. (42ca) jEnutuppavannu kudisalEbAradu.
idakke badalu, oppigeyannu tiLisuva sikkalurUpagaLalli oppigeyannu keLagina hantakke iLisalu adaralli baruva mAresakada jODisuva rUpada baLika U oTTannu baLasabahudu; Adare, kaDDAyavannu tiLisuva sikkalu rUpagaLalli I rIti U oTTannu baLasi kaDDAyavannu keLagina hantakke iLisalu baruvudilla.
(43ka) avaru hAlu kuDiyabahudu. (43ca) avaru hAlu kuDiyalUbahudu. (44ka) avaru hAlu kuDiyabEku. (44ca) *avaru hAlu kuDiyalU bEku.
(43ca) sollu ADugana oppigeyannu tiLisuvudAdarU, adannu naDesuvudara kuritAgi Atanige (43ka)dalliruvaSTu gaTTiyAda meccuge yilla embudannu gamanisabahudu. idallade, kaDDAyavannu tiLisuva bEku padadondige U oTTannu baLasiruva (44ca) sollu sari yAgilla embudannU gamanisabahudu.
Adare, (44ca) sollu bErondu huruLinalli sariyAda sollAga balludu; adaralli bandiruva U oTTu bErondu esakadondige I esakavannU sErisi hELuvudakkAgi baLakeyAgiraballudu, mattu antaha baLakeyalli adu sariyAda sollAgaballudu:
(45Ta) avaru hAlu kuDiyalU bEku, haNNu tinnalU bEku. (45ta) mane kaTTalU bEku, magaLa maduve mADalU bEku.
idallade, oppige illavE kaDDAyavannu tiLisuvudu mattu adannu allagaLeyuvudu emba eraDu bageya hELikegaLannU oTTige sErisiru vantaha kaDegaLallU U oTTannu mElina eraDu bageya ottAseya sollugaLallU baLasalu baruttade:
(46ka) avaLu hADalU bahudu, hADadiralU bahudu. (46ca) avaLu hOgalU bEku, hOgadiralU bEku endare
hEge?
(6) baLakeya sandarba: kelavomme sollugaLannu baLasiruva sandarba gaLu bEku embudara huruLu tagguvante mADaballuvu, mattu bahudu embudara huruLu heccu gaTTiyAguvanteyU mADaballuvu:
(47ka) ivugaLalli ondannAdarU nIvu tegedukoLLabEku. (47ca) Iga nIvu horage hOgabahudu.
(47ka)dalli bEku padavannu ottAyisalu baLasalAgideyallade kaDDAyavannu tiLisalu baLasilla; mattu, (47ca)dalli bahudu embu dannu baLasideyAdarU, alli kELuganige horage hOgadiruva Ayke yilla.
5.5.5 ottAseya sikkalurUpagaLu mattu arikerUpagaLu
mADu, mADali, mADiri modalAda arikerUpagaLannu baLasiyU kELuganu illavE bErobba vyakti ondu esakavannu naDesuvante (illavE naDesadante) ADuganu mADaballanu, illavE ondu esakavannu naDesuvudakke Atanige tanna oppigeyannu koDaballanu; Adare, antaha esakarUpagaLa baLakegU mEle vivarisidantaha ottAseya niluvannu tiLisuva neravasakapadagaLa baLakegU naDuve kelavu mukyavAda vyatyAsa gaLive:
(1) ondu esakavannu naDesuvalli kELugana illavE bErobba vyaktiya kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisuvudakkAgi arike rUpagaLannu baLasalAguttade; idakke badalu, ondu esakada kuritAgi ADugana niluvEnu embudannu tiLisuvudakkAgi niluvina neravesakapada gaLannu baLasalAguttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu:
(48ka) nIvu oLage hOgi! (48ca) nIvu oLage hOgabEku. (49ka) avaru oLage barali! (49ca) avaru oLage barabahudu.
kELuganu Enu mADabEku embudannu (48ka) sollu nEravAgi tiLisuttade; Adare (48ca) sollu A rIti nEravAgi tiLisuva badalu,
‘kELuganu oLage hOguva’ esakada kuritu ADugana ottAseyide (hAge hOguvudu kaDDAya) embudAgi adannE OreyAgi tiLisuttade. idE rItiyalli, (49ka) sollu ‘avaru oLage baruvu’dakke ADugana oppige yannu nEravAgi tiLisuttade, mattu (49ca) sollu A esakada kuritu ADugana oppigeyannu OreyAgi tiLisuttade.
I kAraNakkAgi, arikeya sollugaLiginta ottAseya sollugaLu
kELuganige kaDime oraTendu anisuttade.
(2) arikerUpagaLannu baLasiruvalli kaDDAya illavE oppige nEra vAgi ADuganindalE baruttade; Adare, neravesakapadavannu baLasiruvalli kaTTale adu bErobbanindalU baraballudu, illavE ondu yindAgiyU baraballudu. hAgAgi, neravesakavannu baLasiruvalli kaDDAya illavE oppige yAradu embudAgi kELalu baruttade; Adare, arikerUpavannu baLasiruvalli antaha kELvige eDeyilla.
I kAraNakkAgi, purAveyannu tiLisuva ante embudannu kaDDAya illavE oppigeyannu tiLisuva niluvina sollugaLa baLika baLasaballevu, Adare, antahadE huruLiruva arikerUpagaLa baLika baLasalArevu:
(50) ellarU horage hOgi! (51ka) ellarU horage hOgabEkante. (51ca) mUvarU oLage barabahudante.
(3) mEle vivarisida hAge, kaDDAyada urubeyannu heccisuva E oTTannu, mattu oppigeya urubeyannu kaDime mADuva U oTTannu neravesakapadagaLondige baLasalu baruttade; Adare, arikerUpagaLondige baLasalu baruvudilla.
(52ka) nALe nIvu baralE bEku. (52ca) nALe nIvu baralU bahudu.
(4) neravesakapadagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeyannu allagaLeyalu baruttade; Adare, arikerUpagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeyannu A rIti allagaLeyalu baruvudilla.
(53ka) nIvu avara manege hOgakUDadu. (53ca) idannu yArU muTTabAradu.
hOgabEDa embudu ondu arikerUpada hAge baLakeyAgu ttadeyEnO nija (5.4.1(1) nODi); Adare, adu hOgadirabEku embantaha esakavannu allagaLeyuva huruLinalli baLakeyAguttade yallade hOgakUDadu embantaha kaDDAyavannu allagaLeyuva huruLinalli baLakeyAguvudilla.
(5) neravesakapadagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeya kuritAgi ADuganu tanna samSayavannu tiLisaballanu; Adare, arikerUpagaLu tiLisuva ottAse illavE oppigeya kuritu ADuganu yAva rItiya samSayavannU ettalAranu.
(54ka) avanu idannu kuDiyabEku; adare, Ata kuDiyuvudilla
vendu nanage gottide.
(54ca) idannu nIvu kuDudubiDi; *Adare nIvu kuDiyuvudilla
vendu nanage gottide.
(55ka) avanu barabahudu, adakke nanna aDDiyilla; Adare, avanu
baruvudantU samSayavE.
5.5.6 arivu mattu ottAsegaLa naDuvina vyatyAsagaLu
mEle vivarisida hAge, bEku mattu bahudu padagaLannu kannaDadalli arivu mattu ottAsegaLemba eraDu bageya niluvugaLannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade; bEreyU halavu nuDigaLalli I huruLina padagaLige intaha ibbageya baLakegaLiruvudannu kANabahudu. ettugegAgi, ingliS nalli musNa mattu mcithi padagaLannu I eraDu huruLugaLallU baLasa lAguttade.
bEku mattu bahudu padagaLige I rIti eraDu bEre bEre huruLugaLiveyendu hELuva badalu, avakke I huruLugaLu baLasuva sandarbadinda baruttave embudAgiyU hELalu baruttade; endare, A eraDu huruLugaLigU samAnavAgiruvantaha huruLannu mAtra avu koDuttiddu, sollannu baLasiruva sandarbadinda, illavE adarondige bandiruva bEre padagaLinda illavE sollugaLinda I vyatyAsa siguttade endU hELabahudu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(56ka) I kAgada nODidare, avaru ivattu sanjeyE illige
talapabEku.
(56ca) I janara kaTTaleyante, illi kattalAguva modalE
UTamADibiDabEku.
(57ka) avaru ivattu anisuttade.
sanjeyE barabahudendu
nanage
(57ca) mUvarU barabahudendu avaru tiLisiddAre.
bEku mattu bahudu padagaLannu mEle (ka) sollugaLalli arivina niluvannu tiLisuvudakkAgi, mattu (ca) sollugaLalli ottAseya niluvannu tiLisuvudakkAgi baLasalAgide embudannu gamanisabahudu; Adare, nijakkU avugaLa naDuve huruLinalliruva I vyatyAsa (56ka-ca) sollugaLalli bandiruva oLasollugaLinda (I kAgada nODidare mattu, I janara kaTTaleyante embavugaLinda), mattu (57ka-ca) sollugaLalli bandiruva horasollugaLinda (nanage anisuttade mattu avaru tiLisiddAre embavugaLinda) mUDibandive embudannu gamanisabahudu.
I rIti oLasollu illavE horasollu illadallU, yAva sandarbadalli bahudu illavE bEku padaviruva sollannu baLasalAgide embudU avakke arivina illavE ottAseya huruLannu koDaballudu. Adare, A rIti sandarbadinda tiLidukoLLalu bAradiruvalli mAtra avu ippuruLige mattu gondalakke eDekoDaballuvu.
bahudu mattu bEku padagaLu I rIti arivu mattu ottAse gaLemba eraDu huruLugaLalli baLakeyAguttiruvudakke a eraDu huruLu gaLa naDuviruva pattugeyU ondu kAraNavendu hELabahudu: ondu esakavannu naDesuvudu kaDDAyavAgideyAdare, adu naDeyuvudu bEhavAguttade; mattu ondu esakavannu naDesuvudakke oppitavide yAdare, adu naDeyuvudu iruhavAguttade embudAgi I pattuge yannu vivarisabahudu.
arivu mattu ottAsegaLannu tiLisuva sollugaLa naDuve kelavu vyatyAsagaLU ive; ivugaLalli mukyavAda mUrannu keLage koDalAgide: (1) ADugana arivannu tiLisuva bEku mattu bahudu padagaLannu ondE varaseya eraDu hantagaLendu tiLiyalu baruttade; Adare ottAse yannu tiLisuva bEku mattu bahudu padagaLannu A rIti ondE varaseya eraDu hantagaLendu tiLiyalu baruvudilla. yAkendare, oppita eSTu jOrAgiddarU kaDDAyavAgalAradu, mattu kaDDAya eSTu nirbala
vAgiddarU oppitavAgalAradu. hAgAgi, avannu eraDu bEre bEre varasege sEridavugaLendu tiLiyabEkAguttade.
(2) bEku mattu bahudu padagaLigiruva arivu mattu ottAse gaLemba eraDu baLakegaLalli ottAseya baLakeyE mukyavAdudu; arivina baLakeyembudu ottAseya baLakeyinda beLedubandiruvantahadu.
(3) bEku padavannu baLasiruvalli sAmAnyavAgi ottAseya huruLE modalu kaNNige bILuttade, mattu bahudu padavannu baLasiruvalli arivina huruLE modalu kANisuttade. ettugegAgi, keLagina eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:
(58ka) pustaka nALe sigabEku. (58ca) pustaka nALe sigabahudu.
bEku mattu bahudu padagaLa naDuviruva I vyatyAsavannu gamanisidevAdare, avugaLalli bEku embudakke ottAseya baLake mukya mattu bahudu embudakke arivina baLake mukya endu hELabahudu.
5.5.7 mADugana aLavu
ondu esakavannu naDesuvalli tanage illavE innobba vyaktige entaha aLavide embudannU ADuganu tiLisaballanu; idakkAgi bal, Ar, mattu ol emba mUru neravesakapadagaLannu baLasalAguttade; idallade, bahudu mattu bEku padagaLannU I huruLinalli baLasalu baruttade.
ivugaLalli Ar mattu ol embavu allagaLeyuva rUpadalli mAtra baLakeyAguttave, mattu bal embudu allagaLeyuva rUpadalli baLakeyAguvudilla. bal mattu Ar embavu aLavannu tiLisuttave, mattu ol embudu bayakeyannu tiLisuttade:
(59ka) avanu kAru biDaballa. (59ca) nAnu I bAgilannu tereyalAre. (59Ta) avaru namma manege baralollaru.
bEku pada mukyavAgi ADugana ottAseyannu tiLisalu baLake yAguttadeyAdarU, kelavomme ADugana bayakeyannu, illavE Atana
mEliruva sandarbada ottaDavannu tiLisalu baLakeyAguttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(60ka) nAnu ivattu puNege hOgabEku. (60ca) nanage ivattu puNege hOgabEku.
(60ka) sollu ADugana bayakeyannu tiLisuttade, mattu (60ca) sollu Atana mEliruva sandarbada ottaDavannu tiLisuttade; I vyatyAsa vannu nAnu mattu nanage emba eraDu pattugerUpagaLa baLakeyinda illi tOrisikoDalAgide.
bayakeyannu tiLisuva sollinondige iru padada ide mattu ittu rUpagaLannu baLasi, bayake IginadO illave hindinadO embudannu tiLisalu baruttade:
(61ka) avaLige hADabEkendide. (61ca) avaLige hADabEkendittu.
nijakkU sollugaLa halavu baLakegaLalli aLavu mattu arivugaLa naDuvina vyatyAsavannu sariyAgi kANalu baruvudilla. idallade, heccineDe gaLallU aLavannu tiLisuvalli ADugana arivU sErikonDiruttade; ettugegAgi, obba vyakti Enu mADaballa, illavE ondu vastuvininda Enu mADaballevu embantaha aLavina niluvannu tiLisuvalli adara kuritAgi ADugana arivannU tiLisalAguttade.
keLage koTTiruva sollugaLalli bEku mattu balludu padagaLu
mukyavAgi aLavannu tiLisalu baLakeyAgiveyendu hELabahudu:
(62ka) avanige yAvAgalU innobbara viSayadalli mUgu
tUrisuttirabEku.
(62ca) kelasa hOda kAraNa, AtanIga tumbA kaSTapaDabEku. (62Ta) I giDa Aru tingaLalli haNNu koDaballudu.
mADalu baruttade emballi baru padavannU aLavannu tiLisalu baLasalAgide; Adare illi aLavu obba mADuganadAgirade, sandarba ddAgideyendu tOruttade.
5.5.8 hottina pattuge mattu ADugana niluvu
(1) ADugana niluvu mattu mumbottu embavugaLa naDuve hattirada sambandavide; hAgAgi, ADugana niluvannu tiLisuva heccina nuDitagaLU tiruLesakapadada mAresakada, endare bErondu esakada baLika naDeyuva esakavannu tiLisuva, jODisuva rUpadondige baLakeyAguttave:
mADabahudu
mADabEku mADatakkaddu mADabAradu
mADakUDadu
mADalAgadu mADalAre mADalolle mADaballe
mEle koTTiruva rUpagaLallella mADalu emba mAresakada
jODisuva rUpa baLakeyAgiruvudannu kANabahudu.
ADugana niluvu himbottinadu endu tiLisabEkAgiruvalliyU tiruLesakapadada modalesakada jODisuva rUpakke iru padada mAresakada jODisuva rUpavannu sErisida baLikavE niluvannu tiLisuva nuDitagaLannu baLasalAguttade:
mADirabahudu
mADirabEku mADirabAradu
mADirakUDadu
mADiralAra mADiraballa mADiralolla mADiratakkaddu
ADugana niluvu allagaLeda esakakke sambandisidudu embudAgi tiLisabEkAgiruvalliyU I nuDitagaLannu tiruLesakapadada allagaLeyuva jODisuva rUpakke iru padada mAresakada jODisuva rUpavannu sErisida baLikavE baLasalAguttade; allagaLeyuva jODisuva rUpa hottina vyatyAsavannu tOrisadiruvudu idakke kAraNavirabahudu:
mADadirabEku
mADadirabahudu mADadiratakkaddu
mADadiralAgadu
mADadiralAre mADadiralolle mADadiraballe mADadirabAradu
(2) ottAse mattu hottina pattuge: ADugana ottAseyannu tiLisuva sollugaLella solluhottina baLika naDeyuvantaha esakagaLannu mAtra tiLisaballuvu; solluhottina modalu naDediruvantaha esakagaLu kaDDAyavAgidduvu illavE oppitavAgidduvu embudannu intaha neravesakapadagaLa mUlaka tiLisalu baruvudilla.
hOgu, hOgiri, hOgabEDi, hOgali modalAda esaka padagaLa arikerUpagaLigU himbottina rUpagaLilla embudannu illi gamanisabahudu.
Adare, ondu kaTTale illavE kaTTupADannu tiLisuva sollugaLalli solluhottina hindidda kaDDAya illavE oppigeyannU tiLisalu baruttade; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(63ka) I klabbige sErabayasuvavaru maduveyAgirabEku. (63ca) oLage hOguva modalu mEluDupu tegedirabEku. (63Ta) arji koDuvavaru parIkSeyalli pAsAgadirabahudu. (63ta) nALe baruvAga EnannU tindirabAradu.
bEku mattu bahudu emba I eraDu padagaLa baLikavU himbottina pattugeyannu tiLisuva ittu padavannu baLasalu baruttade, mattu hAge baLasidAga, adu solluhottiginta modalu naDeya bEkAgidda illavE naDeyabahudAgidda esakavannu tiLisuttade; Adare, ‘antaha esaka naDediralilla’ emba allagaLeyuva huruLU I sollu gaLigide:
(64ka) avaru maneyallE irabEkittu. (64ca) I koDegaLannu horage irisabahudittu. (64Ta) I kelasavannu modalE mADirabahudittu. (64ta) nAvu I guDDakke hattadirabEkittu.
‘avaru maneyallE irabEku’ embudu ondu ottAseya (kaDDAyada) sangatiyannu tiLisuttade; adara baLika ittu padavannu sErisidAga, ‘antaha kaDDAya ittu, Adare adu naDediralilla’ emba huruLu doreyuttade. uLida sollugaLigU intahavE himbottina huruLu mattu allagaLeyuva huruLugaLive embudannu gamanisa bahudu.
(64ta)dalli hattu esakapadada allagaLeyuva hattade rUpavannu baLasiruva kAraNa, adakke naDeyabAradidda esaka naDedide (‘guDDakke hattiddEve’) emba huruLide.
hinde baLakeyallidda, mattu Iga baLakeyallillada kaTTale illavE kaTTupADugaLannU ittu padada baLakeya mUlaka tiLisalu baruttade; intaha sandarbagaLalli I kaTTalegaLu hindinavu, indinavalla emba allagaLeyuva huruLideyendu hELabahudu:
(65ka) hindina kAladalli mudukaru mAtra I pArkige bara
bahudittu.
(65ca) hattu varSagaLa hinde kuDiyuva nIru taralu nAvu ondu
kilOmITar naDeyabEkittu.
bEku mattu bahudu emba I eraDu neravesakapadagaLa baLika I rIti ittu embudannu baLasuva modalu, Agi embudannu sErisiyU hELalu baruttade; Adare, I iTTaLadalli Agi pada entaha heccina huruLannu koDuttade embudu spaSTavAgilla:
(66ka) avaru maneyallE irabEkAgittu. (66ca) A koDegaLannu horage irisabahudAgittu. (66Ta) I kelasavannu modalE mADirabahudAgittu. (66ta) nAvu I guDDakke hattadirabEkAgittu.
5.5.9 ADugana niluvu mattu allagaLeta
ADugana niluvannu tiLisuva sollugaLalli sAmAnyavAgi eraDu anga gaLiruttave: ondu hELikeyannu koDuva anga, mattu innondu A hELikeya kuritAgi ADugana niluvannu tiLisuva anga. ettugegAgi, avaLu maduvege hOgabahudu emba sollinalli ‘avaLu maduvege hOguvudara’ kuritAgi ondu hELikeyide, mattu A hELikeya kuritAgi ADugana niluvu entahadu (adu ondu iruha mAtra, bEha valla) embudannu tiLisuva innondu angavU ide.
hAgAgi, intaha sollugaLalli allagaLetavannu eraDu kaDegaLalli irisalu baruttade: adaralliruva hELikeyannu allagaLeyabahudu,
illavE A hELikeya kuritAgi ADuganigiruva niluvannu allagaLeya bahudu. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(67ka) I pustakavannu avanu Odirabahudu. (67ca) I pustakavannu avanu Odadirabahudu. (67Ta) I pustakavannu avanu OdiralAra. (67ta) I pustakavannu avanu OdadiralAra.
(67ka)dalli ‘avanu OdiddAne’ emba hELike, mattu A hELike ‘nija virabahudu’ emba ADugana niluvu embudAgi eraDu angaga Liruvudannu kANabahudu; I angagaLalli modalaneyadannu, endare hELikeyannu (67ca)dalli allagaLeyalAgide; (67Ta)dalli eraDaneya angavannu, endare A hELikeya kuritAgi ADuganigiruva niluvannu allagaLeyalAgide; mattu (67ta)dalli iveraDannU allagaLeyalAgide.
(67Ta-ta)gaLalli bahudu embudannu allagaLeyuvudakkAgi Ar emba bEreyE ondu neravesakapadavannu baLasalAgide embudannu gamanisabahudu.
illi innondu viSayavannU gamanisabEkAgide: kannaDadalli Odada, hELada, mADada embantaha esakapadada allagaLeyuva naDurUpagaLu hottina vyatyAsagaLannu tOrisuvudilla; hAgAgi, mEle koTTiruva (67ca) mattu (67Ta) sollugaLu, (67ka) mattu (67Ta) sollugaLa hAge, avu tiLisuva esaka solluhottina modalu naDedudu (OdiddAne) embudannu spaSTavAgi tiLisuvudilla.
hAgAgi, (67ca) sollu solluhottina modalu naDeda esakavannu mAtravallade, adara baLika naDeyuva esakavannU allagaLeyaballudu. idE rItiyalli, (67Ta) sollige, adaralli baruva eraDu allagaLeta gaLu ondannondu hoDeduhAkuva kAraNa, ‘I pustakavannu Ata OdiruttAne’ emba himbottina huruLAgali, illavE ‘I pustakavannu Ata OduttAne’ emba mumbottina huruLAgali baraballudu.
allagaLetavU ondu bageyalli ADugana niluvannE tiLisuttade embudAgi hELabahudu; yAkendare, ‘ondu esaka naDedilla’ illavE ‘naDeyuvudilla’ endu hELuvAga, ADuganu adara iruvikeya kuritu tanna tiLivannu illavE tIrmAnavannu tiLisuttiruttAne.
kannaDadalli esakagaLu himbottinalli naDeyadiruvudannu tiLisalu, mADalilla, hOgalilla, bareyalilla embantaha baLakegaLalli kANisuva hAge, mAresakada jODisuva rUpadondige illa emba neravesaka padavannu baLasalAguttade, mattu ivugaLa iTTaLa ADugana niluvannu tiLisuva mADabahudu, mADabEku embavugaLa iTTaLada hAgeyE ide embudannu gamanisabahudu.
Adare, mumbottinalli naDeyadantaha esakavannu tiLisalu kannaDadalli idakkinta tIra bErAgiruva iTTaLavannu baLasalAguttade; mADuvu dilla, hOguvudilla embavugaLalli kANisuva hAge, illi illa pada vannu esakapadada mumbottina hesarurUpadondige baLasalAguttade.
idallade, ADugana niluvannu tiLisuva sollugaLalli bandiruva hELikeyannu allagaLeyalu avugaLa esakapadada allagaLeyuva naDu rUpavannu baLasalAguttiddu (mADadirabahudu, hELadirabEku), illiyU ADugana niluvannu tiLisuvalli baLakeyAguva iTTaLakkinta bErAgiruva iTTaLavannu baLasalAguttade.
kannaDadalli baLakeyAguva arivu, ottAse mattu aLavugaLemba mUru bageya niluvugaLannu mattu avugaLondige baruva hELike gaLannu yAva rItiyallella allagaLeyalAguttade embudannu keLage vivarisalAgide:
(1) arivina allagaLeta arivina niluvannu tiLisuva sollugaLu iruhavannu tiLisuttiveyAdare, avugaLalli hELikeyannAgali illavE iruhavannAgali allagaLeyalu baruttade; idallade, ondE sollinalli averaDannU allagaLeyalU baruttade. idakke ondu ettugeyannu mEleyE koDalAgide. keLage koTTiruva sollugaLU idakke ettugeyAgaballuvu:
(68ka) avaru maneyallirabahudu. (68ca) avaru maneyalli illadirabahudu. (68Ta) avaru maneyalli iralAraru. (68ta) avaru maneyalli illadiralAraru.
(68ka)dalli ‘avaru maneyalliddAre’ emba hELike, mattu adara kuritAgi ‘A hELike nijavirabahudu’ emba ADugana (iruhada) niluvu
embudAgi eraDu angagaLive; ivugaLalli modalinadannu (68ca)dalli, eraDaneyadannu (68Ta)dalli, mattu eraDannU (68ta)dalli allagaLeya lAgide.
Adare, bEhavannu tiLisuva sollugaLalli baruva hELikeyannu I rIti allagaLeyalu baruvudilla. idakke kAraNavEnendare, ‘ondu hELike nijavirabEku’ embudAgi tiLisalu EnAdarU ondu niScitavAda purAve bEkAguttade; I purAve iddalli, keLage (69ka)dalli kANisida hAge, ADuganige bEhada kuritAgi tanna niluvannu (adannu allagaLeyade) tiLisalu baruttade; Adare, adu illadiruvalli Atanige A rIti hELike yannu allagaLeyuva bEhada niluvannu tiLisalu baruvudilla.
(69ka) kiTiki muccideyAda kAraNa, Ata horage hOgirabEku. (69ca) ?kiTiki teredideyAda kAraNa, Ata horage hOgadirabEku.
(69ca) sollige arivina huruLilla, ottAseya huruLu mAtra ide
embudannu gamanisabahudu.
bEhavannu tiLisuva sollugaLalli bEhavannU iruhada hAge nEravAgi allagaLeyalu baruvudilla. idakkAgi, keLage (70ka)dalli kANisida hAge, bEku padada baLika Agilla embudannu baLasa bEkAguttade, illavE, (70ca)dalli kANisida hAge, adakkU heccu sikkalAgiruva sollannu baLasabEkAguttade:
(70ka) kiTiki terediddarU Ata maneyallirabEkAgilla. (70ca) kiTiki terediddarU Ata maneyallirabEkendEnU illa.
(2) ottAseya allagaLeta kaDDAya mattu oppige embudAgi eraDu bageya ottAseya niluvu gaLiddu, ivugaLa allagaLetagaLa naDuve kelavu vyatyAsagaLive. I eraDu bageya niluvugaLa allagaLetagaLannu keLage bEre bErAgi vivarisalAgide:
(1) kaDDAyada niluvannu tiLisuva ottAseya sollugaLalli niluva nnAgali illavE hELikeyannAgali allagaLeyalu baruttade, mattu ondE sollinalli averaDannU allagaLeyalU baruttade; idannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:
(71ka) Ita horage hOgabEku. (71ca) Ita horage hOgabEkAgilla. (71Ta) Ita horage hOgadirabEku. (71ta) Ita horage hOgadirabEkAgilla.
(71ka)dalli bandiruva niluvannu (71ca)dalli, hELikeyannu (71Ta) dalli, mattu niluvu mattu hELikegaLeraDannU (71Ta)dalli allagaLeya lAgide embudannu gamanisabahudu.
ivugaLalli (71ca) sollina huruLu ‘Ita horage hOgadira bahudu’ emba sollina huruLige samanAgide; endare, bEku padavannu allagaLeyuvudu mattu bahudu padadondige bandiruva hELikeyannu allagaLeyuvudu - iveraDu huruLina maTTige samanAgive; idu keLage (4)ralli tiLisiruvantaha Araygara (tArkikara) kaTTalege (allagaLeda hELikeya kaDDAyavannu tiLisuvudU (allagaLeyada) hELikeya kuritAgi allagaLeda oppigeyannu tiLisuvudU ondE embudakke) hondikonDide embudannu gamanisabahudu.
ADugana kaDDAyavannu tiLisuva takkaddu embudannu illa padada mUlaka allagaLeyalu baruvudilla; adakke badalu alla padavannu baLasa bEkAguttade; takkaddu embudu tagu esakapadada hesarurUpa vAgiruvudE idakke kAraNa. idallade, I padadondige baruva hELike yannU nEravAgi allagaLeyalu baruttade:
(72ka) avaru horage hOgatakkaddalla. (72ca) avaru horage hOgadiratakkaddu.
Adare, I eraDu bageya allagaLetagaLigU huruLu ondE
embudannu gamanisabahudu.
(2) oppigeya sollinallU oppigeyannAgali illavE hELike yannAgali allagaLeyalu baruttade, mattu ondE sollinalli oppige mattu hELikegaLeraDannU allagaLeyalu baruttade.
(73ka) avaru illige barabahudu. (73ca) avaru illige barakUDadu. (73Ta) avaru illige baradirabahudu. (73ta) avaru illige baradirakUDadu.
(73ka)dalli bandiruva niluvannu
(73ca)dalli, hELikeyannu (73Ta)dalli, mattu eraDannU (73ta)dalli allagaLeyalAgide. ivu gaLalli (73ca) sollina huruLu avaru illige bAradirabEku emba sollina huruLige samanAgide; endare, bahudu padada allagaLeta bEku padada hELikeya allagaLetakke samanAgide. idu keLage (4)ralli koTTiruva Araygara kaTTalege hondikeyAguttadendu hELabahudu.
kannaDadalli oppigeyannu tiLisuva bahudu padakke bAradu mattu kUDadu embudAgi eraDu bageya allagaLetada rUpagaLive; sAmAnya vAgi, ivugaLalli kUDadu embudara mUlaka ADuganinda baruva oppigeya allagaLetavannu tiLisalAguttade, mattu bAradu embudarinda kaTTale, mUDibaruva oppigeya allagaLetavannu tiLisalAguttade:
modalAdavugaLinda
kaTTupADu,
nalnaDate
(74ka) illi hogebatti sEdakUDadu. (74ca) illi hogebatti sEdabAradu. (75ka) nIvu illi mAtanADakUDadu. (75ca) nIvu illi mAtanADabAradu; mAtanADidare avarige
tondareyAguttade.
Adare, kUDadu mattu bAradu padagaLa naDuvina I vyatyAsa
avugaLa ellA baLakegaLallU kANadirabahudu.
(3) aLavina allagaLeta aLavannu tiLisuva padagaLalli Are embudu balle embudara allagaLeta vannu, mattu olle embudu bEku embudara allagaLetavannu koDu ttade endu hELabahudu:
(76ka) nAnu I bAgilannu tereyaballe. (76ca) nAnu I bAgilannu tereyalAre. (77ka) nAnu ivattu haLLige hOgabEku. (77ca) nAnu ivattu haLLige hOgalolle.
balle mattu Are embavugaLa naDuvina sambanda bEku mattu olle
embavugaLa naDuvina sambandakkinta heccu hattiraddendu tOruttade.
illiyU esakavannu, aLavina hELikeyannu illavE averaDannU
tAguvante allagaLetavannu baLasalu baruttade:
(78ka) avanu I guDDavannu hattaballa. (78ca) avanu I guDDavannu hattadiraballa. (78Ta) avanu I guDDavannu hattalAra. (78ta) avanu I guDDavannu hattadiralAra.
(79ka) nAnu I kelasavannu ivattE mADabEku. (79ca) nAnu I kelasavannu ivattu mADadirabEku. (79Ta) nAnu I kelasavannu ivattu mADalolle. (79ta) nAnu I kelasavannu ivattu mADadiralolle.
(4) Araygara kaTTale hELikeya allagaLetakkU niluvina allagaLetakkU naDuve tirugumurugu sambanda (mArpattuge) ide embudAgi Araygaru (tArkikaru) hELu ttAre; kannaDadalli ADugana ottAseyannu tiLisuva sollugaLu I Araygara kaTTalege hondikoLLuvante kANisuttade; Adare, arivina sollugaLu A rIti hondikoLLuvudilla.
ottAseya niluvannu tiLisuva sollugaLu I kaTTalege hondi
koLLuvudannu keLage koTTiruva ettugeyalli kANabahudu:
- nIvu manege hOgabahudu = nIvu manege hOgadirabEkAgilla
- nIvu manege hOgabAradu = nIvu manege hOgadirabEku
- nIvu manege hOgabEku = nIvu manege hOgadirabAradu
- nIvu manege hOgabEkAgilla = nIvu manege hOgadirabahudu
mElina sollugaLalli, keLage koTTiruvantaha huruLina sarikatanagaLu
kANisuttave:
- hELike + bahudu
- hELike + allagaLeda bahudu = allagaLeda hELike + bEku
-
hELike + bEku
- hELike + allagaLeda bahudu =
allagaLeda hELike + allagaLeda bahudu allagaLeda hELike + bahudu
allagaLeda hELike + allagaLeda bEku
=
Adare, arivina niluvannu tiLisuva kannaDada sollugaLu I Araygara kaTTaleyannu baLasikoLLuva hAge kANisuvudilla; idannu keLage koTTiruva ettugeyalli kANabahudu:
- avaru manege hOgabahudu ≠ avaru manege hOgadirabEkAgilla ≠ avaru manege hOgadirabEku
- avaru manege hOgalAraru
= avaru manege hOgadiralAraru - avaru manege hOgirabEku
- avaru manege hOgirabEkAgilla = avaru manege hOgadirabahudu
illi tondareyEnendare, avaru manege hOgadirabEku mattu avaru manege hOgadirabEkAgilla emba eraDu sollugaLu arivina niluvannu tiLisalAravu; avu ottAseya niluvannu mAtra tiLisaballuvu. hAgAgi, A eraDu bageya sollugaLa maTTige Araygara kaTTalege arivina niluvannu tiLisuva sollugaLu hondikoLLuvudilla.
idallade, mEle tiLisida hAge, hOgade embudakke solluhottina modalu naDeyadidda esakavannu mAtravallade, adara baLika naDeya diruva esakavannu tiLisuva huruLU ide. hAgAgi, I eraDanE huruLina maTTige mEle (3) mattu (4)ralli koTTa sarikatana (=) sariyalla.
illi nAvu gamanisabEkAgiruva viSayavEnendare, sollarimegaLige avugaLadE Ada kaTTalegaLiruttave, mattu I kaTTalegaLu nuDiyinda nuDige bErAgiruttave; avakkU Araygara kaTTalegaLigU naDuve hondike yAgadiruvudE heccu. hAgAgi, ondondu nuDiya sollarimeyallU hELike mattu niluvugaLannu yAva rItiyallella allagaLeyalAguttade embudannu, avugaLalli baLakeyAguva sollugaLannu pariSIlisuva mUlaka, bEre bErAgi kanDukoLLabEkAguttade.
(5) illa padada baLake huruLina maTTige, illa padavannu iru padada allagaLeyuva rUpa vendu tiLiyaballevAdarU, averaDara naDuve baLakeyalli halavu vyatyAsagaLive; mEle tiLisida hAge, iru padakke oTTu 32 konerUpa gaLu mattu 10 naDurUpagaLive, Adare, illa padakke ondE ondu konerUpa (illa), mattu nAlku naDurUpagaLive (illada, illade, illadudu, illadike).
iru pada nAlku bageya jODisuva rUpagaLa baLikavU neravesaka padavAgi baLakeyAgaballudu, Adare, illa pada mAresakada illavE modalesakada jODisuva rUpadondige mAtra baLakeyAgaballudu (hOgalilla, hOgilla); esakapadada hesarurUpada baLikavU adu baLakeyAgaballudAdarU (hOguvudilla), idu adara neravesakada baLakeyalla.
illa padada konerUpakkiruva neravesakada baLakeyannu keLagina sollu
gaLalli kANabahudu:
(80ka) I giDakke nIru hAkalilla. (80ca) avaru ivattu baralilla. ?(80Ta) Ake maysUrige hOgilla. (80ta) nAvu Atanannu mAtanADisilla.
(80ka-ca) sollugaLalli idannu hAkalu mattu baralu emba mAresakada jODisuva rUpadondige baLasalAgide, mattu (80Ta-ta) sollugaLalli hOgi mattu mAtanADisi emba modalesakada jODisuva rUpadondige baLasalAgide. I eraDu baLakegaLalli modalaneyadu hinde naDeyadidda esakavondannu tiLisuvudAdare, eraDaneyadu hinde naDeyadidda, mattu mAtanADuva hottige sambandisiruva esakavondannu tiLisuttade.
bEre kelavu baLakegaLalli I vyatyAsa heccu spaSTavAgi kANisi koLLuttade; ettugegAgi, bEkAgalilla mattu bEkAgilla embavugaLannu hOlisi modalaneyadakke bariya himbottina huruLide (ninne bEkAgalilla); Adare, eraDaneyadakke A huruLu mAtravallade, Ipottina huruLU ide (Iga bEkAgilla).
nODabahudu: avugaLalli
5.5.10 ondakkinta heccu neravesakapadagaLa baLake
tiruLesakapadadondige ondakkinta heccu neravesakapadagaLannU baLasalu baruttade; ettugegAgi, hOgadiddirabahudAgittu embudaralli hOgu tiruLesakapadada allagaLeyuva jODisuva rUpavAda hOgade embudara baLika, iddu, iralu, bahudu, Agi, mattu ittu emba aydu neravesakapadarUpagaLa baLakeyAgide. I rIti yAva neravesakapadagaLu elli baLakeyAgaballuvu, mattu entaha OraNadalli
avu baLakeyAgaballuvu embudara kuritu kelavu kaTTuniTTAda kaTTale gaLive.
(1) intaha iTTaLagaLalli ADugana niluvannu tiLisuva bEku, bEDa, bahudu, bAradu, kUDadu, takkaddu, bal, Ar, mattu ol emba ombattu neravesakapadagaLu omme mAtra baraballuvu; Adare, Agu embudannu baLasidalli, adara baLika bal mattu bahudu embavu eraDaneya bArigU baraballuvu (mADabEkAgaballudu, bEkAga bahudu).
(2) I ombattu niluvina neravesakapadagaLondige iru, Agu mattu illa emba mUru neravesakapadagaLannu baLasalu baruttade (Odira bahudu; OdabAradAgide; OdabEkilla); Adare, ivugaLalli iru embudu mAtra avugaLa modalU baraballudu, baLikavU baraballudu (OdirabAradu; OdabAradittu); uLida eraDu (Agu mattu illa emba) neravesakapadagaLu avugaLa baLika mAtra baraballuvu.
(3) Agu embudu intaha iTTaLagaLalli Agi emba modalesakada jODisuva rUpadalli mAtra baruttade; adara baLika iru padada ittu illavE ide rUpa, mattu allagaLeyuva illa emba pada - ivugaLallondu baruttiruttade (mADabEkAgittu, mADabEkAgide, mADabEkAgilla).
idallade, niluvina neravesakapadagaLalli bahudu, bAradu, kUDadu, takkaddu, bEku mattu bEDa emba Aru padagaLa baLika mAtra Agi embudu baraballudu, mattu intaha baLakeyalli I neravesakapadagaLige tiLivina huruLu siguttadallade arikeya huruLu siguvudilla; uLida niluvina neravesakapadagaLa baLika Agi embudu baruvudilla.
bEku illavE bEDa padada baLika Agu padada nAlku jODisuva rUpagaLannU baLasalu baruttade: (mADabEkAgabahudu, mADa bEkAgadirabahudu, mADabEkAgirabahudu, mADabEkAguttira bahudu, mADabEkAguttide, mADabEkAgalide, mADabEDa vAgittu).
(4) iru embudu intaha iTTaLadalli oTTige eraDu bAri iddira emba rUpadalli baraballudu (Oduttiddirabahudu, Odaliddirabahudu, Odiddirabahudu); Adare, idara baLika bahudu illavE bEku embudu arivina huruLinalli baLakeyAgiruttade (OduttiddirabEku).
(5) niluvina neravesakapadagaLa baLika nEravAgi iru padavannu adara ittu rUpadalli mAtra baLasaballevu (OdabEkittu); Adare, avugaLa baLika Agi padavannu baLasidevAdalli, iru padada ide mattu ittu emba eraDu rUpagaLannU baLasalu baruttade (OdabEkAgittu, Oda bEkAgide).
ondakkinta heccu neravesakapadagaLannu baLasiruvudakke kelavu ettuge
gaLannu keLage koDalAgide:
(1) eraDu neravesakapadagaLa baLake:
OdirabEku
OdirabAradu
OdirakUDadu
Odirabahudu Oduttirabahudu OduttirabAradu Oduttiratakkaddu Oduttiralilla OdalirabAradu OdalirabEku Odalirabahudu OdadirabAradu OdadirabEku Odadirabahudu Odabahudittu OdabEDavittu OdabEkilla OdabEkAguttade OdabEkAyitu OduttiralAra OdadirabEDa Oduttiraballa OdadiralAra Oduttiralolla
Odaliralilla Odadiralilla OdabEkittu Oduttiralolla
OduttirabEku OduttiralAra
(2) mUru neravesakapadagaLa baLake: Odirabahudittu OduttirabEkittu OdadirabAradittu OdabEkAgittu OdabEDavAgittu OdabahudAgide OdabahudAgittu OdabEkAgilla Odaliddirabahudu OduttiddirabEku Odaliddirabahudu OdabEkAgide OdabEkAgaballudu Odadirabahudittu OdabEDavAgaballudu
(3) nAlku neravesakapadagaLa baLake: OduttirabEkAgide
Odadiddirabahudittu
OdadirabEkAgide OdadirabEkAgaballudu OdabEkAgiralilla
(4) aydu neravesakapadagaLa baLake: OdadiddirabahudAgittu OduttiddirabEkAgittu
Oduttiddirabahudittu OdadirabAradAgide OduttirabEkAgilla OduttirabEkAgaballudu
OduttiddirabahudAgittu OduttiddirabEDavAgittu
5.6 esakada aLavi
esakarUpagaLa mUlaka esakagaLa aLaviyannU tiLisalu baruttade; idaralli mukyavAgi (1) esakada oLa iTTaLadalli kANisuva aLaviyannu
tiLisuvudu, mattu (2) iDI esakada aLaviyannu tiLisuvudu embu dAgi eraDu bagegaLiruttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(1ka) avanu A kallannu ettida. (1ca) avanu A kallannu ettibiTTa. (2ka) avaru sanje Aru ganTege baruttAre. (2ca) avaru dinAlU sanje Aru ganTege baruttAre.
(1ka) solligU (1ca) solligU naDuve avu tiLisuva esakada aLaviyalli vyatyAsavide; yAkendare, (1ca) sollinalli bandiruva etti biTTa embudu (1ka) sollinalli bandiruva ettida embudu tiLisuva esakakkinta heccu urubeya esakavannu tiLisuttade.
(2ka) mattu (2ca) sollugaLa naDuveyU avu tiLisuva esakagaLa aLaviyalli vyatyAsavide; Adare, I vyatyAsa bEre bageyadu: (1ka) sollu mumbottinalli omme naDeyaliruva esakavannu tiLisuttade, mattu (2ca) sollu halavu bAri naDeyuva ‘baLake’ya esakavannu tiLisuttade.
I vyatyAsavannu esakada iTTaLadalli kANisuva aLavi (iTTaLada aLavi) (1ca), mattu iDI esakada aLavi (2ca) embudAgi bErpaDisi hELabahudu.
5.6.1 iTTaLada aLavi
esakada iTTaLadalli kANisikoLLuva aLaviyannu tiLisalu mukyavAgi hantagaLannu tiLisuva paricepadagaLannu baLasalu baruttade:
lOTa arevASi tumbide.
(3ka) (3ca) bAgilu pUrA teredide. (3Ta) avanu tumbA OdiddAne.
Adare, ellA esakapadagaLannU I rIti hantagaLannu tiLisuva padagaLondige baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, huTTu, nillu,
horaDu modalAda esakapadagaLondige hantagaLannu tiLisuva pada gaLannu baLasalu baruvudilla:
*adu tumbA huTTide.
(4ka) (4ca) *avanu tumbA nintiddAne. (4Ta) *avaru tumbA horaTiddAre.
(2) pUrA, arevASi embantaha aLaviya padagaLannu ondu badi mucciruva hantagaLa kuritAgi mAtra baLasalu baruttade; ettugegAgi, pUrti muccida bAgilu ennabahudu; Adare, *pUrti kuNida huDuga ennalu baruvudilla.
5.6.2 esakada aLavi
iDI esakada aLaviyannu tiLisuvudakkAgiyU kelavu holabugaLannu baLasalAguttade. ivugaLannu mukyavAgi nAlku bageyavugaLendu gumpisa bahudu:
(1) baLakeya esaka: ondu esakavannu naDesuva baLakeyide, illavE ittu embudannu tiLisuvudu; (2) matte mADida esaka: omme mADida esakavannu innomme mADuvudu; (3) tirutirugi naDesida esaka: ondu esakavannu halavu bAri naDesuvudu; mattu (4) hancikeya esaka: ondE esakavannu halavu pAngugaLu naDesuvudu.
I nAlku bageya holabugaLu kannaDadalli hEge kANisikoLLuttave
embudannu keLage vivarisalAgide:
5.6.3 baLakeya esaka
kannaDadalli mumbottina suLurUpagaLige mumbottina esakagaLannu tiLisuva huruLu mAtravallade, baLakeya esakavannu tiLisuva huruLU ide embudannu mEle (5.2.2)ralli nODiruvevu. ettugegAgi, keLage koTTiruva (5)nE sollannu gamanisabahudu:
(5) avanu sAlege bassinalli hOguttAne. (5ka) avanu ivattu sAlege bassinalli hOguttAne.
(5ca) avanu sAlege dinAlU bassinalli hOguttAne.
(5)nE sollige eraDu huruLugaLive: ‘avanu ivattu ondu divasa sAlege bassinalli hOguttAne’ emba mumbottina huruLondu; mattu ‘avanu dinAlU sAlege bassinalli hOguttAne’ emba baLakeya huruLu innondu.
(5)nE sollige I eraDu huruLugaLive embudannu adaralli I huruLugaLalli ondakke mAtra eDekoDuva paricekantegaLannu baLasuva mUlaka tOrisikoDabahudu: ettugegAgi, ivattu embudannu baLasiruva (5ka) sollige mumbottina huruLu mAtra ide, mattu dinAlU embudannu baLasiruva (5ca) sollige baLakeya huruLu mAtra ide. endare, I paricekantegaLannu baLasidAga, (5)nE sollina ippuruLu illavAguttade.
mumbottina suLusollige sAmAnyavAgi solluhottina baLika naDeyuva esakavannu tiLisuva huruLiruttade; Adare, kelavu sandarba gaLalli adakke, mEle vivarisida hAge, baLakeya huruLU baraballudu. I huruLinalli bandiruva sollu solluhottinallEnE baLakeyalliruva endare, Ipottina esakavannu tiLisuttade.
(1) nijakkU I huruLu bandiruvalli adu esakada hottannE tiLisuvudillavendU hELaballevu; yAkendare, adu tiLisuva esaka solluhottina modalU naDediraballudu, mattu solluhottina baLikavU naDeyuttirabahudu.
idallade, adu Ipottinalli (illavE mumbottinalli) naDeya diralU sAdyavide; yAkendare, baLakeya esakakke horapaDikegaLU ira balluvu. idannu keLagina sollinalli kANabahudu:
(6) I angaDiya bAgilu dinAlU enTu ganTege tereyu ttade; Adare, ivattu SeTTaru bombAyige hOgiruva kAraNa, tereyuvudilla.
(2) innondu rItiyalli nODuvudAdare, baLakeya huruLannu tiLisiruvalli ondu esaka halavu bAri (dinAlU) naDeyuttiruttade embudAgi tiLisalAguttideyAda kAraNa, adu esakagaLigiruva hottina
iTTaLavannu tiLisuttade embudAgiyU hELaballevu, mattu idannu keLage koTTiruva viSaya bembalisuttade:
(3) himbottinalli naDeyuva, mattu Ipottinalli naDeyadiruva baLakeya esakagaLannu tiLisalu kannaDadalli esakapadagaLa oDanesakada jODisuva rUpakke iru neravesakapadada himbottina suLurUpagaLannu sErisiruva sikkalu rUpagaLannu baLasalAguttade:
(7ka) avanu kaLeda varSa kelasakke bassinalli hOguttidda. (7ca) Ake nannannu kanDAgalella ODuttiddaLu. (7Ta) Ata dinAlU nannannu kANalu baruttidda. (7ta) hindina kAladalli bassugaLella hottige sariyAgi baru
ttidduvu.
mElina sollugaLigella solluhottiginta modalu baLakeyallidda, mattu Iga baLakeyallilladiruva esakagaLannu tiLisuvantaha oLahuruLide embudannu gamanisabahudu. ettugegAgi, (7ka) sollige ‘avanu I varSa kelasakke bassinalli hOguttA illa’ emba oLahuruLide.
Adare, Ipottina jODisuva
rUpadondige iru padada mumbottina rUpagaLannu baLasiruva sikkalu rUpagaLige Ipottinalli baLakeyalliruvantaha esakagaLannu tiLisuvantaha huruLE siguttade; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(8ka) avaLa kayyalli kAju yAvAgalU oDeyuttiruttade. (8ca) nAnu hOguvAgalella avanu OduttiruttAne. (8Ta) Ata SAlege horaTAgalella bekku aDDabaruttiruttade.
intaha sollugaLalli mumbottannu tiLisuva hottina padakanteyannu baLasidAga mAtra, avu mumbottinalli naDeyaliruva baLakeya esaka vannu tiLisaballuvu:
(9ka) baruva varSa kAlEjige baykinalli hOguttiruttEne. (9ca) maLegAla mugida mEle nAvu nimmallige dinAlU
baruttiruttEve.
(4) Ipottina jODisuva rUpadondige iru padada mumbottina rUpavannu baLasidAga I rIti adakke Ipottina baLakeya esakavannu tiLisuva huruLu baruva kAraNa, adarondige iru padada Ipottina rUpavannu baLasidAga adakke ittIcege modalAgiruva baLakeya esakavannu tiLisuva huruLu baruttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(10ka) I pArkige halavu mandi baruttiruttAre. (10ca) I pArkige halavu mandi baruttiddAre. (11ka) Ata nAlku ganTegE ELuttiruttAne. (11ca) Ata nAlku ganTegE ELuttiddAne.
mEle koTTiruva ellA sollugaLU Ipottinalli baLakeyalliruva esakagaLannu tiLisuttave; Adare, avugaLalli (ca) sollugaLige ittIcege modalAgiruvantaha baLakeyannu tiLisuva huruLide embudannu gamanisa bahudu.
(5) oDanesakada jODisuva rUpakke iru padada rUpagaLannu sErisi baLasidAga, adakke munduvariyuva esakavannu tiLisuva huruLu baruttade embudAgi mEle (5.3.4)ralli vivarisalAgittu; idE sikkalu rUpakke baLakeya huruLu siguvudannu mEle vivarisalAgide. mundu variyuva esakakkU baLakeya esakakkU naDuve hattirada sambandavide embudannu illi gamanisabahudu: baLakeyalliruva esaka ondu esaka vAgi munduvariyuvudillavAdarU, halavu esakagaLa ondu gumpAgi munduvariyuttide endu hELalu baruttade.
(6) munde naDeyaliruva esaka, mattu baLakeyalliruva esaka emba I eraDu bageya huruLugaLa naDuvina vyatyAsavannu nEravAgi esaka padagaLa padarUpagaLa mUlaka tiLisalu baruvudilla. hAgAgi, kelavu sollugaLige I eraDu huruLugaLU baraballudAgiddu, avu ippuruLige eDekoDuttave. Adare, mEle tiLisida hAge, kelavu bageya hottina esakaparicegaLannu sollugaLalli baLasuva mUlaka I vyatyAsa vannu illavAgisalu baruttade:
(12ka) I bassu ivattu mUru ganTege horaDuttade. (12ca) I bassu yAvAgalU mUru ganTege horaDuttade.
(13ka) nALe beLigge nAnu nAlku ganTege ELuttEne. (13ca) nAnu dinAlU nAlku ganTege ELuttEne.
mEle (ka) sollugaLalli solluhottina baLika naDeyaliruva esaka vondannu tiLisalAgide, mattu (ca) sollugaLalli baLakeyalliruva esaka vannu tiLisalAgide; I vyatyAsa (ka) sollugaLalli bandiruva ivattu mUru ganTege mattu nALe beLigge emba hottina esakaparicegaLigU (ca) sollugaLalli bandiruva yAvAgalU mUru ganTege mattu dinAlU nAlku ganTege emba hottina esakaparicegaLigU naDuviruva vyatyAsadindAgi gottAguttade.
idallade, I esakaparicegaLa baLakeyindAgi, I sollugaLalliruva ‘solluhottina baLika naDeyaliruva esaka’ mattu ‘baLakeyalliruva esaka’ emba ippuruLU illavAgide.
(7) I rIti munde naDeyaliruva esakagaLannu mattu baLake yalliruva esakagaLannu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya esaka gaLannu mumbottina rUpagaLa mUlaka tiLisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(14ka) sUryanu mUDudikkinalli mUDuttAne. (14ca) I uggadalli eraDu lITar hiDisuttade. (14Ta) Arakke mUru sErisidare ombattAguttade. (14ta) Ake vINeyannu tumbA cannAgi bArisuttALe. (14pa) Atanige kOpa bahaLa bEga baruttade.
mEle modala mUru sollugaLalli (14ka-Ta) nijasangatigaLannu tiLisuvudakkAgi, mattu uLida eraDu sollugaLalli (14ta-pa) vyaktigaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi mumbottina esakarUpagaLannu baLasalAgide embudannu gamanisabahudu. I esakagaLU baLakeya esakagaLa hAge hindeyU naDediruttave mattu mundeyU naDeyuttave embudannu gamanisabahudu.
(8) esakapadagaLigiruva mumbottina naDurUpagaLigU I rIti munde naDeyaliruva esaka, baLakeya esaka, nijasangatiya esaka, mattu parice esaka emba I nAlku bageya baLakegaLiraballuvu. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu.
(ka) mumbottina paricerUpa:
(15ka) ivattu sanje nIvu Oduva pustaka yAvudu? (15ca) idu avanu dinAlU Oduva pustaka. (15Ta) beLigge sUrya mUDuva dikku yAvudu? (15ta) nammalli cannAgi hADuva huDugiyaru ibbariddAre.
Oduva emba Odu padada mumbottina paricerUpavannu (15ka) dalli munde naDeyaliruva esakavannu tiLisalu, mattu (15ca)dalli baLakeya esakavannu tiLisalu baLasalAgide; mUDu padada antahadE rUpavAda mUDuva embudannu (15Ta)dalli nijasangatiya esakavannu tiLisalu baLasalAgide; mattu, hADu padada antahadE rUpavAda hADuva embudannu (15ta)dalli parice esakavannu tiLisalu baLasa lAgide.
(ca) mumbottina udu-hesarurUpa:
(16ka) ivattu sanje nIvu kANuvudu yArannu? (16ca) dinAlU nIvu kANuvudu yArannu? (16Ta) kAvEri nadi huTTuvudu koDaginalli. (16ta) Ata cannAgi hADuvudu beLigge.
kANuvudu, huTTuvudu mattu hADuvudu emba mumbottina udu-hesarurUpagaLannU (16ka-ta) sollugaLalli mElina nAlku bageya huruLugaLannu tiLisalu baLasalAgide.
(9) baLakeya esakakkU nijasangatiyannu tiLisuva esakakkU naDu
viruva vyatyAsavEnembudannu keLagina sollugaLu tiLisuttave:
(17ka) eNNe nIrina mEle tEluttade. (17ca) yAvudE ondu drava eNNeyAgiddalli adu nIrina
mEle tEluttade.
(17Ta) seTTaru eraDu ganTege angaDi bAgilu muccuttAre. (17ta) *yArAdarU seTTarAgiddalli, avaru eraDu ganTege angaDi
bAgilu muccuttAre.
nijasangatiyannu tiLisuva (17ka) sollige (17ca)dalli tiLisidantaha huruLide; Adare, baLakeya esakavannu tiLisuva (17Ta) sollige (17ta)
sollinalli tiLisiruvantaha huruLilla. Adare, I eraDu bageya sollu gaLU halavu bAri naDeyuva esakagaLannu tiLisuttave.
5.6.4 matte naDesida esaka
kUDupadagaLa modalaneya angavAgi mAr-maru embudannu baLasiruvalli mukyavAgi eraDu bageya huruLugaLu doreyuttave: esakavannu innomme naDesalAgide embudu ondu huruLu; mattu adara eduresakavannu naDesalAgide embudu innondu huruLu. I eraDu kaDegaLallU esakada aLaviyannu tiLisalAgideyendu hELa bahudu.
(18ka) ninne mADida kelasavannE ivattu mAresagabEkAgide.
(18ca) nAnu hELidudakke Ata mArnuDiyalilla.
5.6.5 tirutirugi naDesida esaka
halavu bAri naDesuva esakavannu tiLisalu halavu holabugaLive; avu gaLalli kelavannu keLage koDalAgide:
(1) ADu padavannu sErisi unTumADiruva kUDupadagaLige sAmAnyavAgi iTTaLada aLaviyannu tiLisuva huruLiruttade; esaka halavu bAri naDeyuvudannu adu tiLisuttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(19ka) avanu tirugida. (19ca) avanu tirugADida. (20ka) nanna mAtu kELi avanu kUgida. (20ca) nanna mAtu kELi avanu kUgADida.
mElina (ka) sollugaLalli esakapadagaLu mAtravE bandiddu, omme jaragida esakagaLannu avu tiLisuttave; idakke badalu, (ca) sollugaLalli avugaLondige ADu pada bandiddu, antahavE esakagaLu halavu bAri naDediruvudannu tiLisuttave. keLage koTTiruva sollugaLallU ADu pada intahadE aLaviya huruLannu koDuttade:
(21ka) aysakrIm tandudannu nODi makkaLu kuNidADidaru. (21ca) sAkaSTu kuDidudarindAgi Ata tUrADuttidda.
Adare, eraDu pAngugaLiruva esakapadagaLige ADu padavannu sErisi dAga, avu I rIti halavu bAri naDeda esakagaLannu tiLisuva badalu, A esakagaLannu ibbarU obbara mElobbaru naDesidaru emba huruLu doreyuttade:
(21Ta) eraDu kaDeyavarU sEri hoDedADuttiddaru. (21ta) rAjuvU hariyU guddADidaru.
(21Ta) sollige ‘obbarigobbaru hoDedaru’ emba huruLide, mattu (21ta) sollige ‘obbarigobbaru guddidaru’ emba huruLide embudannu gamanisabahudu.
(2) esakapadagaLa immaDi rUpavannu baLasuvudu halavu bAri naDeyuva esakavannu tiLisuva innondu bage. mukyavAgi esakapadagaLa modalesakada jODisuva rUpagaLu I rIti immaDi rUpadalli baLake yAguttave. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:
(22ka) hELi hELi nanage sAkAyitu. (22ca) tindu tindu hoTTe biriyuva hAgAyitu. (22Ta) attattu Akeya kaNNu kempAgide.
modalesakada jODisuva rUpagaLu du embudaralli konegoLLuvu diddare, mattu adakke modalu tereyuliyondiddare, avugaLa immaDi rUpadalliruva modalanE esakapadadinda du bidduhOguttade:
(23ka) ellarigU kELuttidda hAge tegetegedu koDuttiddaru. (23ca) duDiduDidu Atana bennu bAgide. (23Ta) barebaredu avana kay sOtitu. (23ta) kuNikuNidu keLage bidda.
tirutirugi, moLamoLagi embavugaLalli esakapadada koneya barige
kanteyE bidduhOgiruvudannu kANabahudu.
(3) esakapadada koneyalli halaveNikeya oTTannu baLasuvuda rindalU adu tiLisuva esaka halavu bAri naDeyuttade emba huruLu sigaballudu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(24ka) avanu sAyuttA iddAne - innU sattilla. (24ca) janaru sAyuttA iddAre - halavu mandi sattaru. (25ka) hoLe dATuttA iddAne - innU dATilla. (25ca) hoLe dATuttA iddAre - halavu mandi dATiddAre.
(24ka) sollina esakapadada koneyalli OreNikeya Ane oTTu baLakeyAgiddu, adakke ‘innU sattilla’ emba oLahuruLu siguttade; Adare, (24ca) sollina esakapadada koneyalli halaveNikeya Are oTTu bandiddu, adakke ‘halavu mandi sattaru’ emba oLahuruLU sigaballudu (endare, ‘sAyuva esaka halavu bAri naDedide’ emba huruLU siga balludu), mattu ‘innU yArU sattilla’ (sAyuva esaka innU naDe dilla) emba oLahuruLU sigaballudu.
(25ka-ca) sollugaLallU intahadE oLahuruLina vyatyAsa kANisu
ttade.
(4) munduvariyuva esaka mattu halavu bAri naDeyuva esakagaLa naDuve vyatyAsavide. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:
(26ka) avanu arda ganTeyinda ODuttiddAne. (26ca) nAnu arda ganTeyinda hELuttiddEne.
(26ka) sollu ‘ODuva’ esaka arda ganTeyindalU naDeyuttide embudAgi ondu munduvariyuva esakavannu tiLisuttade; idakke badalu, (26ca) sollu ‘hELuva’ esaka arda ganTe hottinalli halavu bAri naDedideyembudAgi halavu bAri naDeyuva esakavannu tiLisuttade. I eraDu bageya sollugaLalli, tirutirugi embudannu halavu bAri naDeyuva esakadondige baLasalu baruttade; Adare, munduvariyuva esakadondige baLasalu baruvudilla:
(26Ta) *nAnu arda ganTeyinda tirutirugi ODuttiddEne. (26ta) nAnu arda ganTeyinda tirutirugi hELuttiddEne.
(26Ta) sollannu (26ka) sollina huruLinalli baLasalu baruvudilla; Adare, (26ta) sollannu (26ca) sollina huruLinallE baLasalu baruttade embudannu gamanisabahudu.
bAri, sala, taDave mattu sAri emba padagaLannu baLasi esakada
aLaviyannu eNikeya mUlaka tiLisalu baruttade:
(27ka) mUru bAri kada taTTida. (27ca) nAlku sAri illivarege bandu hELida. (27Ta) mUru taDave nIviddIrO endu nODi hOda. (27ta) avanu hattu sala karedarU baralilla.
5.6.6 hancikeya esaka
hancikeya esakavannu tiLisalu kannaDadalli esakarUpagaLa baLakeyilla. idakke badalu, pAngugaLannu tiLisuva hesarupadagaLannu illavE avu gaLondige baruva eNikepadagaLannu immaDi rUpadalli baLasuva mUlaka I huruLannu tiLisalAguvudu:
(28ka) manege hOgi hELike koTTu banda. (28ca) manemanege hOgi hELike koTTu banda. (29ka) ellarigU hoDeta bittu. (29ca) ellarigU eraDeraDu hoDeta bittu.
mEle (ca) sollugaLalli bandiruva manemanege, mattu eraDeraDu emba immaDi rUpagaLu esakada hancikeyannu tiLisuttave embudannu gamanisabahudu.
5.6.7 tiruLu
hottina pattuge, hottina iTTaLa, ADugana niluvu, mattu esakada aLavi emba nAlku mukya viSayagaLannu esakapadagaLa huruLina mUlaka, avugaLa padarUpagaLa mUlaka, mattu avugaLondige baruva neravu padagaLa mUlaka hEge tiLisalAguttade embudannu I pasugeyalli vivarisalAgide.
hottina pattugeyannu esakapadagaLigiruva mumbottu mattu himbottu emba eraDu padarUpagaLa mUlaka tiLisalAguttade: esaka
solluhottina baLika naDeyuttade embudannu mumbottina rUpa tiLisuttade, mattu adara modalu naDedide embudannu himbottina rUpa tiLisuttade.
iru padada maTTige mAtra, mumbottu, himbottu, mattu Ipottu emba mUru hottina rUpagaLiddu, avu iru pada tiLisuva iruha solluhottina baLika, solluhottina modalu, mattu solluhottinalliruvantaha tiLivina hottinalliruttadeyendu tiLisuttave. hottina iTTaLavannu mukyavAgi esakapadada jODisuva rUpagaLige iru padada padarUpagaLannu sErisi tiLisalAguttiddu, esakapadada mAresakada jODisuva rUpa esakada toDagikeyannu, oDanesakada jODisuva rUpa munduvarikeyannu, mattu modalesakada jODisuva rUpa konegoLLuvikeyannu tiLisuttave; idallade, I mUru esakada tunDugaLu yAva hottina pattugeyalli (solluhottina modalu, baLika illavE adE hottinalli) naDeyuttave embudannu avuga Londige baruva iru padada himbottu, mumbottu, mattu Ipottina padarUpagaLu tiLisuttave.
esakapadagaLa huruLina mUlakavU hottina iTTaLavannu tiLisa lAguttiddu, adakkU avugaLa padarUpagaLu tiLisuva hottina iTTaLakkU naDuve entaha tikkATagaLu kANisikoLLuttave embudannU mEle vivarisa lAgide.
ADugana niluvannu tiLisalu mukyavAgi esakapadagaLa mAresakada jODisuva rUpadondige bEku, bahudu, takkaddu, bAradu, kUDadu modalAda bEre kelavu neravesakapadagaLannu baLasalAguttade. esakapadarUpagaLa koneyalli ante emba oTTannu sErisiyU I kelasavannu naDesalAguttade. ADugana arivu, ottAse, mattu aLavu emba mUru bageya niluvugaLannu I pada mattu oTTugaLa baLakeyinda tiLisalu baruttade.
esakada aLaviyannu tiLisuvudakkAgi esakapadagaLa kelavu padarUpa gaLannu, iru neravesakapadavannu, mattu esakapadagaLa immaDi rUpa gaLannu baLasalAguttade.
6. hesarukantegaLa iTTaLa
6.1 munnOTa
ondu sollinalli baLakeyAguva hesarupadagaLu illavE hesarukantegaLu A sollu tiLisuva esakadalli yAva pAngugaLella toDagikonDive embudannu gurutisi tiLisuttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:
(1)
rAjIva maguvige ondu gombe koTTa.
I (1)nE sollina koneyalli bandiruva koTTa embudu ondu esakapada; adu ondu esakavannu (endare ‘EnAyitu’ embudannu) tiLisuttade; I esakadalli mUru pAngugaLu toDagikonDive; avu gaLalli eraDannu rAjIva mattu maguvige emba eraDu hesarupadagaLu gurutisuttave, mattu mUraneyadannu ondu gombe emba hesaru kante gurutisuttade.
hesarupadagaLu tiLisuva I pAngugaLigU esakapadakkU naDuve entaha pattugeyide embudannu hesarupadagaLa koneyalli baruva esaka pattugeya oTTugaLu tiLisuttave. kannaDadalli idakkAgi annu, inda, ge mattu alli emba nAlku oTTugaLu baLakeyAguttave embudannu nAvu nAlkanE pasugeyalli (4.8.2ralli) nODiruvevu.
ettugegAgi, mEle koTTiruva (1)nE sollinalli ‘koDuva esaka’da guri yAvudu (‘koTTudu yArige’) embudannu tiLisuvudakkAgi magu padadondige ge oTTu bandide; Adare, esakada IDannu (‘koTTudu Enannu’ embudannu) tiLisuvudakkAgi gombe padadondige yAva oTTU bandilla; nijakkU adarondige I kelasakkAgi annu emba oTTannu baLasabahudu; adare, sAmAnyavAgi adannu baLasadiruvudE heccu; idE sollannu, keLage (1ka)dalli kANisida hAge, bErondu
rItiyalli baredare, gombe padadondige annu oTTannu baLasabEkAgu ttade.
(1ka)
rAjIva ondu gombeyannu maguvige koTTa.
esakada mADuganannu (‘koTTudu yAru’ embudannu) gurutisalu kannaDadalli yAva oTTannU baLasuvudilla; A rIti hesarupadadondige yAva oTTannU baLasillavembudE adu esakada mADuga embudannu tiLisuttade. idallade, sAmAnyavAgi sollina IDugaLu mADugara hAge usiruLLavugaLAgiruvudillavAda kAraNa, heccineDegaLallU mADuga mattu IDugaLeraDakkU pAngina oTTannu sErisadiralu baruttade. Adare, mADugadondige usiruLLa IDu bandideyAdare, adarondige annu oTTannu baLasadiruvudilla:
rAju hariyannu dUDida.
(2ka) (2ca) *rAju hari dUDida.
esakagaLalli toDagikonDiruva pAngugaLannu gurutisalu bariya ondu hesarupadavannu mAtravE baLasaballevu, illavE ondu hesaru kanteyannU baLasaballevu. mEle koTTiruva rAjIva maguvige ondu gombe koTTa emba sollinalli ‘koDuva’ esakada mADuga mattu gurigaLannu gurutisalu rAjIva mattu magu emba eraDu hesaru padagaLannu mAtravE baLasalAgide; Adare, adara IDannu gurutisalu ondu gombe emba hesarukanteyannu baLasalAgide.
6.1.1 hesarupadagaLu mattu hesarukantegaLu
bariya ondu hesarupadavannu mAtravE baLasidalli nAvu gurutisa bEkAgiruva pAngannu kELuganu illavE Oduganu sariyAgi gurutisa lAranu endu anisuvalli nAvu adarondige ondO eraDO bEre padagaLannu sErisi hELuttEve; I padagaLu pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli hesarupadagaLige neravu nIDuttave; intaha neravu nIDuva padagaLondige baruva hesarupadagaLannu hesarukantegaLendu kareya bahudu.
ettugegAgi, mane endiSTE hELidare, kelavomme ‘yAva mane’ sandarbagaLalli
gottAgadirabahudu; antaha
kELuganige
embudu
rAjuvina mane, hosa mane, doDDa mane, SAleya edurigiruva mane embantaha hesarukantegaLannu baLasalAguttade. ivugaLalli mane emba tiruLupadadondige rAjuvina, hosa, doDDa, SAleya edurigiruva embantaha kelavu neravu nuDitagaLannu baLasalAgide.
hesarupadagaLondige intaha neravu nuDitagaLannu baLasalu innU ondu kAraNavide: nAvu eSTu hesarugaLannu nenapinallirisi baLasaballevu embudakke ondu mitiyide; rAju, jAnaki, heggODu modalAda kelavE kelavu koTTahesarugaLannu mattu mane, mara, kabbiNa, tinDi modalAda kelavu sAvira iruvahesarugaLannu nAvu A rIti nenapinallirisi baLasaballevu. Adare, namma gamanakke baruva, mattu hesarugaLa mUlaka sollugaLalli gurutisabEkAguva vyakti, vastu, viSaya modalAda pAngugaLige mitiyE illa.
idallade, kelavu sandarbagaLalli ondu vastuvina hesaru namage tiLididdarU, namma kELugarige illavE Odugarige adu tiLidilladira bahudu, mattu bEre kelavu sandarbagaLalli adu namagEnE maretu hOgirabahudu. intaha sandarbagaLallU pAngugaLannu gurutisuvu dakkAgi avugaLa hesarugaLannu mAtravE baLasuva badalu, A hesarugaLige kelavu neravu nuDitagaLannU sErisiruva hesarukantegaLannu baLasa bEkAguttade.
hesarupadagaLa baLake mattu hesarukantegaLa baLakegaLa naDuviruva I
vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
rAju ivattu SAlege hOgalilla.
(3ka) (3ca) pakkada maneya huDuga ivattu SAlege hOgalilla. (4ka) (4ca) nIvu koTTa I haNNu tumbA ruciyAgide.
sapOTa tumbA ruciyAgide.
(3ka)dalli rAju emba koTTahesarannu baLasalAgide; mattu idakke badalu (3ca)dalli pakkada maneya huDuga emba hesarukanteyannu baLasalAgide; kELuganige rAju pada yArannu gurutisuttade embudu gottilladiddalli I rIti mADabEkAdItu; (4ca)dalli sapOTa emba hesarupadada badalu nIvu koTTa I haNNu emba hesarukanteyannu baLasalu ADuganige A haNNina hesaru maretiruvudu illavE tiLidilla diruvudu kAraNavirabahudu.
barE ondu hesarupadada badalu hesarukanteyannu baLasalu ivakkintalU mukyavAda kelavu kAraNagaLive. ettugegAgi, hesarupadagaLa eNikeyannu sariyAgi tiLisalu avugaLondige eNikepadagaLannu baLasa bEkAguttade (hattu huDugaru, ippattaydu rupAyi); avugaLa aLateyannu tiLisalu aLateya hesarukantegaLannu baLasabEkAguttade (eraDu kilO sakkare, hattu lITar tengineNNe); avugaLa jAgavannu tiLisalu tOrupadagaLannu baLasabEkAguttade (A huDuga, I huDuga). ivellavU pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli neravAguva nuDitagaLu; ivannu baLasade avu koDuva huruLugaLannu kELugarige tiLisalu baruvudilla.
mAtinalli baruva sollugaLigintalU barahadalli baruva sollu gaLalli heccu heccu hesarukantegaLannu mattu heccu sikkalAgiruva hesaru kantegaLannu baLasalAguttade. mAtina sollugaLalli onderaDu hesaru kantegaLu mAtra baLakeyAguvuvAdare, barahada sollugaLalli halavAru hesarukantegaLu baLakeyAgiruttave; barahada ondu sollu mAtinalli halavu sollugaLAgi kANisikoLLuttade.
idallade, barahadalli baruva hesarukantegaLu sikkalu sikkalAgiruttave; Adare, mAtinalli avu suLurUpadalli baruttave. barahada sollugaLu I rIti mAtina sollugaLiginta heccu uddavAgiruvudakke, mattu heccu sikkalAgiruvudakke mukya kAraNavEnendare, barahada sollugaLannu AlOcisi bareyalAguttade, mattu halavu bAri tiddi saripaDisa lAguttade; OduvavarigU avannu halavu bAri Odi tiLidukoLLalu samayaviruttade. hAgAgi, avu heccu udda mattu sikkalAgiddarU heccu tondareyAguvudilla.
6.1.2 gurutisuvikeya eraDu hantagaLu
sollugaLannu unTumADuvAga, hesarupadagaLu mattu hesarukantegaLu eraDu bEre bEre hantagaLalli baLakeyAguttaveyendu hELabahudu. avakkU avu gurutisuva pAngugaLigU naDuve entaha sambandavide embudara mEle I vyatyAsavannu kANalu baruttade.
(1) hesarupadagaLu pAngugaLannu nEravAgi gurutisuttave; Adare, hesarukantegaLu ondu kogetavannu (varNaneyannu) koDuttiddu, I kogetada mUlaka avu pAngugaLannu gurutisuvantaha kelasavannu naDesu ttave. idallade, intaha kogetagaLannu koDuvudakkAgi avu eraDu
illavE heccu hesarugaLannu (mattu bEre bageya padagaLannu) baLasu ttave. hAgAgi, hesarugaLa baLake modalaneya hantadalli naDeyuttade, mattu hesarukantegaLa baLake adara mEliruva eraDaneya hantadalli naDeyuttade embudAgi hELalu baruttade.
ettugegAgi, navilu embudu kannaDadalli ondu bageya hakkiyannu gurutisuttade; I padavannu n, a, v, i, l, u emba Aru uligaLannu (illavE barigegaLannu) baLasi paDeyalAgide; Adare, adakkiruva huruLannu I uligaLinda paDeyalu baruvudilla; A pada kkondu rUpavannu koDuvudu, mattu uLida padagaLinda adu bErAgi nilluvante mADuvudu emba eraDu kelasagaLannu mAtra I uligaLu naDesaballuvu. hAgAgi, navilu padada huruLEnu embudannu adu yAva bageya pAngannu gurutisuvudakkAgi baLakege bandide embudara mEle tIrmAnisabEkAguttade.
idakke badalu, hesarukanteya huruLannu nEravAgi adara oLa iTTaLadinda paDeyalu baruttade; ettugegAgi, mEle koTTiruva navilu padakke ganDu emba innondu padavannu sErisi, ganDu navilu emba hesarukanteyannu paDeyabahudu; I eraDu padagaLa huruLEnu embudarinda, mattu avannu yAva bageya iTTaLadalli baLasalAgide embudarinda, ganDu navilu embudara huruLEnu embudannu tIrmAnisaballevu.
nEravAda
hAgAgi, navilu padakkU adu gurutisuva pAngigU naDuve A padada baLakeyannavalambisiruva sambandavide endu hELabahudu; adu entaha pAngannu hesarisuttade embudannu modalu tiLidukoLLabEku; AmEle, A pAngina sAmAnya paricegaLu (adondu hakki, A hakkigaLalli ganDige sundaravAda rekkeyide, adu heNNu hakkiyannu kuSipaDisalu tanna rekkeyannu agalavAgi haraDi kuNiyuttade embantahavu) yAvuvu embudannu tiLiyabEku. I paricegaLa kaletavE navilu padada huruLAgiruttade.
idakke badalu, kempu sIre emba hesarukantegU adu gurutisuva pAngigU naDuve antaha nEravAda sambandavilla. modalige adara huruLannu adara oLa iTTaLadinda paDeyabEkAguttade; adaralli sIre padakke kempu padavannu sErisalAgiddu, adu ‘kempu baNNaviruva sIre’ yannu gurutisuttade. I huruLannu, endare adu tiLisuva sIreya kogetavannu baLasi, adu gurutisuva pAngu yAvudendu tiLiya bEkAguttade.
(2) hesarukantegaLalli kelavu hesarupadagaLU baruttiddu, avugaLa huruLannu, mEle vivarisida hAge, avu entaha pAngannu gurutisuttave embudannu tiLiyuva mUlaka kanDukoLLabEkAguttade; Adare, iDI hesarukanteya huruLannu kanDuhiDiyalu A rIti nEravallada dAri yannu hiDiyabEkAgilla. adannu nEravAgi avugaLa iTTaLadinda paDeyalu baruttade.
(3) halavu bageya hesarupadagaLigU oLa iTTaLa embudiruttade; ettugegAgi, kallede emba padavannu kallu mattu ede emba eraDu padagaLannu oTTusErisi unTumADalAgide; idE rItiyalli, eraka emba padavannu ere padakke ka emba oTTannu sErisi unTumADalAgide; hAgAgi, I eraDu bageya padagaLigU iTTaLa embudideyendu hELa bahudu.
Adare, hesarukantegaLa hAge intaha hesarupadagaLa huruLannu avugaLa iTTaLadinda nEravAgi paDeyalu baruvudilla. ettugegAgi, kallede embudu kallaccu embudara hAge ‘kallininda mADida ede’ yannu hesarisuvudilla, ‘kallina hAgiruva ede’yannu, endare ‘yAva karuNeyannU tOradavana ede’yannu hesarisuttade; mattu eraka embudu vyakti’yannu hesarisuvudilla, ‘ereyuvudarinda paDeda vastu’vannu hesarisuttade. kuDuka embudU ‘kuDiyuva ellA vyakti’gaLannU hesarisuva badalu, ‘kaLLu kuDiyuva caTadalli biddava’nannu hesarisuttade.
kuDuka embudara
ereyuva
hAge
hAgAgi, oLa iTTaLavirali, illadirali, hesarupadagaLa huruLannu tiLiyabEkiddalli, modalige avannu entaha sollugaLalli baLasalAgu ttade, mattu avu A sollugaLalli entaha pAngugaLannu gurutisuttave embudannu pariSIlisabEkAguttade; avugaLa oLa iTTaLa I kelasadalli neravannodagisaballudaSTE allade, hesarukantegaLa hAge avugaLa huruLannu nEravAgi odagisalAradu.
(4) hesarupadagaLigU hesarukantegaLigU naDuve innU ondu mukyavAda vyatyAsavide: ondu vastuvige, illavE ondu bageya vastuvige ondu hesarannu koDabEkiddAga, adara paricegaLalli kaNNige hoDedu kANisuvantaha pariceyondannu ArisikoLLalAguttade; Adare ondu vastuvannu varNisuva hesarukanteyondannu unTumADabEkA dAga, I rIti pariceya Aykeyannu naDesabEkAguvudilla. yAkendare, yAva pariceyannu bEkiddarU baLasikonDu A vastuvannu gurutisaballa hesarukanteyannu unTumADalu baruttade.
ettugegAgi, ugibanDi emba hesarupadavannu unTumADuvAga, ‘adu gurutisuva (hesarisuva) vastu yAvudarinda naDeyuttade’ emba viSayavannu adakkAgi Ayke mADalAgittu; idakke badalu, hIrukAgada emba bErondu hesarupadavannu unTumADuvAga, ‘adu gurutisuva vastu yAva kelasakkAgi baLakeyAguttade’ emba viSayavannu Ayke mADalAgittu.
I rIti Ayke mADiruva parice munde badalAdarU baLakege bandiruva hesarupada hAgeyE uLiyuttade; ondu karihalageyannu nIli baNNavannu baLasi unTumADalAgideyAdarU adannu gurutisuva hesarupada karihalage endE iruttade, mattu hosamane embudAgi hesarisiruva mane haLeyadAdAgalU adara koTTahesaru hosamane embudAgiyE uLidiruttade.
idallade, I rIti hesarisuvudakkAgi pariceyondannu Ayke mADuva kelasa omme mAtra, endare adannu unTumADuva samaya dalli mAtra, naDeyuttade. omme AykeyAgi nuDiyalli baLakege banda mEle, adannu baLasuva hottinalli pariceya Aykeyembudu iruvu dilla. idu iTTaLaviruva koTTahesaru mattu iruvahesarugaLeraDarallU kANisikoLLuva pariceyAgide. hesarukantegaLa baLake idakkinta tIra bErAdudu. adannu baLasuvavaru ondondu bAriyU parice yondannu ettikonDu, adara kogetavannu koDaballa padakanteyannu unTumADabEkAguttade.
(5) hesarupadagaLannu unTumADuvudu ondu nuDiya caritrege sambandisida kelasa, mattu hesarukantegaLannu unTumADuvudu ondu nuDiya baLakege sambandisida kelasa. hosa hosa hesarugaLannu unTu mADi baLakege tandAgalella, nuDiyalli mArpADugaLu naDediveyendu hELabahudu; yAkendare, hAge mADidAgalella adara padanerakege hosadondu padada sErikeyAgiruttade.
Adare, hosa hosa hesarukantegaLannu unTumADidAga, nuDiyalli yAva mArpADU naDeyuvudilla. yAkendare, avannu nEravAgi unTumADi baLasabahudu; hosa hosa hesarugaLa hAge, avu baLakege baruvudu illavE bAradiruvudu embudilla. I viSayadalli avu nuDiyalli baLakeyAguva sollugaLannu hOluttave: hosa hosa sollugaLannu unTumADuva hAge, hosa hosa hesarukantegaLannu unTumADuvudU nuDiya baLakege sambandisida kelasavAgide.
(6) ondu nuDiyalli baLakeyalliruva hesarugaLannu (mattu bEre bage padagaLannu) paTTimADabahudu; I kelasavannu nuDiya padanerake gaLu naDesuttave. nuDiya ADugarigintalU barahagArarige mattu barahagaLa Odugarige intaha padanerakegaLu AgAga neravige baruttave. Adare, ondu nuDiyalli baLakeyAguva (illavE baLakeyAgaballa) hesarukantegaLannu A rIti paTTimADalu baruvudilla; avugaLa eNike paTTimADalAgadaSTu doDDadiruttade. idallade, avugaLa paTTi nuDiya barahagArarigAgalI barahagaLa OdugarigAgalI bEkAguvudU illa.
kannaDadalli baLakeyalliruva hesarupadagaLa iTTaLaventahadu embu dannu kannaDa barahada sollarime-1ra eraDanE pasugeyalli vivarisa lAgide; kannaDadalli entaha hesarukantegaLannu baLasalAguttade, mattu avugaLa iTTaLaventahadu embudannu I pasugeyalli vivarisalAgide.
61.3 hesarukantegaLa iTTaLa
hesarukantegaLalli ondu tiruLupada bandiruttade, mattu adarondige keLage koTTiruvantaha halavu bageya neravu nuDitagaLalli (pada, padakante illavE oLasollugaLalli) ondu illavE heccu bandiruttave:
(1) cikka, doDDa, kempu embantaha paricepadagaLu (cikka mane,
doDDa mara, kempu hUvu),
(2) eraDu, ellA, kelavu embantaha eNikepadagaLu (eraDu pustakagaLu, ellA janaru, kelavu haNNugaLu), mattu eraDu aDi, mUru kilO, hattu lITar embantaha aLateya nuDitagaLu (enTu aDi hagga, hattu lITar eNNe),
(3) A, I, yAva embantaha tOrupadagaLu (A mane, I
huDugi, yAva mane),
(4) nimma, aNNana, huDugana, marada embantaha pattugerUpagaLu (nimma mane, aNNana henDati, huDugana hesaru, marada gellu), mattu
(5) nIvu kaTTisida, yArU mADada embantaha oLasollugaLu
(nIvu kaTTisida mane, yArU mADada kelasa).
tiruLu padadondige baruva I neravu nuDitagaLu tiruLu pada gurutisuva pAngugaLa kuritAgi avugaLa (1) parice, (2) aLavi, mattu (3) jAga embudAgi mUru mukya viSayagaLannu tiLisuttave. I
mUru mukya viSayagaLU gurutisuva kelasadalli tiruLu padakke nerava nnodagisuttave.
(1) paricepadagaLu illavE padakantegaLu ‘adu entaha pAngu?’ embudannu tiLisuttave; avugaLa uddagala (doDDa mane), bele (oLLe mane), prAya (hosa mane), baNNa (kempu sIre) modalAduvannu tiLisuva mUlaka, avu I kelasavannu naDesuttave. tiruLupadadoDane intaha ondakkinta heccu paricepadagaLU baraballuvu (doDDa kempu kAru); hIge baruvAga, avugaLalli yAvudu tiruLupadada hattira nilluttade, mattu yAvudu dUra iruttade embudara kuritAgi kelavu kaTTalegaLive.
(2) pAngugaLa aLaviyannu tiLisuvudakkAgi eraDu holabugaLannu baLasalAguttade: (ka) avugaLa eNikeyannu ondu, eraDu, mUru modalAda eNikeya padagaLa mUlaka tiLisuvudu (ondu mane, eraDu haNNugaLu, mUru kOtigaLu) ondu holabu, mattu (ca) avugaLa aLateyannu (tUka, uddaLate modalAduvannu) aLateya padakantegaLa mUlaka tiLisuvudu (mUru ke.ji. tuppa, nAlkaDi halige) innondu holabu.
(3) pAngugaLa jAgavannu tiLisalu A, I modalAda tOrupada
gaLannu baLasalAguttade (A pustaka, I mane).
ivugaLalli pAngugaLa parice mattu jAgagaLannu tiLisuvudakkAgi hesarupadagaLa pattuge rUpagaLannu, illavE oLasollugaLannU baLasalu baruttade. ettugegAgi, maNNina mane, baNNada ciTTe, marada mane embantaha padakantegaLalli pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi, mattu
koDada hAlu, buTTiya haNNu embantaha padakantegaLalli jAgavannu tiLisuvudakkAgi intaha hesarupadagaLa pattugerUpagaLannu baLasalAgide.
idE rItiyalli, kallinalli kaTTida mane, baNNa haccida gombe embantahavugaLalli pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi, mattu mEjina mEliruva pennu, cIladalliruva haNa embavugaLalli jAga vannu tiLisuvudakkAgi oLasollugaLannu baLasalAgide.
parice, aLavi, mattu jAgagaLemba I mUru bageya neravupada gaLalli pariceyannu tiLisuvavugaLu tiruLupadagaLa pakkavE baruttave; avugaLa modalu aLaviyannu tiLisuva pada illavE padakantegaLu baruttave, mattu jAgavannu tiLisuvavugaLu avakkU modalu baruttave. idannu keLagina ettugeyalli kANabahudu:
(5)
mEjina mEliruva eraDu hosa pustakagaLu
mElina hesarukanteyalli pustakagaLu emba tiruLupadada pakkavE pariceyannu tiLisuva hosa emba paricepada bandide; aLaviyannu tiLisuva eraDu emba eNikepada adakke modalu bandide, mattu jAgavannu tiLisuva mEjina mEliruva emba oLasollu adakkU modalu bandide.
neravu padagaLa I OraNa avugaLalli yAvudu padakanteya yAva angada huruLannu tAguttade embudannu avalambiside: avugaLalli parice adara balabadigiruva tiruLupadada huruLannu mAtra tAguttade; eNike adara balabadigiruva paricepada mattu tiruLupadagaLeraDara huruLannU tAguttade; mattu jAga adara balabadigiruva eNike, parice mattu tiruLugaLemba mUru angagaLa huruLannU tAguttade.
ettugegAgi, mEle koTTiruva padakanteyalli hosa embudu pustakagaLu emba tiruLupadada huruLannu mAtra tAguttade; mEju hosadendu, illavE eraDu eNike hosadendu A padakante hELuvu dilla; eraDu embudu hosa mattu pustaka emba eraDu padagaLa huruLannU tAguttade; yAkendare, adu ‘hosa pustakagaLu eSTu’ embudannu tiLisuttadallade barI ‘pustakagaLu eSTu’ embudannu tiLisuvu dilla. mEjina mEliruva embudu I mUru angagaLa huruLannU oTTAgi tAguttade; yAkendare, adu ‘eraDu hosa pustakagaLa’ jAga vannu tiLisuttade.
pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudakkAgi bariya padagaLannu baLasuva badalu, avugaLa pattuge rUpagaLannu illavE oLasollugaLannu baLasi dAga, avu I OraNadalli uLiyuvudilla embudannu munde nODa liruvevu. ettugegAgi, mUru baNNagaLiruva mEjina mElina gombe emba padakanteyalli pAngina pariceyannu tiLisuva oLasollu (mUru baNNagaLiruva embudu) jAgavannu tiLisuva mEjina mElina emba pattugerUpakkinta modalu bandiruvudannu kANabahudu.
hesarukanteyalli tiruLupadakke neravannu nIDuvudakkAgi baLake yAguva I mUru bageya nuDitagaLalli jAga embudu esakada pAngugaLannu nelegoLisuttade embudAgiyU hELabahudu. manassinalli kalpisikonDiruva vyakti, vastu, viSaya modalAdavugaLannu jAga (mattu hottu) nuDitagaLa mUlaka barahagArana, Odugana, illavE bareyu
ttiruva kateya jAga mattu hottugaLondige hondisikoDuva kelasa vannu avu mADuttave.
hesarupadagaLondige baruva neravu nuDitagaLalli heccinavU mEle vivarisida hAge avugaLa modalu baruttave; Adare, kelavannu avugaLa baLikavU baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(6ka) ibbaru huDugaru manege hOgiddAre. (6ca) huDugaribbaru manege hOgiddAre. (7ka) ellA maragaLU keLaguruLive. (7ca) maragaLella keLaguruLive. kelavu manegaLige baNNa hacciddAre. (8ka) (8ca) manegaLu kelavakke baNNa hacciddAre.
ibbaru eNikepadavannu, mattu ellA, kelavu aLavipadagaLannu hesarupadagaLa modalu mAtravallade, baLikavU baLasalu baruttade embudannu mElina sollugaLalli kANabahudu.
Adare, bEre kelavu pada mattu oTTugaLannu hesarupadagaLa baLika
baLasabahudallade, avugaLa modalu baLasalu baruvudilla:
rAjuvantU ninneyE bandidda.
(9ka) (9ca) antU rAju ninneyE bandidda. (10ka) idannu rAju mAtra mADaballa. (10ca) idannu mAtra rAju mADaballa.
(9ka)dalli antU padavannu rAju hesarupadada baLika baLasa lAgiddu, adu A padada neravu padavAgi adarondige ondE padakanteyalli bandide; Adare, (9ca)dalli adu rAju padada modalu bandiddu, A padada neravu padavAgilla, mattu averaDu oTTige ondu padakanteyAgiyU bandilla.
idE rItiyalli, mAtra pada (10ka)dalli rAju padada baLika bandide, mattu adarondige ondu padakanteyAgiyU baLakeyAgide; Adare, (10ca)dalli adu A padada modalu baLakeyAgide, mattu adu
A padadondige sEri ondu padakanteyAguva badalu, adara modalu bandiruva idannu padadondige sEri bErondu padakanteyAgide.
oLagoLLuva U oTTu mattu otti hELuva E oTTu embavuga
LeraDU hesarupadada baLika mAtra baraballuvu:
(11ka) ninne avanU bandidda. (11ca) ninne avanE bandidda.
sollugaLalli sumAru nUrakke embattaraSTu bAgavannU hesaru kantegaLE tumbikoLLuttave; hAgAgi, ondu sollina iTTaLaventahadu mattu adara huruLEnu embudannu tiLiyabEkendiruvavaru modalige adaralli bandiruva hesarukantegaLu yAvuvu, mattu avugaLa iTTaLa mattu huruLu entahadu embudannu tiLidukoLLabEkAguttade.
sollugaLalli baruva pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi hesarupada illavE padakantegaLannu mAtravallade, ADupadagaLu (nAnu, nInu), tOrupadagaLu (avanu, avaLu, adu, avaru, tAnu), eNikepada gaLu (ondu, eraDu, obbaru), esakapadagaLa hesarurUpagaLu (mADu vudu, mADidudu, mADuvike), modalAda bEreyU kelavu bageya nuDitagaLannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(12ka) nIvu nALe barabEkAgilla. (12ca) avaru horaTuhOdudannu yArU gamanisiralilla. (12Ta) ondannu nIvu maneyallE irisikoLLi. (12ta) Ake hADidudannu ellarU hogaLuttiddAre.
pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAguva hesarukantegaLa, mattu bEre bageya nuDitagaLa iTTaLaventahadu embudara kuritAgi heccina vivaragaLannu tiLisuvudE I pasugeya guriyAgide.
6.2 tiruLupadada bagegaLu
hesarukantegaLa tiruLupadagaLAgi baraballa hesarupadagaLalli halavu bage gaLive; avannu halavu gumpugaLalli vingaDisi hELalu baruttade.
ettugegAgi, koTTahesaru mattu iruvahesaru embudAgi hesarupada gaLannu eraDu gumpugaLalli vingaDisabahudu: jAnaki embudu obba huDugige koTTiruva hesaru; A huDugiyannu ondu sollina pAngAgi gurutisabEkAdAgalella avaLa I koTTahesarannu baLasaballevu.
idakke badalu, huDugi embudu IgAgalE nuDiyalli baLakeyalli iruvantaha ondu hesaru; intaha iruvahesarugaLu ondu bageya vyakti, ondu bageya vastu, illavE ondu bageya viSayavannu hesarisuttiddu, antahavannu ondu sollina pAngAgi gurutisabEkAdAga lella nAvu A hesarugaLannu baLasaballevu.
hesarupadagaLannu bEreyU kelavu bagegaLalli gumpisalu baruttade; ettugegAgi, hesarupadadondige eNikepadagaLannu baLasuvalli kANisi koLLuva kelavu vyatyAsagaLannavalambisi, avannu ottehesaru, mattu oTTaluhesaru embudAgi eraDu gumpugaLalli irisabahudu; hesarupada gaLigU sollina esakapadagaLigU naDuve kANisuva sambandavannava lambisi, avannu mandigurta mattu uLikegurta emba eraDu gumpu gaLalli, mattu mandigurtada padagaLannu ganDugurta mattu heNNugurta emba bEre eraDu gumpugaLalliyU irisabahudu.
hesarupadagaLu entaha pAngugaLannu
gurutisuttave embuda nnavalambisi avannu mUru-nAlku hantagaLalli gumpisalu baruttade; jAgada ellegaLiruva pAngugaLannu gurutisuva mane, hUvu, huDuga, mara modalAda padagaLu modalaneya hantadalli baruttave; idakke badalu, hottina ellegaLiruva pAngugaLannu gurutisuva maduve, kelasa, ATa, habba modalAdavu eraDaneya hantadalli baruttave; jAga mattu hottugaLemba eraDu bageya ellegaLU illadiruva pAngu gaLannu gurutisuva nambike, anisike, maruka, siTTu modalAda padagaLu mUranE hantadalli baruttave.
hesarupadagaLannu parijiruva mattu parijillada padagaLembudAgi bEreyU eraDu gumpugaLalli gumpisalu baruttade; sAmAnyavAgi mEle vivarisida ondanE hantadalli baruva mara, kallu, nIru, eNNe modalAda padagaLu parijiruva padagaLAgiruttave, mattu uLida hantagaLalli baruva hasivu, siTTu, maduve, bayake, tiLivu modalAda padagaLu parijillada padagaLAgiruttave.
idallade, eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembudAgiyU
hesarupadagaLannu eraDu gumpugaLalli gumpisalu baruttade.
Adare, I gumpugaLu ondannondu kattarisuva kAraNa, avannu bEre bErAgi pariSIlisabEkAguttade. mukyavAgi, I padagaLondige pada kantegaLalli entaha neravu nuDitagaLu baraballuvu embudara mEle avannu I rIti halavu bagegaLalli gumpisalAguttade. ivugaLalli mukya vAda kelavu gumpisuvikegaLannu keLage vivarisalAgide:
6.2.1 koTTahesaru mattu iruvahesaru
mEle tiLisida hAge, koTTahesaru embudu yArAdarobba vyakti, vastu illavE jAgakke nAvu koTTiruvantaha hesaru; idakke badalu, iruvahesaru embudu nuDiyallEnE baLakeyalliddu, bEkAdAga adakkiruva I baLakeyannavalambisi, vyakti, vastu, viSaya modalAdu vannu gurutisuvudakkAgi baLasikoLLuvantahadu.
ettugegAgi, jAnaki embudu obba huDugiya koTTahesaru, gOdAvari embudu ondu nadiya koTTahesaru, mattu puttUru embudu ondu tAlUkina koTTahesaru; idakke badalu, gombe embudu ondu bageya vastuvina iruvahesaru, mattu geLeya embudu ondu bageya vyaktiya iruvahesaru.
(1) koTTahesarina hAge iruvahesarannU nAvu hosadAgi unTu mADaballevu; Adare, A rIti unTumADuvAgalU, avu ondu bageya vyakti, vastu, viSaya modalAduvannu gurutisuva hAge unTu mADuttEvallade, ondannu mAtravE gurutisuva hAge unTumADuvu dilla. ettugegAgi, sollarime emba padavannu hosadAgi unTumADa lAgide; Adare, hAge mADuvAgalEnE adu ellA bageya vyAkaraNa gaLannU (Iga baLakeyalliruva, hinde baLakeyallidda, mattu munde baLakege baraliruva vyAkaraNagaLannU) gurutisuva hAge unTumADa lAgide.
(2) koTTahesaru obbanE vyaktiyannu illavE ondE vastuvannu gurutisuttirabEkendEnU illa; ettugegAgi, jAnaki emba hesaru halavu mandi huDugiyarannu (bEre bEre sandarbagaLalli) gurutisuttira balludu; Adare, adannu I halavu huDugiyarige bEre bErAgi koDalAgideyembudu adannu iruvahesariginta bErAgiruva hAge mADuttade. hAgAgi, adu halavu huDugiyara koTTahesarAgiyE baLakeyAguttadallade iruvahesarAgi baLakeyAguvudilla.
(3) ondE koTTahesaru halavu bageya vyakti, vastu modalAdu vannU gurutisuttiraballudu; ettugegAgi, kAvEri embudu ondu nadiya koTTahesarAgideyallade, halavu mandi huDugiyara (mattu hengusara) koTTahesarAgiyU ide.
(4) iruvahesarannu ondu bageya vyakti (muduka, kuruDa, aNNa, geLeya), ondu bageya vastu (gombe, kaNNu, manca, gODe), ondu bageya viSaya (siTTu, nenapu, Ase, OTa) modalAduvakke omme mAtravE koDalAgiddu, antahavannu gurutisabEkAdAgalella adannE tirutirugi baLasuttiruttEve. ettugegAgi, yAvanE obba mudukanannu gurutisabEkAdAgalU nAvu muduka emba padavannE baLasuttEve.
hAgAgi, iruvahesarige ondu huruLide endu hELalu baruttade; adu gurutisaballa vyakti illavE vastuvina paricegaLa kanteyE adara huruLu embudAgi hELabahudu. idallade, ondu iruvahesaru yAva vyakti illavE vastuvannu gurutisuttade embudannu nAvu adara I huruLina neravininda tiLidukoLLaballevu. ettugegAgi, muduka emba padavannu baLasidAga, adu yAva vyaktiyannu gurutisuttirabahudu embudannu tiLiyuvalli namage tiLidiruva adara huruLu neravige baruttade.
(5) I kAraNakkAgi, obbanE vyaktiyannu, illavE ondE vastuvannu gurutisalu halavu iruvahesarugaLannu baLasalu baruttade; obbanE vyakti obbanige aNNanAgirabahudu, innobbanige tandeyAgirabahudu, mattobbanige geLeyanAgirabahudu, innobbaLige ganDanAgirabahudu, mattobbaLige maganArabahudu; hAgAgi, I iruvahesarugaLu, mattu muduka, kuruDa, mESTru, modalAda bEreyU halavu iruva hesarugaLu bEre bEre sandarbagaLalli A obba vyaktiyannE gurutisa balluvu. Atanannu gurutisalu yAva sandarbadalli yAva iruvahesaru baLakeyAguttade embudu avugaLa huruLannavalambiside.
Adare, koTTahesarige A rIti ondu huruLideyendu hELalu baruvudilla. adakkU adu gurutisuva vyakti illavE vastuvigU naDu viruva sambanda nEravAdudu. ondu sandarbadalli adannu A vyakti illavE vastuvige koDalAgide embudarinda I sambanda unTAgide. hAgAgi, ondu koTTahesaru yAradu illavE yAvudaraddu embu dannu tiLidavarige mAtra adannu baLasalu baruttade.
(6) kelavomme, tAvu baLasuva koTTahesaru yArannu illavE yAvudannu gurutisuttade embudu kELugarige gottiralArademba samSayaviruvalli, ADugaru adarondige bErondu hesarukanteyannu baLasuvudide. idannu keLagina sollinalli kANabahudu:
(1ka)
rAjIva, nanna aNNana maga, ninne bandidda.
ADuganigEnE tAnu baLasuva koTTahesaru yAradendu tiLiya diruvalli innondu bageya iTTaLavannu baLasalAguttade; illU I viSayavannu tiLisuva pada bErAgiyE bandiruttade:
(1ca) yArO jagadISa embavaru nimmannu kANalu bandiddAre.
Adare, sAmAnyavAgi intaha heccina vivaragaLannu tiLisuvudakkAgi, paricepada, tOrupada, pattugerUpa modalAda neravupadagaLannu nEravAgi koTTahesarugaLondige ondE padakanteyalli baLasalu baruvu dilla.
I kaTTalege kelavu horapaDikegaLU ive embudannu keLage
koTTiruva kelavu sollugaLalli kANabahudu:
(2ka) I jilleyallU ondu puttUride. (2ca) namma taragatiyalli mUvaru jAnakiyariddAre. (2Ta) nanage bEkAgiruva rAjIva nInalla. (2ta) nanage I rIti kOpisuva rAjIvaniginta nagunaguttiruva
rAjIvanE iSTa.
(2pa) ivattu innobba gAndi huTTibarabEkAgide.
ondE hesarannu halavu vyakti illavE jAgagaLige (bEre bEre sandarba gaLalli) koTTirabahudu emba viSayavannu baLasi, (2ka-Ta) sollu gaLalli avugaLondige ondu, mUvaru mattu nanage bEkAgiruva emba neravunuDitagaLannu baLasalAgide; idallade, (2ca) sollinalli jAnaki emba koTTahesarinondige halavacanada aru oTTannU baLasa lAgide; (2ta)dalli obbanE vyaktiya eraDu tOrkegaLannu bErpaDisuvu dakkAgi rAjIva padadondige eraDu oLasollugaLannu baLasalAgide;
mattu (2pa)dalli gAndi emba iTTahesarannu mArpuruLinalli (‘gAndi yantahavanu’ emba huruLinalli) baLasalAgide.
(7) koTTahesarugaLu, mElina ettugegaLalli kANisuva hAge, ondu padavAgi mAtra barabahudu, illavE ondu padakanteyAgiyU bara bahudu. ettugegAgi, kannaDa viSvavidyAlaya emba koTTahesarinalli eraDu padagaLive. intaha koTTahesarugaLige avugaLadE Ada huruLU iruttade. mElina hesarinalli bandiruva kannaDa mattu viSvavidyAlaya emba padagaLinda adu entaha samsteyannu gurutisuttade embudannu tiLiyalu baruttade. hIgiddarU, intaha padakantegaLannu avu gurutisuva vastu, jAga modalAdavugaLondige nEravAgi sambandisa lAgideyAda kAraNa, avu iruvahesarugaLiginta bErAgive.
6.2.2 ottehesaru mattu oTTaluhesaru
hesarupadagaLannu ottehesaru mattu oTTaluhesaru embudAgiyU gumpisalu baruttade. huDuga, hakki, mara, kaNNu, kallu modalAdavu ottehesarugaLu, mattu hAlu, tuppa, nIru, akki, maNNu, bUdi modalAduvu oTTaluhesarugaLu.
(1) I eraDu bageya hesarupadagaLa naDuviruva ondu mukyavAda vyatyAsavEnendare, ottehesarugaLu gurutisuva pAngugaLige avugaLadE Ada ellegaLiruttave, Adare oTTaluhesarugaLu gurutisuva pAngugaLige antaha avugaLadE Ada ellegaLiruvudilla. I kAraNakkAgi, ottehesaru gaLondige halaveNikeya oTTannu baLasalu baruttade (huDugaru, hakki gaLu, maragaLu, kaNNugaLu); Adare, oTTaluhesarugaLondige adannu baLasalu baruvudilla (*tuppagaLu, *maNNugaLu).
idallade, ottehesarugaLondige eNikeya padagaLannu nEravAgi baLasalu baruttade (hattu huDugaru, nAlku hakkigaLu); Adare, oTTaluhesarugaLondige A rIti eNikeya padagaLannu nEravAgi baLasalu baruvudilla (*aydu tuppa, *hattu hAlu); avu gurutisuva pAngu gaLige ellegaLannu koDaballa aLateya padagaLannu sErisidalli mAtra, avugaLondige eNikeya padagaLannu baLasalu baruttade (eraDu lITar hAlu, mUru kilO tuppa, ondu lOTa nIru).
I kaTTalegiruva ondu horapaDikeyendare, aLateyannu tiLisuva padavannu kelavomme baLasadiralU baruttade, mattu antaha kaDegaLalli oTTalu padagaLu eNikeya padadondige nEravAgi baLakeyAgiruva hAge
tOruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(3ka) eraDu lOTa hAlu koDi. (3ca) eraDu hAlu koDi. (4ka) (4ca) nAnu ondu TI kuDide.
nAnu ondu kap TI kuDide.
intaha kaDegaLalli oTTaluhesarugaLannu ottehesarugaLAgi baLasalAgide
endU hELabahudu.
(2) I eraDu bageya hesarupadagaLa naDuviruva innondu vyatyAsavEnendare, oTTaluhesarugaLu orbageya vastugaLannu hesarisuttave; ettugegAgi, I lOTadalli hAlide emba sollannu gamanisabahudu; adu gurutisuva lOTadinda svalpa hAlannu tegeda baLikavU (illavE adakke svalpa hAlannu sErisida baLikavU) I lOTadalli hAlide emba sollu nijavAgiyE uLiyuttade. hAlu pada orbageya vastuvannu gurutisuttiruvudE idakke kAraNa.
idakke badalu, illondu maDikeyide emba innondu sollannu gamanisabahudu; adu gurutisuva maDikeyannu oDedu, kelavu tunDugaLannu dUra eseda baLika, alli uLiyuvudu maDikeya kelavu tunDugaLallade maDikeyalla. hAgAgi, illondu maDikeyide emba sollu AmEle nijavAgi uLiyuvudilla; illi kelavu maDikeya cUrugaLive endiSTE AmEle hELalu baruttade.
(3) oTTaluhesarugaLu gurutisuva vastugaLige pAlugaLive, mattu avannu pAlu mADabahudu; Adare, ottehesarugaLu gurutisuva vastugaLige angagaLive; hAgAgi, avannu pAlumADalu baruvudilla.
I kAraNakkAgi, oTTalu hesarugaLu gurutisuva pAngugaLa parice gaLannu avugaLa yAvudE ondu tunDinallU kANabahudu; sakkareya ondu kaNavAgali, ondu hiDiyAgali, illavE ondu kuppeyAgali, avellavugaLallU biLibaNNa, sihi ruci modalAda adara paricegaLannu kANalu baruttade.
Adare, otte hesarugaLu gurutisuva pAngugaLa paricegaLannu A rIti ellA bageya aLavigaLallU kANalu baruvudilla; ettugegAgi, ondu
kOtige bAla ideyendu hELabahudu, Adare kOtigaLa ondu gumpige bAla ideyendu hELalu baruvudilla.
(3) goncalu, kante modalAda ottehesarugaLu kelavu viSaya gaLalli oTTalu padagaLa hAge kANisuttave: avakke pAlugaLiveyallade angagaLilla; ondu goncalininda kelavu hUgaLannu tegedarU adu goncalAgiyE uLiyuttade; Adare, A rIti eSTannu tegeyabahudu emba viSayadalli mAtra ondu mitiyide. oTTalu padagaLige intaha mitiyilla.
goncalu, kante modalAdavu I rIti oTTaluhesarugaLa hAge orbageyavAgi kANisuttaveyAdarU, avakke halaveNikeya oTTannu sErisalu baruttade (goncalugaLu, kantegaLu) mattu avugaLondige eNikeya padagaLannu nEravAgi baLasalu baruttade (hattu goncalu gaLu); I eraDu viSayagaLalli avu oTTaluhesarugaLinda bErAgiddu, ottehesarugaLa hAgive. hAgAgi, avannu otte hesarugaLendE tiLiya bahudu.
sAmAnyavAgi ondakkinta heccu vyakti, vastu modalAdavugaLannu ondu pAngAgi gurutisabEkAdAga, hesarupadagaLannu halaveNikeya rUpadalli baLasalAguttade (haNNugaLu, maragaLu, huDugaru). Adare, goncalu, gumpu, kante modalAdavugaLu I kaTTalege horapaDike gaLAgive. yAkendare, avu ondakkinta heccu vyakti, vastu modalAdu vannu oLagonDiruttave. Adare, ivannella oTTige ondE vastuvembudAgi avu gurutisuttave; hAgAgi, avu ottehesarugaLa hAge halaveNikeya oTTinondige baraballuvu.
(4) gurutisabEkAgiruva vastugaLu tIra cikkavAgiddalli, antaha hesarupadagaLu ottehesarugaLAgi baLakeyAgade oTTaluhesarugaLAgi baLake yAguttave. ettugegAgi, akki, gOdi, rAgi modalAda padagaLu tIra cikkavAgiruva kALugaLannu oTTige gurutisuttave. hAgAgi, avu oTTalu hesarugaLAgi baLakeyAguttave (ondu mUTe akki, eraDu kilO gOdi).
(5) nijakkU ottehesaru mattu oTTaluhesarugaLa naDuvina vyatyAsa sollarimeya kaTTalegaLu, avu gurutisuva pAngugaLa parice, pAngu gaLannu baLasuva bage modalAda halavu viSayagaLa mEle avalambiside. ettugegAgi, marada elegaLannu suLuvAgi vingaDisi ondondAgi gurutisi hesarisabahudu; hAgAgi, ele emba pada ottehesarAgi baLake
yAguttade; Adare, hullina ‘ele’gaLannu aSTu suLuvAgi vingaDisi gurutisalu baruvudilla; hAgAgi, hullu emba pada oTTaluhesarAgi baLakeyAguttade.
idakke badalu, toppalu illavE soppu pada oTTaluhesarAgi baLakeyAguvudakke bEreyE kAraNavirabEku. illi halavu elegaLannu mattu avugaLondige teLu gellugaLannU oTTAgi gamanisalAguttade, mattu baLasalAguttade embudarinda toppalu emba pada oTTalu hesarAgi baLakege bandirabEku.
haraLugaLinda jalli kallugaLu doDDaviddarU, haraLu pada otte hesarAgi baLakeyAguttade, mattu jalli pada oTTaluhesarAgi baLake yAguttade. haraLugaLannu ondondAgi mAlegaLalli pONisi baLasa lAguttade, mattu jallikallugaLannu oTTige buTTigaLalli aLedu baLasa lAguttade embudu I vyatyAsakke kAraNavirabahudu.
6.2.3 mandigurta mattu uLikegurta
hesarupadagaLannu mandigurtadavu mattu uLikegurtadavu embudAgi gumpisalu baruttade; janarannu bEreyU eraDu gurutisuva muduka, huDugi, kaLLa, aNNa modalAda padagaLu mandi gurtada padagaLu, mattu hakki, hAvu, kallu, mane, tiLivu modalAda uLida padagaLu usiri, vastu, viSaya modalAduvannu gurutisuttiddu, uLikegurtada padagaLu.
gumpugaLalli
mandigurtada padagaLannu ganDugurta mattu heNNugurta emba bEre eraDu gumpugaLallU gumpisalu baruttade; ganDasarannu gurutisuva muduka, aNNa, kaLLa modalAduvu ganDugurtada padagaLu, mattu hengasarannu gurutisuva muduki, akka, magaLu, geLati modalAduvu heNNugurtada padagaLu.
mandigurtada gumpinalli janarannu gurutisuva hesarupadagaLondige dEvaru, dEvi, sUrya modalAda bEreyU kelavu bageya padagaLannu sErisikoLLalAguttade.
hesarupadagaLa I gurtada vyatyAsavannu avugaLondige baruva kelavu eNikepadagaLa padarUpagaLu (obba huDuga, ondu mane), esaka padagaLa padarUpagaLu (huDuga bidda, huDugi biddaLu, haNNu bittu; huDugaru biddaru, haNNugaLu bidduvu), tOrupadagaLa padarUpagaLu (avanu, avaLu, adu, doDDavanu, doDDavaLu, doDDadu),
esakapadagaLa hesarurUpagaLu (bandavanu, bandavaLu, bandudu) modalAdavugaLalli kANalu baruttade.
ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsa OreNikeyalli mAtra kANisikoLLuttade; halaveNikeyalli averaDU ondE gumpinalli sErikoLLuttave. ettugegAgi, esakapadagaLa padarUpadalli kANisuva ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsa (huDuga ODida, (huDugaru huDugi ODidaLu) halaveNikeyalli ODidaru, huDugiyaru ODidaru). tOrupadagaLa baLakeyallU ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsa halaveNikeyalli kANisuvudilla (avanu, avaLu - avaru).
kANisuvudilla
6.2.4 hesarupadagaLa hantagaLu
nAvu iduvarege pariSIlisida huDuga, jAnaki, mara, akki, aNNa, haNNu modalAda hesarupadagaLigella jAgada ellegaLiddu, avannella modalanE hantada padagaLendu kareyabahudu. intaha jAgada ellegaLu mAtravallade hottina ellegaLU iruva ATa, maduve, habba, siTTu modalAda bEreyU halavu hesarupadagaLiddu, avannu eraDanE hantada padagaLendu kareyabahudu.
I eraDu bageya hesarupadagaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive; avu
gaLalli kelavannu keLage vivarisalAgide:
(1) modalanE hantada hesarupadagaLondige avu gurutisuva pAngugaLa baNNa, uddaLate, AkAra, bele modalAda jAgakke sambandisida paricegaLannu tiLisuva pada illavE padakantegaLannu baLasalu baruttade (kempu hakki, doDDa mara, cikka huDuga).
idakke badalu, eraDanE hantada hesarupadagaLoDane avu gurutisuva pAngugaLa gaDuvu (mUru dinada maduve), vEga (mellagina ATa) modalAda hottige sambandisida paricegaLannu tiLisuva pada illavE padakantegaLannu baLasalu baruttade.
Adare, idondu baLakeya olavu mAtra; kelavomme modalanE hantada hesarupadagaLondige hottina paricepadagaLannu mattu eraDanE hantada hesarupadagaLondige jAgada paricepadagaLannu ottAyadinda sErisi hELalU baruttade. ettugegAgi, Icegina pustaka emba hesaru kanteyalli modalanE hantada pustaka padadondige hottina parice
yannu tiLisuva Icegina pada bandide; Adare, nijakkU idu ‘Icege barediruva’ illavE ‘Icege accAgiruva’ pustakavannu gurutisuttade.
idE rItiyalli doDDa habba, cikka ATa emba padakantegaLalli eraDanE hantada habba mattu ATa padagaLondige jAgada pariceyannu tiLisuva doDDa mattu cikka padagaLu baLakeyAgive. intaha ottAyada baLakegaLalli hesarupadada huruLu badalAguttade, illavE adarondige banda paricepadada huruLu badalAguttade.
(2) mEle 6.2.2ralli vivarisidantaha ottehesaru mattu oTTalu hesarugaLa naDuvina vyatyAsa mukyavAgi modalanE hantada hesaru padagaLige sambandisiruvantahadu. Adare, idannu eraDanE hantada hesarupadagaLallU kANalubaruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(5ka) eraDu ATa ADide. (5ca) avanige tumbA siTTu bandide.
(5ka) sollinalli ATa emba eraDanE hantada pada ottehesarAgi baLakeyAgide, mattu (5ca) sollinalli siTTu emba eraDanE hantada pada oTTaluhesarAgi baLakeyAgide.
(3) I eraDu bageya hesarupadagaLannU iruvikeyannu tiLisuva illavE allagaLeyuva ide matu illa padagaLondige baLasalu baruttade; Adare, eraDanE hantada hesarupadagaLannu hottige sambandisida esakagaLannu tiLisuva padagaLondigU baLasalu baruttade embudu avakkU modalanE hantada hesarupadagaLigU naDuviruva vyatyAsa. I vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(6ka) avaralli ondu nAyiyide. (6ca) *avaralli ondu nAyi jaragitu. (7ka) avaralli ondu maduveyide. (7ca) avaralli ondu maduve jaragitu.
(4) modalanE hantada hesarupadagaLigU eraDanE hantada hesaru padagaLigU naDuviruva innondu vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollu gaLalli kANabahudu:
(8ka)
rAju ondu nAyiyannu nODida; adE nAyiyannu hariyU nODidda.
(8ca) antahadE nAyiyannu hariyU nODidda. (9ka) (9ca) antahadE ATavannu hariyU ADida.
rAju ondu ATa ADida; adE ATavannu hariyU ADidda.
(8ka)dalli rAju mattu hari ondE nAyiyannu nODiddaru, mattu (8ca)dalli avaribbaru bEre bEre nAyigaLannu nODiddaru. I vyatyAsa (9ka) mattu (9ca) sollugaLa naDuve uLidilla. yAkendare, antahadE ATa embudara hAge adE ATa embudU bErondu ATavannE gurutisuttade. adE nAyi mattu antahadE nAyi embavugaLa naDuviruvantaha vyatyAsa adE ATa mattu antahadE ATa embavugaLa naDuve kANisadiruvudE idakke kAraNa.
(5) hesarupadagaLalli hELike, anisike, nambike, sollu modalAda kelavannu mUraneyadondu hantadallU gumpisalu baruttade; ivakke modala eraDu hantada padagaLa hAge jAgada elle yilla, mattu eraDanE hantada padagaLa hAge hottina elleyU illa.
sari illavE tappu embudAgi I mUranE hantada hesarupadagaLu gurutisuva pAngugaLige belekaTTabahudu, mattu avannu oppabahudu, illavE allagaLeyabahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(10ka) Atana hELike sariyAdudu. (10ca) nimma anisike tappu. (10Ta) I sollu sariyilla.
Adare, modalanE illavE eraDanE hantada hesarupadagaLannu
nEravAgi intaha sollugaLalli baLasalu baruvudilla.
(11ka) *I mara tappu. (11ca) *I maduve tappu.
maduveyannu naDesidudu sariyAgilla ennabahudallade, nEra vAgi maduveyE sariyalla endu hELalu baruvudilla. hAgiddarU
ottAyadinda modalanE huruLu siguva hAge (11ca)vannU baLasalu baruttade.
(6) mElina hantada hesarupadagaLannu keLagina hantakke (mUranE hantadinda eraDanE hantakke, mattu eraDanE hantadinda modalanE hantakke) mAreDegoLisalu baruttade; Adare sAmAnyavAgi, keLagina hantada padagaLannu mElina hantakke mAreDegoLisalu baruvudilla. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(12ka) nanna hELikeyannu Ata allagaLediddAne. (12ca) nanna hELikeyannu Ata kELiddAne. (12Ta) nanna hELike mEjina mElide. (13ka) *nanna haNNannu Ata allagaLediddAne. (13ca) *nanna haNNannu Ata kELiddAne. (13Ta) nanna haNNu mEjina mElide.
mUranE hantada hELike hesarupadavannu (12ka)dalli mUranE hantada padavAgiyE baLasalAgide; Adare, (12ca)dalli adannu eraDanE hantada padavAgi, mattu (12Ta)dalli modalanE hantada padavAgi baLasalAgide; Adare, modalanE hantada haNNu padavannu, (13Ta)dalli kANisida hAge, modalanE hantada padavAgi mAtra baLasalAguttadallade, (13ka) mattu (13ca) sollugaLalli kANisida hAge, eraDu illavE mUranE hantada padavAgi baLasalu baruvudilla.
(7) heccina hesarupadagaLU modalanE hantadalli baruttave; eraDu mattu mUranE hantagaLalli baruva padagaLalli heccinavU bEre padagaLige oTTugaLannu sErisi paDedantahavu, illavE sollugaLa hesaru rUpagaLu.
(14ka) Atana baravannu nAnu edurunODuttiddEne. (14ca) avanu baruvudannu nAnu nODalilla.
eraDu mattu mUranE hantadalli baruva hesarurUpagaLannu mukya vAgi modalanE hantada pAngugaLiruva sollugaLinda paDeyalAgu ttade; ettugegAgi, rAju harige ondu pustaka koTTa emba sollinalli rAju, hari mattu pustaka emba mUru modalanE hantada
pAngugaLu toDagikonDive; I sollininda rAju harige pustaka koTTudu emba eraDanE hantada hesarurUpavannu paDeyabahudu.
(8) esakapadagaLinda hesarupadagaLannu paDeyuvudakkAgi baLake yAguva oTTugaLalli kelavu mukyavAgi modalanE hantada hesarupada gaLannu koDuttave, mattu bEre kelavu eraDanE hantada hesaru padagaLannu koDuttave embudAgi I oTTugaLannu gumpisalu baruttade.
ettugegAgi, hesarupadagaLannu unTumADuvudakkAgi esakapadagaLige sErisuva ga (hADuga, kELuga), ge (hAsuge, muccige, baDige), ka (kuDuka, tiruka), alu (okkalu, meTTalu) modalAda kelavu oTTugaLu mukyavAgi modalanE hantada hesarupadagaLannu koDuttave, mattu ike (bayake, Erike, agalike), ta (ageta, kuDita, duDita, kuNita) modalAduvu mukyavAgi eraDanE hantada hesarupadagaLannu koDuttave.
(9) sollugaLannE etti hELuvantaha kelavu sandarbagaLalli mUraneya hantakkU mEliruva nAlkaneyadondu hantada pAngugaLu kANisikoLLuttaveyembudAgiyU hELalu baruttade. I nAlkanE hantada pAngugaLannu sollugaLa mUlaka, illavE avugaLa hesaru rUpada mUlakavU gurutisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(15ka) Ake pustaka tandiddALembudannu nanage yArU tiLisalilla. (15ca) Ake tandudannu nanage yArU tiLisalilla. (15Ta) Ake tandudannu nAnu nODalilla. (15ta) Ake tandudannu mEjina mElirisiddEne.
(15ka)dalli Ake pustaka tandiddALembudu emba hesarukante nAlkanE hantada pAngannu gurutisuttade; idakke badalu, Ake tandudu emba hesarukante (15ca)dalli mUranE hantada pAngannu, (15Ta)dalli eraDanE hantada pAngannu, mattu (15ta)dalli modalanE hantada pAngannu gurutisuttade.
6.2.5 parijiruva mattu parijillada pAngugaLu
ondanE hantada mara, kallu, nIru, hAlu modalAda hesarupadagaLu gurutisuva pAngugaLige avugaLadE Ada pariju (rUpa) iruttade;
avannu kaNNininda nODabahudu, illavE kayyinda muTTabahudu. Adare, avugaLinda mElina hantagaLalli (eraDarinda nAlkara varegina hantagaLalli) baruva bayake, tiLuvaLike, hasivu, siTTu modalAda hesarupadagaLu gurutisuva pAngugaLige parijilla. avannu nODalu, illavE muTTalu baruvudilla.
I parijiruva pAngugaLannu ellegaLiruva pAngugaLu mattu ellega Lillada pAngugaLu embudAgi gumpisalu baruttade; ivugaLalli ellegaLillada pAngugaLu orbageyavugaLAgiruttave; mattu avakke pAlugaLiruttavallade, ellegaLiruva pAngugaLa hAge angagaLiruvudilla. I kAraNakkAgi, parijiruva pAngugaLannu gurutisuva padagaLannu ottehesaru mattu oTTalu hesaru embudAgi gumpisalu baruttade.
Adare, parijillada pAngugaLige ellegaLiveyO illavO embudannu tiLiyuvudu kaSTa; avugaLu orbageyavO allavO embudannU tiLiyuvudu kaSTa; idallade, avugaLige pAlugaLiveyO angagaLiveyO endu hELuvudU kaSTa.
hIgiddarU, mEle 6.2.2ralli vivarisidantaha otte mattu oTTalu emba vyatyAsavannu parijillada padagaLallU kANalu baruttade. ettuge gAgi, bayake, Ayke, nambike, enisike modalAda parijillada padagaLu ottepadagaLAgi baLakeyAguttave, mattu daNivu, digilu, maruka, tALme modalAda parijillada padagaLu oTTalu padagaLAgi baLakeyAguttave.
idallade, ivugaLannu eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembu dAgiyU gumpisalu baruttade; ettugegAgi, mUru nambikegaLu ennalu baruttade; Adare, *mUru daNivugaLu ennalu baruvudilla.
idakke kAraNavEnendare, pAngugaLannu nAvu namma manassinalli hEge kalpisikoLLuttEve embudara mEle eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLa (illavE ottehesaru mattu oTTaluhesarugaLa) naDuvina vyatyAsa avalambisideyallade, nijakkU avugaLa rUpa entahadu embudara mEle avalambisilla. pAngugaLige parijirali, illadirali, avu namma manassinalli hEge kANisikoLLuttave embudE illi mukyavAda viSaya. idallade, I pAngugaLannu nAvu namma manassinalli hEge kANuttEve embudu namma nuDi avannu hEge kANuvante mADuttade embudara mEle avalambiside.
parijiruva mattu parijillada padagaLa naDuvina kelavu vyatyAsagaLannu
keLage vivarisalAgide:
(1) mEle tiLisida hAge, parijiruva otte padagaLa hAge parijillada otte padagaLU halaveNikeya oTTinondige baraballuvu (bayakegaLu, anisikegaLu), mattu nEravAgi eNikeya padagaLondigU baraballuvu (eraDu AykegaLu, mUru nambikegaLu). Adare, parijillada oTTalu padagaLu sAmAnyavAgi aLateya padagaLondige baralAravAda kAraNa, parijiruva oTTalu padagaLa hAge avugaLondige eNikeya padagaLannu baLasalu baruvudilla (*eraDu kilO daNivu).
Adare, eraDanE hantada padagaLu jAga mattu hottina elleyannu paDeyaballuvu; hAgAgi, avugaLondige jAgada illavE hottina aLate padavannu mattu adarondige eNikepadavannU sErisi hELalu baruttade. ettugegAgi, nUru mITar OTa embudaralli eraDanE hantada OTa padavannu nUru emba eNikepadadondige, mattu mITar emba jAgada aLatepadadondige baLasalAgide; mUru ganTe kelasa embu daralli eraDanE hantada kelasa padavannu mUru emba eNike pada dondige mattu ganTe emba hottina aLatepadagaLondige baLasalAgide.
(2) parijillada padagaLalli heccinavU oTTalu padagaLAgiruttave; Adare, avugaLondige aLateyannu sErisi otte padakanteyannAgi mArpaDisabahudu (aydu miniTina kelasagaLu); illavE avu tiLisuva esakagaLa kelavu ettugegaLannu AydukoLLuva mUlakavU avannu otte padakantegaLannAgi mArpaDisabahudu (avanu paTTa pADugaLu).
mUranE hantada hesarupadagaLige jAgada illavE hottina ellega LillavAda kAraNa, avannu ottepadagaLAgi mArpaDisabEkiddalli keLagina (eraDanE illavE modalanE) hantakke iLisabEkAguttade:
(16ka) avanige tumbA kelasa ide. (16ca) avanige ApIsina eraDu kelasagaLive.
(16ka)dalli kelasa embudu mUranE hantada oTTaluhesarAgi baLakeyAgide; (16ca)dalli adannE eraDanE hantada ottehesarAgi baLasalAgiddu, adakke hottina elleyannu hAkalAgide.
6.2.6 eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLu
mEle vivarisida gumpugaLannu aDDakke kattarisuvante hesarupadagaLannu eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembudAgiyU bErpaDisalu
baruttade. maruka, bEsara, gOLu, madipu modalAda halavAru parijillada (rUpavillada) padagaLu, kAvEri, puNe, nitin modalAda koTTahesarugaLu, mEle vivarisidantaha nEravAgi eNikepadagaLannu sErisalu bArada oTTalu padagaLu modalAduvannu eNisalAgada pada gaLendu tiLiyabahudu.
I halavu bageya eNisalAgada padagaLalli ondondu bageyadU adaradE Ada paricegaLannu hondiddu, avakkU eNikegU naDuvina sambandavannu tiLiyuvalli halavu bageya tondaregaLannu tandoDDu ttave. hAgAgi, avu eNisalAgadiruvudakke, mattu eNisalAguvante mArpaDuvudakke bEre bEre bageya kAraNagaLiruttave.
ettugegAgi, parijiruva oTTalu padagaLige aLateya padagaLannu sErisidalli eNisalAguva padagaLAgibiDuttave (mUru lITar eNNe, eraDu kilO beNNe); Adare, koTTa hesarugaLannAgali (mUru kilO kAvEri), illavE parijillada padagaLannAgali (mUru lITar maruka) A rIti mArpaDisalu baruvudilla. Adare, eNisalAgada kelavu padagaLannu ottAyadinda antaha baLakegaLalli toDagisalU baruttade.
ettugegAgi, ‘ondE hesarina mUru mandi huDugiyaru’ emba huruLinalli mUvaru kAvEriyaru embudAgi koTTahesarinondige eNikeya padavannu mattu halaveNikeya oTTannu baLasalu baruttade; mattu ‘mUru sandarbagaLalli unTAgiruva daNivugaLu’ emba huruLi nalli mUru daNivugaLu embudAgi parijillada mattu eNisalAgada padadondigU avannu baLasalu baruttade.
eNisalAgada padagaLalli parijillada padagaLE mukyavAdavugaLu. mEle tiLisida hAge, avugaLalli heccinavannU esakapada illavE parice padagaLige oTTugaLannu sErisi paDeyalAgide.
6.3 pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudu
pAngugaLa naDuve avugaLa pariceyalliruva halavu bageya vyatyAsa gaLannu avannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAguva hesarupadagaLa huruLu gaLE tiLisuttave:
ettugegAgi, mara mattu giDa padagaLa huruLugaLu avu gurutisuva pAngugaLa naDuve harayada vyatyAsavide (‘marakke giDakkinta heccu harayavAgide’) embudannu tiLisuttave; iddalu mattu hAlu padagaLa huruLugaLu avu gurutisuva pAngugaLa naDuve baNNada vyatyAsavide (‘iddalu kappu mattu hAlu biLi’) embudannu tiLisuttave; Ane mattu ili padagaLa huruLugaLu avu gurutisuva pAngugaLa naDuve uddagala dalli vyatyAsavide (‘Ane doDDadu, ili cikkadu’) embudannu tiLisuttave. paricegaLannu tiLisaballudu. ettugegAgi, padagaLa koneyalli baruva itti (gANiga- gANigitti), ti (ATagAra-ATagArti), i (kivuDa-kivuDi), e (jANa- jANe) modalAda oTTugaLu avu gurutisuva pAngugaLu heNNugurta davu (hengasu illavE huDugi) embudannu tiLisuttave; mattu jODu padagaLalli baruva halavu bageya paricebErugaLu illavE paricepadagaLu avu gurutisuva pAngugaLa baNNa (kengaNNu, beLkoDe), uddagala (hejjEnu, kirugatti), bele (nalluNisu) modalAduvannu tiLisuttave.
hesarupadagaLa oLaiTTaLavU
idallade,
kelavu
Adare, mEle (6.1.1)ralli vivarisida hAge, hesarupadagaLa huruLu gaLu avu entaha pAngugaLannu hesarisuvudakkAgi baLakeyallive embudara mEle avalambisiddu, avannu nEravAgi hesarupadagaLinda paDeyalu baruvudilla.
idE rItiyalli, hesarupadagaLa oLa iTTaLagaLindalU avu gurutisuva pAngugaLa pariceyannu nEravAgi paDeyalu baruvudilla. yAkendare, A hesarupadagaLannu unTumADuva samayadalli kaNNige hoDedu pariceyondannu ArisikoLLalAgittAdarU, avugaLa baLakeya samayadalli adu uLidukonDiraballudu, illavE kaLeduhOgiralU balludu.
kANuvantaha
ettugegAgi, karihalage padavannu unTumADuvAga, kaNNige hoDedu kANuvantaha ‘adannu halageyinda mADalAgiddu, adara baNNa kappAgide’ emba pariceyannu baLasalAgittu; Adare, AmEle bEre baNNagaLannu baLasiyU adannu tayArisuva holabu baLakege bantu; hIgiddarU, (ondu taragatiyalli adu nIli baNNaddAgideyAdarU) adannu gurutisalu karihalage emba hesarupadavannE baLasuttiralu tondare yAguvudilla.
idE rItiyalli, ondu mane adannu kaTTida samayadalli hattirada manegaLindella hosadAgidda kAraNa, adakke hosamane emba hesarannu
koTTirabahudu; Adare AmEle, hattippattu varSa kaLeda baLika, sutta mutta bEre halavu ‘hosa’ manegaLannu janaru kaTTirabahudu; hAgiddarU hosamane emba A maneya haLeya hesaru badalAgade uLidiraballudu.
hAgAgi, hesarupadagaLa oLaiTTaLagaLu avu gurutisuva pAngugaLa pariceyannu tiLiyuvalli neravannu nIDuttave endiSTE hELaballevallade, avu nEravAgi avugaLa pariceyannu tiLisuttaveyendu hELalArevu. idakke badalu, hesarukantegaLalli baruva paricepadagaLu nEravAgi avugaLa pariceyEnembudannu tiLisuttave, mattu I pariceyannu baLasuva mUlakavEnE avu yAva pAngannu gurutisuttave embudannu nAvu kanDukoLLaballevu.
hAgAgi,
hesarupadagaLalli baruva
paricepadagaLu illavE paricebErugaLu avugaLa tayArikeyalli baLakeyAdavugaLu, mattu hesarukantegaLalli baruva parice padagaLu avugaLa tiruLupadadondige neravupadagaLAgi baLakeyAdavugaLu embudAgi I eraDu baLakegaLa naDuve vyatyAsavannu kANalAguttade.
ettugegAgi, doDDa mane emba hesarukanteyalli bandiruva doDDa paricepada ‘maneya uddagala entahadu’ embudannu tiLisuttade; kempu mane emba hesarukanteyalli bandiruva kempu paricepada maneya baNNavannu tiLisuttade; mattu hosa koDe emba hesarukanteyalli bandiruva hosa paricepada koDeya harayavannu tiLisuttade. hesarupadagaLondige bEre hesarupadagaLa pattuge
rUpavannu (maNNina gODe, kabbiNada gunDu) illavE paricepadagaLa pattuge rUpavannu (beLLagina koDe, mettagina hAsige) baLasiyU avu gurutisuva pAngugaLa pariceyannu tiLisalu baruttade. idallade, sollu gaLa pattugerUpavannU idakkAgi baLasalu baruttade (avaru koTTa haNNu, ettarakke kaTTida kaTTaDa).
intaha neravupada, padakante, mattu oLasollugaLa mUlaka hesarupadagaLa pariceyannu tiLisuva bage hEge embudannu keLage vivarisa lAgide.
6.3.1 paricepadagaLa bagegaLu
paricepadagaLu esakapada mattu hesarupadagaLiginta tIra bErAgiruva kelasavannu naDesabEkAguttade: esakapadagaLu esakagaLannu tiLisuttave,
mattu hesarupadagaLu antaha esakagaLalli toDagikonDiruva pAngu gaLannu gurutisuttave; Adare, paricepadagaLu I eraDaneya kelasadalli hesarupadagaLige neravannu nIDuttave. avu sollugaLalli bEre kelasa gaLannU naDesaballuvAdarU, gurutisuva kelasadalli hesarupadagaLige neravannu nIDuvudE avugaLa mukya kelasavAgide. I rIti avugaLadE Ada ondu mukya kelasavideyAda kAraNa, halavu viSayagaLalli avu esakapada mattu hesarupadagaLinda bErAgive.
ettugegAgi, paricepadagaLannu hesarukantegaLalli hAgeyE avugaLalli yAva badalAvaNeyannU mADade neravu padagaLAgi baLasalu baruttade (kempu hUvu, biLi baTTe, doDDa mara); Adare, hesarupadagaLannu A rIti bErondu hesarupadada neravu padavAgi baLasabEkiddalli, avakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade (marada gellu, haNNina baNNa). idE rItiyalli, esakapadagaLannu hesarupadagaLa neravupadagaLAgi baLasa bEkiddalli, avakke hottina oTTu mattu pattugeya a oTTu embavugaLeraDannU sErisabEkAguttade (mADida kelasa, kuDiyuva nIru).
paricepadagaLannu hesarupadagaLAgiyU (endare, hesarupadagaLa hAge pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli) baLasalu baruttade; adare, idakkAgi avakke kelavu oTTugaLannu sErisabEkAguttade. ettugegAgi, tana oTTannu sErisi halavu paricepadagaLannu hesarupadagaLAgi baLasalu baruttade: doDDa-doDDatana, hosa-hosatana, baDa-baDatana, hiri- hiritana.
paricepadagaLalliyU mukyavAgi eraDu bageyavannu gurutisa bahudu: hesarupadagaLondige baruva hesaruparicegaLu (kappu, biLi, udda, hosa), mattu esakapadagaLondige baruva esakaparicegaLu (bEga, mellage, nuNNage); ivugaLalli esakapadagaLondige baruva esaka paricegaLannu hesarupadagaLondige baLasabEkiddalli avakkU pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade (beLLagina baTTe, mettagina hodike).
I eraDu bageya paricepadagaLu mAtravallade, bArI, tusu, tIra modalAda bEre paricepadagaLondige baruva mattu avugaLa hantavannu tiLisuva kelavu padagaLU ive (bArI doDDa mara, tusu cikka mane, tIra cikka mane).
hesarupadagaLondige baruva paricepadagaLannu, avugaLa huruLannu avalambisi, illavE avu yAva rItiyalli hesarupadagaLige avugaLa
gurutisuva kelasadalli neravannu nIDuttave embudannavalambisi, halavu bagegaLalli gumpisalu baruttade. ivugaLalli mukyavAda kelavu gumpu gaLannu keLage vivarisalAgide:
(1) huruLannu baLasi gumpisuvudu paricepadagaLa huruLannavalambisi, avannu mukyavAgi aydu gumpugaLalli gumpisalu baruttade:
(ka) aLateya paricegaLu: I gumpinalli baruva paricepadagaLalli
heccinavU eduru huruLina jODigaLAgi kANisikoLLuttave:
ettara-taggu
- udda-giDDa
agala-sapura dappa-teLu doDDa-cikka
Adare, intaha jODigaLalli sEradiruva ALa, saLLe, ekkala, nILa, nasu modalAda kelavu padagaLU I gumpinalli baruttave. idallade, hEr-kir emba paricebErugaLa jODiyU I gumpinalli baruttade.
I jODigaLu tiLisuva aLateyannu hesarisabEkAdAga, avugaLalli baruva eraDu paricepadagaLalli modalinadannu mAtra baLasalu baruttade; avu tiLisuva (heccina) aLateyannu mAtravallade jODiya innondu pada tiLisuva (kaDimeya) aLateyannu tiLisabEkAgiruvallU modalina dannE baLasalAguttade.
ettugegAgi, ondu gODe ettaravAgirali, taggAgirali, adara I aLateyannu tiLisalu gODeya ettara ennuttEvallade, *gODeya taggu ennuvudilla; idE rItiyalli kaNiveya agala, tantiya udda, haligeya dappa embantaha baLakegaLiveyallade, *kaNiveya sapura, *tantiya giDDa, *haligeya teLu embantaha baLakegaLilla.
(1ka) I gODeya ettara Aru aDi.
(1ca) *I gODeya taggu mUraDi. (2ka) I tantiya udda tusu kaDime ide. (2ca) *I tantiya giDDa tusu kaDime ide.
(ca) manuSyara paricegaLu: mayge sambandisidavu mattu manassige sambandisidavu embudAgi I padagaLannu eraDu oLagumpu gaLalli irisalu baruttade: kuruDu, kivuDu, kunTu modalAda parice padagaLu modalaneya oLagumpigU, curuku, beppu, heDDu, pOli modalAdavu eraDaneya oLagumpigU sEruttave.
(Ta) vastugaLa paricegaLu: manuSyarige mAtravE sambandisirade, bEre vastugaLigU sambandisiruvantaha paricegaLu halavive; ivugaLalli halavu aLateya paricegaLa hAge, eduru huruLina jODigaLAgi kANisi koLLuttave:
doDDa-cikka odde-oNa harita-monDu bigi-saDilu tiLi-kalaku nuNupu-doragu nEra-Ore dunDu-cappaTe
Adare, aLateya paricepadagaLa hAge, I jODigaLalli ondannu jODiya oTTu pariceyannu gurutisuva hesarupadavAgi baLasalu baruvudilla.
I rIti eduru huruLina jODigaLAgi kANisikoLLada bEre halavu paricepadagaLU I gumpinalli baruttave. ivugaLalli kelavannu avugaLadE Ada cikka cikka oLagumpugaLalli sErisi hELalU baruttade. ettugegAgi, mElina gumpinallE baruva sihi, kahi, huLi, sappe, uppu, kanaru modalAdavugaLannu ruciyannu tiLisuvavemba ondu oLagumpinalli sErisi hELalu baruttade; Adare, avugaLalli yAva eraDu padagaLU eduru huruLina jODigaLAgi kANisikoLLuvudilla.
baNNagaLannu tiLisuva biLi, kappu, kempu, nIli, nEraLe, bUdu, hasuru, kandu, kAvi modalAdavannu innondu oLagumpinalli sErisi hELabahudu; ivugaLallU kUDa, yAva eraDu padagaLU eduru huruLina jODiyAgi kANisikoLLuvudilla. kappu-biLi embuvakke mAtra svalpa maTTige intaha baLakeyide.
(ta) beleya paricegaLu: vastugaLa beleyannu tiLisuva agga, aNNe, nalla, nanni, husi, holla, cokka, cenna, oLLe modalAda paricepadagaLannu I gumpinalli sErisi hELabahudu.
(pa) harayada paricegaLu: hosa, haLe, mudi, huDugu, koDa, hiri, kiri modalAda kelavu padagaLannu I gumpinalli sErisabahudu. ivugaLalli hosa-haLe mattu hiri-kiri embavugaLu jODigaLAgi kANisikoLLuttave.
paricepadagaLannu I rIti huruLannavalambisi gumpisuvalli ondu tondareyEnendare, avannu eSTu gumpugaLalli vingaDisabEku embu dannu tIrmAnisuvudu kaSTa. ettugegAgi, baNNavannu illavE ruciyannu tiLisuva padagaLannu vastugaLa paricegaLu emba gumpinoLagirisuva badalu, bEreyE ondu gumpinalliyU irisabahudu; manuSyara paricegaLu mattu vastugaLa paricegaLu embuvannu eraDu bEre bEre gumpugaLallirisuva badalu, ondE gumpinalliyU irisabahudu.
idallade, kelavu paricepadagaLannu yAva gumpinallirisabEku emba viSayadalli gondalavunTAgaballudu. ettugegAgi, doDDa mattu cikka embavugaLannu vastugaLa uddaLateyannu tiLisuvudakkAgi mAtravallade, manuSyara harayavannu tiLisuvudakkAgiyU baLasalAguttade (doDDa huDuga, doDDappa); hiri padavannu harayavannu tiLisuvudakkAgi mAtra vallade, uddaLateyannu tiLisuvudakkAgiyU baLasalAguttade.
hIgiddarU, kannaDadalli paricepadagaLu entaha huruLugaLannella tiLisu ttave embudannu aDakavAgi hELalu intaha gumpugaLu neravannIyu ttave. avugaLa baLakeya mEliruva kelavu kaTTupADugaLannU intaha gumpugaLannu baLasi vivarisalu baruttade.
(2) haravu kuggisuva mattu pAngu badalisuva paricepadagaLu hesarupadagaLondige baLasidAga, heccina paricepadagaLU avugaLa haravannu kaDime mADuttave. ettugegAgi, huDuga hesarupadakke cikka paricepadavannu sErisi nODabahudu: huDuga pada gurutisaballa vyaktigaLiginta cikka huDuga padakante gurutisaballa vyaktigaLa eNike kaDimeyAgiruttade. yAkendare, huDuga pada yAva vyaktigaLannella gurutisaballudO avaralli cikka emba pariceyiruva vyaktigaLannu mAtra cikka huDuga emba padakante gurutisaballudu. hAgAgi, cikka paricepada
illi huDuga hesarupadada haravannu kaDime mADuttade illavE kuggisuttadeyendu hELabahudu.
intahadE vyatyAsavannu hUvu mattu kempu hUvu embavugaLa naDuve, mara mattu doDDa mara embavugaLa naDuve, mane mattu hosa mane embavugaLa naDuve, mattu kAyi mattu dOre kAyi embavugaLa naDuveyU kANabahudu.
Adare, kelavu paricepadagaLu I rIti hesarupadagaLa haravannu kuggisuva badalu, avugaLa huruLannE mArpaDisi, avu bEreyE pAngu gaLannu gurutisuva hAge mADuttave. ettugegAgi, suLLusuddi emba hesarukante ondu bageya suddiyannu tiLisuva badalu, suddiya hAge kANisuva, AdarU suddiyallada viSayavondannu tiLisuttade. idE rItiyalli, kaLLabasiru embudu basirallada, AdarU basirina halavu paricegaLannu tOrisuva bErondu pAngannu tiLisuttade.
oNahemme, husinagu, kaLLahaNa embantahavugaLallU intaha pAngannu badalAyisuva paricepadagaLa baLakeyAgide. kannaDadalli I rIti pAngannu badalAyisuva paricepadagaLu kelavu mAtra ive. (avugaLa baLakeyU kelavE kelavu hesarupadagaLondige mAtra kANisi koLLuttave; hAgAgi, I padagaLondige baruva hesarupadagaLannu hesaru kantegaLennuva badalu jODupadagaLendU hELalu baruttade). intaha kelavE kelavu paricepadagaLannu horatupaDisi, uLida paricepadagaLellavU hesarupadagaLa haravannu kuggisuvudakkAgiyE baLakeyAguttave.
I eraDu bageya paricepadagaLa naDuviruva ondu mukyavAda vyatyAsavEnendare, pAngannu badalAyisuva padagaLondige hantagaLannu tiLisuva paricepadagaLannu baLasalu baruvudilla, mattu hOlikeya iTTaLagaLallU avannu baLasalu baruvudilla.
ettugegAgi, udda paricepadadondige hantavannu tiLisuva tumbA illavE tusu padagaLannu baLasalu baruttade (tumbA udda kOlu, tusu udda kOlu); adare, suLLu illavE husi padadondige avannu baLasalu baruvudilla (*tumbA suLLusuddi). idE rItiyalli, udda paricepadavannu hOlikeyannu tiLisuva iTTaLadalli baLasalu baruttade; Adare, pAngannu badalAyisuva suLLu illavE husi padavannu antaha iTTaLadalli baLasalu baruvudilla.
tumbA udda kOlu nammallilla. (3ka) (3ca) Ata nanage tumbA suLLuhaNa koTTiddAne. (4ka) avanige idakkintalU udda dOTi bEkAgide. (4ca) *avanalli idakkintalU suLLuhaNa ide.
(3ka) sollinalli tumbA pada udda embudara mElina hantavannu tiLisuttade; Adare, (3ca)dalli adu A rIti suLLu paricepadada mElina hantavannu tiLisalAradu; yAkendare, suLLu padakke hantagaLilla. idakke badalu, adu (3ca)dalli haNa hesarupadada pariceyannu (‘tumbA haNa’ embudannu) tiLisuttade.
idE rItiyalli hOlikeyannu tiLisuva nuDitavannu (4ka)dalli udda padadondige baLasalAgiddu, A sollu sariyAgide; Adare, (4ca)dalli adannE suLLu padadondige baLasalAgiddu, adu sariyAgilla.
Adare, hesarupadagaLa haravannu kuggisuva ellA paricepadagaLannU I rIti hantavannu tiLisuva padagaLondige illavE hOlikeyannu tiLisuva iTTaLagaLalli baLasalu baruvudilla embudannu illi gamanisabEku. ettugegAgi, tappu, sari embantaha paricepadagaLu hesarupadagaLa haravannu kuggisuttaveyAdarU, avannu hantavannu tiLisuva pada gaLondige, illavE hOlikeyannu tiLisuva iTTaLagaLalli baLasalu baruvudilla (6.3.4 nODi).
(5ka) avanu tumbA tappu kelasa mADiddAne. (5ca) avanu tumbA tappu mADiddAne. (5Ta) *avanu nanaginta tappu kelasa mADiddAne.
padada
kelasa
(5ka)dalli
tumbA embudu
pariceyannu tiLisuttadallade tappu embudara pariceyannu tiLisuvudilla embudannu gamanisabahudu. (5ca)dalli adE paricepada tappu embudara pariceyannEnO tiLisuttade; Adare, illi tappu pada ondu hesaru padavAgi baLakeyAgide. I eraDu kaDegaLallU tumbA embudu ‘halavu’ emba huruLinalli bandideyallade, mElina hantavannu tiLisuva huruLinalli bandilla.
haravannu kuggisuva paricepadagaLigU pAngannu badalisuva paricepada gaLigU naDuve avannu baLasida sollugaLigiruva oLahuruLugaLa
maTTigU vyatyAsagaLive. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
nanna kayyalliruvudu biLi cenDu.
(6ka) (6ca) nanna kayyalliruvudu cenDu. (6Ta) nanna kayyalliruvudu biLiyadu (7ka) (7ca) nanna kayyalliruvudu haNa.
nanna kayyalliruvudu kaLLahaNa.
(6ka) sollininda (6ca) mattu (6Ta) sollugaLannu oLahuruLu gaLAgi paDeyalu baruttade; Adare, (7ka) sollininda (7ca) sollannu A rIti oLahuruLAgi paDeyalu baruvudilla. biLicenDiruvavana hattira cenDu ide ennabahudu, Adare, kaLLahaNa iruvavana hattira haNa ide ennalu baruvudilla. yAkendare, adu haNavE alla. (kaLLa embudu illi haNa pada gurutisuva pAngannE badalAyisuttade embudE idakke kAraNa.)
(3) haravu kuggisuva paricepadagaLa bagegaLu heccina paricepadagaLannU hesarupadagaLa haravannu kaDime mADalu baLasalAguttade. Adare, I kelasavannu avellavU ondE bageyalli naDesuvudilla; yAva rItiyalli avu I kelasavannu naDesuttave embudannavalambisi, intaha padagaLannu jODiparice, paTTiparice, mattu hantaparicegaLembudAgi mUru gumpisalu baruttade.
gumpugaLalli
(ka) kelavu paricepadagaLu jODigaLAgi baLakeyAguttiddu, A jODigaLu tiLisuva paricegaLalli ondu ‘illa’vendAdAga innondu ‘ide’yemba huruLu dorakuttade. intaha paricepadagaLannu jODi paricegaLendu kareyabahudu.
ettugegAgi, tappu mattu sari emba eraDu paricepadagaLannu gamanisabahudu: ivu ondu jODiyAgi baLakeyAguttave; ondu viSaya tappallavAdare, adannu sariyendu hELalu baruttade, mattu adu sariyallavAdare tappu endu hELalu baruttade.
(8ka) idu sari lekkavalla, tappu lekka. (8ca) avanadu tappu mAtalla, sari mAtu.
(ca) innondu bageya paricepadagaLannu paTTimADi hELalu baruttade; Adare, ondondu paTTiyallU eraDakkinta heccu padagaLu baruttave; hAgAgi, avugaLalli ondu illavendu tiLidiruvAga, uLida paricegaLalli yAvudu irabahudu embudannu tIrmAnisalu baruvudilla.
ettugegAgi, pAngugaLa baNNavannu tiLisuva kempu, kappu, nIli, kandu, nEraLe, bUdu, hasuru, haLadi, modalAda paricepadagaLa baLakeyannu gamanisabahudu; ivannella oTTige ondu ‘baNNada paTTi’yalli irisalu baruttade; Adare, I ondu paTTiyalli halavu paricepadagaLu sErikoLLuva kAraNa, ondu vastu I baNNagaLalli ondannu paDedilla vAdare (ettugegAgi, ondu hU kempu gulAbiyallavAdare), uLida baNNagaLalli adara baNNa yAvudirabahudu embudannu nODade hELalu baruvudilla; adu bEre yAva baNNadallU iraballudu (biLi gulAbi yirabahudu, illavE haLadi gulAbiyirabahudu).
sihi, kahi, huLi, kAra, uppu, cogaru modalAda rucigaLannu tiLisuva paricepadagaLU intahavE; avannella oTTige ‘ruciya paTTi’ yemba innondu paTTiyalli irisalu baruttade; Adare, ondu vastuvige I rucigaLalli ondu illavendu tiLidiruvalli, uLidavugaLalli yAva ruci adakke irabahudu embudannu adara ruci nODade hELalu baruvudilla; huLiyilladudu kAra irabahudu, sihiyirabahudu, illavE kahiyirabahudu.
intaha paTTigaLalli baruva paricepadagaLannu paTTiparicegaLendu kareya
bahudu.
(Ta) innu kelavu paricepadagaLannu ondu aLatepaTTiyalli jODi siDalu baruttade; avugaLalli ondu paricepada I paTTiya ondu tudiyalli baruttade, mattu innondu paricepada adara innondu tudiyalli baruttade; uLida paricepadagaLu I eraDu padagaLa naDuve baruttave.
idallade, intaha paTTigaLalli avugaLa eraDu konegaLalli baruva paricepadagaLu mAtravallade, naDuve baruvantaha innondu parice padavU iraballudu. ettugegAgi, teLu, dappa mattu aLaka emba mUru paricepadagaLannu ondu paTTiyalli irisalu baruttade;
ivugaLalli teLu embudu paTTiya ondu koneyallU, dappa embudu innondu koneyallU baruttave; ‘teLuvU alla dappavU alla’ emba huruLiruva aLaka embudu I paTTiya naDuve baruttade (teLu mosaru, dappa mosaru, aLaka mosaru).
intaha ondu paTTiyalli adara naDuvina pariceyannu tiLisuva paricepada illadiddarU, naDuvina jAgavembudondiddu, A paTTiyalli baruva paricepadagaLannu I jAgada mEle mattu keLage ondu OraNa dalli irisalu baruttade.
ettugegAgi, doDDa mattu cikka embavu baruva paTTiyalli avugaLa naDuve baraballa mUranE paricepada illa; doDDa embudu I paTTiya ondu badiyalli baruttade, mattu cikka embudu innondu badiyalli baruttade. hAgiddarU, ondu vastu doDDadallavAdare, adu cikkadendu hELalu baruvudilla; yAkendare, adu ‘doDDadU allade mattu cikkadU allade’ iraballudu. hAgAgi, I aLatepaTTiyalli naDuvina jAgavannu tiLisuva paricepada illadiddarU, jAgavantU iddE ide.
intaha paricepadagaLannella avu baruva paTTiya hantagaLembudAgi tiLiyaballevAda kAraNa, I padagaLannu hantaparicegaLembudAgi hesarisa bahudu.
nijakkU doDDa-cikka aLatepaTTiyalli baraballa paricepadagaLu kannaDa dalli halavive. I padagaLalli kelavannu aLatepaTTiya naDuviruva jAgakkinta mEle baruvavu, mattu uLiduvannu adara keLage baruvavu embudAgi avannu aNigoLisalu baruttade. intaha padagaLannu keLage paTTimADalAgiddu, avugaLigiruva baLakegaLalli ondondannu avugaLa munde tOrisikoDalAgide:
doDDa-cikka aLatepaTTi:
keLagina paricepadagaLu
mElina paricepadagaLu doDDa (doDDa mane) cikka (cikka mane) ekkala (ekkala kaTTaDa) cikaNi (cikaNi tiTTa) kanDeya (kanDeya siri) nasu (nasu nage) malla (malla kelasa) hEr (hErAne)
hiri (hiri bele)
Enike (Enike kelasa) mari (mari mugilu) kiri (kiri gejje) kUcu (kUcu gaDDa)
kaDu (kaDu mincu)
kiru (kirugANike) pEr (pErarasu) kuru (kurugaDDa) tani (tani tunDu) puTTa (puTTa huDuga) Ane (Ane soLLe) uruva (uruva kate) cIku (cIku kALu)
biN (biNgone)
heg (heggaLLa)
ekkaTa (ekkaTa mara)
cinna (cinnATa) sIru (sIrmInu) gunna (gunnAne)
I aLatepaTTiya naDujAgadinda keLage baraballa kITu (kITu kelasa), baDa (baDa kelasa), ciTTu (ciTTu gubbi), ciNNa, guccu, piLLa modalAda bEreyU kelavu paricepadagaLive.
doDDa-cikka aLatepaTTiyalli baruva I padagaLalli ekkala, kanDeya embantaha kelavu padagaLu doDDa padakkintalU mEle baruttave, mattu sIru, cIku embantaha bEre kelavu padagaLu cikka padakkintalU keLage baruttave. uLida padagaLannu yAva OraNadallirisabEku emba viSaya dalli EnannU kanDitavAgi hELalu baruvudilla. hAgiddarU, avugaLalli yAvuvu naDujAgadinda mEle nilluttave mattu yAvuvu adara keLage nilluttave emba viSayadalli yAva samSayavU illa.
paTTiya mEle illavE keLage baruva padagaLa naDuvina mukya vyatyAsa avu entaha hesarupadagaLondige baruttave embudarallide. ellA paricepadagaLannU ellA bageya hesarupadagaLondigU baLasalu baruvu dilla. hAgAgi, mEle paricepadagaLannu paTTimADuvAga, avugaLondige suLuvAgi baraballa hesarupadavondannu ettugeyAgi koDalAgide.
udda-giDDa emba innondu aLatepaTTiyalli baraballa paricepada gaLannU paTTiya naDuvina jAgakkinta mEle mattu keLage baruvavuga LembudAgi gumpisalu baruttade:
udda-giDDa aLatepaTTi:
mElina paricepadagaLu
udda (udda hagga)
keLagina paricepadagaLu giDDa (giDDa mUti)
jambu (jambu hullu) kittu (kittambu) nILa (nILa nAlige) kUlu (kUlu bale) calle (callegaNNu) dATu (dATu holige) gujuru (gujuru kombu)
pIcu (pIcu gaDDa) gujju (gujju kAlu) guDDa (guDDa kombu)
nITa (nITa bidiru) niDu (niDugoralu) niTTu (niTTelubu) kOlu (kOlu bale) kuru (kurugaDDa)
moTTa (moTTa kiruba) maTTu (maTTu mUgu) moTaku (moTaku katti)
mElina aLatepaTTiyalli naDujAgada keLage baraballa kunTu mattu
kuLLu emba bEre eraDu paricepadagaLU ive.
dappa-teLu emba innondu aLatepaTTiyalli baraballa kelavu
paricepadagaLannu keLage koDalAgide:
dappa-teLu aLatepaTTi:
mElina paricepadagaLu dappa (dappa halige) daTTa (daTTa kUdalu) eTTe (eTTe hAlu) tiNNa (tiNNa kombu) doNNe (doNNe mUgu) tOra (tOra toDe)
keLagina paricepadagaLu teLu (teLu halige) seLe (seLe kombu) baDa (baDa naDu) saLLe (saLLe kOlu)
mEle tiLisida hAge, I paricepaTTiya naDujAgadalli baraballa aLaka
emba padavU ide.
jODiparicegaLigU uLida eraDu bageya (paTTi mattu hanta) paricegaLigU naDuviruva mukya vyatyAsavEnendare, jODipadagaLannu hantavannu tiLisuva padagaLondige, illavE hOlisuva nuDita gaLondige baLasalu baruvudilla; Adare, paTTiparice mattu hantaparice padagaLannu antaha kaDegaLalli baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
tumbA doDDa haNNugaLu illE irali.
(9ka) (9ca) idakkinta doDDa mara I Urallilla. (10ka) I haNNu tumbA sihi. (10ca) I marada haNNiginta A marada haNNu heccu sihi.
sari, tappu modalAda jODiparicegaLannu intaha sollugaLalli baLasalu baruvudilla embudannu mEleyE 6.3.1(2)ralli vivarisa
lAgide. ondu barahadalli heccu illavE kaDime tappugaLiveyendu hELaballevallade, avu tiLisuva sari-tappu pariceyalli hantagaLannu kANalu baruvudilla.
I viSayadalli paTTiparice mattu hantaparicegaLa naDuveyU ondu mukyavAda vyatyAsavide. mEle vivarisida hAge, paTTiparicegaLannu avu baruva paTTiya hantagaLendu hELalu baruvudilla. ettugegAgi, sihi, huLi, kahi, cogaru modalAda paricepadagaLu rucipaTTiyalli ondu OraNadalli baruvudilla; avannu hEge bEkiddarU irisabahudu. idallade, I paTTige hantaparicegaLa paTTiyalliruva hAge eraDu badigaLu mattu naDuvina jAga embavugaLilla.
hAgAgi, hantavannu tiLisuva padagaLondige, illavE hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baLasidAga, paTTiparicegaLu avu baruva paTTiya hantagaLannu tiLisuvudilla; idakke badalu, paTTiyalli baruva ondondu paricegU ondu mAdari beleyiddu, I beleginta heccu illavE kaDime bele ondu vastuvigide embudannu avu tiLisuttave.
ettugegAgi, tumbA dappa (mosaru) embudu teLu-dappa aLatepaTTiyalli dappa embudu tiLisuva hantakkintalU mEliruva ondu hantavannu tiLisuttade; Adare, tumbA kempu (hU) embudu hUgaLa maTTigiruva mAdari kempiginta heccu kempAgiruva hU embudAgi bEreyE ondu bageya huruLannu koDuttade. adu baNNagaLannu tiLisuva aLatepaTTiyalli kempu pada tiLisuva hantakkinta mElina hantavannu tiLisuvudilla; yAkendare, baNNada aLatepaTTiyalli antaha hantagaLE illa.
(4) hantagaLa iTTaLa hesarukantegaLalli hantaparicegaLa baLake hEge naDeyuttade embudannu vivarisabEkiddalli, eraDu mukyavAda viSayagaLannu gamanisabEkAguttade: aLatepaTTiyalli baruva hantagaLa iTTaLa entahadu embudu ondu viSaya, mattu I hantagaLa beleyannu tiLiyuvalli baLakeyAguva mAdari entahadu embudu innondu viSaya.
aLatepaTTigaLalli sAmAnyavAgi eraDu hantagaLiddu, ivannu tiLisuva padagaLu eduruhuruLannu koDuttiruttave. ettugegAgi, odde-oNa aLatepaTTiyalli adara eraDu hantagaLannu tiLisuvudakkAgi baLakeyAguva odde mattu oNa emba paricepadagaLu eduruhuruLugaLannu koDuttave.
idE rItiyalli, vastuvina hareyavannu tiLisuva paricepaTTiyalli adara eraDu hantagaLannu tiLisalu baLakeyAguva hosa mattu haLe emba paricepadagaLU eduruhuruLugaLannu koDuttave.
Adare, heccina aLatepaTTigaLallU avugaLa ondu hantavannu tiLisuva paricepadagaLu mAtra iruttave; avugaLa innondu hantavannu (eduru huruLannu) tiLisalu paricepadagaLiruvudilla. ettugegAgi, oLLe, bettale, bOLu, jiguTu, goDDu modalAda halavu paricepadagaLige avugaLa aLatepaTTiyalli baruva eduruhantavannu tiLisuva paricepadavilla.
intaha kaDegaLalli kelavomme eduruhuruLugaLannu tiLisuvudakkAgi esakapadagaLa pattugerUpavannu baLasalu baruttade: ettugegAgi, oLLe- keTTa embavugaLalli oLLe embudu paricepada; Adare, keTTa embudu keDu esakapadada pattugerUpa; innu kelavu kaDegaLalli allagaLeva rUpagaLannU baLasalu baruttade: ettugegAgi, jigaTu embudu ondu paricepada; Adare adara eduruhuruLannu koDabEkiddalli jigaTallada emba adara allagaLeyuva rUpavannu baLasalu baruttade.
eduruhuruLina padagaLu ondE aLatepaTTiyalli baruva kAraNa tumbA hattiradavAgiyU kANisuttave, mattu ondakkondu eduru nilluva huruLugaLannu koDuva kAraNa tumbA dUradavAgiyU kANisuttave. hOlikeyU irabEku, vyatyAsavU irabEku embudu ivugaLa ondu mukya parice.
hantaparicegaLa baLakeyalli kanDubaruva kelavu mukyavAda viSaya
gaLannu keLage vivarisalAgide:
(ka) eduruhuruLina padagaLalli ondu pada aLatepaTTiya mElina huruLannu koDuttade, mattu innondu pada keLagina huruLannu koDuttade. idallade, avugaLalli ondu kUDuhuruLannu koDuttade mattu innondu adannu allagaLeva kaLehuruLannu koDuttade. hAgAgi, I eraDu padagaLigU avugaLa edurupadada allagaLeta oLahuruLAgiruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(11ka) rAmu hariginta udda. (11ca) rAmu hariginta giDDavalla.
(12ka) hari rAmuviginta giDDa. (12ca) rAmu hariginta uddavalla.
(11ka) sollige (11ca) sollu oLahuruLAgi baruttade, mattu
(12ka) sollige (12ca) sollu oLahuruLAgi baruttade.
Adare, mEle 6.3.1(3)ralli tiLisida hAge, (11ka) mattu (11ca) sollugaLige (illavE (12ka) mattu (12ca) sollugaLige) ondE huruLilla; avugaLa huruLu bEre bErAgiruttade. ettugegAgi, rAmu mattu hari ondE uddadavarAgiruvalli, endare rAmu hariginta uddavU alla, giDDavU alla endiruvalli, (11ca)vannu baLasalu baruttade; Adare, (11ka)vannu baLasalu baruvudilla.
(ca) kaLehuruLina padakkU kUDuhuruLina padakkU naDuviruva
innondu mukyavAda vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(13ka) avaLu ivaLaSTE giDDa. (13ca) avaLu ivaLaSTE udda.
(13ka) sollannu baLasabEkiddalli, ibbara ettaravU ondE irabEku, mattu ibbarU giDDavAgirabEku; Adare, (13ca) sollannu baLasa bEkiddalli, ibbara ettaravU ondE iddare sAku; yAkendare, ibbarU giDDavAgiruvallU I sollannu baLasalu baruttade.
(Ta) kUDuhuruLu mattu kaLehuruLina padagaLu ondE aLatepaTTi yalli baruttaveyAdarU avu eduru dikkige mOremADiruttave. tumbA udda embudu aLatepaTTiyalli udda ettugegAgi, embudakkinta mEliruva jAgavannu tiLisuttade; Adare, tumbA giDDa embudu aLatepaTTiyalli giDDa embudakkinta mEliruva jAgavannu tiLisuva badalu, keLagiruva jAgavannu tiLisuttade.
idE rItiyalli, tusu udda embudu aLatepaTTiyalli udda embudakkinta keLagina jAgavannu tiLisuttade, mattu tusu giDDa embudu aLatepaTTiyalli giDDa embudakkinta mElina jAgavannu tiLisuttade. udda-giDDa aLatepaTTiyalli I nuDitagaLa jAga yAvudu embudannu keLage tOrisikoDalAgide:
tumbA udda hagga udda hagga tusu udda hagga ——- (naDujAga) tusu giDDa hagga
giDDa hagga tumbA giDDa hagga
(ta) mEle vivarisida hAge, intaha kelavu eduruhuruLiruva parice padagaLu baruva aLatepaTTiyannu hesarisabEkiddAga, nAvu sAmAnyavAgi kUDuhuruLina padavannu baLasuttEvallade, kaLehuruLina padavannu baLasu vudilla. ettugegAgi, gODeya aLateyannu tiLisuvalli gODeya udda ennuttEvallade, *gODeya giDDa ennuvudilla. huDugana ettara ennuttEvallade, *huDugana taggu ennuvudilla. gamanisabEkAgadiruva naDuvina vyatyAsavannu bEreyU kelavu baLakegaLalli kUDuhuruLina padavE baLakeyAgu ttadallade kaLehuruLina pada baLakeyAguvudilla; ettugegAgi uddaLate emba padavide, *giDDaLate emba padavilla; uddagala emba padavide, *giDDasapura emba padavilla. uddaLate mattu uddagala emba pada gaLannu baLasiruvalli udda mattu giDDa embavugaLa naDuvina vyatyAsavannu gamanisade iDI aLatepaTTiyannu gamanisabEkAgide.
eraDu padagaLa
gENagala, gENudda, cOTudda padagaLige uddagalavannu tiLisuva huruLu mAtra ide; adu bEkAdudakkinta heccU iraballudu, kaDimeyU iraballudu. Adare, cOTu giDDa illavE ardangula sapura embavugaLige ‘kaDime udda’ illavE ‘bEkAdudakkinta kaDime agala’ emba huruLide; endare, kaLehuruLina padagaLannu baLasiruvalli eduruhuruLina padagaLa naDuviruva vyatyAsa vannu gamanisadiralu baruvudilla.
bEkAdudakkinta
(pa) eraDu bEre bEre aLatepaTTigaLalli baruva paricepadagaLu ondE bageya aLateyannu tiLisuttiveyAdare, avannu hOlisalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(14ka) avanu ettara iruvaSTE dappavU iddAne. (14ca) *avanu kappiruvaSTE giDDavU iddAne
ettara mattu dappa embavu ettara-giDDa mattu dappa-teLu emba eraDu bEre bEre aLatepaTTigaLalli baruttave; hAgiddarU, avu ondE bageya aLateyannu (uddagalavannu) tiLisuva kAraNa, avannu (14ka) sollinalli kANisida hAge, hOlisalu baruttade. Adare, kappu mattu giDDa padagaLa naDuve huruLina sambandavilla; hAgAgi, avannu A rIti
hOlisalu baruvudilla embudannu (14ca) sollu sariyilla embu darinda tiLiyabahudu.
(5) hantagaLa iTTaLavannu baLasi gumpisuvudu
hantaparicegaLannu avu tiLisuva badi terediruttadeyO illavE mucciru ttadeyO embudannavalambisi mukyavAgi tereda padagaLu mattu muccida padagaLu embudAgi eraDu gumpugaLalli irisalu baruttade. ettugegAgi, udda-giDDa aLatepaTTiyalli baruva paricepadagaLu adara eraDu badigaLannU teredirisuttave. I eraDu badigaLigU koneyembu dilla. idakke badalu, oNa-odde emba aLatepaTTiyalli baruva oNa pada adu baruva badiyannu muccuttade; A badige koneyembudide; Adare, odde emba adara eduruhuruLina pada adu baruva badiyannu teredirisuttade.
udda-giDDa, doDDa-cikka, dappa-teLu, ettara-taggu modalAduvu aLatepaTTiya eraDu badigaLannU teredirisuva paricepadagaLu, mattu oNa-odde, nEra-Ore, tiLi-kalaku, uruTu-cappaTe, dOre-eLe modalAduvu aLatepaTTiya ondu badiyannu muccirisuva mattu innondannu teredirisuva paricepadagaLu.
muccida mattu tereda padagaLiruva eduruhuruLina padagaLalli ondu padakke kanDitavAda mAdari hantaviruttade, Adare innondakke antaha kanDitavAda mAdari hantaviruvudilla. ettugegAgi, oNa mattu odde padagaLannu gamanisabahudu: oNa embudakke ondu kanDitavAda mAdari hantavide; adannu talapidAga ondu vastuvinalli I parice ide ennalu baruttade; Adare, odde embudakke antaha kanDitavAda mAdari hanta vembudilla; aLatepaTTiya ondu badiyalli adu yAva hantada lliddarU ondu vastuvinalli I pariceyideyendu hELalu baruttade.
ettugegAgi, ondu baTTe cUru oddeyAgideyAdarU adannu odde baTTe ennabahudu; Adare, ondu baTTe cUru oNagideyAdare adannu oNa baTTe ennalu baruvudilla; cUru oNagida baTTeyU odde baTTeyE.
idE rItiyalli, cUru kalakiruva nIrannu kalaku nIru enna bahudu, Adare cUru tiLiyAgiruva nIrannu tiLi nIru ennalu baruvudilla. nIru tiLiyAgide ennalu ondu kanDitavAda mAdari
hantaviddu, nammeduriruva nIru A hantavannu talapidAga mAtra adannu tiLi nIru ennalu baruttade.
I mAdari hanta sandarbadinda sandarbakke bEre bErAgiraballudu: ettugegAgi, mIyalu baLasabahudAda tiLi nIru kuDiyalu tiLiyalladirabahudu. kuDiyalu tiLiyAgiruva nIrU kelavu bageya prayOgagaLannu naDesuva kelasakke tiLiyalladirabahudu.
heccukaDime embudannu muccida padagaLondige baLasalu barutta
dallade tereda padagaLondige baLasalu baruvudilla.
(15ka) idu heccukaDime nEra gere. (15ca) *idu heccukaDime Ore gere. (16ka) idu heccukaDime tiLi nIru. (16ca) *idu heccukaDime kalaku nIru.
(6) mAdariyannu baLasi gumpisuvudu paricepadagaLige entaha mAdariyiruttade emba viSayavannu baLasiyU avannu gumpisalu baruttade. kelavakke halavu mAdarigaLittave; Adare, innu kelavakke ellA baLakegaLigU samAnavAgiruvantaha ondE mAdari iruttade.
ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:
(17ka) idondu kappu gODe. (17ca) idondu cikka Ane.
kappu gODe embudu gODegaLalli kelavannu mAtra (kappu baNNa davannu mAtra) gurutisaballudu; hAgAgi, adu gODe padada haravannu kuggisuttade; idE rItiyalli, cikka Ane embudu AnegaLalli kelavannu mAtra (cikkavannu mAtra) gurutisaballudu; hAgAgi, cikka emba padavU Ane padada haravannu kuggisuttade.
Adare, I kelasavannu ivu hEge naDesuttave embudaralli vyatyAsa vide. kappu embudu baNNaviruva ellA bageya pAngugaLa haravannU ondE rItiyalli kuggisuttade; avellavannU adu ‘kappu baNNaviruvavu’ mattu ‘bEre baNNagaLiruvavu’ emba eraDu gumpugaLalli irisuva
mUlaka avugaLa haravannu kuggisuttade. ‘mAdari kappu baNNa’ embudu ellA baLakegaLallU ondE Agiruttade.
idakke badalu, cikka embudu uddaLateyiruva pAngugaLalli ondondu bageyavugaLa haravannU ondondu bageyalli kuggisuttade. bEre bEre bageya pAngugaLige adu bEre bEre mAdarigaLannu baLasikoLLuttiruvudE idakke kAraNa. hAgAgi, AnegaLa maTTige cikka dAgiruva prANiyannu ADugaLa maTTige doDDadAgiruva prANiyondige hOlisi nODidAga, cikkadAgiruva AneyE doDDadAgi kANisuttade.
endare, cikka mattu doDDa emba paricepadagaLu, avu entaha hesarupadagaLondige baLakeyAguttave embudannavalambisi, bEre bEre uddaLategaLannu tiLisuttave; avugaLa paTTige bEre bEre bageya konegaLu mattu naDuvina jAgagaLU iruttave.
intaha halavu mAdarigaLiruva paricepadagaLannu keLage koTTiru vantaha sollugaLalli baLasalu baruttade; Adare, ondE mAdariyiruva paricepadagaLannu intaha sollugaLalli baLasalu baruvudilla:
(18ka) AnegaLa maTTige I prANi cikkadu. (18ca) I prANi nODalu doDDadAgideyAdarU, ondu cikka
AneyAgide.
(18Ta) idu nODalu cikkadAgideyAdarU, ondu doDDa
iruve.
(18ta) I cikka Ane nijakkU cikkadEnalla. (18pa) I doDDa ADu ondu cikka AnegintalU cikkadu. (19ka) ?gODegaLa maTTige I gODe kappu. (19ca) *I gODe nODalu kappAgideyAdarU ondu biLi
gODeyAgide.
(19Ta) *I kappu gODe nijakkU kappinadEnalla.
(19ca) sollannu ‘modalige biLiyAgiddu Iga masi hiDidu kappAgiruva gODe’yannu varNisaballudEnO nija; Adare, (18ca- Ta)gaLalli kANisuvantaha huruLu adakkilla embudannu gamanisabahudu. ondE mAdariya mattu halavu mAdarigaLa padagaLendu I
eraDu bageya paricepadagaLannu hesarisabahudu.
(7) orparice mattu halaparicepadagaLu udda, giDDa, kempu, biLi, bOLu, bisi, hosa modalAda paricepadagaLannu orparicepadagaLendu kareyabahudu. avu ondondu pariceyannu mAtra tiLisuttave; I paricepadagaLannu hesarupadagaLondige baLasidAga, avu I pariceyannu baLasi nEravAgi tamma mundiruva hesarupadagaLa haravannu kuggisuttave.
ettugegAgi, kempu pada vastuvina ondu pariceyannu (adara baNNa vannu) mAtra tiLisuttade, mattu adannu hUvu emba hesarupada dondige baLasidAga, adu A pariceya mUlaka hUvu padada haravannu kuggisuttade.
idakke badalu, oLLe, jANa, canda modalAda bEre kelavu paricepadagaLannu halaparicepadagaLendu kareyabahudu. avu ondakkinta heccu paricegaLannu tiLisuttave, mattu I paricegaLellavU hesarupadada haravannu kuggisuva kelasavannu naDesaballuvu.
ettugegAgi, oLLe pada halavu bageya paricegaLannu tiLisaballudu; oLLe haNNu emba baLakeyalli adu ‘tinnalu ruciyAgiruva’ emba pariceyannAgali, ‘koLetu hOgillada’ emba pariceyannAgali, illavE ‘rAsAyanikagaLannu baLasade beLesiruva’ emba pariceyannAgali tiLisa balludu. sandarbakke takka hAge, ADuganu ivugaLalli yAvudAdarU ondannu ArisikonDirabahudu, illavE I mUrannU oTTAgi tiLisuva hAgeyU adannu baLasirabahudu.
orparicepadagaLallU kelavakke ondakkinta heccu paricegaLannu tiLisuva huruLiraballudu; ettugegAgi, doDDa embudu ‘heccu uddagala gaLiruva’ emba pariceyannu, illavE ‘doDDastikeyiruva’ emba parice yannu tiLisaballudu; Adare, adara ondu baLakeyalli I eraDu paricegaLalli ondu mAtra bEkAdudAgiruttade.
(8) tusuhottina mattu bALikeya paricegaLu paricepadagaLu tiLisuva parice tusu hottu mAtra uLiyuvantahadO illavE bALikeyadO emba viSayavannavalambisiyU avannu bEre bEre gumpugaLallirisalu baruttade. bALikeya parice ondu pAnginadE pariceyAgiruttade, mattu tusuhottina parice adara ondu hantakke mAtra sambandisidudAgiruttade.
ettugegAgi, doDDa-cikka, udda-giDDa, kappu-biLi modalAdavu bALikeya paricegaLu; avannu pAngugaLadE paricegaLendu tiLiya bahudu, mattu cokka-koLaku, tiLi-kalaku, oNa-odde, bisi-tampu modalAduvu pAngugaLa ondu hantakke mAtra sambandisidavu gaLAgiddu, avannu tusuhottina paricegaLendu kareyabahudu.
Adare, heccina paricepadagaLannU I eraDu bageya huruLugaLallU baLasalu baruttade. ettugegAgi, kempu tuTi emba hesarukanteyalli bandiruva kempu pada bALikeya pariceyannU tiLisaballudu, mattu tusuhottina pariceyannU tiLisaballudu. tuTiya baNNavE kempiddalli, adakke bALikeya huruLu siguttade; Adare, kavaLa hAkidudarindAgi, illavE lipsTik haccidudarindAgi kempAgideyAdalli, adakke tusu hottina huruLu siguttade.
ellA paricepadagaLU I rIti eraDu huruLugaLalli baruvudilla. ettugegAgi, bisi nIru embudu modalige taNNagiddu Iga bisi yAgiruva nIrannu mAtra gurutisaballudu; odde baTTe embudu modalige oNagiddu Iga oddeyAgiruva baTTeyannu mAtra gurutisa balludu; mattu tiLi nIru embudu modalu kalakiddu Iga tiLi yAgiruva nIrannu mAtra gurutisaballudu.
idakke badalu, agala halige, cikka Ane modalAda padakantegaLalli kANisuva paricepadagaLu bALikeya huruLinalli mAtra baLakeyAgira balluvu.
I eraDu bageya huruLugaLallU baraballa paricepadagaLige avu gaLalli ondu huruLu (bALikeyadu illavE tusuhottinadu) sahaja vAgi doreyuvudAgiddu, avannu baLasida sandarbadindAgi avakke sahajavallada innondu huruLU dorakuttade embudAgi illi hELalu baruttade.
I paricepadagaLannu Agu esakapadada pattugerUpadondige (Ada embudarondige) baLasidAga, bALikeya huruLiruvalli Ada embudu tanna huruLannu kaLedukoLLuttade. ettugegAgi, agalavAda halige embudaralli bandiruva Ada padakke heccina huruLEnU illa; agala paricepadavannu halige hesarupadadondige sambandisuva kelasavannaSTE adu naDesuttade. Adare, oddeyAda baTTe embudaralli bandiruva adE padakke ‘oNa baTTe oddeyAgiruvantaha’ ondu esakavannu tiLisuva huruLU ide.
eraDu huruLugaLannU koDaballa paricepadagaLondige Agu pada vannu baLasidAga ippuruLu kANisikoLLuttade. ettugegAgi, kempAda tuTi embudu ‘heccu kempillada mattu Iga kempAgiruva’ tuTiyannU gurutisabahudu, illavE ‘yAvAgalU kempAgiyE iruva’ tuTi yannU gurutisaballudu.
(9) Agiru embudarondige baLake paricepadagaLa naDuve innondu bageya vyatyAsavU ide; heccina paricepadagaLannU nEravAgi Agiru (Agi+iru) embudarondige baLasalu baruttade; Adare, hosa-haLe, hiri-kiri, doDDa-cikka, oLLe modalAda kelavu paricepadagaLannu Agiru embudarondige baLasa bEkiddalli, avakke du (halaveNikeyalli vu) embudannu sErisabEkAgu ttade:
oddeyAgiruva baTTe gaTTiyAgiruva halige
(1) nEravAgi baLakeyAguvavu: odde baTTe gaTTi halige udda haggagaLu uddavAgiruva haggagaLu kappu gODe agga bella
kappAgiruva gODe aggavAgiruva bella
(2) du illavE vu embudarondige baLakeyAguvavu: doDDadAgiruva mane doDda mane hosa mane hosadAgiruva mane cikka giDagaLu cikkavAgiruva giDagaLu oLLeyadAgiruva tuppa oLLe tuppa cokkadAgiruva mane cokka mane
mEle (1)nE paTTiyalli udda mattu agga padagaLa baLika Agiruva embudannu baLasidAga vakAra sErikonDide; Adare, idu sErikeya vakAravallade, vu emba oTTalla. idakke badalu (2)nE paTTiyalli cikka padada baLika banda vakAra sErikeya vakAravalla, vu emba oTTu. I viSaya I bella agga mattu I giDagaLu cikkavu emba sollugaLa naDuvina vyatyAsavannu gamanisidAga gottAguttade.
6.3.2 paricepadagaLa OraNa
ondu hesarupadadondige ondakkinta heccu paricepadagaLannu baLasa bEkiddalli, sAmAnyavAgi heccu hesarupadagaLondige baraballa paricepada gaLu modalu baruttave, mattu kaDime hesarupadagaLondige baraballavu AmEle (endare, hesarupadakke heccu hattiravAgi) baruttave.
ettugegAgi, pOli padadondige baraballa hesarupadagaLu doDDa padadondige baraballa hesarupadagaLiginta tumbA kaDime; hAgAgi, averaDannU oTTige baLasabEkAdAga, doDDa embudu modalu baruttade, mattu pOli embudu AmEle baruttade (avanobba doDDa pOli huDuga, *avanobba pOli doDDa huDuga).
uddagala mattu baNNagaLannu tiLisuva paricepadagaLalli baNNavannu tiLisuvavu hesarupadada hattira nilluttave: cikka biLi gombe embudu sariyAgide, Adare *biLi cikka gombe embudu sariyAgilla endu anisuvudakke idE kAraNa. intaha bEreyU kelavu OraNagaLannu keLage koDalAgide; ivugaLalli modalanE kAlannalli koTTiruvavu sariyendu tOruttade; Adare, eraDanE kAlannalli koTTiruvavu aSTondu sariyendu tOruvudilla.
hosa kempu kAru
cikka hosa kAru oLLe hosa kAru oLLe kempu kAru oLLe hosa kempu kAru *hosa kempu oLLe kAru
*kempu hosa kAru *hosa cikka kAru *hosa oLLe kAru *kempu oLLe kAru
intaha kelavu OraNada olavugaLannu horatupaDisidare, kannaDada hesarukantegaLalli ondakkinta heccu paricepadagaLannu hAgeyE baLasuva holabu illavendE hELabahudu. Adare, I paricepadagaLalli kelavu mArpADugaLannu mADidalli, avu A rIti ondE hesarukanteyalli oTTige baraballuvu:
(1) tappAgi kANisuva OraNadalli modalu bandiruva paricepadavannu ottihELuvudu ondu mArpADu; hAge mADidAga, A OraNa sari endu tOruttade; otti hELida paricepada bErAgi nilluvudE idakke kAraNavirabEku (hosA cikka kAru).
(2) hesarukanteyalli baruva eraDu paricepadagaLalli modalinadannu iru illavE Agu esakapadada paricerUpadondige koDuvudu innondu mArpADu; Adare, doDDa, cikka, hosa, haLe modalAda kelavu paricepadagaLannu intaha kaDegaLalli baLasuvAga, avakke du (illavE vu) oTTannu baLasabEkAguttade (6.3.1(9) nODi):
(ka) iru padadondige baLake: dappa iruva oraTu baTTe
tumbA ALa iruva uruTu bAvi huLiyiruva cikka kempu haNNu
(ca) Agu padadondige baLake: doDDadAda kappu halige kappAda doDDa halige hosadAda cikka mane cikkavAda hosa manegaLu hosadAda kempu jArjeT sIregaLu
(3) kelavu paricepadagaLu hesarupadagaLAgiyU baLakeyAguttiddu,
intaha padagaLa pattuge rUpavannu baLasuvudu innondu mArpADu:
uddada gaTTi hagga
ettarada onTi mara dappada haLE haccaDa aggada dappa haccaDa dappada agga haccaDa
mElina eraDu holabugaLannu oTTige baLasalU baruttade: kumbAda ettarada onTi mara, cikkavAda aggada hosa manegaLu. intaha baLakegaLalli iru illavE Agu padagaLa pattuge rUpadondige baruva paricepada sAmAnyavAgi modalu baruttade.
(4) bEre kelavu paricepadagaLannu modalige esakapariceyAgi badalAyisi, AmEle avakke hesarupattugeya a oTTannu sErisi baLasa bahudu:
mArpaDisida baLake
beLLagina doDDa haraLu
kempagina cikka hakki kappagina gunguru kUdalu
mArpaDisada baLake doDDa biLi haraLu cikka kempu hakki kappu gunguru kUdalu
intaha ellA baLakegaLallU mArpaDisida paricepada hesarukanteyalli modalu baruttade, mattu mArpaDisada paricepada AmEle (endare hesarupadakke hattiravAgi) baruttade embudannu gamanisabahudu.
(5) hesarukanteyalli baruva eraDu paricepadagaLannu mattu pada dinda bErpaDisi hELuva innondu holabU kannaDadalli baLakeyallide:
kempu mattu kappu haraLu(gaLu) kappu mattu biLi bekku(gaLu) udda mattu agala halige(gaLu)
Adare, I holabannu baLasabEkiddalli, mattu padadinda bErpaDuva (illavE oTTusEruva) paricepadagaLu ondE bageya paricegaLannu tiLisuttirabEku:
*doDDa mattu kempu haraLu(gaLu) *agga mattu udda hagga(gaLu)
doDDa mattu kempu paricepadagaLu ondE bageyavAgillavAda kAraNa, *doDDa mattu kempu haraLugaLu embudaralli mattu padavannu baLasiruvudu sariyAgilla. agga mattu udda padagaLa baLakeyU hIgeyE.
mattu padadinda bErpaDisida paricepadagaLu (ka) ‘ondE pAngina eraDu paricegaLannu tiLisuvudu’, mattu (ca) ‘eraDu bEre bEre pAngugaLa paricegaLannu tiLisuvudu’ emba eraDu huruLugaLannU koDaballuvAgiddu, ippuruLige eDekoDuttave. I eraDanE huruLannu halaveNikeya gaLu oTTannu baLasiruvalli heccu cannAgi kANabahudu.
ettugegAgi, kempu mattu kappu haraLugaLu embudu ‘kempu haraLugaLu mattu kappu haraLugaLu’ emba huruLannu koDaballudu,
illavE ‘ondondarallU kempu mattu kappu baNNagaLiruva haraLugaLu’ emba huruLannU koDaballudu.
Adare, doDDa mattu cikka huDugaru embantaha eduruhuruLina
paricepadagaLannu baLasiruvalli eraDaneya huruLu mAtra iruttade.
6.3.3 immaDi paricepadagaLu
immaDi rUpadalliruva paricepadagaLu eraDu huruLugaLalli baLake yAgaballuvu: paricepada tiLisuva parice innaSTu mElina (illavE keLagina) hantaddu embudAgi adannu otti hELuvudu ivugaLalli ondu huruLu; ettugegAgi, huLi huLi haNNu emba hesarukanteyalli huLi paricepadavannu immaDirUpadalli baLasalAgiddu, adu ‘tumbA huLi yAda haNNu’ emba huruLannu koDuttade. intaha baLakeyannu keLage koTTiruva padakantegaLallU kANabahudu:
haLe haLe pustaka kappukappu gODe
kempu kempu mOre bisi bisi kApi
mudi mudi muduka caLi caLi gALi dunDu dunDu mOre uppuppu uppiTTu heccu heccu nIru gaTTi gaTTi tinDi
anTanTu bella jabbu jabbu muduki
parice halavu pAngugaLallide embudannu tiLisuvudu innondu huruLu. I baLakeyalli paricepadada baLika baruva hesarupada sAmAnya vAgi halaveNikeya rUpadalliruttade. ettugegAgi, doDDa doDDa maragaLu embudu doDDadAgiruva halavu maragaLannu gurutisuttade mAtravalla, avellavU doDDadAgive emba viSayakke ottu koDuttade.
intaha baLakegaLallU mElina baLakeyalli kANisikoLLuva (parice mElina illavE keLagina hantaddu embudannu tiLisuva) huruLu sAmAnyavAgi bandiruttade. doDDa maragaLu emba hesarukanteyannu doDDa doDDa maragaLu embudarondige hOlisi nODidAga I viSaya spaSTavAguttade. I eraDaneya baLakege bEre kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:
cikka cikka makkaLu uruTuruTu haNNugaLu haNNu haNNu mudukiyaru
hosa hosa manegaLu
dappa dappa elegaLu uddudda padagaLu oLLoLLe haNNugaLu canda canda makkaLu puTTa puTTa kaygaLu biLi biLi hallugaLu
kappu kappu huLagaLu cokka cokka manegaLu cUpu cUpu moLegaLu bOLu bOLu talegaLu
I eraDu bageya baLakegaLige ettugeyAgi kelavu sollugaLannu
keLage koDalAgide:
(20ka) I haNNu haNNu mudukigU haNada Ase biTTilla. (20ca) avaru heccu heccu haNa kELuttiddAre. (20Ta) bisi bisi gALi bIsuttittu. (20ta) A maradalli kempu kempu haNNugaLu tUgADuttive. (21ka) nAvu hosa hosa UrugaLannu nODuttiruttEve. (21ca) doDDa doDDa maragaLalli ondannU avaru uLisilla. (21Ta) avana peddu peddu mAtugaLannu kELuvavaru yAru? (21ta) idu cokka cokka manegaLiruva Uru.
ellA bageya paricepadagaLannU I rIti immaDi rUpadalli baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, agga, kaLape, kivuDu, dundu, bakka, eDa- bala modalAda halavu paricepadagaLannu immaDi rUpadalli baLasalu baruva hAge kANisuvudilla. sAmAnyavAgi, hantagaLalli baraballa padagaLE intaha iTTaLadalli, adarallU modalaneya huruLannu koDuva iTTaLadalli heccu kANisikoLLuttave. eraDaneya huruLinalli bEre bageya paricepadagaLU baraballuvu.
kelavu paricepadagaLu I rIti immaDi rUpadalli baruvAga sErike mArpADugaLige oLagAguttave. ururuTuruTu, anTanTu, uppuppu embantahavugaLalli modalanE padada koneya ukAra bidduhOgide; idakke badalu, oLLoLLe embudaralli modalanE padada koneya ekAra bidduhOgide, mattu uddudda embudaralli modalanE padada koneya akAra bidduhOgide. I ellA padagaLU tereyuliyalli modalAgu ttave embudannu gamanisabahudu.
mucculiyalli modalAguva kelavu padagaLU intaha sErikeya mArpADugaLannu tOrisuttave. ettugegAgi, hoccahosa embudaralli
hosa embudu hocca rUpakke badalAgide. I bageya mArpADugaLu hesaruparicegaLigintalU esakaparicegaLalli heccu kANisikoLLuttave (kaTTa kaDege, naTTanaDuve, tuttatudiyalli illavE tuTTatudiyalli, mottamodalu illavE moTTamodalu).
6.3.4 hantapadagaLu mattu hOlikeya nuDitagaLu
mEle 6.3.1(4)ralli vivarisida hAge, hantaparicegaLella ondu aLate paTTige sambandisiruttave. ondondu aLatepaTTiyallU halavu hantaga Liddu, ondu pAngu yAva hantadalli ondu pariceyannu paDedide embudannu hELalu baruttade, mattu eraDu pAngugaLu hEge ondu aLatepaTTiya bEre bEre hantagaLalli (illavE ondE hantadalli) A pariceyannu paDedive embudannU tiLisalu baruttade.
ettugegAgi, mUraDi ettara gODe embudu ettara-taggu aLate paTTiyalli ‘keLagininda mUraDi ettaradalliruva hantadalli gODeya ettara ide’ embudannu tiLisuttade; mattu idakkinta dappa halige embudu dappa-hagura aLatepaTTiyalli eraDu haligegaLu bEre bEre hantagaLallive (ondu mEle mattu innondu keLage) embudannu tiLisuttade.
(1) hOlikeya nuDitavannu baLasuva hesarukantegaLalli mukyavAgi mUru angagaLiruttave: (ka) hOlike pAngu, (ca) mAdari pAngu, mattu (Ta) aLatepaTTi. ettugegAgi, avaniginta doDDa huDuga emba hesarukanteyalli avanu embudu mAdari pAngannu gurutisuttade; huDuga embudu hOlikeya pAngannu gurutisuttade; mattu doDDa embudu aLatepaTTi entahadu embudannu tiLisuttade.
(2) hOlikeyallU eraDu bagegaLive: (ka) mAdari mattu hOlike pAngugaLu ondE hantadallive embudAgi tiLisuvudu ondu bage, mattu (ca) averaDu bEre bEre hantagaLallive embudAgi tiLisuvudu innondu bage.
(22ka) idaraSTu doDDa innondu gaDige aTTada mElide. (22ca) SAnubAgara maneyalli idakkinta doDDa gaDige ide.
(22ka)dalli ‘eraDu gaDigegaLu doDDa-cikka aLatepaTTiya ondE hantadallive’ embudAgi tiLisalAgide, mattu (22ca)dalli ‘eraDu
gaDigegaLu bEre bEre hantagaLallive, mattu hOlike pAngu mAdari pAngiginta mElina hantadallide’ embudAgi tiLisalAgide.
intaha padakantegaLalli mAdari pAngannu
gurutisuva pada yAvAgalU ondE rUpadalliruttade: eraDu pAngugaLU ondE hantadallive embudannu tiLisuvallella adarondige aSTu pada baruttade, mattu avu bEre bEre hantagaLallive embudannu tiLisuvallella adarondige ige mattu inta emba eraDu oTTugaLu oTTAgi baruttave. idallade, mAdari pAngannu gurutisuva hesarupada mattu aLatepaTTiyannu tiLisuva pada - iveraDU oTTAgi hesarukanteya neravu nuDitavAgi baruttave.
idakke badalu, hOlike pAngannu gurutisuva pada hesarukanteya tiruLu padavAgi baruttiddu, adarondige bEre bEre pattuge oTTugaLu baraballuvu. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:
(23ka) idakkinta doDDa haNNugaLannu bEre buTTiyalli tumbisi. (23ca) avaniginta doDDa huDuganige illi jAgavilla. (24ka) idaraSTu cikka buTTigaLalli haNNu tumbisabEDi.
(24ca) ivanaSTu cikka huDuganinda kelasa mADisabAradu.
(23)ra eraDu sollugaLallU mAdari pAngu inta oTTinondige bandide; Adare, hOlike pAngu (23ka)dalli annu oTTinondige bandide, mattu (23ca)dalli ige oTTinondige bandide; idE rIti yalli, (24)ra eraDu sollugaLallU mAdari pAngu aSTu pada dondige bandide; Adare, hOlike pAngu (24ka)dalli alli oTTi nondige bandide, mattu (24ca)dalli inda oTTinondige bandide.
(3) mAdari pAnginondige aSTu padada badalu antaha padavannU baLasalu baruttade; Adare, idu aLatepaTTiyannu baLasahOgade nEravAgi yAvudO ondu pariceya maTTige eraDu pAngugaLu ondE hantadallive embudAgi tiLisuttade.
(25ka) ivanantaha huDuganannu nAnellU nODilla. (25ca) Akeyadu tonDehaNNinantaha tuTi.
I iTTaLadalli aLatepaTTiyannu tiLisuva paricepadavannu hOlike pAngannu gurutisuva hesarupadada paricepadavAgi baLasalu baruttade; Adare, adu hOlike nuDitada angavAgiruva hAge kANisuvudilla.
(26ka) ivanantaha daDDa huDuganannu nAnellU nODilla. (26ca) Akeyadu tonDehaNNinantaha kempu tuTi.
(26ka) sollinalli daDDa emba pada nEravAgi huDuga padakke sambandisideyallade, ivanantaha embudarondige nEravAgi sambandi silla embudannu gamanisabahudu.
(4) hOlikeya hesarukantegaLalli mAdari pAngannu gurutisadiralU baruttade. ettugegAgi, idondu doDDa Ane emba sollannu gamanisabahudu; idaralli bandiruva doDDa Ane embudu nijakkU ondu hOlikeyannu tiLisuva padakanteyAgide. yAkendare, adu sAmAnya AnegaLiginta doDDadAgiruva ondu Aneyannu gurutisuttade. Adare, I ‘sAmAnya AnegaLu’ yAvuvu embudannu, endare I hOlikeya mAdari pAngu yAvudu embudannu, adu gurutisi tOrisuvudilla aSTe.
I rIti hOlikeya mAdari pAngannu gurutisadiruva hesaru
kantegaLE heccu baLakeyAguttiruttave.
(5) hOlikeya padakantegaLalli aLatepaTTiyannu tiLisuvudakkAgi hesaruparicegaLa badalu esakaparicegaLannu baLasalu baruttade; Adare, idakkAgi avakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade:
(27ka) I nIriginta taNNagina nIru A kereyallide. (27ca) idakkinta beLLagina kAgada nammalli sigalAradu. (27Ta) idakkinta karragina bekkannu nAnellU nODilla.
mElina sollugaLalli taNNage, beLLage mattu karrage emba esaka paricegaLannu, avakke pattugeya a oTTannu sErisi taNNagina, beLLagina mattu karragina embudAgi badalAyisi, hOlikeya paricepaTTiyannu tiLisalu baLasalAgide.
(6) hOlisuva hesarukantegaLalli mAdari pAngannu gurutisalu sollugaLa hesarurUpagaLannU baLasalu baruttade; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(28ka) nIvu tandudakkinta doDDa haNNannu avanu tandiddAne. (28ca) nIvu tandudaraSTu doDDa haNNannu avanU tandiddAne. (28Ta) nIvu taruvudakkinta doDDa haNNannu nAnu taraliddEne.
Adare illi ondu kaTTupADide: mAdari pAngugaLannu gurutisuva
hesarurUpagaLalli allagaLeyuva oTTu baralAradu:
(29ka) *yArU nODadudakkinta ettarada kaTTaDavannu avanu
nODiddAne.
(29ca) *yArU taradudaraSTu doDDa haNNannu avanu tandiddAne.
6.3.5 hesarupadagaLa pattuge rUpada baLake
hesarupadagaLa haravannu kuggisuvudakkAgi paricepadagaLannu baLasuva badalu, bErondu hesarupadada pattuge rUpavannu baLasuva holabU kannaDadallide. ettugegAgi, kallina mane embudaralli kallu padada pattuge rUpavAda kallina embudannu mane padada neravu nuDitavAgi baLasalAgide, mattu adu mane padada haravannu kuggisuttade: mane pada gurutisaballa pAngugaLalli kelavannu mAtra kallina mane padakante gurutisaballudu.
hesarupadada haravannu kuggisuva kelasadalli bErondu hesarupadada pattuge rUpavannu baLasuva I holabu parice padada baLakeyannu hOluttade embudannu gamanisabahudu: doDDa mane embudaralli bandiruva doDDa paricepada hEge mane padada haravannu kuggisu ttadeyO hAgeyE kallina mane embudaralli bandiruva kallina pattuge rUpavU mane padada haravannu kuggisuttade.
Adare I eraDu holabugaLa naDuve kelavu mukyavAda vyatyAsa
gaLive:
(1) sAmAnyavAgi paricepadagaLu ondu pariceyannu tiLisuttiddu, A pariceyannu hesarupadakke sErisuva mUlaka adara haravannu kuggisuttave; ettugegAgi, kempu paricepada ondu pAngina baNNavannu tiLisuttade; A paricepadavannu hUvu hesarupadadondige baLasidAga, adu A hesaru padakkiruva huruLige ‘kempu baNNaddu’ emba huruLannu sErisuttade, mattu A mUlaka adara huruLannu kuggisuttade.
Adare, hesarupadagaLu ondE pariceyannu tiLisuva badalu, halavu paricegaLa ondu gumpannu tiLisuttave; hAgAgi, avugaLa pattuge rUpavannu innondu hesarupadadondige baLasidAga, A gumpina ellA paricegaLU tiruLu padavAgi bandiruva hesarupadada huruLinondige bereyaballuvu. Adare sAmAnyavAgi, sandarbakke takka hAge, avugaLalli yAvudAdarU ondu parice mAtra haravannu kuggisuva pariceyAgi AykeyAgiruttade. ettugegAgi, mara emba padada pattugerUpavannu baLasiruva kelavu padakantegaLannu gamanisabahudu:
(30ka) I marada gombe - I maradinda mADida gombe (30ca) I marada haNNu - I maradalli beLeda haNNu (30Ta) I marada neraLu - I marada keLage bidda neraLu
mara padada pattuge rUpa (30ka)dalli ‘gombeyannu yAvudarinda mADalAgide’ embudannu, (30ca)dalli ‘haNNu yAvudaralli beLedaddu’ embudannu, mattu (30Ta)dalli ‘neraLu yAvudaraddu’ embudannu tiLisuttade. ivu mara pada tiLisaballa bEre bEre paricegaLAgiddu, avugaLalli bEre bEre paricegaLu mElina bEre bEre padakantegaLalli kANisikonDive.
(2) paricepadagaLondige mElina illavE keLagina hantavannu tiLisuva paricepada baraballudu (tumbA doDDa mane), mattu hOlikeya nuDitagaLU baraballuvu (idakkinta doDDa mane) embudannu mEle nODiruvevu (6.3.4 nODi); Adare, hesarupadada pattuge rUpa dondige iveraDU baralAravu (*tumbA marada mane; *idakkinta marada mane).
hantaparice illavE hOlikenuDitagaLannu baLasabEkiddalli, avugaLa munde baruva pada ondE pariceyannu tiLisuttirabEkemba kaTTaleyide; yAkendare, ondE pariceyannu tiLisuva badalu halavu paricegaLa ondu gumpannu tiLisuva padagaLondige avannu baLasidalli, yAva pariceya kuritAgi avannu baLasalAgide embudannu tiLiyalu baruvu dilla.
hesarupadagaLa pattugerUpagaLu sAmAnyavAgi halavu paricegaLa ondu gumpannu tiLisuttave embudannu mEle nODiruvevu. hAgAgi, avugaLondige I eraDu bageya nuDitagaLannU baLasalu baruvudilla. Adare, kelavu hesarupadagaLu ondE pariceyannu tiLisuttiruttave;
antaha padagaLa pattuge rUpadondige mElina eraDu bageya nuDitagaLannU baLasalu baruttade.
ettugegAgi, bEsara, hEsike, bEgudi, nAcuge, nemmadi, meccige, akkare, eccara, nambike, anjike, seDavu, beragu, gondala modalAda manassige sambandisida kelavu hesarupadagaLu pAngannu gurutisuvudakkAgi heccukaDime ondE pariceyannu tiLisuvantiddu, avannu I eraDu bageya nuDitagaLondigU baLasalu baruttade:
(31ka) idu tumbA bEsarada kelasa. (31ca) Ake tusu beDagina huDugi. (31Ta) nimmadu tumbA nemmadiya bALu. (31ta) tumbA hEsikeya kelasavannu avaru mADuttiddAre. (31pa) A kelasakke tumbA nambikeya ALannu mAtra kaLisi. (32ka) idakkinta nAcugeya kelasa bErilla. (32ca) avanaSTu nambikeya ALu bEre sigalikkilla. (32Ta) iSTondu bEsarada
kelasavannu
nAnu iduvarege
mADilla.
(32ta) ivariginta heccu tevalina mandi bEriralAraru.
bEreyU kelavu hesarupadagaLu intaha iTTaLagaLalli baraballuvu; ettugegAgi, tUka, gaddala, guTTu, korate, maDi, beLaku, kattale modalAda hesarupadagaLannu hantaparice mattu hOlike nuDita gaLondige baLasalu baruttade:
(33ka) idu tumbA tUkada ganTu. (33ca) I gaddalada Urinalli nAniralAre. (34ka) avaLaSTu maDiya mudukiyannu nAnellU kanDilla. (34ca) adakkinta heccu guTTina sangatiyannu nAnu hELuttEne.
(3) kelavu paricepadagaLannu pattuge rUpadalli baLasalu baruttade, mattu antaha baLakegaLalli avu hesarupadagaLannu hOluttave embu dannu munde 6.6.5ralli nODaliruvevu; Adare, I paricepadagaLa pattugerUpadondige hanta mattu hOlikegaLannu tiLisuva nuDitagaLannu baLasalu baruttade; I viSayadalli avu hesarupadagaLinda bErAgive:
(35ka) avara maneyadu tumbA ettarada gODe.
(35ca) iSTondu uddada haggavannu nAnellU nODalilla.
(35Ta) idakkinta kempina sIre nimage ellU sigalikkilla.
I paricepadagaLu bEre viSayagaLalli hesarupadagaLannu hOluvu diddarU, paricegaLannu gurutisuva viSayadalli bErAgiruvudE (ondE pariceyannu gurutisuttiruvudE) idakke kAraNavirabEku.
(36ka) A gODeginta ettarada gODe illide. (36ca) A gODeyaSTu ettarada gODe illide. (36Ta) nAlkaDiginta uddada kOlu illide. (36ta) avaniginta ondaDi uddada huDuga illiddAne.
Adare, intaha baLakeyalli udda, ettara modalAda kUDuhuruLina paricepadagaLu baruttavallade, giDDa, taggu modalAda kaLehuruLina paricepadagaLu baruvudilla. hAgAgi, kaLehuruLina pariceyannu tiLisalu kUDuhuruLina paricepadagaLondige kaDime padavannu baLasalAguttade:
(37ka) adakkinta uddada kOlu illide. (37ca) *adakkinta giDDada kOlu illide. (37Ta) adakkinta kaDime uddada kOlu illide.
(37ca) sollina mUlaka tiLisabEkAgiruva huruLannu (37Ta)
sollina mUlaka tiLisabEkAguttade embudannu gamanisabahudu.
kaDime padada hAge, kUDuhuruLina pariceyannu tiLisalu heccu padavannu baLasalu baruttade; Adare, intaha iTTaLagaLalli kUDu huruLina padakkEnE A huruLiruva kAraNa, heccu embudakke heccina huruLilla:
(37ta) adakkinta heccu uddada kOlu illide.
(37ta) sollige (37ka) sollina huruLE ide; endare, heccu pada kUDuhuruLina paricepadakke heccina huruLannEnU sErisuva hAge kANisuvudilla; adu A huruLannu otti hELuttade endaSTE hELa bahudu.
(4) mEle 6.3.1(9)ralli vivarisida hAge, halavu paricepadagaLannu nEravAgi Agiru embudarondige baLasalu baruttade, mattu intaha baLakegaLalli Agiru embudannu baLasadiralU baruttade; Adare, hesaru padagaLa pattuge rUpavannu I rItiya iTTaLadalli baLasalu baruvudilla. Agiru embudarondige baLasabEkiddalli avakke du (halaveNikeyalli vu) oTTannu sErisabEkAguttade.
(38ka) mUru haNNugaLu kempAgive. (38ca) mUru haNNugaLu kempu. (39ka) *mUru manegaLu maNNinAgive. (39ca) *mUru manegaLu maNNina. (40ka) mUru manegaLu maNNinavAgive/maNNinavu. (40ca) ondu mane maNNinadAgide/maNNinadu.
(5) pattuge rUpadalli baruva hesarupadagaLu avugaLa tiruLu padadondige halavu bageya pattugegaLannu tiLisaballuvu. ettugegAgi, huDugana kAlu embudaralli huDuga emba pAngigU kAlu emba adara angakkU naDuvina pattugeyannu tiLisalAgide; huDugana tAyi embudaralli huDuga pAngigU adara nanTAgiruva tAyigU naDuvina pattugeyannu tiLisalAgide; mudukana mane embudaralli A pAngigU adara oDetanadalliruva manegU naDuvina pattugeyannu tiLisalAgide.
ivugaLalli kelavu pattugegaLu halavu padaragaLalli baraballuvu. ettugegAgi, nanTastanada kelavu padaragaLannu keLagina hesarukantegaLalli kANabahudu:
avaLa aNNa avaLa aNNana maga avaLa aNNana magana henDati avaLa aNNana magana henDatiya tAyi avaLa aNNana magana henDatiya tAyiya tamma
(6) kelavu padagaLu pattugerUpadalli mAtra baLakeyAguttiddu, avugaLondige baruva padagaLa huruLannu kuggisuva kelasavannu avu naDesuttave. ettugegAgi, kelavu bageya maragaLannu hesarisuva padagaLannu gamanisabahudu:
tengu:
tengina mara tenginakAyi tengina gari tengina cippu
bALe: bALegiDa bALehaNNu bALekAyi bALele
bALe dinDu
halasu: halasina mara halasina kAyi/haNNu halasina ele halasina halige
mAvu: mAvina mara mAvina kAyi mAvina haNNu mAvina ele mAvina goraTe
pattugerUpadalli baruva hesarupadagaLigU avugaLa tiruLupadavAgi baruva hesarupadakkU naDuve eraDu mukyavAda sambandaviraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(41ka) idu rAjuvina pustaka. (41ca) I pustaka rAjuvinadu. (42ka) ivanu rAjuvina aNNa. (42ca) *I aNNa rAjuvinavanu.
(41ka) sollinalli pattugerUpadalli bandiruva rAju padavannu (41ca) sollina koneyalli adu tOrupadadondige baLasalu sAdya vAgide; Adare, (42ka) sollinalli pattugerUpadalli bandiruva adE padavannu (42ca) sollina koneyalli A rIti avanu tOrupada dondige baLasalu sAdyavAgilla.
hAgAgi, rAju mattu pustaka embavugaLa naDuvina sambandakkU rAju mattu aNNa padagaLa naDuvina sambandakkU naDuve, averaDannU ondE bageya pattugerUpada mUlaka tiLisalAgideyAdarU, vyatyAsa videyendu hELabEkAguttade.
rAjuvina pustaka embudaralli rAju mattu pustakagaLa naDuve rAju bareda pustaka, rAju konDukonDa pustaka, rAju Odu ttiruva pustaka, rAju eravalu paDeda pustaka modalAda halavu bageya sambandagaLiraballuvu; Adare, rAjuvina aNNa embudaralli
rAju mattu aNNa embavugaLa naDuve nanTastikeya ondu sambanda vaSTE iraballudu.
ivugaLalli modalanE bageya sambandavannu mukyavAgi esakapadagaLa ike-hesarurUpagaLa baLakeyalli kANabahudu. ettugegAgi, rAjuvina baruvike embudannu rAju banda embudarindalU, rAjuvina bareyuvike embudannu rAju bareda embudarindalU paDeyalu baruttade; illi hesarupattugeya rUpadalliruva rAjuvina embudannu baru mattu bare emba esakagaLa pattugegaLinda paDeyalAgide.
Adare, rAjana aNNa embudaralli hesarupattugerUpadalli bandiruva adE padavannu A rIti bErondu esakada pattugeyinda paDeyalu baruvudilla. idakke badalu, adannu rAjuvige (obba) aNNaniddAne emba iruhada sollininda paDeyabEkAguttade.
6.3.6 esakapadagaLa paricerUpagaLa baLake
hesarupadagaLa paricerUpagaLa hAge, esakapadagaLa paricerUpagaLannU hesarukantegaLalli neravupadagaLAgi baLasalu baruttade. ettugegAgi, murida mara emba hesarukanteyalli muri esakapadada paricerUpavAda murida embudu neravupadavAgi baLakeyAgide.
esakapadagaLige mumbottu (muriyuva), himbottu (murida) mattu allagaLeta (muriyada) emba mUru bageya paricerUpagaLiddu (4.7.1 nODi), I mUrannU hesarukantegaLalli neravupadagaLAgi baLasalu baruttade:
(ka) mumbottina rUpa: muriyuva kOlu (ca) himbottina rUpa: murida kOlu (Ta) allagaLetada rUpa: muriyada kOlu
esakapadagaLu ondu iDI sollina tiruLupadavAgi baLakeyAguttave; hAgAgi, avugaLa paricerUpagaLU antaha iDI sollugaLa tiruLupada gaLAgi baLakeyAgaballuvu. hAgAgi, hesarukantegaLalli neravupadagaLAgi baLakeyAguva esakapadagaLa I paricerUpagaLu iDI sollannE tammondige taraballuvu.
ettugegAgi keLage koTTiruva hesarukantegaLannu gamanisabahudu:
(43ka) jAnaki maysUrininda tanda sIre (43ca) dinAlU taNNIrinalli mIyuva hari (43Ta) bombAyiyinda nEravAgi bengaLUrige hOda huDuga (43ta) bombAyige hOdarU bengaLUrige hOgada huDuga
(43ka)dalli bandiruva tanda paricerUpa jAnaki maysUrininda sIre tandaLu emba iDI sollannE tannondige hesarukanteyoLakke tandide. idE rItiyalli, (43ta)dalli bandiruva allagaLetada hOgada hOdarU paricerUpa bengaLUrige hOgalilla emba iDI sollannu A hesarukanteyoLakke tandide.
bombAyige
tannondige
huDuga
intaha oLasollugaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu mundina ondu pasugeyalli koDalAguvudu. hesarukantegaLalli baLakeyAguva esakapada gaLa paricerUpagaLa viSayavannu mAtra illi vivarisalAgide.
(1) esakapadagaLa allagaLetada paricerUpagaLalli hottina vyatyAsa vannu tiLisalAguvudilla; hAgAgi, antaha rUpagaLu ippuruLige eDe koDuttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:
(44) SAlege hOgada huDuganige cAkalET illa. (44ka) yAva huDuga SAlege hOguvudillavO avanige
cAkalET illa. (44ca) yAva huDuga cAkalET illa.
SAlege hOgalillavO avanige
(44)nE sollige (44ka)dalli koTTiruva sollina huruLu, mattu (44ca)dalli koTTiruva sollina huruLu embudAgi eraDu huruLu gaLu sigaballuvu.
(2) esakapadagaLa paricerUpagaLu hesarupadagaLa haravannu kuggisuvu dakkAgiyU baLakeyAgaballuvu, mattu avugaLa kuritAgi parice yondannu tiLisuva kelasavannaSTE mADuvudakkAgiyU baLakeyAga balluvu. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(45ka) manege hOda huDuga innU maraLi baralilla. (45ca) manege hOda I huDuga innU maraLi baralilla.
(45ka)dalli manege hOda embudu huDuga padada haravannu kaDime mADuva mUlaka, adu gurutisabEkAgiruva pAngannu gurutisuvalli neravu nIDuttade; Adare, (45ca)dalli I huDuga embudu bEre yAva padada neravU illade (endare, I emba tOrupadada neravininda) adara pAngannu gurutisaballudu; hAgAgi, adarondige bandiruva manege hOda embudu I huDuga embudara haravannu kaDime mADalu hOgade, adara parice yondannaSTE tiLisuttade.
(3) avanu, avaLu, mattu avaru padagaLondige esakapadagaLa paricerUpagaLannu baLasidAga, haravannu kuggisuva huruLu bandiruvalli averaDU oTTige sEri baruttave, mattu pariceyannaSTE tiLisuva huruLu bandiruvalli avu bEre bErAgiruttave:
(46ka) taDavAgi bandavanu nEravAgi mahaDige hOda.
(46ca) taDavAgi banda avanu nEravAgi mahaDige hOda. (47ka) kaLLatana mADidavaru pOlIsarige sikkiddAre. (47ca) kaLLatana mADida avaru pOlIsarige sikkiddAre.
(46ka)dalli taDavAgi banda embudu avanu padada haravannu kuggiside; Adare, (46ca)dalli bandiruva adE paricerUpa avanu padada pariceyondannaSTE tiLisideyallade adara haravannu kuggisalu hOgilla.
(46ka)dalli avanu pada ADugana hattira-dUra emba jAgada vyatyAsavannu gamanisuvudilla; Adare, (46ca)dalli adu I vyatyAsa vannu gamanisuttiddu, ADuganige hattiravillada pAngondannu gurutisu ttade. hAgAgi, illi haravannu kuggisuva kelasavannu adara modalu banda paricerUpa naDesalAradu.
ivanu, ivaLu, ivaru embavu ‘ADugana hattira-dUra’ emba vyatyAsavannu avugaLa ellA baLakegaLallU gamanisuttiruttave; ellA baLakegaLallU avu ADugana hattirada pAngannE gurutisuttiruttave. hAgAgi, avugaLondige pAngina haravannu kaDime mADuva huruLinalli paricerUpagaLannu baLasalu baruvudilla.
(48ka) *taDavAgi bandivanu nEravAgi mahaDige hOda. (48ca) taDavAgi banda ivanu nEravAgi mahaDige hOda.
(4) pAngugaLa haravannu kaDime mADalu bAradiruva bEre kelavu tiruLu padagaLondigU esakapadagaLa paricerUpagaLannu pariceyannaSTE tiLisuva huruLinalli mAtra baLasalu baruttade. ettugegAgi, koTTahesaru gaLondige avannu baLasiruvalli pariceyannaSTE tiLisuva huruLu avakkide:
(49ka) SAlege taDavAgi banda jAnaki horage nillabEkAyitu. (49ca) maDike oDeda jAnakige avaLa atte hoDedaLu.
(49ka)dalli SAlege taDavAgi banda embudu jAnaki padada parice yondannu tiLisuttadallade, adara haravannu kuggisalu hOguvudilla. yAkendare, jAnaki padakke ondu pAngannaSTE gurutisuva huruLiddu, adannu kuggisalu baruvudilla.
ADupadagaLondige esakapadagaLa paricerUpavannu baLasiruvallU avakke pariceyannu tiLisuva huruLiraballudallade, haravannu kuggisuva huruLu sigalAradu:
(50ka) taDavAgi hOgidda nannannu avaru oLage biDalilla. (50ca) Urige hOguva nimage I pustaka koDuttEne.
(50ka)dalli nannannu embudu A sollina ADuganannE pAngAgi baLasuttideyAda kAraNa, adannu gurutisabEkAguvudilla; hAgAgi, adara modalu bandiruva taDavAgi hOgidda emba paricerUpa A pAngina pariceyondannaSTE tiLisalu baLakeyAgide.
(5) keDu esakapadada himbottina paricerUpavAda keTTa embudannu nEravAgi mElina hantavannu tiLisuva tumbA padadondige, illavE hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baLasalu baruttade: avanu tumbA keTTa huDuga; idakkinta keTTa kelasa bErilla;
idE padada allagaLeyuva rUpavannU mElina iTTaLagaLalli baLasalu baruttade (tumbA keDada huDuga); Adare, adara mumbottina paricerUpavannu A rIti baLasalu baruva hAge tOruvu dilla (?tumbA keDuva huDuga). idallade, I rIti baLakeyAgaballa esakapadagaLu heccilla.
idakke badalu, halavu esakapadagaLa paricerUpagaLannu heccu illavE kaDime emba padadondige sErisi, tumbA padadondige
(tumbA heccu koLeta haNNu, tumbA kaDime hoLeva oDave) illavE hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baLasalu baruttade:
(51ka) ivaLiginta heccu haraTuva muduki nammalliddALe. (51ca) idakkinta heccu beLeda gone A tOTadallide. (52ka) namage ivariginta kaDime Odida mESTru sAku. (52ca) idakkinta kaDime hiDiyuva gaDigeyiddare koDi.
(6) eraDu pAngugaLU ondE hantadalliveyendu tiLisuva aSTu padavannu baLasiruvalli, intaha esakapadagaLa paricerUpavannu nEravAgi, endare heccu illavE kaDime padagaLa neravilladeyE, baLasalu baruttade; nijakkU intaha hesarukantegaLalli heccu illavE kaDime padagaLannu baLasalu baruvudilla:
(53ka) idaraSTu beLeda goneyiddare namagU ondu koDi. (53ca) ivaLaSTu haraTuva mudukiyannu nAnellU nODilla.
(7) hOlikeya paricepaTTiyannu tiLisuvudakkAgi esakapadagaLa paricerUpagaLannu baLasiruvalli eraDu pAngugaLU ondE hantadallive embudannu tiLisuva aSTu padada badalu hAge padavannU baLasalu baruttade; Adare, aSTu embudara hAge hOlikegAgi pariceya aLaviyannu baLasuva badalu, hAge embudu pariceya iruhavannu baLasuttade:
(54ka) ninna hAge Oduva huDuga pAsAgadiruttAneyE? (54ca) avanige avaLa hAge duDiyuva henDati bEkAgide. (54Ta) jinkeya hAge ODuva I huDugi OdinallU munde. (55ka) *avaLa hAge kappu huDugi namma taragatiyallilla. (55ca) *idara hAge cikka haNNu bEre yAva maradallU illa.
aSTu padada badalu hAge embudannu esakapadagaLa paricerUpa dondige baLasiruva (54ka-Ta) sollugaLu sariyAgive; Adare, adannE kappu mattu cikka emba paricepadagaLondige baLasiruva (55ka-ca) sollugaLu tappAgive. (avannu sarimADalu, Agiruva embudAgi pariceya iruhavannu tiLisabEkAguttade:
(55Ta) avaLa hAge kappAgiruva huDugi namma taragatiyallilla. (55ta) idara hAge cikkadAgiruva haNNu bEre yAva maradallU
illa.
(8) eraDu pAngugaLU ondE hantadalliveyendu tiLisuva iTTaLa
dalli allagaLeyuva padarUpagaLannu baLasalu baruttade:
(56ka) avanaSTu Odada huDuganU pAsAgiddAne. (56ca) ninna hAge galATe mADada huDugarigU tinDi sikkide. (56Ta) ivanaSTu tALmeyillada huDuga A maneyalliralAra.
Adare, eraDu pAngugaLu bEre bEre hantagaLalliveyendu tiLisuva padakantegaLalli intaha allagaLeyuva esakapadarUpa baruvudilla: ettugegAgi, *avaniginta Odada illavE *ivaniginta tALmeyillada embantaha baLakegaLu sariyilla.
(9) esakapadada paricerUpadondige mEle vivarisidantaha iTTaLa gaLalli bEreyU halavu padagaLannu baLasalu baruttade; hAgAgi, adu tumbA sikkalu nuDitavAgiyU iraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva kelavu padakantegaLannu gamanisabahudu:
(57ka) avaLiginta heccu doDDadAgi hADuva huDugi (57ca) namaginta kaDime haNa koTTa janaru (57Ta) avaLiginta cannAgi dEvaranAma hADuva huDugi (57ta) nimma hAge OdadiddarU pAsAguva huDugaru
(10) hesarupadagaLondige ondakkinta heccu esakapadagaLa parice rUpagaLannu baLasabEkiddalli, avannu eraDu bageya iTTaLagaLalli irisalu baruttade; avannu ondara baLika innondarante irisi hELa bahudu, illavE mattu, illavE embantaha jODisuva pada gaLondigU baLasabahudu:
(58ka) roTTiyannu tinda nAyige hoDeda huDuga (58ca) roTTiyannu tinda mattu nAyige hoDeda huDuga (58Ta) bombAyige hOguva illavE bombAyiyinda
baruva gADigaLu
(58ka)dalli eraDu paricerUpagaLannu ondara baLika ondarante baLasalAgide; idakke badalu, (58ca)dalli averaDannu mattu padadinda mattu (58Ta)dalli illavE padadinda bErpaDisi baLasalAgide.
I eraDu iTTaLagaLa naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide embu dannu gamanisabahudu: (58ka)dalli modalaneya roTTiyannu tinda embudu nEravAgi adara baLika banda nAyi hesarupadada pariceyannu tiLisuttade, mattu eraDaneya nAyige hoDeda embudu adara baLika banda huDuga padada pariceyannu tiLisuttade.
idakke badalu, (58ca) sollinalli I eraDu paricerUpagaLU huDuga padada pariceyannE tiLisuttave, mattu (58Ta) sollinalliyU
bombAyiyinda baruva mattu bombAyige hOguva emba eraDu paricerUpagaLU gADigaLu emba ondE padada pariceyannu tiLisuttave. (58ka) solligU I eraDaneya huruLu sigaballudu; Adare, (58ca) mattu (58Ta) sollugaLige modalaneya huruLu sigalAradu.
eraDakkinta heccu paricerUpagaLannU ondE hesarukanteyalli baLasalu baruttade. ettugegAgi keLage koTTiruva hesarukantegaLannu gamanisabahudu:
(59ka) bekkannu tinda nAyiyannu konda huDuganannu gadarisida
tAyige hoDeda tande
(59ca) bekkannu tinda,
nAyiyannu
konda, huDuganannu
gadarisida, mattu tAyige hoDeda tande
ondE hesarukanteyalli bEre bEre bageya paricerUpagaLannu
oTTAgi baLasalU baruttade:
(60ka) oDeda mattu oDeyada kappugaLannu ondE buTTiyalli
hAkiddAre.
(60ca) bekku tinnuva nAyiyannu konda huDuga illiddAne. (60Ta) biddarU oDeyada nAlku bATaligaLannirisida peTTigeyannu hegalamErisikonDiruva huDuganannu karedukonDu banda avana aNNa horage kAdiddAne.
6.3.7 esakaparicegaLa pattuge rUpada baLake
hesarupadagaLondige kelavu esakaparicegaLannu avugaLa pattuge rUpadalli baLasalu baruttade. ettugegAgi, oLagina bAgilu emba hesaru kanteyalli bAgilu hesarupadadondige oLage esakapariceya pattuge rUpavAda oLagina embudara baLakeyAgide. I bAgilu maneya oLagide emba sollinalli oLage embudu esakapariceyAgiyE baLake yAgide. oLagina bAgilu embudu I sollina paricerUpa endU hELabahudu.
intaha bEreyU kelavu esakaparicegaLa baLakegaLannu keLage koDa
lAgide:
esakapariceya rUpadalli avaru oTTige ODidaru. pustaka mEjina mElide. I kelasavannu modalu mADu. I mEju horagide.
I Uru hattira ide. hOTelinalli UTa mADida.
hattira kelasa mADuttAne.
pattuge rUpadalli avara oTTigina OTa mEjina mElina pustaka modalina kelasa horagina mEju hattirada Uru hOTelina UTa hattirada kelasa
esakapadagaLige ike oTTannu sErisi avugaLinda hesarurUpagaLannu paDediruvalli avugaLondige bandiruva esakaparicegaLella pattugerUpakke badalAguttave embudannu munde 6.6.4ralli noDaliruvevu.
(61ka) avaribbaru oTTige hADuttAre. (61ca) avaribbara oTTigina hADuvike kELalu cannAgide. (62ka) Ake beLigge hADuttALe.
(62ca) Akeya beLiggina hADuvike namage tondare koDuttide.
6.3.8 tOrupadagaLa baLake
hesarupadagaLa modalu antaha, intaha, mattu entaha emba mUru tOrupadagaLannu baLasalu baruttade. ivugaLalli modalina eraDu padagaLu hesarupadagaLu gurutisuva pAngina parice entahadu embu dannu tiLisuttave, mattu mUraneya pada ADuganige A pAngina parice tiLiyadendu hELuttade.
(63ka) avara maneyeduriruva mara tumbA doDDadAgide;
antaha mara namma maneyedurU ide. (63ca) intaha hakkiyannu nAnu bErellU nODalilla. (63Ta) avarige entaha pustaka bEkAgide?
mElina tOrupadagaLalli antaha embudannu esakapada, hesarupada, illavE tOrupadada pattugerUpadondige baLasi, avugaLa mUlaka adu tiLisabEkAgiruva parice entahadu embudannu allEnE tiLisalu baruttade:
(64ka) avanu ivattu mADidantaha kelasavannu iduvarege
mADiralilla.
(64ca) I hakkiyantaha kempu hakkiyannu nAnu bErellO
nODidde.
(64Ta) avanantaha huDuga taragatiyalli obbaniddare sAku.
6.4 pAngugaLa aLaviyannu tiLisuvudu
pAngugaLa aLaviyannu tiLisalu mukyavAgi (1) hesarupadagaLige hala veNikeya oTTannu sErisuvudu, (2) hesarupadagaLa modalu eNikeya padagaLannu baLasuvudu, (3) eNikeya pada mattu aLateya padagaLa jODiyannu baLasuvudu, mattu (4) hesarupadagaLondige aLaviya padagaLannu baLasuvudu emba nAlku holabugaLu baLakeyallive. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(1ka) huDugaru manege hOgiddAre. (1ca) avanige hattu rupAyi sikkide. (1Ta) Ata eraDu kilO beNNe tandiddAne. (1ta) tUbinalli tumbA nIru haridu hOgide.
(1ka)dalli huDuga padadondige, adu gurutisuva pAngina eNike yannu tiLisuvudakkAgi, ru halaveNikeya oTTannu baLasalAgide; (1ca) dalli rupAyi padadondige idakkAgi hattu eNikeya padavannu baLasalAgide; (1Ta)dalli idakkAgi beNNe padadondige eraDu kilO
emba eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiyannu baLasalAgide; mattu (1ta)dalli nIru padadondige tumbA aLavipadavannu baLasalAgide.
ivugaLalli (4)nE holabannu aLavi eSTembudu kanDitavilladiru valli baLasalAguttade; (1)nE holabigU kanDitavallada aLaviyannu tiLisaballa huruLide.
6.4.1 halaveNikeya oTTu
hesarupadagaLu pAngugaLu ondakkinta hecciruvalli gurutisuva avugaLondige halaveNikeya oTTannu baLasalAguttade. I oTTige aru mattu gaLu emba eraDu rUpagaLive embudannu (4.8.1)ralli nODiruvevu.
aru rUpada baLake huDugaru huDugiyaru baDavaru
celuveyaru
gaLu rUpada baLake maragaLu haNNugaLu kAgegaLu emmegaLu
ivugaLalli aru rUpavannu janarannu gurutisuva padagaLondige mAtravE baLasalAguttade; Adare, gaLu rUpavannu uLida prANi, vastu, viSaya modalAduvannu gurutisuva padagaLondige mAtravallade, janarannu gurutisuva kelavu padagaLondigU baLasalAguttade:
(1) I eraDu rUpagaLa baLakeya hindiruva kaTTupADu Enendare, mukyavAgi, akAradalli konegoLLuva ganDugurtada padagaLondige (huDuga-huDugaru, baDava-baDavaru), mattu ikAra (kuruDi- kuruDiyaru) illavE ekAradalli (celuve-celuveyaru) kone goLLuva heNNugurtada padagaLondige aru oTTannu baLasalAguttade; uLida ellA bageya janarannu gurutisuva padagaLondigU gaLu (tiLigEDi-tiLigEDigaLu, mundALu- oTTannE baLasalAguttade mundALugaLu, dore-doregaLu, heNNALu-heNNALugaLu).
idallade, prANi, vastu, viSaya modalAda bErellA bageyavannu gurutisuva padagaLondigU gaLu oTTannE baLasalAguttade (katte- kattegaLu, bayake-bayakegaLu, hakki-hakkigaLu, tinDi-tinDigaLu, haNNu-haNNugaLu, karu-karugaLu, guDDa-guDDagaLu, mara-maragaLu).
(2) janarannu horatupaDisi bEre bageyavannu gurutisuva pada gaLondige halaveNikeya oTTannu baLasalEbEkendEnU illa; avugaLa eNikeyannu bEreDe tiLisiruvalli adannu baLasadeyU irabahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(2ka) avanu mUru manegaLannu kaTTisiddAne. (2ca) avanu mUru mane kaTTisiddAne. (3ka) (3ca) nAlku mane muLugide.
nAlku manegaLu muLugive.
(2ka) sollinalli mane pada gurutisuva pAngina eNikeyannu mUru manegaLu hesarukanteyalli eraDu bAri gurutisalAgide; mane padada baLika banda gaLu oTTu eNike ondakkinta heccu embudannu tiLisuttade, mattu adara modalu banda mUru eNikepada adannE heccu kanDitavAgi tiLisuttade; hAgAgi, (2ca)dalli mane padada baLika gaLu oTTannu baLasilla. (3ka-ca) sollugaLallU hIgeyE.
janarannu gurutisuva padagaLa baLika eNikeyannu bEreDe tiLisiddarU halaveNikeya oTTannu baLasadiralu baruvudilla embudannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(4ka) hattu huDugarannu karesiddEve. (4ca) *hattu huDuga karesiddEve. (5ka) mUvaru huDugaru bandiddAre. (5ca) *mUvaru huDuga bandiddAre.
(3) hesarupadagaLige (ka) nEravAgi pAngugaLannu gurutisuvudu, mattu (ca) pAngugaLa bageyannu mAtravE gurutisuvudu emba eraDu
bageya baLakegaLive embudannu munde (6.5.5)ralli nODaliruvevu; pAngugaLa bageyannu mAtravE gurutisuvalli pAngugaLa eNike mukyavalla; hAgAgi, antaha padagaLondige halaveNikeya gaLu oTTannu baLasalUbahudu, baLasadiralUbahudu.
(6ka) avaru maduvege sIregaLannu taralu hOgiddAre. (6ca) avaru maduvege sIre taralu hOgiddAre.
(7ka) danagaLu hullu tinnuttave. (7ca) dana hullu tinnuttade.
(6ka) mattu (6ca) sollugaLu ondE huruLinalli baLakeyAgira balluvAgiddu, I huruLinalli sIre padada baLika bandiruva gaLu oTTige heccina huruLEnU illa embudannu gamanisabahudu. (7ka-ca) sollugaLallU hIgeyE.
Adare, mandigurtada padagaLannu pAngugaLa bageyannu gurutisuva kelasadalli toDagisabEkAgiruvallU eNikeya oTTannu baLasadiralu baruvudilla:
kelasakke ALugaLannu karetaralu hOgiddAne.
(8ka) (8ca) *kelasakke ALu karetaralu hOgiddAne. (9ka) huDugaru huDugiyariginta heccu tanTe mADuttAre. (9ca) huDuga huDugiginta heccu tanTe mADuttAne.
(8ca) sollinalli ALu padakke halaveNikeya huruLu baralAradu, mattu adannu pAngina bageyannu gurutisuvudakkAgi baLasalU bAradu; I eraDu kAraNagaLigAgi A sollu tappAguttade; idakke badalu, (9ca) sollinalli huDuga mattu huDugi padagaLige pAngina bageyannu tiLisuva huruLu baralAradu, mattu I kAraNakkAgi, adakke (9ka) solligiruvantaha pAngina bageyannu gurutisuva huruLu baralAradu.
hesarupadagaLige pAngugaLa bageyannu gurutisuva kelasavilladalli uLike gurtada padagaLondigU gaLu oTTannu baLasade iralu baruvu dilla. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:
(10ka) avaLu eraDu pennu tandiddALe; A pennugaLu mEjina
mElive.
(10ca) avaLu eraDu pennu tandiddALe; *A pennu mEjina
mElide.
(10ka)dalli baLasiruva A pennugaLu embudara badalu, (10ca)dalli A pennu endiSTE baLasalAgide; Adare, I padakantege nEravAgi
pAngannu gurutisuva huruLide; hAgAgi, gaLu oTTannu tegeduhAkiruva (10ca)da eraDanE sollu tappAgide.
keLagina sollugaLalli uLikegurtada padagaLondige gaLu oTTannu baLasiruvudakkU baLasadiruvudakkU naDuve huruLinalli vyatyAsavide embudannu gamanisabahudu:
(11ka) pustakavannu illirisiddEne. (11ca) pustakagaLannu illirisiddEne. (12ka) Ata manege bIga hAkida. (12ca) Ata manegaLige bIga hAkida.
pAngina bageyannu gurutisuvallU mUru bagegaLiddu, avugaLalli yAvuvu eNikege bele koDuvudilla emba viSayadalli vyatyAsavide; eNikege bele koDada bagegaLalli mAtra halaveNikeya oTTannu baLasa diralu baruttade embudannu munde (6.5.5)ralli nODaliruvevu.
(3) hesarupadagaLalli koTTahesaru mattu iruva hesaru emba eraDu bagegaLiddu (6.2.1 nODi), ivugaLalli iruva hesarugaLondige mAtra halaveNikeya oTTu baLakeyAguttade; koTTahesarugaLannu avu hesarisuva pAngugaLige ondondAgi koTTiruva kAraNa, mattu avu ondondu baLakeyallU ondondu pAngannu mAtra gurutisa balluvAda kAraNa, avugaLondige halaveNikeya oTTannu baLasa bEkAguvudilla.
Adare, ondE koTTahesariruva halavu pAngugaLa kuritAgi oTTige EnAdarU hELabEkendenisidAga, antaha padagaLondige halaveNikeya oTTannu (mattu eNikeya padagaLannu) baLasalu baruttade; Adare, illi koTTahesarugaLu iruva hesarugaLAgi baLakeyAgiveyendU hELa bahudu. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(13ka) I taragatiyalli nAlvaru jAnakiyariddAre. (13ca) ibbaru nArAyaNaralli obba tIrihOgiddAne.
(4) hesarupadagaLalli ottehesaru mattu oTTalu hesaru emba bEre eraDu bagegaLiddu (6.2.2 nODi), ivugaLalli ottehesarugaLondige mAtra halaveNikeya oTTu baLakeyAguttade; oTTalu hesarugaLondige adu baLakeyAguvudilla (*mUru rAgigaLu, *hattu maNNugaLu).
idakke horapaDikeyAgi, oTTaluhesarugaLannu otte hesarugaLAgi baLake mADidalli, avugaLondige gaLu oTTannu baLasalu baruttade (hattu bageya maNNugaLu - hattu maNNugaLu).
(5) mandi pada obbariginta heccu janarannu gurutisuvudAdarU adarondige halaveNikeya oTTu baLakeyAguvudilla: alli nUrAru mandi sEriddaru, nUrAru *mandigaLu sEriddaru).
6.4.2 eNikepadagaLa baLake
pAngugaLa eNike ondakkinta heccu endiSTE mEle vivarisida hala veNikeya oTTu tiLisuttade; I eNikeyannu heccu vivaravAgi tiLisalu adarondige (mattu kelaveDegaLalli adakke badalu) eNikeya padagaLannu baLasalAguttade. ivu hesarupadada modalu baruttave (hattu huDugaru, eraDu manegaLu, nUrayvattu mAvina haNNu).
intaha eNikeya padagaLannu iruva hesarugaLondige mAtra baLasa lAguttade; sAmAnyavAgi, koTTahesarugaLondige avannu baLasalu baruvudilla; Adare, mEle 6.4.1ralli vivarisida hAge, ondE hesariruva halavu pAngugaLa kuritAgi EnAdarU hELabEkendiruvalli avugaLondigU eNikeya padagaLannU baLasalu baruttade: I jille yalli mUru heggODugaLive).
hesarupadagaLalli ottehesaru mattu oTTaluhesaru emba bEre eraDu gumpugaLiddu (6.2.2 nODi), ivugaLalli ottehesarugaLu gurutisuva pAngugaLa eNikeyannu tiLisalu avugaLondige eNikepadagaLannu nEra vAgi baLasalAguttade; Adare, oTTaluhesarugaLu gurutisuva pAngugaLa eNikeyannu tiLisabEkiddalli, avugaLondige eNikepadagaLannu mAtra vallade aLatepadagaLannU baLasabEkAguttade.
I vyatyAsavannu hattu rupAyi mattu ondu kilO beNNe emba hesarukantegaLalli kANabahudu. rupAyi embudu ottehesarAgiddu, adarondige hattu eNikepadavannu nEravAgi baLasalAgide; Adare, beNNe embudu oTTaluhesarAgiddu, adarondige ondu emba eNikepada dondige kilO emba aLatepadavannU baLasabEkAgide. yAkendare, oTTalupadagaLondige eNikepadagaLannu nEravAgi baLasalu baruvudilla (*eraDu beNNe).
hesarupadagaLondige eNikepadagaLannu baLasuvalli innU ondu kaTTupADide: eNisaballa mattu eNisalAgada padagaLembudAgi hesarupada
gaLannu bEre eraDu gumpugaLalli bErpaDisalu baruttade (6.2.6 nODi). mara, haNNu, nIru, hAlu modalAdavu eNisaballa pada gaLu, mattu daNivu, maruka, bEsara, naDate modalAdavu eNisa lAgada padagaLu.
ivugaLalli eNisaballa padagaLondige mAtra, mEle vivarisida hAge, nEravAgi illavE aLate padagaLondige sErisi, eNikepadagaLannu baLasalu baruttade. eNisalAgada padagaLondige aLatepadagaLannU sErisalu baruvudilla, mattu eNikepadagaLannAgali illavE halaveNikeya oTTannAgali baLasalU baruvudilla (*eraDu kilO maruka, *mUru lITar bEsara, *bEsaragaLu).
hesarupadagaLa eNikeyannu tiLisuvalli bEreyU kelavu kaTTupADu
gaLiddu, avannu keLage vivarisalAgide:
(1) ottehesarugaLalli gurtada vyatyAsa: ottehesarugaLondige eNikepadagaLannu baLasuvalli avu mandigurtada padagaLO, illavE uLikegurtada padagaLO emba viSayavannu gamanisa bEkAguttade:
mandigurtada padagaLondige eNikepadagaLannu baLasuvudiddalli, kaDDAyavAgi avugaLondige halaveNikeya oTTannU baLasabEkemba kaTTale yide (ippattu huDugaru, *ippattu huDuga); Adare, uLikegurtada padagaLondige eNikepadagaLannu mAtravE baLasabahudu (eraDu kate), halaveNikeya oTTannu mAtravE baLasabahudu (kategaLu), illavE averaDannU oTTige baLasabahudu (eraDu kategaLu). I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(14ka) *Aru huDuga Urige hOgiddAne. (14ca) huDugaru Urige hOgiddAre. (14Ta) Aru huDugaru Urige hOgiddAre.
(15ka) nanna eraDu kate accAgide. (15ca) nanna kategaLu I pustakadallive. (15Ta) nanna eraDu kategaLu accAgive.
(14ka)dalli mandigurtada padavAda huDuga padadondige Aru eNikepadavannu mAtravE baLasalAgide, (14ca)dalli gaLu halaveNikeya
oTTannu mAtravE baLasalAgide, mattu (14Ta)dalli iveraDannU oTTige baLasalAgide (Aru huDugaru). ivugaLalli eNikeya padavannu mAtravE baLasiruva, endare adarondige halaveNikeya oTTannu baLasa diruva (14ka) sollu sariyalla embudannu gamanisabahudu.
idakke badalu, uLikegurtada kate padadondige eNikepadavannu mAtra baLasiruva (15ka) sollu, halaveNikeya gaLu oTTannu mAtra baLasiruva (15ca) sollu, mattu averaDannU baLasiruva (15Ta) sollu - I mUru bageya sollugaLU sariyAgive. Adare, gaLu oTTannu mAtra baLasiruvalli ‘kategaLu halavu’ emba huruLu dorakuttadallade avu eSTu embudu tiLiyuvudilla embudannu gamanisabahudu.
mEle tiLisida hAge, halaveNikeya gaLu oTTannu mAtravE baLasiru valli pAngugaLa aLavi ondakkinta heccu endiSTE tiLisalAguttade; adu eSTu embudannu sariyAgi tiLisalu adarondige eNikepadavannU baLasa bEkAguttade.
mandigurtada padagaLondige baruva eNikepadagaLalli ondarinda aydaravaregina padagaLannu A padagaLa gurta mattu eNikegaLalliruva padarUpagaLallU baLasalu baruttade; idakkAgi ondu padakke (ka) OreNike mattu ganDugurtagaLalliruva obbanu, (ca) OreNike mattu heNNugurtagaLalliruva obbaLu, (Ta) halaveNikeyalliruva mattu ganDu- heNNu gurtavyatyAsavannu tOrisadiruva obbaru, mattu (ta) uLike gurtadalliruva ondu embudAgi nAlku rUpagaLive; Adare, uLiduvakke halaveNikeya ibbaru, mUvaru, nAlvaru, mattu ayvaru emba mandigurtada rUpagaLu, mattu eraDu, mUru, nAlku mattu aydu emba uLikegurtada rUpagaLu embudAgi eraDeraDu rUpagaLu mAtra ive.
obbanu mattu obbaLu embaveraDU avugaLa baLika tereyuli bandiruvalli mAtra A rUpadalli baruttave (avanobbanannu, avaLobbaLannu); mucculi bandiruvalli averaDU obba emba ondE rUpadalli baruttave (obba huDuga, obba huDugi); Adare, obbaru embudu I eraDu kaDegaLallU badalAgade uLiyuttade (obbaru mantrigaLu, mantrigaLobbarannu, *obba mantrigaLu).
idallade, halaveNikeya mandigurtada obbaru rUpavannu sAmAnya vAgi takkume huruLinalli mAtra baLasalAguttade (obbaru hiriyaru); Adare, obbobbaru emba immaDi rUpada baLakeyalli adakke hala
veNikeya huruLU iruva hAge kANisuttade. yAkendare, obbobbaru ondondu haNNu tandiddAre embantaha sollugaLalli takkumeya huruLu illadiddarU obbaru rUpa bandide.
intahadE innondu baLakeyannu nimmibbaralli obbaru emba hesarukanteyalli kANabahudu; illi obbaru pada obba vyaktiyannu mAtra gurutisuttade; Adare, adu yArembudannu ADuganu tIrmAnisuvudilla, kELugarige biDuttAne; idakkAgi illi halavacanada obbaru bandiruva hAge kANisuttade. intahadE baLakeyannu keLagina sollugaLallU kANabahudu:
(16ka) nimmibbaralli yArAdarU obbaru banni. (16ca) avaru nAlvaralli obbaru barali. (16Ta) nAvu mUvaralli yArAdarU obbaru baruttEve. (16ta) nIvellarU obbobbarAgi oLage banni.
eNikepadagaLigiruva I padarUpagaLa kelavu baLakegaLannu keLagina
sollugaLalli kANabahudu:
(17ka) obba huDuga elligU hOgalilla. (17ca) avara ibbaru huDugiyarige maduveyAgide. (17Ta) mUvaru haradaru horage kAdiddAre. (17ta) nimmannu kANalu obbaru mantrigaLu baraliddAre.
aydakkinta mElina eNikepadagaLige gurta mattu eNikegaLannu tiLisuva padarUpagaLilla. hAgAgi, avannu ellA bageya hesarupadagaLondigU ondE rUpadalli baLasalAguttade (hattu huDugaru, ippattu huDugi yaru, enTu haNNugaLu).
eraDarinda aydaravaregina padagaLa uLikegurtada rUpagaLannU I rIti nEravAgi mandigurtada padagaLondige baLasalu baruttade (eraDu huDugaru, aydu huDugiyaru). Adare, ondu emba padarUpa vannu A rIti baLasuva hAge kANisuvudilla (*ondu huDuga).
idallade, I rIti uLikegurtada eNikepadagaLannu nEravAgi mandi gurtada padagaLondige baLasuvudu aSTondu cannAgiyU kANisuvu dilla. adakke badalu, avugaLondige mandi illavE jana emba padavannU baLasidalli, adu heccu cannAgi kANisuttade (hattu mandi
huDugaru, hattu jana huDugaru, mUru mandi huDugiyaru). Adare, ondu emba padavannu A rIti mandi illavE jana pada dondigU baLasalu baruvudilla (*ondu mandi huDuga, *ondu jana muduka). eraDu emba padavannU mandi padadondige baLasuva hAge kANisuvudilla (?eraDu mandi huDugaru).
(2) oTTalu hesarugaLondige aLate padagaLa baLake:
oTTalu hesarugaLu gurutisuva pAngugaLige ellegaLillavAda kAraNa, avugaLondige eNikepadagaLannu baLasabEkiddalli avakke ellegaLannu odagisaballa lITar, kilO, aDi, angula, kutti modalAda aLateya padagaLannu baLasabEkAguttade embudannu mEle (6.2.2)ralli nODiruvevu.
(18ka) eraDu lITar eNNe koDi. (18ca) *eraDu eNNe koDi. (19ka) hattu kilO sakkare koDi. (19ca) *hattu sakkare koDi.
intaha nEravAgi aLateyannu tiLisuva padagaLannu mAtravallade, kap, cIla, buTTi, bogase, lOTa modalAda bEreyU kelavu padagaLannu eNikepadagaLondige sErisi, avannu oTTaluhesarugaLondige baLasalu baruttade. aLateya padagaLa hAge, ivu ondu emba pada dondigU baraballuvu:
hattu kap hAlu eraDu cIla aDike
ondu bogase nIru
eraDu hore hullu
mUraccu bella
ondu kap hAlu hattu cIla akki ondu buTTi akki eraDu kaTTu bIDi mUru unDe bella
intaha padakantegaLalli eNikeya pada mattu aLateya padagaLu oTTige sEri ondu jODiyAgi barabEkAguttade; hAgAgi, avugaLa naDuve bEre padagaLannu baLasalu baruvudilla.
ettugegAgi, eraDu lOTa hAlu emba padakanteyalli bandiruva eraDu mattu lOTa padagaLa naDuve lOTada pariceyannu tiLisuva
doDDa padavannu baLasalu baruvudilla (eraDu doDDa lOTa hAlu); idE rItiyalli, mUru lITar hAlu emba padakanteyalli lITar aLateyalli koreyide embudannu tiLisuvudakkAgi A padada munde kore padavannu baLasalu baruvudilla (mUru kore lITar hAlu).
Adare, eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiya baLika, hesarupadada modalu, bEre padagaLannu irisalu baruttade: eraDu cIla akki - eraDu cIla bAsmati akki; eraDu lOTa TI - eraDu lOTa bisi bisi TI.
(3) oTTaluhesarugaLu ottehesarugaLAgi: kelavomme ottAyadinda oTTaluhesarugaLannu ottehesarugaLAgi baLasalu baruttade. antaha baLakegaLalli oTTalu padagaLU nEravAgi (aLatepadagaLa neravillade) eNikepadagaLondige baraballuvu. ettugegAgi, eraDu TI koDi embudakke ‘eraDu kap TI koDi’ emba huruLide. nAlku nIrAda baLika oLage barabahudu embudaralli nIru embudu ‘jaLaka’ emba huruLinalli baLakeyAgide. iveraDu baLakegaLallU oTTaluhesarugaLannu ottAyadinda ottehesarugaLAgi baLasalAgide, mattu avugaLondige eNikepadagaLannU nEravAgi baLasalAgide.
(4) ottehesarugaLu oTTaluhesarugaLAgi: hesarupadagaLu gurutisuva vastugaLu tIra cikkavAgiddalli, avannu ottehesarugaLAgi baLasuva badalu oTTaluhesarugaLAgi baLasalAguttade. akki, rAgi, anna modalAda padagaLu I rIti tumbA cikka vastugaLannu gurutisuvuvAda kAraNa, avannu oTTaluhesarugaLAgi baLasalAguttade, mattu I kAraNakkAgi, avugaLondige eNikepadagaLannu nEravAgi baLasade (eraDu akki, *mUru rAgi), aLateya padagaLondige baLasalAguttade: eraDu sEru akki, mUru kilO rAgi, ondu hiDi batta. ivugaLondige halaveNikeya oTTannU baLasalu baruvudilla (akkigaLu, *rAgigaLu).
bEre kaDegaLalli ottehesarugaLAgi baruva padagaLannU kelaveDegaLalli oTTaluhesarugaLAgi baLasalu baruttade. ettugegAgi, haNNu pada sAmAnyavAgi ondu ottehesarAgi baLakeyAguttade (eraDu haNNu
gaLu); Adare, I tinDiyalli haNNu jAstiyide emba sollinalli adu oTTaluhesarAgi baLakeyAgide.
halavu padagaLige sandarbavannanusarisi ottehesaru mattu oTTalu hesarugaLemba eraDu bageya baLakegaLU iruttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
ottehesarugaLAgi baLake ondu nidde mADida. ondu kUdalu kitta. ondu kelasa Agilla. ondu nambike aLidilla.
oTTaluhesarugaLAgi baLake tumbA nidde mADida. Akege tumbA kUdalide. tumbA kelasa uLidide. tumbA nambikeyide.
(5) eNikeyannu tiLisuva bEre padagaLu: pAngugaLa eNikeyannu tiLisalu ondu, eraDu, mUru modalAda eNikepadagaLannu baLasuva badalu, jate, oDDi, Dajan modalAda bEre kelavu padagaLannu baLasalu baruttade. ivannu eNikeya padagaLondigU baLasaballudAgiddu, averaDU sEri oTTu siguva eNikeyannu antaha padakante koDuttade. ettugegAgi, hattu jate ettugaLu embudakke ‘ippattu ettugaLu’ emba huruLide.
jate, Dajan modalAda padagaLa I baLake svalpamaTTige hattu, nUru, sAvira modalAda eNike padagaLa baLakeyannu hOluttade. yAkendare, ippattu (eraDu hattu), innUru (eraDu nUru), eraDu sAvira embavugaLa iTTaLavannE eraDu jate mattu eraDu Dajan embavugaLallU kANabahudu.
Adare, ivakke eNikeyannu tiLisuva huruLu mAtravallade bEreyU kelavu viSayagaLannu tiLisuva huruLiruttade. ettugegAgi, eraDu jate cappali tandiddAre embudakke ‘balagAlina eraDu mattu eDagAlina eraDu cappaligaLannu tandiddAre’ emba huruLu siguttadeyallade, ‘ondE kAlina nAlku cappaligaLannu tandiddAre’ emba huruLu siguvu dilla.
hAgAgi, ivannu antaha paricegaLiruva hesarupadagaLondige mAtravE baLasalu baruttade. oDDi pada nAlku haraLu, gErubIja modalAdavugaLa gumpannu, mattu A mUlaka nAlku emba eNike yannu tiLisuttade; mUroDDi gErubIja endare oTTu ‘hanneraDu
gErubIja’ emba huruLu siguttade. Aru emba innondu pada ettugaLa jODiyannu tiLisaballudAdarU, adannu eNikeya pada gaLondige baLasuva hAge tOruvudilla.
6.4.3 aLatepadagaLa baLake
eNikeya padagaLannu oTTaluhesarugaLondige baLasabEkiddalli, avuga Londige lITar, kilO modalAda aLatepadagaLannu baLasa bEkAguttade (eraDu kilO beNNe), avannu nEravAgi oTTaluhesaru gaLondige baLasalu baruvudilla (*eraDu beNNe) embudannu mEle nODiruvevu; I aLate padagaLu oTTaluhesarugaLige ellegaLannu odagisuttave.
(1) aLateyannu tiLisuva intaha padagaLannu oTTalu padagaLondige mAtravallade, ottepadagaLondigU baLasalu baruttade (eraDu kilO kittaLe haNNu, mUraDi kOlu). ivugaLalli yAva aLatepada entaha hesarupadadondige baraballudu emba viSayadalli kelavu kaTTupADu gaLive: (eraDu lITar hAlu, eraDu kilO sakkare, nAlkaDi halige, *eraDu lITar halige, *nAlkaDi hAlu).
(2) aLateyannu tiLisuvalli baLakeyAguva intaha padagaLannu mukya vAgi eraDu gumpugaLalli irisi hELalu baruttade: yAvudAdarondu aLatepaTTiya hantagaLannu tiLisuva lITar, aDi, kilO modalA davugaLadu ondu gumpu; mattu, antaha yAvudE ondu aLate paTTigU sambandisada buTTi, bogase, lOTa, hore modalAdavu gaLadu innondu gumpu.
aLatepaTTiya padagaLu avugaLa paTTiyalliruva halavu hantagaLalli ondannu gurutisuttave (miligrAm, grAm, kilogrAm). hAgAgi, ellA baLakegaLallU avakke ondE aLaviyannu tiLisuva huruLiruttade. Adare, buTTi, cIla, kaTTu, hore modalAdavugaLu A rIti ondu aLatepaTTiyalli bArada kAraNa, avu ondondu baLakeyalli ondondu aLaviyannu tiLisaballuvu. hIgiddarU, camaca, kap embantaha kelavakke heccukaDime ondE bageya aLaviyannu tiLisuva huruLu bandide.
(3) aLatepadagaLannu innondu bageyallU gumpisalu baruttade: kap, lOTa, buTTi, cIla, bakeT modalAduvu pAngugaLannu aLeyalu baLasuva ondu vastuvannu hesarisuttave; idakke badalu,
lITar, kilO, hore, kaTTu, aDi, Digri modalAduvu antaha yAva vastuvannU hesarisuvudilla. ondu aLateyannu hesarisuva kelasa mAtravE avakkide.
buTTi, bogase, hani modalAda padagaLannu pAngugaLa aLateyannu tiLisuvudakkAgi baLasidAga, avu A aLateyannu mAtra tiLisuttavallade, pAngugaLannu gurutisalu hOguvudilla. hAgAgi, avannu keLage koTTiruvantaha sollugaLalli baLasalu baruttade:
(20ka) I rASiyalli mUru buTTi haNNugaLive. (20ca) I uggadalli mUru lOTa hAlide. (20Ta) Akeya sIreya mEle nAlku hani nettaru biddide.
(20ka) sollu edurigiruva rASiyalli eSTu haNNugaLive embudannu buTTiya aLateya mUlaka tiLisuttadallade, alli buTTigaLU ive endu tiLisuvudilla. idallade, rASiya hattira aLate mADalu baLasida ondu buTTi mAtra iraballudu, mattu adu baridAgiyU iraballudu. idE rItiyalli, (20Ta) sollinante sIreya mEle nAlku hani nettaru ondE kaDe biddiddu, nAlku hani embudu nettarina aLaviyannu tiLisuttadallade, ‘adu alli nAlku hanigaLAgi kANisuttade’ endEnU hELuvudilla.
(4) buTTi, cIla, kap modalAda ‘vastugaLannu hesarisuva’ aLate padagaLa baLakeyalli ‘vastugaLannu hesarisadiruva’ lITar, kilO, hore, kaTTu modalAda aLate padagaLa baLakeyalli kANisadantaha ondu bageya ippuruLu kANisikoLLuttade: avakke pAngugaLa aLateyannu tiLisuva huruLinondige vastugaLannu gurutisuva huruLU iraballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(21ka) eraDu kap nIru tanni. (21ca) I pAtreyalliruva hAlige eraDu kap nIru sErisi.
(21ka) sollige ‘nIriruva eraDu kap tanni’ emba huruLide; adaralli kap padavannu nIrina aLateyannu tiLisuvudakkAgi mAtravallade, vastuvondannu gurutisuvudakkAgiyU baLasalAgide; idakke badalu, (21ca) sollige ‘eraDu kap aLateya nIrannu hAlige sErisi’ emba
huruLide; idaralli kap padavannu aLateyannu tiLisuvudakkAgi mAtravE baLasalAgide. idallade, (21ka) solligU ‘eraDu kap aLateya nIrannu ondu pAtreyalli hAki tanni’ emba huruLU sigaballudu.
I eraDu bageya baLakegaLa naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide: modalaneyadaralli kap pada ottehesarAgi bandide mAtravalla, adu tannondige bandiruva nIru padakkU ottehesarina huruLannu koTTide; Adare, eraDaneya baLakeyalli nIru pada oTTaluhesarAgiyE uLiyuttade. I vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANa bahudu:
(22ka) Ake tanda eraDu kap nIrinalli ondannu mAtra kuDidi
ddAre.
(22ca) hAlige sErisida eraDu kap nIrinalli arevASi ingi
hOgide.
(23ka) Ake tanda eraDu kap nIru mEjina mElide. (23ca) Ake tanda eraDu kap nIru I pAtreyallide.
(22ka)dalli nIru embudu ottehesarAgi baLakeyAgide; hAgAgi, AmEle adannE gurutisalu ondannu emba padarUpavannu baLasalu sAdyavAgide; Adare, (22ca)dalli adu oTTaluhesarAgi baLakeyAgiddu, arevAsi embudannu baLasabEkAgide. (23ka) mattu (23ca)gaLa naDuveyU intahadE vyatyAsa iruvudannu gamanisabahudu.
keLage koTTiruva bEre eraDu bageya iTTaLagaLallU I eraDu
bageya aLatepadagaLa naDuvina vyatyAsa kANisikoLLuttade:
(24ka) eraDu sAlu kurcigaLalli jana kuLitiddAre. (24ca) kurcigaLa eraDu sAlugaLalli jana kuLitiddAre. (25ka) lOTadalli eraDu camaca sakkareyide. (25ca) mEjina mEle sakkareya eraDu camacagaLive.
(24ka) mattu (24ca) sollugaLige ondE huruLide; eraDU ‘yAva kurcigaLalli jana kuLitiddAre’ embudannu tiLisuttave. Adare, (25ka) mattu (25ca) sollugaLige bEre bEre huruLugaLive; (25ka) sollu ‘lOTadalli eSTu sakkareyide’ embudannu tiLisuttade; illi camaca pada aLatepadavAgi baLakeyAgide; Adare (25ca) sollu
‘mEjina mEle eSTu camacagaLive’ embudannu tiLisuttadallade, ‘alli sakkareyide’ embudannu, illavE ‘eSTu sakkareyide’ embudannu tiLisuvu dilla; illi camaca padavannu ondu vastuvannu gurutisuva padavAgi baLasalAgide.
(5) Adare, vastugaLannu hesarisuva ellA bageya padagaLannU I rIti aLateyannu tiLisuvudakkAgi baLasalu baruvudilla. hAge baLasa bEkiddalli avu nIru, hAlu, haNNu modalAduvannu hAkuvantaha vAgirabEku, mattu aLeyuva kelasadalli baLasaballuvAgirabEku. ettuge gAgi, ondu cippinalli nIrannu hAkalu baruvudAdarU, ondu cippu nIru embudu aLateyannu tiLisuva padakanteyAgi baLakeyAguvudilla; adannu sAmAnyavAgi aLeyuva kelasakke baLasuvudillavembudE idakke kAraNa.
idallade, intaha iTTaLadalli camaca, lOTa, buTTi modalAda padagaLannu aLateyannu tiLisuvudarondige vastugaLannu gurutisuvuda kkAgiyU baLasalAgideyAdarU avugaLondige halaveNikeya gaLu oTTannu baLasalu baruvudilla. I viSayadalli I padagaLa mElina baLake vastugaLannu gurutisuva bEre baLakegaLinda bErAgide.
(26ka) nanage mUru lOTa hAlu bEkAgittu. (26ca) *nanage mUru lOTagaLu hAlu bEkAgittu. (27ka) ondu buTTi haNNu tanni. (27ca) *mUru buTTigaLu haNNu tanni.
(6) eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiyannu kelavu paricepada
gaLondigU baLasalu baruttade:
(28ka) nanagondu mUraDi udda hagga bEkAgittu. (28ca) maneya sutta AraDi ettara gODeyide.
(28ka)dalli mUraDi emba eNikepada mattu aLatepadagaLa jODi udda paricepadadondige bandide, mattu (28ca)dalli antahadE AraDi padajODi ettara paricepadadondige bandide.
Adare, sAmAnyavAgi intaha baLakegaLalli paricepadavannu hesaru padada hAge pattuge rUpadalli baLasuvudE heccu (mUraDi uddada hagga, AraDi ettarada gODe).
idallade, intaha baLakeyalli ellA paricepadagaLannU baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, udda-giDDa, ettara-taggu, dappa-teLu, bAra- hagura modalAda eduruhuruLina paricepadagaLalli kUDuhuruLiruva modalinadannu mAtra baLasalu baruttadallade, kaLehuruLiruva eraDane yadannu baLasalu baruvudilla (*mUraDi giDDa hagga, *AraDi taggina gODe).
Adare, hOlikeya nuDitavannu sErisi baLasidevAdare, I eraDu bageya paricepadagaLannU eNikepada mattu aLatepadagaLa jODi yondige baLasalu baruttade:
(29ka) avanu ivaniginta eraDincu giDDa. (29ca) I gODe A gODeginta eraDaDi taggu.
illi nijakkU eduruhuruLina paricepadagaLalli kUDuhuruLiruva padavannu eNikepada mattu aLatepadagaLa jODiyondige baLasidAga, adakke aLatepaTTiya eraDu hantagaLannU tiLisuva huruLu baruttade yendu hELabahudu. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANa bahudu:
(30ka) mUraDi udda hagga namage giDDavAguttade. (30ca) I ondUvare aDi dappa hagga avanige teLu.
kelaveDegaLalli mUraDi giDDa halige, eraDu kilO hagura kallu embantaha nuDitagaLannu baLasalu baruttadeyAdarU, avakke ‘bEkAdu dakkinta giDDa, illavE hagura’ emba hOlikeya huruLu baruttade embudannu gamanisabahudu.
(7) aLate pada entaha pAngina aLaviyannu tiLisuttade embudu sollina sandarbadinda tiLiyuvudAdare, A pAngannu gurutisuva hesarupadavannu baLasadeyU iralu baruttade:
(31ka) nimage eSTu hAlu bEku? ondu lITar koDi. (31ca) idaralli ondu lITarannu I pAtrege hAki. (31Ta) nimage eSTu baTTe bEku? eraDu mITar koDi. (31ta) rEDiyO ripErige nUrayvattu koDabEkAyitu.
(31ka)dalli modalaneya sollinindalE bEkAgiruvudu hAlu embudu tiLiyuvudAda kAraNa, adara eraDaneya sollinalli ondu lITar endiSTE hELalu baruttade; (31Ta)dallU hIgeyE. Adare, (31ca)dalli ondu lITar embudu yAvudara ondu lITarannu tiLisuttade embudu A sollannu baLasida sandarbadinda mAtravE gottAgaballudu; (31ta)dalli nUrayvattu embudu rupAyiya aLaviyannu tiLisuttade embudu adarallEnE bandiruva rEDiyO ripEri embudarinda Uhisalu baruttade.
6.4.4 aLavi padagaLa baLake
mEle vivarisida hAge, pAngugaLa aLavi eSTu embudu kanDitavAgi tiLidiruvalli avannu gurutisuva hesarupadagaLondige eNikepadagaLannu baLasalAguttade; Adare, adu kanDitavAgi tiLiyadiruvalli eNikepadagaLa badalu kelavu, halavu, tusu, tumbA, ella modalAda kelavu aLaviya padagaLannu baLasalAguttade. idallade, eNikepadagaLondigU sumAru, heccukaDime, hattira hattira embantaha padagaLannu, illavE Aru emba oTTannu intahadE huruLannu koDalu baLasalAguttade.
(1) ivugaLalli kelavu mattu halavu embavu eNikepadagaLannu hOluttave. A padagaLa hAge, ivannu nEravAgi ottehesarugaLondige baLasaballevu (halavu maragaLu, halavu huDugaru), mattu oTTalu hesarugaLondige avannu baLasalArevu (*halavu nIru).
koDuva lITar,
oTTaluhesarugaLige ellegaLannu
kilO, modalAda padagaLannu sErisidalli, avugaLondige eNikepadagaLannu baLasalu baruttade embudannu mEle nODiruvevu (eraDu lITar hAlu); Adare, intaha kaDegaLallU halavu mattu kelavu padagaLannu baLasalu baruvudilla (*halavu lITar hAlu, *kelavu kilO sakkare).
vastuvina aLaviyannu kanDitavAgi tiLisalu aLateya padagaLannu baLasalAguttadeyembudE I rIti avugaLondige aLaviyannu kanDita valladante tiLisuva halavu mattu kelavu padagaLannu baLasalu bAra diruvudakke kAraNavirabahudu.
mandigurtada padagaLondige baLakeyAdAga, I eraDu padagaLU gurtada rUpadalli baraballuvu (halavaru huDugaru, kelavaru huDugi
yaru). idallade, I eraDu rUpagaLannu mandigurtada baLikavU baLasalu baruttade (huDugaru halavaru, huDugiyaru kelavaru).
pAngugaLa eNike tumbA cikkadAgiruvalli (eraDu illavE mUru mAtravE iruvalli) kelavu padavannu baLasalu baruvudilla embudannu illi gamanisabahudu. antaha kaDegaLalli eNikeyannE kanDitavAgi tiLisuva eNikepadagaLannu baLasuvudE sariyAda dAri.
(2) aLaviyannu tiLisuva tusu mattu konca emba padagaLu oTTaluhesarugaLondige mAtra baLakeyAguttave (tusu uppu, konca nIru); ottehesarugaLondige avannu baLasalu baruvudilla (*tusu maragaLu, *konca huDugaru). Adare, tumbA emba innondu pada I eraDu bageya hesarupadagaLondigU baLakeyAga balludu (tumbA huDugaru, tumbA nIru).
tumbA padakke I eraDu baLakegaLalli bEre bEre huruLugaLive embudannu gamanisabahudu: tumbA huDugaru emballi adu huDugara eNikeyannu tiLisuttade, mattu tumbA nIru emballi adu nIrina aLaviyannu tiLisuttade.
(3) I eraDu bageya padagaLondigU baLakeyAgaballa innondu aLaviya padavendare, ella embudu; sAmAnyavAgi, I padavannu baLasiruvalli adarondige oLagoLLuva U oTTu bandiruttade. ella padavannu otte mattu oTTalu hesarugaLondige baLasalu baruttiddu, ottehesarugaLondige bandAga idu pAngina eNikeyannu tiLisuttade, mattu oTTaluhesarugaLondige bandAga pAngina aLaviyannu tiLisuttade:
(32ka) ella huDugarU marada mEliddAre. (32ca) kereyinda ella nIrU hariduhOgide.
idallade, idarondige A oTTannU baLasalu baruttade; I oTTige
ottihELuva huruLide (ellA huDugarU, ellA nIrU).
ondarinda aydaravaregina eNikepadagaLa hAge, idannU hesarupadada baLika baLasalu baruttade; I baLakeyalli adakke mandigurtada pada gaLondige ellaru emba rUpa, mattu uLikegurtada padagaLondige ellavu emba rUpa ide:
(33ka) huDugarellarU marada mEliddAre. (33ca) maragaLellavU keLage uruLive.
Adare, I padada baLika oLagoLLuva U oTTannu baLasadiddalli, adu
hesarupadagaLa baLikavU ella rUpadallE baruttade:
(34ka) huDugarella marada mEliddAre. (34ca) nIrella haridu hOgide.
ella padavannu eNike padagaLondigU baLasalu baruttade; intaha baLakeyalli adakke oLagoLLuva huruLu siguttade. Adare, cikka eNike yannu tiLisuva ondu, eraDu, illavE mUru padagaLondige adannu baLasalu baruvudilla:
(35ka) ellA hattu mandiyU tappu mADiddaru. (35ca) *ellA eraDu manegaLU muridubiddive.
(4) aSTu, iSTu mattu eSTu emba tOrupadagaLU kanDitavallada eNike illavE aLaviyannu tiLisuttave. ettugegAgi, iSTu haNNu sikkitu emballi sikkiruva haNNugaLa eNikeyannu kanDitavalladante tiLisalAgide. I mUru padagaLannu oTTaluhesarugaLondigU baLasalu baruttade (aSTu nIru kuDidare EnAdItu?, eSTu jana bandiddaru?). aSTu mattu iSTu embavannu oTTige baLasalU baruttade (aSTiSTu haNa sikkitu).
(ka) aSTu mattu iSTu padagaLondige ondu emba padavannU baLasalu baruttade; mattu ivu oTTAgi kanDitavallada aLavi illavE eNikeyannu tiLisuttave; ivakke ‘svalpa’ emba huruLU ide:
(37ka) ondaSTu hullu I kaDe hAki. (37ca) ondiSTu haNa avanigU koTTidde. (37Ta) avara nATakakke ondaSTu jana bandiddaru.
ondu emba padakke I kanDitavallada huruLu adannu eNike padagaLondige baLasidAgalU baruttade; eNikepadagaLa kanDitavAda huruLannu adu I rIti mArpaDisuttade.
(38ka) maduvege nUrayvattu jana bandiddaru. (38ca) maduvege ondu nUrayvattu jana bandiddaru. (38Ta) ayvattu rupAyi koDi. (38ta) ondayvattu rupAyi koDi.
(38ka) sollinalli bandiruva nUrayvattu embudu kanDita eNike yannu koDuttade; Adare, (38ca)dalli bandiruva ondu nUrayvattu embudu kanDitavallada eNikeyannu koDuttade. (38Ta-ta)gaLallU hIgeyE.
(ca) eSTu padadondige oLagoLLuva U oTTannu, ottihELuva E oTTannu, mattu ‘illavE’ emba huruLiruva O oTTannu sErisi mUru bageya padarUpagaLannu paDeyalu baruttade; ivannu hesarupada gaLondige baLasi avu tiLisuva pAngugaLa aLaviyannu mUru bage gaLalli tiLisalu baruttade:
(39ka) kELidare avanu eSTU koDabahudu. (39ca) eSTO jana avaralli UTamADi hOgiddAre. (39Ta) eSTE sigali, avana bayake taNiyuvudilla.
(5) kanDitavallada eNikeyannu tiLisalu mEle vivarisida aLavipada gaLannu nEravAgi hesarupadagaLondige baLasalAguttade; Adare, heccu kaDime, sumAru, hattira hattira embantaha bEre kelavu padagaLannu A rIti nEravAgi hesarupadagaLondige baLasuva badalu, avugaLa modalu bandiruva eNikepadagaLige sErisi, avu koDuva eNike kanDita valla embudannu tiLisuvalli neravAguttave. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(40ka) heccukaDime ayvattu jana bandiddaru. (40ca) sumAru nUru jana bandiddaru. (40Ta) hattira hattira nUrayvattu jana bandiddaru.
ivugaLalli hattira hattira embudakke eNikeya pada tiLisuva eNikeginta kaDime emba huruLU ide. Adare, heccukaDime mattu sumAru embavugaLige adakkinta heccu illavE kaDime emba eraDu huruLU baraballudu.
(6) eNikeya padagaLige Aru oTTannu sErisi hELuvudu aLavi kanDitavalla embudannu tiLisuva innondu holabu; Adare idannu hattu, nUru mattu sAvira emba mUru eNikepadagaLige mAtra sErisi hELuva hAge kANisuttade; idallade, idannu I eNikeya padagaLige sErisidAga, avu tiLisuva eNikeginta eSTO heccu emba huruLu siguttade; ettugegAgi, nUrAru embudakke nUrakkinta eSTO heccu emba huruLide:
(41ka) avara maneya angaLadalli nUrAru jana sEriddaru. (41ca) meravaNigege sAvirAru jana bandiddaru.
halavu emba padadondigU I oTTannu sErisi hELalu baruttade; illiyU adakke ‘halavu embudu tiLisabahudAda eNikeginta eSTO heccu’ emba huruLide; adakke I rIti ‘eSTO heccu’ emba huruLiruva kAraNa, adannu kelavu padadondige baLasalu baruvudilla (*kelavAru).
(42ka) Avattu halavAru jana bandu hOgiddaru. (42ca) halavAru pustakagaLu oddeyAgive.
(7) hOlikeya inta oTTannu baLasiruvalli adara baLika baruva heccu mattu kaDime padagaLU kanDitavallada aLaviyannu tiLisuttave endu hELabahudu. ivannU ottehesaru mattu oTTaluhesarugaLemba eraDu bageya hesarugaLondigU baLasalu baruttade:
(43ka) illiginta heccu haNNugaLu allive. (43ca) illiginta heccu nIru allide. (44ka) I marakkinta kaDime haNNugaLu A maradallive. (44ca) I kereginta kaDime nIru A kereyallide.
(8) onderaDu, eraDumUru, mUrunAlku, aydAru, ELenTu, hattenTu, hattippattu, hattayvattu, ippattu ippattaydu, ayvattaruvattu, nUrondu modalAda kelavu eNikepadagaLa jODi gaLU kanDitavallada eNikeyannu tiLisalu baLakeyAguttave. ivu I eNikepadagaLa hattirada eNikeyondannu tiLisaballuvu; Adare, A eNike
avugaLalli baLakeyAgiruva eraDu eNikepadagaLalli yAvudAdarU ondu AgiralEbEkendEnilla. ettugegAgi, nAlkaydu haNNu koLetide embudannu Aru haNNugaLu koLetiruvallU baLasalu baruttade.
idallade, avugaLalli sEriruva eNikepadagaLalli cikkadakkinta kaDime eNikeyannu avu tiLisuvudillavendu tOruttade: eNike eraDE iruvalli mUrunAlku embudannu, illavE eNike nAlkE iruvalli aydAru embudannu baLasabahudendu tOruvudilla.
6.4.5 eNikepadagaLa iTTaLa
eNikepadagaLalli Aru, ELu, enTu mattu hattu emba nAlku padagaLalli mAtra iTTaLavannu kANalu baruvudilla; Adare, uLida eNikepadagaLallella iTTaLavannu kANalu baruttade. eNikebErugaLige oTTugaLannu illavE bEre eNikepadagaLannu sErisi (Or-du>ondu, Ir-Du>eraDu, Ir-hattu>ippattu) avannu paDeyabahudu, illavE eNikepadagaLige bEre eNikepadagaLannu sErisi (ippatta- Aru>ippattAru, nUra eraDu) paDeyabahudu. ivugaLa varNaneyannu mUraneya pasugeyalli (3.6ralli) koDalAgide.
(1) eNikepadagaLa modalu innu, matte, magad-, mattu bEre emba padagaLannu baLasalu baruttade. ivugaLalli magad- embudu ondu emba padada modalu mAtra baraballudu (magadondu, *magaderaDu). uLida padagaLu ellA bageya eNikepadagaLondigU baraballuvu.
mattondu mattobba mattobbaLu mattobbaru matte nUru
innondu innobba innobbaLu innobbaru innu nUru innu hattu mandi matte hattu mandi matte ayvattu mandi bEre ayvattu mandi
bErondu bErobba bErobbaLu bErobbaru bEre nUru bEre hattu mandi innayvattu mandi
(2) pAngina jAgavannu tiLisuvudakkAgi eNikepadagaLondige aneya illave anE oTTannu baLasalAguttade. I oTTinondige ondu padada badalu modalu padavannU baLasalu baruttade.
(45ka) huDuga ondanE taragatiyalli OduttiddAne. (45ca) huDuga modalanE taragatiyalli OduttiddAne. (45Ta) Ata eraDanE sAlinalli kuLitiddAne. (45ta) ivattu nAlkanE dinada habba.
intaha jAgavannu tiLisuva eNikepadagaLondige bEre eNikepada gaLannU baLasalu baruttade, mattu avu modalaneya pada tiLisuva jAgadalliruva koDuttave. ettugegAgi, modalanE hattu huDugaru emba hesarukanteyalli modalanE embudu huDugara jAgavannu tiLisuttade; mattu adara baLika bandiruva hattu pada huDugara eNikeyannu tiLisuttade.
pAngugaLa eNikeyannu
(3) eNikeya hasuge(amSa)gaLannu tiLisalu are mattu kAlu padagaLannu baLasalAguttade. ivannu eNikepadagaLondige sErisiyU hELalu baruttade:
(46ka) idakke mUrUvare rupAyi koTTiddEne. (46ca) avaru ArUkAlu ganTege baruttEnendiddAre, (46Ta) mukkAlu pAlu kelasa mugidide. (46ta) ELUmukkAlu rupAyige eraDu haNNu sikkitu. (46pa) arekAlu kilO jIrige koDi.
illi eraDu bageya iTTaLagaLu baLakeyAgiruvudannu kANabahudu: eNikepadagaLannu nEravAgi are illavE kAlu padagaLondige sErisi hELidare, avu eSTu are illavE kAlu pasugegaLu sErikonDive embudannu tiLisuttave; ettugegAgi, mukkAlu embudu mUru kAlugaLa sErikeyannu (3/4) tiLisuttade, mattu arekAlu embudu kAlu pasugeya are endare 1/8 amSavannu tiLisuttade.
idakke badalu, eNikepadakke oLagoLLuva U oTTannu sErisi adara baLika pasugeya padagaLannu baLasidalli, avu eNikeya pada mattu pasuge pada tiLisuva amSa iveraDannu oTTu sErisidAga siguva aLaviyannu tiLisuttave; ettugegAgi mUrUkAlu embudakke ‘mUru mattu kAlu’ (3+1/4) emba huruLide; mUrUvare embudakke ‘mUru mattu are’ (3+1/2) emba huruLide; hattUkAlu embudakke ‘hattu mattu kAlu’ (10+1/4) emba huruLide.
(4) aLateyalli ondu amSavannaSTE tiLisabEkiddalli, aLateyannu tiLisuva nuDitavannu alli (jAga oTTu) illavE oLage embudaralli konegoLisalAguttade:
(47ka) hattu haNNugaLalli nAlkannu avanige koTTe. (47ca) I tuppadalli mUru kilO nimage koDuttEne. (47Ta) enTu janaroLage ibbaru hindirugilla.
(5) mElina huruLannE aLateya nuDitakke guri oTTannu (kke embudannu) sErisiyU tiLisalu baruttade; Adare, I iTTaLadalli nUru, sAvira, lakSa embantaha eNikepadagaLu mAtra baLakeyAguva hAge kANisuttade:
(48ka) nUrakke ayvattaraSTu jana bandiddaru. (48ca) nUrakke enTara baDDi koDabEku. (48Ta) sAvirakkobbanU sAlavannu hindirugisalilla.
(6) ‘eraDu paTTu’ emba huruLannu koDuva immaDi padadalli maDi emba pada bandide; ‘mUru paTTu’ emba huruLannu koDuva mummaDi pada, mattu antahavE bEre padagaLu hinde idduvAdarU, Iga baLakeyinda bidduhOgive. bEre eNikepadagaLondige paTTu padavE I huruLinalli baLakeyAguttade (hattu paTTu, ippattu paTTu):
(49ka) avanu nIvu koTTudara eraDu paTTu koDaballa. (49ca) avanu nIvu koTTudara immaDi koDaballa. (49Ta) nimma sambaLada hattu paTTu sambaLa avanige baruttade.
paTTu padada badalu adE huruLinalli pAlu padavannU baLasalu
baruttade:
(50ka) avanu nIvu koTTudara eraDu pAlu koDaballa. (50ca) nimma sambaLada mUru pAlu sambaLa avanige baruttade.
6.4.6 eNikepadagaLa jAga
sAmAnyavAgi, eNikepadagaLannu hesarupadagaLa modalu baLasalAguttade; Adare I kaTTalege kelavu horapaDikegaLU ive:
(1) gurta mattu eNikegaLannu tiLisuva padarUpagaLiruva ondarinda aydaravaregina eNikepadagaLannu tiruLupadada modaligU baLasabahudu, baLikavU baLasabahudu.
ivugaLalli tiruLupadada baLika baruva eNikepada tiruLupada gurutisuva vyakti, vastu modalAdavugaLa ondu amSavannaSTE gurutisu ttade; Adare, tiruLupadada modalu baruva eNikepada adara aLavi yannu tiLisuttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(51ka) eraDu haNNugaLu koLetuhOgive. (51ca) haNNugaLeraDu koLetuhOgive. (52ka) obba huDuga puNeyalli OduttiddAne. (52ca) huDuganobba puNeyalli OduttiddAne.
(51ka) mattu (51ca) sollugaLeraDU ‘koLetu hOgiruva haNNu gaLa eNike eraDu’ embudAgi tiLisuttave; Adare, ivugaLalli (51ka) sollige ‘eraDu haNNugaLu koLetuhOgive’ endiSTE huruLide; Adare, (51ca) sollige ‘haNNugaLalli eraDu koLetuhOgive, uLidavu koLetilla’ emba heccina huruLiruva hAge kANisuttade. eNikepadada baLika oLagoLLuva huruLina U oTTannu sErisi, ‘haNNugaLalli eraDu’ emba I huruLu bAradante mADalu baruttade:
(51Ta) haNNugaLeraDU koLetuhOgive.
(2) I rIti hesarupadagaLa baLika baruva eNikepadagaLu avuga Londige sEri ondE padakanteyAgirabahudu, illavE averaDU bEre bEre padakantegaLAgirabahudu; avakke pattuge oTTannu sErisiruvalli I vyatyAsavannu kANabahudu:
(52ka) rAjuvina huDugaribbarannu ellarU hogaLuttAre. (52ca) rAjuvina huDugarannu ibbarannu ellarU hogaLuttAre.
Adare, hesarupadagaLa modalu baruva eNikepadagaLannu I rIti
eraDu padakantegaLAgi oDeyalu baruvudilla.
(53ka) rAjuvina ibbaru huDugarannu ellarU hogaLuttAre. (53ca) *rAjuvina ibbarannu huDugarannu ellarU hogaLuttAre.
(3) gurta mattu eNikegaLannu tiLisadiruva Ararinda heccina eNike padagaLannu hesarupadagaLa modalu baLasalu baruttadallade (hattu maragaLu, ayvattu huDugaru) baLika baLasalu baruvudilla.
(54ka) aruvattu maragaLannu kaDididdAre. (54ca) *maragaLu aruvattannu kaDididdAre.
(4) eNikepadagaLa gurtarUpada hAge, halavu mattu kelavu padagaLa gurtarUpagaLannU hesarupadagaLa modalu mAtravallade baLikavU baLasalu baruttade:
(55ka) halavaru huDugaru hinde biddiddAre. (55ca) huDugaru halavaru innU hindirugilla. (56ka kelavu pennugaLu kaLeduhOgive. (56ca) pennugaLu kelavu kaLeduhOgive.
(5) gurtarUpagaLiruva ella padavannU idE rItiyalli hesaru padagaLa baLika illavE avakkinta modalu baLasalu baruttade (huDuga rellarU, nIrellavU, haNNugaLellavU); Adare, I padada baLika bEre oTTu bAradiruvalli gurtada oTTu bidduhOguttade (huDugarella, nIrella, huDugarellarannu, nIrellavannu). huDugarella mattu nIrella embavugaLalli ellaru mattu ellavu embavugaLalli kANisuva gurtada oTTugaLu bidduhOgive.
(6) tiruLupadagaLAgi tOrupadagaLannu baLasideyAdalli eNikepada gaLannu, mattu mEle koTTiruva halavu, kelavu, mattu ella emba padagaLannu avugaLa baLika baLasalu baruttadallade, avugaLa modalu baLasalu baruvudilla.
(57ka) avaribbaru illiddAre. (57ca) averaDannu mEjina mElirisi. (57Ta) *ibbaru avaru illiddAre (57ta) *eraDu avannu mEjina mElirisi. (58ka) avaru kelavaru manege hOgiddAre. (58ca) *kelavaru avaru manege hOgiddAre. (59ka) avarellarU manege hOgiddAre. (59ca) *ellaravarU manege hOgiddAre.
(7) idallade, tOrupadagaLa baLika baruva eNikepadagaLige hesaru padagaLa baLika baruvavugaLa hAge, ondu amSavannu gurutisuva huruLilla; avaribbaru embudakke ‘avaralli ibbaru’ emba huruLilla embudannu gamanisabahudu.
hAgAgi, avaribbaru embudakke oLagoLLuva huruLina U oTTannu sErisidAga, adara huruLu badalAguvudilla; avaribbarU illiddAre emba sollige avaribbaru illiddAre emba (57ka) sollina huruLE ide. U oTTannu sErisiruvalli oLagoLLuva huruLannu otti hELalAguttade, aSTe.
6.4.7 eNike padagaLa immaDirUpada baLake
ondu vastu halavu mandiyalli samasamavAgi hancikeyAgiruvudannu tiLisalu A vastuvina eNikeyannu tiLisuva padavannu immaDirUpadalli baLasalAguttade:
(60ka) huDugarige hattu rupAyi sikkide. (60ca) huDugarige hattu hattu rupAyi sikkide.
‘huDugarige oTTu eSTu rupAyi sikkide’ embudannu (60ka) sollu tiLisuttade; Adare, (60ca) sollu idannu tiLisuva badalu, avaralli ‘obbobba huDuganigU eSTu rupAyi sikkide’ embudannu tiLisuttade; avarige oTTu eSTu rupAyi sikkide embudannu adu tiLisuvudilla; (60ca) sollininda I viSayavannu tiLiyabEkiddalli oTTu eSTu huDugariddaru embudannU tiLiyabEkAguttade.
idE huruLannu innaSTu sariyAgi tiLisabEkiddalli, huDugarige emba padada badalu, huDugaralli obbobbanige embudAgi immaDi eNike rUpaviruva padakanteyannu baLasabahudu:
(60Ta) huDugaralli obbobbanige hattu hattu rupAyi sikkide.
idallade, yArige embudannu tiLisuva eNikepadagaLa immaDi rUpada badalu avugaLondige samskrutadinda eravalAgi paDediruva prati embudannU baLasalu baruttiddu, antaha kaDegaLalli sikkiruva vastuvina eNikeyannu tiLisuva padavannu immaDirUpadalli baLasadiralU baruttade:
(61ka) huDugaralli pratiyobbanigU eraDeraDu pustaka sikkide. (61ca) huDugaralli pratiyobbanigU eraDu pustaka sikkide. (61Ta) pratiyondakkU (hattu) hattu rupAyi bele.
mElina sollugaLu tiLisuva hancikegaLallella hancikeyAgiruva vastu mattu adannu paDediruva vyakti embudAgi eraDeraDu pAngugaLu toDagikonDive; ettugegAgi, mEle (61ka)dalli hancikeyAgiruva vastugaLu pustakagaLu, mattu avannu paDediruva vyaktigaLu huDugaru. ivugaLalli modalaneyadannu, illavE eraDannU immaDi eNikepadagaLa mUlaka tiLisalu baruttade; Adare, prati padavannu eraDaneyadarondige mAtra baLasalu baruttade.
I kAraNakkAgi, eNikepadada immaDirUpavannu baLasaballa ellA bageya iTTaLagaLallU prati padavannu baLasalu baruvudilla. ettugegAgi, hancikeyAgiruva vastugaLu halaviddarU, avannu paDeyuva vyakti obbanE irabahudu; intaha sollugaLalli hancikeya eraDaneya pAngAgi esakada hottannu illavE adara jAgavannu ArisikoLLa bEkAguttade; idannu keLage koTTiruva (62)nE sollinalli kANa bahudu:
(62) huDuga eraDeraDu haNNu tinnuttidda. (62ka) huDuga dinAlU eraDeraDu haNNu tinnuttidda. (62ca) huDuga ellA kaDegaLallU eraDeraDu haNNu tinnuttidda.
(62)nE sollinalli bandiruva eraDeraDu haNNu embudaralliruva immaDi eNikepada ondu hancikeyannu tiLisuttade; Adare, adaralli hancikeyannu paDeyuva vyakti (huDuga) obbanE Agiruva kAraNa, Atanannu hancikeya eraDaneya pAngAgi mADalu baruvudilla; idakke badalu esakada hottannu illavE jAgavannu adara eraDaneya pAngAgi arisikoLLabEkAguttade; idannu (62ka) mattu (62ca) sollugaLalli sariyAgi tOrisikoDalAgide:
(62ka)dalli bandiruva dinAlU pada mattu (62ca)dalli bandiruva ellA kaDegaLallU emba nuDita I eraDu huruLugaLannu tOrisi koDuttave. prati padavannu baLasiyU I eraDu huruLugaLannu, keLage (62Ta) mattu (62ta)gaLalli kANisida hAge, tiLisalu baruttade; Adare, avannu tiLisadiruvantaha (62)nE sollinalli prati padavannu baLasalu baruvudilla.
(62Ta) huDuga pratidinavU eraDu haNNu tinnuttidda. (62ta) huDuga pratiyondu jAgadallU eraDu haNNu tinnuttidda.
intaha hottu mattu jAgagaLannu sariyAgi tiLisadiruva bEreyU kelavu immaDi eNikepadagaLa baLakegaLannu keLagina sollugaLalli kANa bahudu; illU prati padavannu baLasalu baruvudilla:
(64ka) obbobbarE oLage banni. (64ca) avanu eraDeraDu buTTi heNeyuttidda. (64Ta) I maradinda eraDeraDu haNNu bILuttiruttade. (64ta) I kOLi ondondE moTTe iDuttiruttade.
eNikepadagaLannu baLasuva heccina kaDegaLallU I rIti avugaLa immaDirUpavannU baLasalu baruttadeyendu tOruttade; Adare, eNikepadagaLalli kelavannu avugaLa otterUpadalli hesarupadagaLa baLikavU baLasalu baruva hAge (avaribbaru, haNNugaLeraDu) immaDirUpadalli baLasalu baruvudilla.
pratiyondu embudu tiLisuva innondu bageya huruLinalli eNikepadada badalu hesarupadavannE immaDirUpadalli baLasuva holabu kannaDadallide:
(65ka) pratiyondu manegU hOgi hELike koTTu banda. (65ca) mane manegU hOgi hELike koTTu banda. (66ka) pratiyondu mUlegU hOgi nODida. (66ca) mUle mUlegU hOgi nODida. (67ka) pratiyondu maradallU hakkigaLu kuLitu hADuttidduvu. (67ca) maramaragaLallU hakkigaLu kuLitu hADuttidduvu.
6.4.8 pAngugaLa aLavi mattu parice
eNikepadagaLannu pAngugaLa aLaviyannu tiLisuvudu mattu pariceyannu tiLisuvudu emba eraDu bageya huruLugaLalli baLasalu baruttade; ivugaLalli aLaviyannu tiLisuva modalaneya kelasakkAgi eNikepadagaLannu nEravAgi hesarupadagaLondige baLasalAguttade; Adare, pariceyannu tiLisuva modalaneya kelasakkAgi avannu pattugeya a oTTinondige baLasalAguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(68ka) Ata nanage hattu aydara nOTugaLannu koTTa. (68ca) Ata nanage hattara aydu nOTugaLannu koTTa. (69ka) sinimAkke aydara nAlku TikETugaLannu tandiddEne. (69ca) sinimAkke aydu nAlkara TikETugaLannu tandiddEne.
(68ka)dalli bandiruva hattu embudu nOTugaLa aLaviyannu, endare Ata eSTu nOTugaLannu koTTiddAne embudannu tiLisuttade; idakke badalu, aydara embudu aydu padada pattuge rUpadalliddu, nOTugaLa pariceyannu, endare avugaLalli ondondU eSTu rupAyiya nOTugaLu embudannu tiLisuttade.
(1) I vyatyAsavannu tiLisuvalli eNikepadagaLa OraNa mukyavalla embudannu (68ca) sollu tiLisuttade; (68ka)dalli aLaviyannu tiLisuva eNikepada modalu bandide; Adare, (68ca)dalli adu AmEle (eraDaneya padavAgi) bandide. hAgAgi, nEravAgi bandideyO, pattuge rUpadalli bandideyO embudE I vyatyAsavannu illi tiLisuttade. ivannu ondondAgi baLasiruvallU I vyatyAsa kANisikoLLuttade:
(69Ta) nanage svalpa aydara nANyagaLu bEkAgidduvu. (69ta) nanage aydu nANyagaLu bEkAgidduvu.
(2) I rIti pattuge rUpadalli baLakeyAguva eNikepadagaLu entaha pariceyannu tiLisuttave embudu avugaLa baLika baruva hesaru padagaLannu avalambiside. ettugegAgi, nOTu illavE nANya pada dondige baLakeyAdAga, eNikepadagaLu avugaLa beleyannu tiLisuttave.
idakke badalu, mandigurtada padagaLondige bandAga, avu A pada
gaLu gurutisuva vyaktigaLa harayavannu tiLisuttave:
(70ka) hadinAlku huDugarannu karesiddEve. (70ca) hadinAlkara huDugarannu karesiddEve.
(70ka) sollinalli bandiruva hadinAlku emba eNikepada huDugara eNikeyannu (‘eSTu huDugarannu karesiddEve’ embudannu) tiLisuttade; Adare, (70ca)dalli pattuge rUpadalli bandiruva adE pada huDugara harayavannu (‘eSTu varSada huDugarannu karesiddEve’ embudannu) tiLisu ttade.
intaha bEreyU kelavu paricegaLannu eNikepadagaLu tiLisaballuvu. idallade, avu koDuva huruLu avugaLa baLika baruva hesarupadagaLannu mAtravallade, baLakeya sandarbavannU avalambisiraballudu. ettugegAgi, mUrara makkaLu embudu ‘mUru varSada makkaLu’ emba huruLina badalu, adannu baLasida sandarbada mEle, ‘mUranE taragatiya makkaLu’ emba huruLannU koDaballudu.
(3) eNikepadagaLa hAge, eNikepada-aLatepada jODigaLannU hesaru padada aLaviyannu tiLisuvudu mattu adara pariceyannu tiLisuvudu emba eraDu bageya huruLugaLalli baLasalu baruttade, mattu illU aLaviyannu tiLisuvudakkAgi I eraDu padagaLa jODigaLannu hesarupada dondige nEravAgi baLasalAguttade, mattu pariceyannu tiLisuvudakkAgi avannu pattugeya a oTTinondige baLasalAguttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(71ka) eraDu kilO mUrincina moLegaLannu tanni. (71ca) eraDu ganTeya kelasavannu mADalu avanige hattu ganTe
bEkAyitu.
(71ka)dalli eraDu kilO embudannu moLe padada aLaviyannu tiLisalu baLasalAgide, mattu idakkAgi adannu a oTTannu sErisade
nEravAgi hesarupadadondige baLasalAgide; idakke badalu, mUrincu embudannu moLe padada pariceyannu tiLisalu baLasalAgide, mattu idakkAgi adarondige pattugeya a oTTannU baLasalAgide.
idE rItiyalli, (71ca)dalli bandiruva eraDu ganTeya embudu kelasada pariceyannu tiLisuttade (‘adu entaha kelasa’ embudannu adu tiLisuttade), mattu hattu ganTe embudu ‘kelasa naDesalu eSTu hottu bEkAyitu’ embudAgi kelasada aLaviyannu tiLisuttave.
(4) pariceyannu tiLisuva huruLinalli mAtravE baraballa kelavu eNike-aLavi padajODigaLu pattuge rUpadalli mAtra baraballuvallade, nEravAgi hesarupadadondige baralAravu:
(72ka) avana mOreyalli eraDu dinada gaDDa beLedittu. (72ca) ?avana mOreyalli eraDu dina gaDDa beLedittu.
(72ca)dalli eraDu dina gaDDa embudannu oTTige ondu hesaru kanteyendu tiLiyalu baruvudilla; yAkendare, eraDu dina embudu gaDDa padada aLaviyannu tiLisalAradu. hAgAgi, A huruLinalli (72ca) sollu sariyalla. Adare, ‘Atana gaDDa eraDu dina beLedittu’ emba bErondu huruLinalli A sollu tappalla.
(5) intahadE vyatyAsa ettara, udda, giDDa modalAda uddaLate yannu tiLisuva paricepadagaLa baLakeyallU kANisikoLLuttade. ettuge gAgi, ettara gODe mattu ettarada gODe emba eraDu hesaru padagaLa baLakeyannu gamanisabahudu:
(73ka) I ettara gODeginta A ettara gODe cannAgide. (73ca) I ettarada gODeginta A ettarada gODe cannAgide.
(73ka)dalli eraDu ettara gODegaLannu hOlisalAgide; illi ettara padavannu A eraDu gODegaLigU samAnavAgiruva parice yondannu tiLisalu baLasalAgiddu, avannu gurutisuvalli mAtra adu mukyavallade hOlikeya maTTige adu mukyavalla; A eraDu gODe gaLannu bEre gODegaLinda bErpaDisuvudakkAgi mAtra adannu baLasa lAgide.
Adare, (73ca)dalli eraDu bEre bEre ettaragaLalliruva gODe gaLannu hOlisalAgide, mattu I hOlikeyalli avugaLa ettara eSTu
embudu mukyavAgide. ettara gODe embudu gODeya pariceyannu kELugana gamanakke taruttade, mattu ettarada gODe embudu adara aLaviyannu (‘eSTu ettaraddu’ embudannu) gamanakke taruttade.
(6) eNikepadagaLige ane oTTannu mattu adarondige pattugeya a oTTannu sErisiyU avannu hesarupadagaLu gurutisuva pAngina parice yannu tiLisalu baLasalAguttade (mUraneya taragati, nAlkaneya pustaka, enTaneya huDuga). ivu pAngugaLa OraNadeNikeyannu tiLisuttave endU hELabahudu.
I eraDu oTTugaLu oTTige anE emba rUpadallU baLakeyAgu
ttave: mUranE bAgilu, ondanE taragati).
eNikepadagaLannu mAtravallade, modalaneya, mAraneya, aSTa neya, iSTaneya, eSTaneya emba aneya oTTiruva bEre padagaLannu, mattu koneya, mundina, hindina, AmElina modalAda bEre kelavu pattugerUpagaLannU I rIti pAngugaLa OraNadeNikeyannu tiLisuvudakkAgi baLasalAguttade.
esakagaLa dina illavE varSavannu tiLisuvudakkAgiyU ivE padarUpa gaLannu baLasalAguttade embudannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(74ka) Ata sAviradombaynUra naluvattenTanE isaviyalli
huTTida.
(74ca) jUn mUvattaneya
tArIkinandu
nAvu UTige
hOgiddevu.
6.4.9 hOlikeyalli eNikepadagaLa baLake
eraDu pAngugaLannu hOlisuvalli aLateyannu tiLisuva nuDitagaLannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(75ka) idakkinta nAlkaDi udda kOlu allide. (75ca) idakkinta nAlkaDi giDDa kOlu allide. (76ka) namage idakkinta ardangula dappa halige bEkAgide. (76ca) namage idakkinta ardangula teLu halige bEkAgide.
I sollugaLalli eraDu pAngugaLannu gurutisalAgiddu, avugaLa naDuve vyatyAsa eSTide (illavE irabEku) embudannu tiLisalu aLateya nuDitagaLannu (nAlkaDi udda, nAlkaDi giDDa, ardangula dappa, ardangula teLu embuvannu) baLasalAgide. intaha sollugaLalli hOlikege mAdariyAgi ondu pAngannu baLasuva badalu aLateya nuDitavannE baLasalU baruttade:
(77ka) nAlkaDiginta udda kOlu illide. (77ca) namage eraDangulakkintalU teLu halige bEkAgide.
(77ka)dalli ondu pAngina hantavannu nEravAgi innondu hanta dondige hOlisalAgide: kOlu pada gurutisuva pAngu nAlkaDi emba aLatenuDita tiLisuva hantakkinta mElina hantadallide embudannu A aLatenuDitadondige bandiruva inta oTTu tiLisuttade.
I rIti mAdariyAgi ondu hantavannu baLasiruva hesarukantegaLalli hOlikepAngina hanta mattu mAdarihantagaLu ondE embudAgiyU tiLisalu baruttade; Adare, eraDu pAngugaLu ondE hantadallive endu tiLisiruvalli aLateya nuDitavannu baLasalu baruvudilla.
(78ka) nAlkaDiyaSTu udda kOlu illide. (78ca) *idaraSTu nAlkaDi udda kOlu illide.
eraDu pAngugaLU ondE hantadalliveyendu tiLisiruvalli avugaLa aLateyannu tiLisabEkAguvudilla embudE (78ca) sollu sariyalla diruvudakke kAraNavirabahudu.
mAdari pAngina pattuge rUpadondige eNikepada mattu aSTu embuvannu sErisi baLasidalli, adu mAdari pAngina aLaviginta hOlike pAngina aLavi eNikepada tiLisuva eNikeyaSTu heccikeyadu embudannu tiLisuttade. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(79ka) idara eraDaraSTu dappa halige nammallide. (79ca) idara ardadaSTu teLu halige nammallide.
hOlikeyannu paTTu, pAlu, illavE maDi padagaLa baLakeya mUlakavU tiLisalu baruttade; illi mAdari pada adara pattugerUpa dalli baruttade:
(80ka) adara immaDi tUkada kallu illide. (80ca) adara mUru paTTu ettarada guDDa namma Urallide. (80Ta) namage idara eraDu pAlu ettarada kamba bEkAgittu.
6.4.10 eNike padagaLu mattu paricepadagaLu
eNikepadagaLu paricepadagaLa hAge hesarupadagaLondige avugaLa neravu padagaLAgi hesarukantegaLalli baLakeyAguttaveyAdarU, avu halavu viSayagaLalli paricepadagaLinda bErAgive.
(1) paricepadagaLige tana, pu, me modalAda kelavu oTTugaLannu sErisi, avu tiLisuva pariceyannu hesarisalu baruttade, mattu avakke a, i modalAda bEre kelavu oTTugaLannu sErisi avannu paDediruva pAngugaLannu hesarisalAguttade (2.4.3 nODi).
(81ka) avana oLLetanakke ellarU mAruhOgiddAre. (81ca) I haligeya teLupu heccAyitu. (81Ta) A hucciyannu nODi ellarU nagADuttiddAre.
Adare, eNikepadagaLannu avugaLalli yAva mArpADannU mADade hAgeyE avu tiLisuva eNikeyannu, illavE A eNikeyannu paDediruva pAngugaLannu hesarisalu baruttade.
(82ka) ELakke aydannu sErisiri. (82ca) ELaralli aydu (haNNugaLu) uLidive.
(2) hesaruparicegaLige age oTTannu sErisi avannu esakaparicegaLAgi
mArpaDisalu baruttade:
kempu haNNu
biLi sIre kari nIru
nIvu koTTa haNNu kempagide. Akeya sIre beLLagide. I nIru kappagide.
Adare, hesarupadagaLa pariceyannu tiLisalu paricepadagaLannu baLasuva hAge esakapadagaLa aLaviyannu tiLisalu eNikepadagaLannu nEravAgi baLasalu baruvudilla. idakkAgi avakke bAri, sala modalAda padagaLannu sErisabEkAguttade (mUru bAri hADida).
(3) hantagaLannu tiLisuva padagaLannu halavu bageya paricepada gaLondige baLasalu baruttade (tumbA doDDa mara); Adare, eNike padagaLondige avannu baLasalu baruvudilla (*tumbA hattu jana).
(4) eNikeyannu kanDitavalladante tiLisuva halavu, kelavu embavu gaLindalU avannu kanDitavAgi tiLisuva eNikepadagaLu bErAgive: hattakkinta kaDime illavE enTakkinta heccu ennabahudu; Adare, *kelavakkinta heccu illavE *halavakkinta kaDime ennalu baruvudilla; heccukaDime nUru janaru ennabahudu; Adare, *heccukaDime halavu janaru ennalu baruvudilla. halavu embudakkEnE ‘heccukaDime’ emba huruLiruvudE idakke kAraNavirabahudu.
6.5 pAngugaLannu nelegoLisuvudu
ondu kateyannu hELabEkiddare, illavE ondu viSayavannu tiLisa bEkiddare, adaralli toDagikonDiruva halavu bageya vyakti, vastu, viSaya modalAda pAngugaLannu gurutisabEkAguttade; mEle vivarisida hAge, avugaLa parice mattu aLavigaLannu tiLisuvudarinda I gurutisu vikege svalpamaTTina neravu dorakuttade.
ettugegAgi, mEjina mEle ondu kappu mattu ondu kempu cenDugaLiveyAdare, cenDu tegedukO endiSTE hELidalli, yAvudannu (mattu eSTannu) tegedukoLLabEku endu gottAgadira bahudu; idakke badalu, kempu cenDu tegedukO endalli, avugaLalli intahadannE tegedukoLLabEku embudu, mattu eraDannU tegedukoLLabAradu embudu gottAguttade.
idE rItiyalli, ondu cenDu tegedukO endAgalU adarante mADalu kELuganige tondareyAguvudilla. kempu cenDu embudaralli vastuvina pariceyondannu tiLisuva mUlaka gurutisuva kelasakke neravu nIDalAgide, mattu ondu cenDu embudaralli vastuvina eNikeyannu ondu embudAgi tiLisuva mUlaka I kelasavannu naDesalAgide. I
eraDaneya sandarbadalli cenDina Aykeyannu kELuganige biTTukoDa lAgide.
I eraDu bageya holabugaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu IgAgalE 6.3 mattu 6.4ralli koDalAgide; ivu mAtravallade, hesaru kantegaLu gurutisuva pAngugaLige entaha neleyide embudannu tiLisuva halavu bageya nuDitagaLU gurutisuva kelasadalli neravannu nIDuttave. avugaLalli mukyavAda kelavannu keLage koDalAgide:
(1) pAngugaLalliruva kelavu nelegoLisuva paricegaLannu tiLisuvudu ondu holabu; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(1ka) I huDuga ellige hOguttiddAne? (1ca) mEjina mElina pustakavannu nIvu tegedukoLLi. (1Ta) rAjIvana mane mUranE aDDarasteyallide. (1ta) jAnaki koTTa pustakavannu magu hariduhAkide.
(1ka) sollinalli I huDuga emba hesarukante bandiddu, adaralli I emba tOrupada pAngannu nelegoLisalu baLakeyAgide; adu huDuganu ‘dUradavanalla, hattiradavanu’ embudannu tiLisuva mUlaka I kelasavannu naDesuttade; (1ca) sollinalli mEjina mElina pustaka emba hesarukante bandiddu, adaralli mEjina mElina embudu pAngina (pustakada) jAgavannu tiLisuva mUlaka adannu nelegoLisuttade. (1ca) sollinalli rAjIvana mane emba hesarukante bandiddu, adaralli rAjIvana emba pattugerUpa ‘pustaka yAradu’ embudannu tiLisuva mUlaka adannu nelegoLisuttade; mattu (1ta) sollinalli jAnaki koTTa pustaka emba hesarukante bandiddu, adaralli jAnaki koTTa emba esakapadada pattugerUpa pustaka koTTavarannu hesarisuva mUlaka adannu nelegoLisuttade.
(2) I rIti pAngugaLa pariceyannu tiLisuvudara mUlaka mAtra vallade, avugaLa naDuviruva kelavu mukyavAda vyatyAsagaLannu baLasiyU avannu nelegoLisalu baruttade: gurutisuttiruva pAngu hosadO, haLeyadO embudu intaha vyatyAsagaLalli ondu; ettugegAgi, ondu pAngannu modalE gurutisiddu, Iga gurutisuttiruva pAngu adE (endare, hinde gurutisidantahadu, haLeyadu) embudannu avanu,
ivanu, adu modalAda kelavu tOrupadagaLa mUlaka tiLisa lAguttade.
(2ka) obba huDuga tarakAri tanda, mattu avana tangi aDige
mADidaLu.
(2ca) obba huDuga tarakAri tanda, mattu obba huDugi aDige
mADidaLu.
(2ka) sollinalli baLakeyAgiruva avana emba tOrupada adakke modalE obba huDuga emba hesarukanteya mUlaka gurutisalAgiruva pAngannE innomme gurutisuttade; idakke badalu, (2ca)dalli baLake yAgiruva obba huDugi emba hesarukante bEreyE ondu hosa pAngannu gurutisuttade.
gurutisuttiruva pAngu nijakkU yAvudu embudu gurutisu vavanigEnE tiLidideyO, illavO embudu innondu vyatyAsa; ettugegAgi, yAva huDuga, yAvudO ondu hakki, yAvu dAdarU ondu haNNu embantaha hesarukantegaLalli huDuga, hakki illavE haNNugaLu yAvuvu embudu gurutisuvavanige tiLidilla vembudAgi, illavE adara Aykeyannu kELuganige biDalAgide yendAgali yAva, yAvudO ondu, yAvudAdarU ondu emba nuDitagaLa mUlaka tiLisalAguttade.
(3ka) nInu rAjuvige yAva pustaka koTTe? (3ca) yAvudO ondu hakki hADuttA ide. (3Ta) yAvudAdarU ondu haNNannu tegedukoLLi.
(3ka) sollinalli bandiruva yAva pustaka embudu ADuganige tiLidillada ondu pustakavannu gurutisuttade, mattu adara kuritAgi kELuganinda tiLivannu paDeyalu adannu A sollinalli baLasalAgide. (3ca) sollina yAvudO ondu hakki, mattu (3Ta) sollina yAvudAdarU ondu haNNu embavugaLU ADuganige tiLidillada pAngugaLannu gurutisuttiddu, (3Ta)dalli adara Aykeyannu kELuganige biTTukoDalAgide.
hesarukantegaLa baLakeyalli innondu bageya vyatyAsavU kANisi koLLuttade. ettugegAgi, avanige ondu mane bEkAgide emba
sollinalli mane embudu yAvudAdarU ondu maneyannu gurutisu ttirabahudu (allondu maneyide, mattu adu Atanige bEkAgide), illavE ‘mane bEke’mbudu ADugana bayakeyaSTE Agiddu, yAvudE ondu maneyannU Ata gurutisadirabahudu. I vyatyAsavannu keLagina eraDu sollugaLa naDuveyU kANabahudu:
(4ka) yArO obba hADugAranannu karesabEkAgittu. (4ca) yArAdarU obba hADugAranannu karesabEkAgittu.
(4ka)dalli ADuganige obba hADugAranannu karesabEkendide; Adare, adu yArembudannu A sollinalli tiLisilla. idakke badalu, (4ca)dalli ADuganige tAnu karesabEkAgiruva hADugAra intahavanE AgirabEkem dEnU illa; Ata hADugAranAgiddare sAku.
I vyatyAsa yArO obba mattu yArAdarU obba embavugaLa baLakeyinda siguttade; yArO obba embudu pAngondannu gurutisuttideyAdarU, adu yArembudannu tiLisuvudilla; idakke badalu, yArAdarU obba embudu pAngondannu tiLisuvudilla mAtravalla, adannu gurutisalU hOguvudilla; pAngina bageyannu mAtra adu gurutisuttade.
intaha gurutisadiruvikeyannu illavE bageya gurutisuvikeyannu
sAmAnya sangatigaLannu tiLisuva sollugaLallU kANabahudu:
taDavAgi baruva huDugarige tinDiyilla.
(5ka) (5ca) hosa akkiyannu bEyisuvAga nIru svalpa kaDime hAka
bEku.
(5Ta) huli hattira baruvAga kOti eccarike koDuttade.
mEle (5ka) sollinalli baLakeyAgiruva taDavAgi baruva huDugaru emba hesarukante mattu tinDi emba hesarupada - iveraDU ‘entaha huDugaru’ mattu ‘entaha vastu’ embudannu tiLisuttavallade, nijakkU avu ‘kelavu huDugarannu’ illavE ‘ondu tinDiyannu’ gurutisuvudilla.
(5ca)dalli bandiruva hosa akki, nIru embavu, mattu (5Ta)dalli bandiruva huli, kOti embavugaLU hIgeyE. avu nEravAgi pAngugaLannu gurutisalu hOguvudilla; Adare, avu
pAngugaLannu gurutisuvudilla embudAgi hELuva badalu, pAngugaLa bageyannu gurutisuttave embudAgiyU hELabahudu.
I ellA holabugaLU sollugaLalli pAngugaLannu yAva rIti yalli nelegoLisalAgide embudannu tiLisuttave. ivugaLa baLakeya kuritu heccina vivaragaLannu keLage koDalAgide.
6.5.1 nelegoLisuva paricegaLu
pAngugaLalli avannu nelegoLisaballa kelavu paricegaLannu kANabahudu, mattu avannu tiLisuva mUlaka A pAngugaLannu nelegoLisabahudu. intaha paricegaLalli mukyavAda kelavannu keLage vivarisalAgide:
(1) tOrupadagaLa baLake hesarupadagaLondige, A, I, mattu yAva emba mUru tOrupada gaLallondannu baLasuva mUlaka, avu gurutisuva pAngannu nelegoLisa lAguttade; ivugaLalli modalina eraDu padagaLu ‘pAngu yAvudu’ embudannu tiLisalu baLakeyAguttave, mattu mUraneyadu ‘pAngu yAvudendu tanage tiLidilla’ embudannu tiLisalu baLakeyAguttade:
(6ka) A pustakavannu nimagendu bEre irisiddEne. (6ca) I maneyannu hattu lakSakke koDukonDe. (6Ta) jAnaki yAva maneyannu mAriddu?
(6ka)dalli A embudu edurigiruva pustakagaLalli tAnu gurutisu ttiruvudu yAvudannu’ embudannu, adara jAgannu tOrisuva mUlaka, tiLisuttade; (6ca)dalli I embudU idE kelasavannu naDesu ttade; Adare, adu ADuganige hattiraviruva maneyannu tOrisuva mUlaka idannu naDesuttade; mAtanADuvAga idakkAgi tOruberaLannU baLasuttirabahudu.
Adare, (6Ta)dalli yAva embudu ‘jAnaki mArida mane yAvu dembudu tiLidilla’ embudannu tiLisuva mUlaka, ‘kELuganu gurutisa bEkAgiruva, mattu adara kuritAgi heccina sangatigaLannu tiLisabEkA giruva mane entahadu’ embudannaSTE tiLisuttade.
(ka) I mUru tOrupadagaLU hesarupadagaLondige mAtravE baraballuvAgiddu, yAva bageya mArpADugaLigU oLagAguvudilla. Adare, avakke vanu, vaLu, varu, du, vu modalAda kelavu oTTu gaLannu sErisi, hesarukantegaLa tiruLu padagaLAgi baraballa avanu, ivanu, yAvanu modalAda bEre halavu tOrupadagaLannu paDeyalu baruttade (6.6.2 nODi).
idallade, antaha-intaha-entaha mattu aSTu-iSTu-eSTu emba paricerUpagaLannu hesarupadagaLondige neravupadagaLAgi baLasi, avugaLa pariceyannu (6.3.8) illavE aLaviyannu (6.4.4) tiLisalu, illavE adu tanage gottillavendu tiLisalu baLasalAguttade. ivu gaLalliyU I tOrupadagaLu bErina rUpadalli baLakeyAgive.
(ca) koTTahesarugaLu avannu koTTiruva ondu pAngannu mAtravE gurutisaballuvAda kAraNa, avugaLondige A, I illavE yAva padagaLannu baLasabEkAguvudilla; Adare, ondE hesarannu halavu pAngu gaLige (bEre bEreyAgi) koTTirabahudAgiddu, antaha pAngugaLannu oTTAgi, illavE avugaLalli ondannu innondarinda bErpaDisi gurutisa bEkAgiruvalli avugaLondige I padagaLannu baLasalu baruttade:
(7ka) I rAmacandranige A rAmacandranaSTu hedarikeyilla. (7ca) A subbaNNanige tusuvU hedarikeyilla. (7Ta) yAva rAmacandranannu nIvu kANabEkAgide?
(Ta) A mattu I padagaLige eraDu bageya baLakegaLive: ondu pAngannu kELugana gamanakke taruvudu ondu baLake; mattu ondE bageya eraDu pAngugaLalli ondannu innondarinda bErpaDisuvudu innondu baLake. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:
(8ka) A pustakavannu illi tanni. (8ca) A nAyi malagide; Adare, I nAyi ODADuttide.
(8ka)dalli ADuganinda tusu dUradalliruva pustakada kaDege kELugana gamanavannu seLeyuvudakkAgi pustaka padadondige A tOrupadavannu baLasalAgide; idakke badalu, (8ca)dalli eraDu nAyigaLalli ondannu
innondarinda bErpaDisuvudakkAgi nAyi padadondige A mattu I tOrupadagaLannu baLasalAgide.
(ta) A mattu I emba I eraDu tOrupadagaLa baLakeya kuritAgi, mattu avugaLannu modalaneya angavAgi paDediruva bEre halavu bageya tOrupadagaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu munde (6.6.2)ralli koDalAgide.
(2) hesarupadagaLa pattugerUpada baLake hesarupadagaLannu nelegoLisuvudakkAgi avugaLondige bEre hesaru padagaLa pattugerUpavannU baLasalu baruttade; ettugegAgi, rAjana maga emba hesarukanteyalli rAja padada pattugerUpavannu (rAjana embudannu) baLasalAgiddu, adu maga padavannu nelegoLisuvalli neravu nIDuttade.
(1) intaha hesarupadagaLa pattugerUpavannu ondu iDI sollina aDakarUpavendU tiLiyabahudu. ettugegAgi, (9ka)dalli koTTiruva hesarukanteyannu (9ca)dalli koTTiruva sollinondige hOlisi nODabahudu:
keLage
ramESana gaNapati (tumbA cannAgide).
(9ka) (9ca) ramESa ondu gaNapatiyannu mADiddAne.
(9ka)dalli bandiruva ramESana emba pattugerUpakke (9ca) sollina huruLiraballudu; endare, adannu ramESa mADida gaNapati embu dAgi biDisihELalu baruttade.
hesarupadakkU adarondige bandiruva bErondu hesarupadada pattugerUpakkU naDuve halavu bageya sambandagaLiraballudu; ettuge gAgi, rAmuvina kudure emba hesarukanteyalli rAmu mattu kuduregaLa naDuve keLage sollugaLa paricerUpada mUlaka kANisiru vantaha halavu sambandagaLiraballuvu:
rAmu konDukonDa kudure rAmu savAri mADuttiruva kudure rAmu pantadalli haNa geddiruva kudure rAmu citra biDisiruva kudure
rAmu maNNinalli mADida kudure rAmu maradalli kettida kudure rAmu mIyisuttiruva kudure rAmu kanasinalli kanDa kudure
(2) Adare, ellA pattugerUpagaLa huruLannU I rIti sollugaLa mUlaka vivarisalu baruvudilla; yAkendare, pattugerUpagaLigU hesaru padagaLigU naDuviruva sambandagaLu (ka) ondu esakada pAngannu tiLisuva sambanda, mattu (ca) ondu pAngina pariceyannu tiLisuva sambanda embudAgi eraDu mukya bageyavAgiruttave; ettugegAgi, mEle pariSIlisida hesarukanteyalli rAmu mattu kudure embavugaLu halavu bageya esakagaLa pAngugaLAgi baraballuvAgiddu, avugaLa naDuve esakagaLa pAngina sambandavideyendu hELabahudu.
idakke badalu, rAmuvina aNNa emba innondu hesarukanteyalli bandiruva rAmu mattu aNNa emba padagaLa naDuve pAngina parice yannu tiLisuva sambandavide; I sambandavannu hesarukanteya tiruLu padavAda aNNa embudE tiLisuttade. I eraDu bageya sambandagaLa naDuvina vyatyAsavannu keLage koTTiruva eraDu sollugaLalli kANa bahudu:
(10ka) I kudure rAjuvinadu. (10ca) *I aNNa rAjuvinavanu.
esakada pAngannu tiLisuva hesarukanteyannu (10ka)dalli kANisi dantaha sollAgi mArpaDisalu baruttade; Adare, pAngina pariceyannu tiLisuva hesarukanteyannu A rIti sollAgi mArpaDisalu baruvudilla.
(3) I eraDu bageya pattugerUpagaLa naDuviruva innondu mukya vAda vyatyAsavide: sAmAnyavAgi, ondu hesarukanteyalli ondakkinta heccu esakada pAngannu tiLisuva pattugerUpagaLu baruvudu aparUpa. heccendare, antaha eraDu pattugerUpagaLu baraballuvu; adakkinta heccu pattugerUpagaLannu baLasidalli, hesarukante tumbA sikkalAgi kANisikoLLuttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollu mattu hesaru kantegaLa jODigaLannu gamanisabahudu:
(11ka) jAnaki maNNinalli ondu gombe mADidaLu. (11ca) jAnakiya maNNina gombe (12ka) jAnaki maysUrinalli ondu lekcar koTTaLu. (12ca) jAnakiya maysUrina lekcar (13ka) jAnaki ninne maysUrinalli ondu lekcar koTTaLu. (13ca) ?jAnakiya ninnina maysUrina ondu lekcar
mElina hesarukantegaLalli bandiruva pattugerUpagaLella nEravAgi tiruLupadadondige sambandisiruttave; avu ondE esakada pAngu gaLannu tiLisuttiruvudE idakke kAraNa. ettugegAgi, (11ca)dalli bandiruva jAnakiya maNNina gombe emba padakanteyalli jAnaki mattu maNNu embaveraDannU nEravAgi gombe padadondige sambandisalu baruttade; idallade, adannu jAnakiya gombe mattu maNNina gombe embudAgi bErpaDisi hELalu baruttade. avu mUrU mADu emba ondE esakada pAngugaLAgiruvudE idakke kAraNa.
idakke badalu, pAngina pariceyannu tiLisuva halavu pattugerUpagaLu ondE hesarukanteyalli baraballuvAgiddu, avella sankaleya konDigaLa hAge ondakkondu sambandisiruttave. ettugegAgi, rAmuvina aNNana magana henDatiya tammana mane emba hesarukanteyannu gamanisa bahudu:
idaralli rAmu padadondige aNNa padavannu, aNNa padadondige maga padavannu, maga padadondige henDati padavannu, henDati padadondige tamma padavannu, mattu tamma padadondige mane padavannu sambandisalAgide; avugaLalli tamma emba ondu padavannu horatupaDisi, uLida yAvuvannU nEravAgi mane pada dondige sambandisalu baruvudilla.
(5) ondu sollininda pAngannu tiLisuva hesarukantegaLannu unTu mADuvalli innondu bageya kaTTupADU ide; idannu keLage koTTiruva ettugegaLalli kANabahudu:
hesarukantegaLu
giDada hUvu huLada bAla koDada hAlu
hesarugaLu hUvina giDa bAlada huLa hAlina koDa
huDugana keccu
gODeya ettara mudukana haNa
keccina huDuga ettarada gODe haNada muduka
mEle eraDu kunda(kAlam)gaLalli koTTiruva nuDitagaLa naDuve ondu mukyavAda vyatyAsavide; modalanE kundadalli koTTiruva nuDitagaLella hesarukantegaLu; antaha eSTu nuDitagaLannu bEkiddarU hosadAgi unTumADi baLasabahudu; Adare, eraDanE kundadalli koTTiruva nuDitagaLu hesarugaLa hAge baLakeyAguva badalu, hesarugaLa hAge baLakeyAguttave.
ettugegAgi, hUvina giDa embudu ondu bageya giDavannu hesarisu ttade; hAlina koDa embudu ondu bageya koDavannu hesarisuttade; hUvina giDadalli Iga hUvilla ennabahudu, mattu hAlina koDa dalli Iga hAlilla ennabahudu. hAgAgi, avannu kogeta (varNane) gaLendu kareyalu baruvudilla.
Adare, giDada hUvu hUvinadalla endAgali, illavE koDada hAlu koDaddalla endAgali hELalu baruvudilla. yAkendare, averaDU kogetagaLE. ondu hesarukanteyalli baruva kogeta A hesaru kante baruva sollina maTTige munneNikeyAgiddu, adannu allagaLeyalu baruvudilla.
kannaDadalli yAva bageya sambandagaLannu baLasi hesarukantegaLannu unTumADabahudu, mattu yAva bageya sambandagaLannu baLasi hesarugaLannu unTumADabahudu emba viSayadalli keLage koTTantaha kaTTaleyiruva hAge kANisuttade:
hesarukantegaLu
hesarugaLu
pattugerUpa tiruLupada jAga
anga
parice oDave enisuga
tiruLupada jAga vastu usiri
anga pariceyuLLudu pariceyuLLudu parice oDave oDeya
enisuga enisike
pattugerUpa vastu usiri
oDeya
enisike
pattugerUpagaLannu baLasuvalli kANisuva I kaTTupADu esakapadagaLa keLage
kANisuvudilla. ettugegAgi,
paricerUpagaLannu baLasuvalli koTTiruva padakantegaLannu gamanisabahudu:
hU biDuva giDa bAlaviruva huLa
giDadalliruva hU huLakkiruva bAla koDadalliruva hAlu hAlu hAkuva koDa huDuganigiruva keccu gODegiruva ettara mudukanigiruva haNa
keccu tOruva huDuga ettaraviruva gODe haNaviruva muduka
mEle eraDu kundagaLalli koTTiruva nuDitagaLU hesarukantegaLAgi baLakeyAgaballuvu; idakke modalu, hesarupadagaLa pattugerUpagaLannu koTTiruvalli kANisidantaha vyatyAsa illi kANisuvudilla. hAgAgi, ivannu I rIti eraDu kundagaLalli gumpisuvudakke yAva viSayavannU bembalavAgi koDalu baruvudilla.
(3) esakapadagaLa paricerUpada baLake esakapadagaLige mumbottina rUpa (mADuva), himbottina rUpa (mADida), mattu allagaLetada rUpa (mADada) embudAgi mUru bageya paricerUpagaLive (4.7.1 nODi); hesarupadagaLannu nelegoLisu vudakkAgi, avugaLondige I paricerUpagaLannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(14ka) Oduva huDugarige tondare koDabEDi. (14ca) Odida huDuga pAsAgiddAne. (14Ta) Odada huDuga pAsAgalilla.
(1) mumbottu (Oduva), hombottu (Odida), mattu alla gaLeta (Odada) emba I mUru bageya padarUpagaLannu esakapadagaLa paricerUpagaLendu hesarisideyAdarU, nijakkU avu iDI sollugaLa paricerUpagaLAgive; yAkendare, esakapadagaLu sollugaLa tiruLupada gaLAgi baLakeyAguva hAge, avugaLa paricerUpagaLU sollugaLa aDaka rUpada tiruLupadagaLAgi baLakeyAguttave.
esakapadagaLa paricerUpagaLigU sollugaLigU naDuviruva I
sambandavannu keLagina ettugegaLu cannAgi tOrisikoDuttave:
(15ka) muduka dinAlU taNNIrinalli mIyuttAne.
(15ca) dinAlU taNNIrinalli mIyuva muduka (16ka) muduka gItApArAyaNa mADuvudannu munduvarisida. (16ca) gItApArAyaNa mADuvudannu munduvarisida muduka (17ka) muduka innU jaylininda horage baralilla. (17ca) jaylininda innU horage barada muduka
mEle koTTiruva (ka) sollugaLalli baLakeyAgiruva nuDitagaLellavU (ca) padakantegaLalli hAgeyE uLidukonDiruvudannu kANabahudu; hesarukantegaLa tiruLupadavAgi bandiruva padagaLannu (muduka embu dannu) mAtra I (ca) padakantegaLalliruva paricerUpagaLinda tegedu hAkalAgide.
(2) esakapadagaLa allagaLeyuva paricerUpakke mumbottina huruLU baraballudu, himbottina huruLU baraballudu; ettugegAgi, keLage koTTiruva paricerUpavannu gamanisabahudu:
(18) SAlege hOgada (huDuga) (18ka) I huDuga SAlege hOguvudilla. (18ca) I huDuga (ivattu) SAlege hOgalilla.
(18)dalli koTTiruva SAlege hogada emba allagaLeyuva parice rUpakke (18ka) tiLisuva mumbottina huruLU baraballudu, (18ca) tiLisuva himbottina huruLU baraballudu.
(3) esakapadagaLa paricerUpavannu hesarupadagaLa pattugerUpada modalU baLasalu baruttade; Adare, intaha baLakegaLalli adu nEravAU tiruLupadada pariceyannu tiLisuttirabahudu, illavE adara baLika banda hesarupadada pariceyannU tiLisuttirabahudu. I ippuruLannu keLage koTTiruva sollinalli kANabahudu:
(19) huliya bAyige bidda danada karu
I hesarukanteyalli bandiruva huliya bAyige bidda emba paricerUpa A hesarukanteya tiruLupadavAda karu embudara parice yannu tiLisuttirabahudu, illavE adara neravige baLakeyAgiruva danada emba pattugerUpadalliruva dana padada pariceyAgirabahudu. hAgAgi, (19)nE hesarukante ‘karu huliya bAyige biddide’ emba sangatiyannu baLasikoLLaballudu, illavE ‘dana huliya bAyige biddide’ emba bErondu sangatiyannU baLasikoLLaballudu.
esakapadagaLa eraDu (illavE heccu) paricerUpagaLannU hesarukante gaLalli baLasalu baruttade, mattu illiyU modalaneya paricerUpa nEravAgi A hesarukanteya (tiruLupadada) pariceyannu tiLisuttadeyO illavE A paricerUpada mundiruva eraDanE paricerUpadalliruva hesarupadada pariceyannu tiLisuttadeyO emba viSayadalli ippuruLu kANisikoLLaballudu:
(20) cInadinda tanda kappu baNNada kAgadadinda mADida nAlku
peTTigegaLu
mElina hesarukante ‘nAlku peTTigegaLannu cInadinda taralAgide’ embudAgi tiLisuttirabahudu, illavE ‘kappu baNNada kAgadavannu cIna dinda taralAgide’ embudAgiyU tiLisuttirabahudu.
ondE hesarukanteyalli oTTAgi bandiruva eraDu paricerUpagaLannu mattu illavE hAgU padagaLinda bErpaDisidalli, modalaneya huruLu mAtra uLidukoLLuttade, mattu ippuruLu illavAguttade:
(21ka) cInadinda tanda mattu kappu baNNada kAgadadinda mADida
nAlku peTTigegaLu
(21ca) cInadinda tanda hAgU kappu baNNada kAgadadinda mADida
nAlku peTTigegaLu
illavE mattu Adare emba padagaLannU intaha paricerUpagaLannu
bErpaDisalu baLasabahudu:
(22ka) mUru varSa SAlege hOda, Adare ondakSaravannU
bareyalu kaliyada huDuga
(22ca) kaDimege sikkida illavE bEDi tanda ATikegaLu
esakapadagaLa paricerUpagaLa kuritAgi heccina vivaragaLannu munde
oLasollugaLa iTTaLavannu vivarisuvalli tiLisalAguvudu.
6.5.2 tiLiyaballa mattu tiLiyalAgada gurutisuvikegaLu
kELuganige IgAgalE tiLidiruvantaha (illavE tAnu baLasuva nuDita dinda Atanige tiLiyabahudendu ADuganu Uhisaballa) gurutisuvike gaLu mattu Atanige tiLidillada (illavE tAnu baLasuva nuDitadinda Atanige tiLiyabahudendu ADuganu UhisalAgada) gurutisuvikegaLu embudAgi bEre eraDu bageya gurutisuvikegaLannU hesarukantegaLa mUlaka naDesalAguttade.
ivannu (kELuganige) tiLiyaballa mattu tiLiyalAgada gurutisu vikegaLembudAgi illi hesarisalAgide. ettugegAgi, keLage koTTiruva mUru sollugaLannu gamanisabahudu:
(23ka) huDugaru IjADalu kerege hOgiddAre. (23ca) huDugaru IjADalu ondu kerege hOgiddAre. (23ta) huDugaru IjADalu hosa kerege hOgiddAre.
mAtanADuva sandarbadalli ADugana mattu kELugana manassinalli ondE kere ideyAdare (avara Uralli iruvudu ondE kereyAdare), adannu gurutisalu, (23ka)dalli kANisida hAge, kere endiSTE hELidare sAkAguttade.
idakke badalu, ondakkinta heccu (illavE bEre bEre) keregaLu avana manassinalli irabahudAdare, (23ca)dalli kANisida hAge, adarondige eNikeyannu tiLisuva ondu emba padavannu baLasabEkAgu ttade; illavE ADugana manassinalliruva kere yAvudembudannu, (23Ta) dalli kANisida hAge, hosa kerege embudAgi nelegoLisi tiLisa bEkAguttade.
ivugaLalli kerege emba hesarupada, mattu hosa kerege emba hesarukantegaLu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyannU, ondu kere embudu kELuganige tiLiyalAgada gurutisuvikeyannU naDesu ttave embudAgi hELabahudu.
I rIti tAnu gurutisuva pAngannu kELuganu tiLiyaballanu embudAgi ADuganu tIrmAnisabEkiddalli adu entaha pAngAgirabEku embudannu illi pariSIlisabahudu:
(1) yAru? illavE yAvudu? emba kELvi ELadiruvantaha kaDegaLallella kELuganu tiLiyaballa gurutisuvikeyide embudAgi hELa bahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisa bahudu:
(24ka) mEjina mEliruva pustaka ninage. (24ca) mEjina mEliruva pustakagaLalli ondu ninage.
mEjina mEle ondE pustakavideyAdare, mEjina mEliruva pustaka endiSTE hELidare sAkAguttade; yAkendare, Ata hELiruvudu yAva pustakavannu embudu kELuganige kUDalE gottAguttade; Adare, alli ondakkinta heccu pustakagaLiveyAdare, mattu antaha sandarbadalli (24ka) sollannu baLasidare, ADuga tanagendu hELuttiruvudu mEjina mEliruva pustakagaLalli yAvudannu emba viSayadalli kELuganige gondalavAgaballudu.
hAgAgi, (24ca)dalli kANisida hAge, antaha sandarbadalli mEjina mEliruva pustakagaLalli ondu embudAgi tiLiyalAgada gurutisu vikeyannu baLasabEkAguttade.
(2) Adare, nijakkU ondu pAngannu kELuganu gurutisaballanendu tiLiyalu I rIti Atanige adannu hekki tegeyalu sAdyavAga bEkendEnU illa. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisa bahudu:
(25ka) nanna obba geLeyana maga ivattu ApIsige bandidda. (25ca) ivattu avaru tOrisida manegaLalli ondakke kiTikigaLE
iralilla.
(25ka)dalli nanna obba geLeyana maga emba hesarukante bandiddu, adaralli neravu nuDitavAgi bandiruva obba geLeya embudu tiLiya lAgada pAngannu gurutisuttideyAdarU, iDI hesarukante tiLiyaballa pAngannE gurutisuttade; adara tiruLupadavAgiruva maga embudu
obba embudarondige bAradiruvudannu (nanna obba geLeyana obba maga embudAgi hELadiruvudannu) gamanisabahudu.
idE rItiyalli (25ca)dalli bandiruva avanu tOrisida mane gaLalli ondu embudu kELuganige tiLiyalAgada pAngAdarU kiTiki gaLu embudu tiLiyaballa pAngAgide.
(3) idallade, kelavomme hesarukanteya tiruLupada ondE pAngannu tiLisadiruvallU adannu tiLiyaballa gurutisuvikeyAgi baLasiruvudannu kANabahudu:
(26ka) avana kAlu muriduhOgide. (26ca) rAjuvina maneya hancugaLu oDeduhOgive. (26Ta) rAjuvina maneya kelavu hancugaLu oDeduhOgive.
mEle (26ka)dalli avana kAlugaLalli yAvudu muriduhOgide (eDaddO, baladdO) embudannu tiLisillavAdarU, avana kAlu embudannu tiLiyaballa gurutisuvikeyAgi baLasalAgide; idE rIti yalli ‘rAjuvina maneya kelavu hancugaLu’ mAtra oDediveyAdarU hancugaLu emba tiruLupadavannu (26ca) sollinalli tiLiyaballa gurutisuvikeyAgi baLasalAgide.
illi kELugana gurutisuvikege I vivaragaLu mukyavalla embudAgi ADuganu tiLidukonDiruvudE intaha baLakegaLige kAraNavirabEku. adu mukyavendu anisiruvalli ADuganu. (26Ta)dalli kANisida hAge, kelavu hancugaLu embudAgi tiLiyalAgada gurutisuvikeyannu baLasabahudu. (4) ellA bageya tiLiyalAgada gurutisuvikegaLU avannu naDesuva hesarukantegaLannu omme sollinalli baLasidoDaneyE tiLiyaballa gurutisuvikegaLAgi biDuttave. avu nijakkU entaha vyakti, prANi, illavE vastuvannu gurutisuttave embudu kELuganige gottAgadiddarU avannu tAnu tiLiyaballenendu Atanu oppikoLLabEkAguttade.
ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:
(27) ivattu kADinalli baruvAga nAnu ondu huliyannu nODide; adu ondu banDekallina mEle kuLitu EnannO tinnuttittu.
illi ondu huli embudu ADuganu nODidda ondu nijavAda huliyirabahudu; illavE adondu kalpita huliyAgirabahudu, endare Ata suLLu hELuttirabahudu; nijakkU Ata Avattu kADige hOgiradE iddarU mElina sollannu hELaballa.
Adare, kELuganu idannella vicArisutta hOdalli, ADugana mAtu mundakke hOgalAradu. hAgAgi, ADuganu ondu huli emba hesarukanteya mUlaka ondu pAngannu hosadAgi gurutisuttiruva hAgeyE kELuganu adannu oppikonDu, Atanu tanna mAtannu mundu varisalu biDabEkAguttade.
ADugaru tamma sollugaLalli intaha halavAru tiLiyalAgada pAngugaLannu hosadAgi gurutisuttalE iruttAre; mattu avannella kELugaru oppikoLLuttalU iruttAre. Adare, avu entahavirabahudu
- nijavO, suLLO, kalpitavO embudannella mAtu munduvariyu ttiruva hAge kELugaru tAvE tIrmAnisikoLLuttalU iruttAre.
I viSayadalli obbobba kELuganu ondondu bageya tIrmAnakke baruttirabahudu. ettugegAgi, bUta-piSAcigaLa mAtu bandAga, avu nijakkU iruvantahavu emba tIrmAnakke kelavaru kELugaru barabahudu; Adare, bEre kelavaru kELugaru avu barI husi nambikegaLu, illavE kalpitavAdavugaLu embudAgi tIrmAnisabahudu.
hIgiddarU, ondu bUta emba hesarukanteya mUlaka hosadAgi gurutisidudannu AmEle adu, adannu embantaha tiLiyaballa gurutisuvikegaLa mUlaka munduvarisuvudannu ibbarU tamma mAtu gaLalli naDesalEbEkAguttade.
I rIti, hesarupada mattu hesarukantegaLa mUlaka ADugaru gurutisuva pAngugaLu halavu padaragaLalli kANisikoLLuttave: purANa gaLalli baruva pAngugaLu kelavara maTTige kalpitavAdavugaLu, mattu bEre kelavara maTTige nijavAdavugaLu; kate-kAdambarigaLalli baruvavu ellara maTTigU kalpitavAdavugaLE; caritregaLalli mattu AtmakategaLalli baruvavu nijavAdavugaLAdarU avugaLalli svalpamaTTige kalpaneyU sErikonDiruttade. I ellA bageya pAngugaLU, avannomme hosa dAgi gurutisidoDane, avu kELuganige illavE Oduganige tiLiyaballa gurutisuvikegaLAgibiDuttave.
(5) ondu emba padavannu baLasi mAtravallade, bEre eNikepada gaLannu baLasiyU tiLiyalAgada pAngugaLannu I rIti hosadAgi
gurutisalu baruttade, mattu halavu, kelavu, tumbA, tusu, heccina modalAda bEreyU kelavu aLaviya padagaLannu baLasiyU pAngu gaLannu hosadAgi gurutisalu baruttade. idannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(28ka) avara maneyalli eraDu emmegaLu mArATakkive. (28ca) marada mEle kelavu hakkigaLu kuLitive. (28Ta) avanige tumbA haNa sikkide. (28ta) I SAleya heccina huDugarU haLLiyinda baruttAre.
(6) eNike mattu aLavi padagaLu hesarupadada modalU bara balluvu, adara baLikavU baraballuvu (obba huDuga, huDuganobba; ondu mane, maneyondu); Adare, ivugaLalli hesarupadada modalu baruva eNike mattu aLavipadagaLu mAtra tiLiyalAgada pAngannu gurutisuvalli neravAguttave; hesarupadagaLa baLika baruva padagaLu aLaviyannu tiLisuva kelasavannu mAtra mADuttave.
I kAraNakkAgi, tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuva ADugapada, koTTahesaru, mattu tOrupadagaLondige eNike mattu aLavipadagaLannu baLasabEkAgiruvalli avannu A padagaLa baLika baLasalu baruttadallade modalu baLasalu baruvudilla:
(29ka) nAnobba (obba nAnu) maneyallE iruttEne. (29ca) rAjuvobba (obba rAju) mAtE ADuvudilla. (29Ta) avaru kelavaru (kelavaru avaru) illiddAre. (29ta) idondannu (ondidannu) oLagirisi.
(7) ondakkinta heccu pAngugaLirabahudAda kaDegaLalli mAtra tiLiya lAgada gurutisuvikeyannu baLasalu baruttade. ettugegAgi, suLLu embudu ondakkinta heccu iraballudu; hAgAgi, avanu ondu suLLu hELida ennalu baruttade; Adare, nanni (illavE satya) embudu ondE iraballudu; hAgAgi, *avanu ondu nanni hELida ennalu baruvudilla.
koTTa hesarugaLannu baLasuvallU intahadE kaTTupADu kANisikoLLu ttade; maysUru emba hesarina nagara ondE ide; hAgAU, *avanu ondu maysUrige hOda ennalu baruvudilla. Adare, ondE
hesarina ibbaru illavE heccu mandi iruvalli intaha baLakegaLannU kANabahudu: obba gaNapati maysUrige hOgiddAne.
6.5.3 tiLiyaballa gurutisuvikeya bagegaLu
tAnu gurutisuva pAngu tiLiyalAgaddu, illavE hosadu embudAgi ADuganu tiLisadiruvallella kELugana maTTige tiLiyaballa gurutisu vikeyE bandiruttade endu hELabahudu. Adare, intaha tiLiyaballa gurutisuvikeyallU halavu bagegaLive.
(1) koTTa hesarannu baLasiruvallella kELuganige tiLiyaballa gurutisu vikeyE iruttade. yAkendare, adu nEravAgi obba vyakti illavE ondu jAgavannu hesarisuttade, mattu A vyakti illavE jAga yAvudu embudannu kELuganu tiLidiruttAnendu anisuvalli mAtra ADuganu adannu baLasuttAne. idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(30ka) eSTu hottige rAju nimma manege banda? (30ca) avanu jarmannalli tumba cannAgi mAtanADuttAne. (30Ta) kannaDa viSvavidyAlaya hampiyallide. (30ta) Ata mumbayige hOgi mUru varSa kaLeyitu.
rAju emba koTTahesaru yArannu hesarisuttade embudannu kELuganu tiLidiruvalli mAtra (30ka) sollannu baLasalu baruttade; idE rItiyalli, jarman, kannaDa viSvavidyAlaya, mattu mumbayi emba koTTahesarugaLa baLakeyU kELugana tiLivannu avalambiside.
Adare, kelavomme I viSayadalli ADuganige samSayavideyAdare, koTTa hesarinondige adu yArannu illavE yAvudannu hesarisuttade embudannu tiLisuva hesarupadavannu illavE bErondu hesarukante yannu baLasuva holabU baLakeyallide:
(31ka) nAvu ninne kAvEri nadiyannu nODalu hOgiddevu. (31ca) nimma huDuga, janArdana, huNasUrininda yAvAga banda? (31Ta) I kelasavannu rAju, neremaneya huDuga, mADaballa.
kAvEri endiSTE hELidare adu yArannu (obba huDugiyannu) illavE Enannu (ondu nadiyannu) gurutisuttade emba viSayadalli
gondalavunTAgaballudu; hAgAgi, (31ka)dalli adarondige nadi padavannu sErisi hELalAgide.
idE rItiyalli nimma huDuga endiSTE hELidare, illavE janArdana endiSTE hELidare gondalavunTAgabahudendu, (31ca)dalli averaDannU oTTige baLasalAgide; (31Ta)dalli ‘yAva rAju’ emba viSayadalli samSaya baraballudendu ADuganige anisiruva kAraNa, adara baLika neremaneya huDuga embudannu baLasalAgide.
(2) tOrupadagaLannu baLasiruvallella kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyE iruttade. Adare, adu bEre bEre kAraNagaLigAgi tiLiyaballudAgiraballudu. ettugegAgi, I-A, ivanu-avanu, ivaLu-avaLu, ivaru-avaru, idu-adu, ivu-avu, illi-alli, Iga-Aga modalAda tOrupadagaLa baLakeya mUlaka ondu pAngu tanna hattira iruvantahadu illavE tanaginta dUra iruvantahadu embudAgi obba ADuganu tiLisaballanu, mattu idarindAgi adu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyAguttade. intaha baLakeyannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(32ka) I maneyannu nAvu hattu varSagaLa hinde kaTTisidevu. (32ca) I emmeginta A emme heccu hAlu koDuttade. (32Ta) ivaru nimmannu manege karedukonDu hOguttAre. (32ta) I mEjina mEle A sTUlannu irisi.
(32ka)dalli bandiruva I maneyannu embudu ADugana hattira iruva maneyannu gurutisuttade; adu edurigEnE iruvudu, mattu ADuganu adannu kaysanneyinda tOrisuttiruvudu I rIti adu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyenisuttade. uLida sollugaLallU hIgeyE.
ondu sollinalli, illavE hindina ondu sollinalli gurutisiruva pAngannE tOrupadagaLa mUlaka innomme gurutisalu baruttade; intaha pAngugaLU kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikegaLAgiruttave:
(33ka) nAvu obba huDugana viSaya mAtanADuttiddAga, avanE
nammeduru bandu ninta.
(33ca) santeyinda ninne ondu bALekone tandidde; adu innU
haNNAgilla.
(33Ta) Ata horage hOguvudu bEDa endu hELidda; Adare,
avaLige A mAtu sariyAgi kELisiralilla.
(33ta) avaLu nanagondu kate hELidaLu; Adare, A kateyannu
nAnu idakke modalE halavu bAri kELidde.
(33ka)dalli obba huDuga embudu tiLiyalAgada hosa gurutisu vikeyannu naDesuttade; Adare, AvanE embudu adE huDuganannu gurutisuttide, mattu hAgAgi adu kELuganige tiLiyaballa gurutisuvike yAguttade.
idE rItiyalli, (33ca)dalli bandiruva adu embudu adakke modalu bandiruva ondu bALegone embudu gurutisuva pAngannE innomme gurutisuvudarinda, (33Ta)dalli bandiruva A mAtu embudu adakke modalu tiLisiruva ‘Ata hELida mAta’nnE gurutisu vudarinda, mattu (33ta)dalli A kate embudu adakke modalu tiLisida ‘avaLu hELida kate’yannu gurutisuvudarinda avellavU kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikegaLAguttave.
(3) tAnu emba padavU sollinallEnE bEreDeyalli gurutisiruva pAngannu innomme gurutisuttade; hAgAgi, adara baLakeyallU tiLiya balla gurutisuvike kANisuttade:
(34ka) illina obba huDuga nammannella tanna manege karediddAne. (34ca) Ata nanna hattira tanna aNNanannu dUruttidda.
(34ka)dalli bandiruva tanna embudu A sollinallEnE bEreDe illina obba huDuga emba hesarukanteya mUlaka gurutisiruva pAngannE innomme gurutisuttide, mattu hAgAgi adu tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuttade.
(4) eNikeyannu tiLisuva ondu, eraDu, mUru modalAda padagaLondige, mattu aLaviyannu tiLisuva ellA padadondige oLagoLLuva huruLannu koDuva U oTTannu baLasiruvalliyU tiLiya balla gurutisuvikeyideyendu hELabahudu. I eraDu bageya pada gaLU hesarupadagaLa modalu mAtravallade baLikavU baraballuvu:
(35ka) ellA tAyandirannU SAlege karesiddAre. (35ca) hattu haNNugaLU koLetuhOgive.
(35Ta) mUvaru huDugiyarannU manege kaLisalAgide. (35ta) tAyandirellarannU SAlege karesiddAre. (35pa) huDugiyaru mUvarannU manege kaLisalAgide.
ellA emba padavannu ottehesarugaLondige mAtravallade oTTalu hesarugaLondigU baLasalu baruttade, mattu illU kUDa adu tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuttade. Adare, intaha baLakegaLalli ellA emba pada hesarupadada baLika baruvudE heccu.
(36ka) ellA nIrU maneyoLage nuggitu. (36ca) ellA hattiyannU gONiyoLage tumbisida. (36Ta) hattiyellavannU gONiyoLage tumbisida.
(5) ondu hesarukanteyalli pAngannu gurutisalu bEkAguvaSTu viSayavannu oLasollina mUlaka, illavE hesarupadada pattugerUpada mUlaka odagisikoDalAgideyAdare, antaha hesarukanteyU kELuganige tiLiyaballa gurutisuvikeyannu naDesuttadeyendu hELabahudu.
(37ka) manege hOda huDuga innU hindirugilla. (37ca) manege hOda huDugaralli obba innU hindirugilla.
(37ka)dalli manege hOda emba oLasollu ‘huDuga yAru’ embudannu gurutisalu bEkAguvaSTu tiLivannu koDuttade; yAkendare, adannu baLasiruva sandarbadalli manege hOdavanu obbanE iruttAne; idakke badalu, (37ca)dalli huDugaralli obba embudara mUlaka ‘idu tiLiyalAgada gurutisuvike’ embudannu tiLisalAgide; idannu baLasiruva sandarbadalli manege hOdavaru halavu mandi iddirabEku.
6.5.4 tiLida mattu tiLiyada gurutisuvikegaLu
ADuganige tiLida mattu tiLiyada gurutisuvikegaLu embudAgi bEre eraDu bageya gurutisuvikegaLannU hesarukantegaLa baLakeyalli kANa bahudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisa bahudu:
(38ka) ninne rAtri nammallige obba muduka bandidda. (38ca) ninne rAtri nammallige yAvanO obba muduka bandidda.
mElina sollugaLalli bandiruva obba muduka mattu yAvanO obba muduka emba eraDu hesarukantegaLU kELugana maTTige hosadA giruvantaha tiLiyalAgada pAngugaLannu gurutisuttave; Adare, ivu gaLalli yAvanO obba muduka emba eraDaneya hesarukante adu yArembudu ADuganigU sariyAgi tiLidilla embudAgi tiLisuttade.
I eraDu sollugaLa naDuve kANisuva tiLida mattu tiLiyada emba I eraDu bageya gurutisuvikegaLigU, mEle vivarisida tiLiya balla mattu tiLiyalAgada emba bEre eraDu bageya gurutisu vikegaLigU naDuve halavu vyatyAsagaLive:
(1) pAngu tiLidiruvudu illavE tiLiyadiruvudu ADuganige, mattu pAngu tiLiyaballudu illavE tiLiyalAgadudu kELuganige embudu ondu mukyavAda vyatyAsa. ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:
(39ka) nAnu ondu maneyannu konDukonDe. (39ca) I bIgavannu yArO muriduhAkiddAre.
(39ka)dalli ondu mane emba hesarukanteya mUlaka ADuganu gurutisuttiruva pAngu Atana maTTige tiLiyadudEnalla; adannu Ata konDukonDiruva kAraNa, adu yAvudu embudu Atanige cannAgiyE tiLidiruttade. Adare, adannu Ata tanna mAtinalli hosadAgi baLasuttiddAne, mattu adakke modalu A maneya kuritAgi Ata kELuganige EnU hELilla; hAgAgi, kELugana maTTige adu tiLiyalAgada hosa gurutisuvikeyAgide.
idakke badalu, (39ca)dalli bandiruva yArO embudu ADugani gEnE tiLiyadiruva pAngondannu gurutisuttade. yAkendare, ADuga bIgavannu muriduhAkiruva sangatiyannu mAtra tiLidiruvanallade, adannu mADidavaru yAru embudannu tiLidilla embudAgi (39ca) sollu tiLisuttade.
(2) yAvudE ondu pAngannu sollinalli hosadAgi gurutisi doDane adu kELuganige tiLiyaballudAgi biDuttade. mEle 6.5.1(4) ralli vivarisida hAge, A pAngu nijavAdudirabahudu, suLLAgira
bahudu, illavE kalpitavAdudirabahudu; adu entahadembudannu kELuga AmEle tIrmAnisikoLLabahudu; Adare, mAtu salIsAgi munduvariyabEkiddalli, ADuganu hosadAgi gurutisuva pAngu gaLannella, avannu Ata baLasuttiruvante, kELuganu oppikoLLuttalE irabEkAguttade.
idakke badalu, ondu sollinalli ADuganige tiLiyadiruvudendu gurutisiruva pAngu A rIti baLasidoDaneyE tiLida pAngAguvudilla. ADuganige sariyAda tiLuvaLike siguvallivaregU adu tiLiyada pAngAgiyE uLiyaballudu. idallade, yAva hantadalli bEkiddarU ondu pAngu yAvudendu tanage tiLidideyendu ADuganu oppikoLLa bahudu, illavE adara kuritAgi innaSTu tiLuvaLikeyannu paDeyalu prayatnisabahudu.
hAgAgi, kELuganige tiLiyalAgada gurutisuvikeyannu naDesuva hesarukanteyondannu eraDu bAri baLasidAga, adu eraDu bEre bEre pAngugaLannu gurutisaballudallade ondE pAngannu gurutisalAradu. yAkendare, hosadAgi pAngondannu mAtinalli baLasidoDane adu haLeyadAguttade, mattu kELuganige tiLiyaballudAguttade; hAgAgi, eraDaneya bAri adannE tiLiyalAgada gurutisuvikeyendu baLasalu baruvudilla.
Adare, ADuganige tiLiyadiruvantaha gurutisuvikeyannu naDesuva hesarukanteyondannu eraDu illavE heccu bAri baLasidAgalU adu ondE pAngannu gurutisuttiraballudu. I vyatyAsavannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:
(40ka) I bIgavannu obba huDuga murididdAne, mattu I
giDavannU obba huDuga kittuhAkiddAne.
(40ca) I bIgavannu yArO murididdAre, mattu I giDavannU
yArO kittuhAkiddAre.
kELuganige tiLiyalAgada hosa gurutisuvikeyannu naDesuva obba huDuga emba padakante (40ka)dalli eraDu bAri baLakeyAgide; ivu gaLalli eraDaneya bAri bandiruva I padakante adakke modalu bandiruva adE padakante gurutisuva pAngiginta bErAgiruva pAngondannu mAtravE gurutisaballudu; endare, averaDU obbanE huDuganannu gurutisuttiralAravu.
idakke badalu, ADuganige tiLiyada pAngannu gurutisuva yArO embudu (40ca)dalli eraDu bAri baLakeyAgiddu, adu obbanE vyakti yannU gurutisuttiraballudu.
I eraDu viSayagaLalli modalaneyadannu bembalisuva innondu
sollannu keLage koDalAgide:
(41ka) obba hengasu mattu obba huDuga bas sTEnDinalli
nintiddaru; A huDuga hengasina hattira EnO hELida.
(41ca) obba hengasu mattu obba huDuga bas sTEnDinalli nintiddaru; obba huDuga A hengasina hattira EnO hELida.
(41ka) sollige ‘hengasina hattira EnO hELida huDuganU avaLondige nintidda huDuganU obbarE’ emba huruLide; Adare, (41ca) sollige ‘avaribbarU bEre bEre huDugaru’ emba huruLide; adakke I huruLu baralu obba huDuga emba kELuganige tiLiyalAgada hesarukanteyannu adaralli eraDu bAri baLasiruvudE kAraNa.
(3) ondu pAngina kuritu eSTE tiLuvaLikeyannu paDediddarU, adannu pUrti tiLidukonDiruvenendu yArU hELalAraru. hAgAgi, sAkaSTu tiLuvaLikeyannu paDediruva pAngina kuritAgiyU matte matte kELvigaLa mUlaka heccina sangatigaLannu paDeyalu ADuganu prayatnisa ballanu.
(42) nimma pakkada manege rangarAya embavaru bADigege
bandiddAralla, nijakkU avaru yAru?
(42)nE sollinalli obba vyaktiya kuritAgi Atana hesaru, iruva jAga, iruva bage modalAduvannu ADuganu tiLididdarU, Atana kuritAgi innaSTu heccina sangatigaLannu tiLiyalu yAru padavannu baLasalAgide.
Adare, mEle vivarisida hAge, kELuganige tiLiyalAgada pAngu adannu gurutisuva hesarukanteyannu baLasidoDaneyE tiLiyaballa pAngAgibiDuttade; hAgAgi, adara kuritAgi innaSTu heccina sangatigaLannu kELuganige tiLisalEbEkendEnU illa.
(4) kELuganige tiLiyaballudu mattu tiLiyalAgadudu embavugaLa naDuvina vyatyAsa hesarupadagaLa mUlaka ADugaru naDesuva pAngugaLa gurutisuvikeyalli mAtra kANisikoLLuttade; Adare, ADuganige tiLidudu mattu tiLiyadudu embavugaLa naDuvina vyatyAsa bEre bageya padagaLa baLakeyallU kANisikoLLuttade. idu I eraDara naDuviruva innondu mukyavAda vyatyAsavAgide.
ettugegAgi, ADuganige tiLidudannu hELuva tOrupadagaLu mattu tiLiyadudannu hELuva tOrupadagaLu embudAgi eraDu bageya tOrupadagaLiddu, avu pAngugaLannu gurutisuvalli mAtravallade avugaLa parice, aLavi, eNike modalAduvannu tiLisuvallU kANisi koLLuttave:
tiLidiruvavu
avaru
adu
antaha
aSTu alli Aga
hAge
tiLiyadiruvavu yAru yAvudu entaha eSTu elli yAvAga hEge
mEle koTTiruva tOrupadagaLalli avaru-yAru mattu adu- yAvudu embavu pAngugaLannu (tiLidiruvavu mattu tiLiyadiruvavu embudAgi) gurutisalu baLakeyAguttave; Adare, uLidavugaLalli antaha-entaha embavu pariceyannu, aSTu-eSTu embavu aLavi yannu, alli-elli embavu jAgavannu, Aga-yAvAga embavu hottannu, mattu hAge-hEge embavu (esakagaLa) bageyannu tiLidiru vudu mattu tiLiyadiruvudu embudAgi vingaDisi hELuttave.
Adare, kELuganige tiLiyalAgadudannu gurutisuva ondu, obba, tumbA, halavu modalAda padagaLu pAngugaLa gurutisuvikeyannaSTE naDesaballuvu.
6.5.5 pAngina bageyannu gurutisuvudu
sollugaLalli baLakeyAguva hesarukantegaLu nEravAgi ondu pAngannu gurutisuttirabahudu illave ondu bageya pAngannu gurutisuttira bahudu; ettugegAgi, keLage koTTiruva sollannu gamanisabahudu:
(43) A mudukanannu kondavanige tale sariyilla.
(43)nE sollannu ADuganobbanu eraDu huruLugaLalli baLasira
bahudu:
modalaneyadAgi, A mudukanannu kondavanu embudu obba vyaktiyannu gurutisuttiddu, Atanu entahavanu embudannu tale sari yilla embudu tiLisuttirabahudu;
eraDaneyadAgi, A mudukanannu kondavanu embudu nEravAgi yAvudE obba vyaktiyannU gurutisadirabahudu; ‘A mudukanannu kolluvantaha kelasavannu naDesidavanu’ embudAgi ondu bageya vyakti yannaSTE adu (43)nE sollina pAngAgi baLasiddu, ‘antaha vyaktige talesariyilla’ embudAgi tiLisuttirabahudu. I eraDaneya huruLinalli mudukanannu kondavanu emba hesarukanteyannu baLasuvAga, ADugana manassinalli yAvobba vyaktiyU iruvudilla.
nijakkU I eraDanE baLakeyalli A mudukanannu kondavanu emba hesarukante yAva obba vyaktiyannU gurutisuvudillavAda kAraNa, adannu ‘gurutisada hesarukante’ embudAgiyU kareyabahudu.
‘pAngannu gurutisuva’ mattu ‘pAngannu gurutisada’ illavE ‘pAngina bageyannu gurutisuva’ I eraDu bageya huruLugaLalli yAvudannu ondu sollinalli bandiruva hesarukante tiLisuttade embudu ADuganige Enu hELabEkAgide, mattu hAge hELuvalli Atana uddESavEnu embudara mEle avalambisiruttade. Atanige illavE Atana kELuganige eSTu tiLidide, tiLidiruva sangati nijavO suLLO embantaha bEre yAva viSayavU illi mukyavalla.
ettugegAgi, obba ADuganige ondu viSayada kuritAgi ellarigU anvayisuvantaha hELikeyondannu koDabEkendirabahudu. hAgiddalli, Atanu yAvanobba vyaktiyannU manassinallirisikoLLade (mattu hesaru kanteya mUlaka antaha vyaktiyannu gurutisahOgade), tanna hELike yannu koDabahudu. idannu keLagina sollinalli kANabahudu:
(44) AnegaLu kADinalli oTTige tirugADuttiruttave.
(44)nE sollinalli AnegaLu embudu yAva ondu AnegaLa gumpannU nEravAgi gurutisuvudilla. kADu emba padavU hIgeyE; adu nEravAgi yAva kADannU gurutisuvudilla. ‘sAmAnyavAgi Ane gaLu Enu mADuttiruttave’ embudannu tiLisuvudu (44)rantaha sollu gaLannu ADuvavara uddESavAgiruttade; hAgAgi, avannu baLasuvAga ‘kelavu Ane’gaLannu illavE ‘ondu kADa’nnu avaru gurutisalu hOguvudilla.
(1) intaha ‘pAngugaLa bage’yannu gurutisuva hesarukantegaLu mukyavAgi nAlku bageya sollugaLalli kANisikoLLuttave: modalaneya dAgi, sollina esakapada entahadu embudara mEle ivugaLa baLake yannu eraDu gumpugaLalli bErpaDisabahudu.
(ka) sollinalli baLakeyAgiruva esakapada pAngugaLa bageyannu
gurutisuva hesarukanteyondige mAtra baruvantahadAgirabahudu;
(ca) adu bEre bageya esakapadavAgideyAdarU, adarondige
banda hesarukantege I huruLu bandiraballudu.
ettugegAgi, keLage koTTiruva eraDu sollugaLannu gamanisabahudu:
(45ka) kempu hUvina giDa aLidu hOgide. (45ca) danagaLu hullu tinnuttave.
(45ka) sollinalli aLidu hOgu embudu esakavannu tiLisalu baLakeyAgiddu, adarondige pAngugaLa bageyannu gurutisuva hesaru kantegaLannu mAtra baLasabahudallade, pAngugaLannu gurutisuva hesaru kantegaLannu baLasalu baruvudilla. hAgAgi, idaralli bandiruva kempu hUvina giDa embudu nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva badalu, ondu bageya pAngannu mAtravE gurutisaballudu.
hAgAgi, (45ka) sollige ‘kempuhUvina ondu giDavU tOTada llilla’ emba huruLideyallade, ‘ondu kempuhUvina giDa illavAgide (sattuhOgide)’ emba huruLilla.
(45ca) sollinalli tinnu esakapada bandiddu, adarondige pAngu gaLannu gurutisuva hesarukanteyU baraballudu, illavE pAngugaLa bageyannu gurutisuva hesarukanteyU baraballudu. endare, I
sollige eraDu huruLugaLiraballuvu: ‘(haTTiyalliruva) danagaLu Enu tinnuttive’ embudannu adu tiLisaballudu, illavE ‘sAmAnyavAgi danagaLu Enu tinnuttave’ embudannU adu tiLisaballudu. ivugaLalli modalaneyadu pAngannu gurutisuva baLake, mattu eraDaneyadu pAngina bageyannu gurutisuva baLake.
(2) pAngugaLa bageyannu gurutisuva I eraDu bageya baLake gaLallU hesarukanteyalli kANisuva eNikeya vyatyAsakke beleyilla; adannu OreNikeyallU baLasabahudu, illavE halaveNikeyallU baLasa bahudu. ettugegAgi keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(46ka) kempu hUvina giDa aLiduhOgide. (46ca) kempu hUvina giDagaLu aLiduhOgive. (47ka) dana hullu tinnuttade. (47ca) danagaLu hullu tinnuttave.
pAngina bageyannu gurutisuva huruLinalli (46ka) mattu (46ca) sollugaLu ondE viSayavannu tiLisuttave; hIgeyE, (47ka) mattu (47ca) sollugaLU ondE viSayavannu tiLisuttave.
Adare, intaha sollugaLalli mandigurtada padagaLannu baLaside yAdare, avu halaveNikeya padagaLAgiddalli mAtra pAngina bageyannu gurutisuva huruLannu paDeyaballuvu:
(48ka) huDuga tumbA tanTe mADuttAne. (48ca) huDugaru tumbA tanTe mADuttAre.
(48ca) sollinalli bandiruva mandigurtada mattu halaveNikeya
huDugaru emba pada nEravAgi pAngannU gurutisaballudu, pAngina bageyannU gurutisaballudu; Adare, (48ka) sollinalli bandiruva mandigurtada mattu OreNikeya huDuga pada nEravAgi pAngannu gurutisaballudallade, pAngina bageyannu gurutisalAradu.
(3) I eraDu bageya sollugaLalli eraDaneya bageyadara esaka pada mumbottina rUpadalli mAtra baraballudu; himbottina rUpa dalli bandideyAdare, adarondige bandiruva hesarukantege pAngina bageyannu gurutisuva huruLu sigalAradu:
(49ka) danagaLu hAlu koDuttave. (49ca) danagaLu hAlu koTTuvu.
(49ka) sollinalli bandiruva danagaLu pada pAngannu gurutisuva huruLinallU bandiraballudu, illavE pAngina bageyannu gurutisuva huruLinallU bandiraballudu; Adare, (49ca) sollinalli bandiruva adE pada pAngannu gurutisuva huruLinalli mAtra bandiraballudu.
hinde naDedidda ondu sangatiyannu tiLisuva sollinallU utta oTTu bandiruvalli mAtra intaha pAngina bageyannu gurutisuva huruLu sigaballudu:
(49Ta) danagaLu oLLe hAlu koDuttidduvu.
(49Ta) sollinallU danagaLu pada pAngina bageyannu gurutisuva
huruLinalli bandiraballudu.
(4) mEle koTTiruva eraDu (49ka) mattu (49Ta) sollugaLU ondu bageya pAngige sambandisidantaha viSayavannu tiLisalu baLake yAgive. idakke badalu, obba vyaktige illavE ondu vastuvige sambandisidantaha viSayavannu tiLisuva sollugaLallU ondu bageya pAngannu gurutisuva hesarukante baLakeyAgaballudu. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(50ka) rAjuvige obba narsannu maduveyAgabEkendide. (50ca) rAju obba hADugAra.
(50ka) sollinalli bandiruva obba narsa emba hesarukantege pAngannu gurutisuva huruLU iraballudu, mattu pAngina bageyannu gurutisuva huruLU iraballudu; obba huDugiyannu manassinallirisi Ata I sollannu baLasiruvanAdare, adakke pAngannu gurutisuva huruLiruttade; mattu yArannU manassinallirisade baLasiruvanAdare, adakke pAngina bageyannu gurutisuva huruLiruttade.
(50ca) sollinalli bandiruva obba hADugAra emba hesarukante bEreyE ondu kAraNakkAgi pAngina bageyannu gurutisuva huruLannu paDeyuttade: ‘rAju entahavanu’ embudAgi Atana pariceyannu tiLisuvudakkAgi I sollu baLakeyAgide; hAgAgi, adaralli bandiruva
obba hADugAra emba padakantege pAngina bageyannu gurutisuva huruLu mAtravE sigaballudu.
(5) I eraDu bageya sollugaLu idakke modalu koTTiruva eraDu bageya sollugaLinda ondu mukyavAda viSayadalli bErAgive; idakke modalu koTTiruva sollugaLalli pAngina bageyannu gurutisuva hesarukante OreNikeyallU iraballudu, illavE halaveNikeyallU iraballudu; I eNikeya vyatyAsakke samanAda huruLina vyatyAsa A sollugaLalli kANisuvudilla embudannu nAvu mEle nODiruvevu.
Adare, mEle koTTiruva (50ka) mattu (50ca) sollugaLalli hesarukante OreNikeyalliruva badalu halaveNikeyallideyAdare, pAngina bageyannu gurutisuva huruLinallU adu bEre viSayavannu tiLisuttade:
(51ka) rAjuvige ondu mane konDukoLLabEkendide. (51ca) rAjuvige manegaLannu konDukoLLabEkendide. (52ka) avanobba hADugAra. (52ca) avaru hADugAraru.
(51ka)dalli ondu mane emba OreNikeya hesarukanteyannu baLasa lAgide, mattu (51ca)dalli, idakke badalu, manegaLu emba hala veNikeya padavannu baLasalAgide; iveraDannU pAngugaLa bageyannu gurutisuva huruLinalli baLasalAgideyAdarU, I sollugaLu tiLisuva viSaya bEre bEre embudannu gamanisabahudu. (52ka) mattu (52ca) sollugaLallU hIgeyE.
(6) kELuganinda ondu kelasavannu mADisabEkendiruva sandarba gaLalli ADuganu tiLiyaballa pAngannu gurutisabEkAguttade, illavE pAngina bageyannu mAtravE gurutisabEkAguttade. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(53ka) A maNeyannu illi tanni. (53ca) ondu maNeyannu illi tanni.
(53ka)dalli bandiruva A maNe embudu kELuganige tiLiyaballa ondu maNeyannu gurutisuttade; hAgAgi, ADuganu bayasuva kelasa vannu kELuganu mADaballanu.
idakke badalu, (53ca)dalli bandiruva ondu maNe embudu nEra vAgi ondu pAngannu gurutisalu hOguvudilla; idakke badalu, adu ondu bageya pAngannu mAtravE gurutisuttade; idallade, antaha dondu pAngannu ArisikoLLuva kelasavannu kELuganigEnE biTTukoDa lAgide; yAkendare, hAge mADadiddalli, (endare, ADugana manassinalli ondu maNeyiddu, adannu gurutisalu Ata ondu maNe embudannu baLasiruvanAdare) Atanu bayasuva kelasavannu naDesalu kELuganige sAdyavAgadu.
intaha sollugaLalli baLakeyAguva gurutisuvike bEre bageyadu embudannu illi gamanisabahudu: kELuganige sariyAda tiLuvaLike siguvallivaregU adu tiLiyalAgada gurutisuvikeyAgiyE uLiyu ttade.
(7) nAnu mattu nInu emba eraDu ADupadagaLu avugaLa ellA baLakegaLallU pAngina bageyannu mAtravE gurutisuva padagaLAgiru ttave; yAkendare, avannu sollinalli baLasuvAga, avu gurutisuva pAngugaLu sollina ADuga mattu kELugaru endiSTannu mAtra tiLisa bEkAgide; I ADuga mattu kELugaru yAru embudannu tiLisa bEkAgilla. yAkendare, adu ibbarigU tiLidide.
idallade, mAtu munduvariyuttiddante, sollina ADuga mattu kELugaru badalAguttA iruttAre; ADuganiddavanu kELuganAguttAne, mattu kELuganiddavanu (illavE bErobba vyakti) ADuganAguttAne. I mArpADugaLannu ADugaru mattu avara kELugaru gamanisuttiruvarAda kAraNa, avannu sollinalli tiLisabEkAguvudilla. hAgAgi, nAnu mattu nInu emba I eraDu padagaLannu yAvudE ondu sandarbadallU yAva pAngu ADuga mattu yAvudu kELuga embudiSTannu mAtra tiLisalu baLasalAguttade.
(8) sollugaLige entaha oLahuruLide embudu avugaLalli hesaru kanteyondannu nEravAgi pAngannu gurutisalu baLasalAgideyE illavE pAngina bageyannu gurutisalu baLasalAgideyE embudara mEle avalambiside. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
(54ka) avaLu nanagondu kempu gulAbi koTTaLu. (54ca) avaLu nanagondu gulAbi koTTaLu. (54Ta) avaLu nanagondu hU koTTaLu.
(54ka) sollige (54ca) mattu (54Ta) sollugaLu oLahuruLu gaLAgaballuvu; avaLu nanage kempu gulAbi koTTiddALe endare, ‘gulAbi koTTiddALe’ndU Aguttade, mattu ‘hU koTTiddALe’ndU Aguttade. illi kempu gulAbi embudannu nEravAgi ondu pAngannu gurutisalu baLasalAgide embudannu gamanisabahudu.
idakke badalu, kempu gulAbi embudannu pAngina bageyannu gurutisalu baLasideyAdare, intaha oLahuruLugaLu dorakalAravu. ettugegAgi, keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:
(55ka) ondu kempu gulAbi nAlku dina uLiyuttade.
(55ca) ondu gulAbi nAlku dina uLiyuttade. (55Ta) ondu hU nAlku dina uLiyuttade.
(55ka) sollige (55ca) illavE (55Ta) sollugaLu oLahuruLu gaLAgalAravu; yAkendare, kempu gulAbi nAlku dina uLiyuvu dAdarU, ellA bageya gulAbigaLu, illavE ellA bageya hUgaLu nAlku dina uLiyabEkendEnilla.
pAngina bageyannu gurutisuva hesarukanteyannu baLasiruvalli bEreyE bageya oLahuruLu doreyuttade: idannu keLagina sollu gaLalli kANabahudu:
(56ka) avanigondu haNNannu tinnabEkendide. (56ca) avanigondu huLi haNNannu tinnabEkendide.
(56ka) sollinalli ondu haNNu embudannu nEravAgi ondu pAngannu gurutisuvudakkAgi baLasirabahudu, illavE pAngina bageyannu gurutisuvudakkAgiyU baLasirabahudu. adannondu pAngannu gurutisu vudakkAgi baLasalAgideyAdare, (endare, adannu baLasiruva ADugana manassinalli yAvudAdarU ondu haNNu ideyAdare), (56ka) sollige (56ca) sollu oLahuruLAgalAradu; yAkendare, ADugana manassina llidda haNNu huLi haNNAgirabEkendEnU illa.
idakke badalu, (56ka)dalli ondu haNNu embudannu pAngina bage yannu gurutisuvudakkAgi baLasalAgideyAdare, A sollige (56ca) sollu oLahuruLAgaballudu. yAkendare, huLi haNNU ondu haNNE.
6.5.6 tOrupadagaLinda tiLiyada gurutisuvike
yAru, Enu, yAvanu, yAvaLu, yAvudu, mattu eSTu emba tOrupadagaLannu, mattu eSTu, entaha mattu yAva emba tOrupadagaLiruva hesarukantegaLannu baLasi, tiLiyada gurutisuvikeyannu naDesalu baruttade. illi pAngu tiLiyadiruvudu ADuganigallade kELuganigalla. ettugegAgi keLagina sollugaLannu gamanisabahudu:
(57ka) ninne nimmallige yAru bandiddaru? (57ca) nimage avaralli eSTu haNa sikkitu? (57Ta) avaralli kelasakkiruvavanu entaha huDuga? (57ta) idannu yAva huDuganige koDabEku?
mEle koTTiruva sollugaLalli yAru, eSTu haNa, entaha huDuga, mattu yAva huDuga embavannu pAngugaLannu gurutisu vudakkAgi baLasalAgide; Adare, avu yAva pAngugaLannu, eSTu pAngu gaLannu illavE entaha pAngugaLannu gurutisuttave embudu ADuganige tiLidilla. kELuga avannu tiLidirabahudembudu Atana anisike; hAgAgi, kELugana munde Ata mElina kELvigaLannirisiruttAne.
intaha kELvigaLalli mAtravallade bEreyU kelavu bageya sollu gaLalli ADuganige tiLiyadantaha pAngannu gurutisuva I tOrupada gaLu baraballuvu. idallade, ‘illavE’ emba huruLina O oTTu, mattu oLagoLLuva U oTTugaLannu sErisiyU avannu kelavu bageya sollugaLalli baLasalu baruttade.
ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(58ka) rAmuvige ondu pustaka bEkAgide. (58ca) rAmuvige yAvudO ondu pustaka bEkAgide.
(58ka) sollinalli bandiruva ondu pustaka emba hesarukante yannu nEravAgi ondu pAngannu gurutisalu baLasirabahudu, illavE ondu bageya pAngannu gurutisalu baLasirabahudu (6.5.5 nODi).
(58ka) solligiruva I ippuruLu (58ca) sollinalli illavAgide; adaralli bandiruva yAvudO ondu pustaka emba hesarukante nEravAgi ondu pAngannu gurutisaballudallade, ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu adakke baralAradu. idallade, I
hesarukanteyalli bandiruva yAvudO (yAvudu+O) embudu adu gurutisuva pAngu yAvudembudannu ADuga tiLidilla embu dannU tiLisuttade.
mElina tOrupadagaLondige O oTTina baLakeyannu keLagina sollu
gaLallU kANabahudu:
(59ka) alli yArO kuLitiddAre. (59ca) dUradalli EnO kANisuttide. (59Ta) avanu yAvanO obba huDuganannu huDukuttiddAne. (59ta) avarige eSTO haNa sikkide, eSTu gottilla. (59pa) avanige entahavanO jatege sikkiddAne.
mElina tOrupadagaLondige oLagoLLuva U oTTannu baLasidalli adu ondu bageya pAngannu gurutisaballudallade, nEravAgi ondu pAngannu gurutisalAradu; idannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(60ka) avanu ninne obba huDuganannu kanDiralilla. (60ca) avanu ninne yAvanO obba huDuganannu kanDiralilla. (60Ta) avanu ninne yAva huDuganannU kanDiralilla.
(60ka) sollinalli bandiruva obba huDuga(nannu) hesarukantege nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva huruLu, mattu ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu embudAgi eraDu huruLugaLiraballuvu; I eraDu huruLugaLalli modalaneyadu mAtra, mEle vivarisida hAge, (60ca) sollinalli bandiruva yAvanO obba huDuga(nannu) emba hesarukantege baraballudu.
idakke badalu, (60Ta) sollinalli bandiruva yAva huDuganannU emba hesarukantege eraDaneya huruLu mAtra, endare, ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu mAtra, baraballudu. adu nEravAgi yAvanE obba huDuganannU gurutisuvudilla embudannu gamanisa bahudu. hAgAgi, intaha hesarukanteyalli ADuganige tiLida mattu tiLiyada pAngu emba vyatyAsakke eDeyilla.
mElina hesarukantegaLondige U oTTannu baLasuva modalu avakke Adare emba Agu esakapadada bEDikeya rUpavannu sErisidevAdare, avakke nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva huruLu baruttade, mattu
intaha pAngu ADuganige tiLiyadudu emba huruLU siguttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(61ka) avanu yAva huDuganannU kareyalilla. (61ca) avanu yAva huDuganannAdarU kareyabahudu.
(61ka)dalli bandiruva yAva huDuganannU hesarukantege ondu bageya pAngannu gurutisuva huruLu mAtra ide; idakke badalu, Adare padavannu sErisiruva yAva huDuganannAdarU emba (61ca) dalli bandiruva hesarukantege nEravAgi ondu pAngannu gurutisuva huruLide, mattu adarondige adu yAru embudannu ADuga tiLidilla emba huruLU ide.
intaha Adare padada baLakeyannu keLage koTTiruva sollugaLallU
kANabahudu:
(62ka) maduvege avarallinda yArAdarU barabahudu. (62ca) Ata EnAdarU mADirabahudu. (62Ta) nimmalli yArAdarU mUru mandi munde banni. (62ta) Akege EnAdarU bEkiddare nannannu kareyuttALe.
6.6 pAngugaLannu gurutisuva bEre bagegaLu
hesarupadagaLannu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya padagaLannu baLasi esakagaLa pAngugaLannu gurutisalu baruttade. ADupadagaLu, tOrupadagaLu, eNikepadagaLu, esakapadagaLa hesarurUpagaLu, mattu kelavu paricepadagaLu hAgU esakapadagaLu ivugaLalli mukyavAdavugaLu.
ivugaLalli kelavakke hesarupadagaLinda bErAgiruva avugaLadE Ada kelasagaLiddu, pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli baLakeyAdAga avu halavu bagegaLalli hesarupadagaLinda bErAgi kANisikoLLuttave.
6.6.1 ADupadagaLa baLake
ondu sollannu ADuttiruva (illavE kELuttiruva) vyaktiyE adara pAngugaLalli ondAgideyAdalli adannu tiLisalu nAnu mattu nInu
emba eraDu ADupadagaLalli ondannu baLasabEkAguttade. ivugaLalli nAnu embudu sollina pAngugaLalli ondu adara ADuga embudannu tiLisuttade, mattu nInu embudu adu Atana kELuga embudannu tiLisuttade. ettugegAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
rAju nanagondu haNNu koTTa.
(1ka) (1ca) nAnu ninagondu pustaka koDuttEne. (1Ta) nInu elligU hOgabEDavendu rAju hELida.
(1ka)dalli koDuva esakakke guriyAgiruvudu A sollannu ADiruva vyakti (adara ADuga) embudannu tiLisalu adaralli nanage padavannu baLasalAgide. idE rItiyalli, koDuva esakakke A sollina ADuganE mADuga, mattu adara kELuganE guri embudannu tiLisalu (1ca) sollinalli nAnu mattu ninage emba ADupadagaLannu baLasalAgide.
ADupadagaLu naDesuva I kelasavannu nuDiya bEre yAva padavU naDesalAradu. ettugegAgi keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisa bahudu:
nAnu jAnakiyannu UTakke karediddEne. (2ka) (2ca) rAju jAnakiyannu UTakke karediddAne. (3ka) ninage I pustaka koTTiddAre. (3ca) harige I pustaka koTTiddAre.
(2ka) sollinalli bandiruva nAnu pada A sollu tiLisuvantaha ‘UTakke kareyuva’ esakavannu naDesida vyakti adara ADuga embudannu tiLisuttade; idakke badalu (2ca) sollinalli bandiruva rAju pada A esakavannu naDesida vyakti yAru (rAju) embudannu tiLisuttadallade, sollannu ADiruva vyakti rAju embudannu tiLisuvudilla.
idE rItiyalli, (3ka)dalli bandiruva ninage pada ‘pustakavannu koTTiruvudu’ sollina kELuganige embudannu tiLisuttade; Adare, (3ca) sollinalli bandiruva harige pada ‘pustaka koTTiruvudu yArige’ (harige) embudannu tiLisuttadallade, ‘A sollannu harige hELalAgide, Ata (hari) adara kELuga’ emba viSayavannu tiLisuvudilla.
I rIti, nAnu mattu nInu emba I eraDu ADupadagaLige sollina ondu pAngu adara ADuga illavE kELuga embudannu
tiLisuvantaha avugaLadE Ada kelasavide; hAgAgi, avugaLa baLake hesarupadagaLa baLakeginta halavu viSayagaLalli bErAgide. ivugaLalli mukyavAda kelavu vyatyAsagaLannu keLage koDalAgide.
(1) ADupadagaLu pAngannu ‘gurutisalu’ hOguvudilla; adu ADuga illavE kELuga endiSTannu mAtra avu tiLisuttave. ondu sollina ADuga illavE kELuga yAru embudu sAmAnyavAgi adara ADuga mattu kELugarigibbarigU tiLidiruttadeyembudu avarannu A sollinalli gurutisabEkAguvudilla embudakke ondu kAraNa.
innondu kAraNavEnendare, ondu pAngannu naDesuttiruvudu yAru embudannu tiLisahOdare, ADupadagaLa mukya kelasakke, endare pAngu sollina ADuga illavE kELuga embudannu tiLisuvudakke, aDDi baruttade.
ettugegAgi, ibbaru illavE adakkinta heccu mandi tammoLage mAtanADuttiruvantaha sandarbavannu gamanisabahudu: intaha sandarba gaLalli mAtina ADuga mattu kELugaru badalAguttA iruttAre; ADuga EnAdarU hELabahudu, mattu A hELikege kELuga tanna mArnuDiyannu sollina ADuga koDabahudu; bErEnAdarU hELabahudu; I rIti, mAtu munduvariyuttiruvAga A sollugaLa ADuga mattu kELugaru adalubadalAguttA iruttAre:
mattu AmEle,
modalanE
rAju: nAnu ivattu svalpa bEga manege hOgabEku.
(4ka) (4ca) hari: nAnU ninnondige horaDuttEne. (4Ta) rAju: Adare, manege hOguva modalu nanage svalpa
bEre kelasavide.
(4ka) sollige rAju ADuganAgiddu, adaralli bandiruva nAnu pada Atanannu gurutisabEkAgide; Adare idakke badalu, (4ca) sollige hari ADuganAgiddu, adaralli bandiruva nAnu pada rAjuvina badalu hariyannu gurutisabEkAgide; (4Ta) sollinalli ADuganAgiruva vyakti innomme badalAgiddu, nAnu pada illi rAjuvannu gurutisabEkAgide. I rIti, sollugaLa ADuvikege sambandisidante avugaLa ADuga mattu kELugaru badalAguttA iraballarAda kAraNa, ‘ondu pAngu sollina ADuga illavE kELuga embudannu tiLisuvudu’ mattu ‘A pAngannu hottiruvudu yAru embudannu tiLisuvudu’ emba I eraDu kelasagaLannu ondE pada illavE padakante naDesalAradu.
ADupadagaLu ivugaLalli modalaneya kelasavannu naDesalu baLakeyAgu ttave, mattu hesarupadagaLu hAgU padakantegaLu eraDaneya kelasavannu naDesalu baLakeyAguttave.
vyakti badalAdarU ADupada badalAgadiruttade: (4ka) mattu (4ca) sollugaLalli ADugaru bEre bEre vyaktigaLAgiveyAdarU nAnu pada badalAgade uLidide; mattu, vyakti badalAgadiddarU ADupada badalAgu ttade: (4ka) sollinalli nAnu pada bandide, mattu (4ca) sollinalli nInu pada bandide; Adare, iveraDu tiLisuva vyakti obbanE (rAju); Ata (4ka) sollina ADuganAgi mattu (4ca) sollina kELuganAgi kANisikoLLuttiruvudE avu I rIti bEre bErAgiralu kAraNa.
ondu pAngu sollina ADuga illavE kELuga embudannu mAtra ADupadagaLu tiLisabEkAgide, mattu idannu tiLisuvudakkAgi A pAngannu horuva vyakti, vastu modalAduvannu avu gurutisalu hOgabAradu; hAgAgi, I eraDanE kelasadalli neravAguvudakkAgi hesarupadagaLondige baruva yAva nuDitavU ADupadagaLondige baruvudilla.
pAngugaLannu horuva vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuvu dakkAgi, avugaLa pariceyannu tiLisuvudu, aLaviyannu tiLisuvudu, mattu A vyakti, vastu modalAduvannu nelegoLisuvudu emba mUru bageya kelasagaLannu naDesaballa neravu nuDitagaLu hesarupadagaLondige baruttaveyembudannu nAvu mEle nODiruvevu. ivugaLalli yAvuvU ADupadagaLondige baruvudilla.
kelavomme ondu sollina ADuga illavE kELuga yAru embu dannu gurutisikoDabEkAguttade. intaha sandarbagaLalli, gurutisuvalli neravAgaballa nuDitagaLannu ADupadakke sErisi hELuva badalu, bEre yAgi irisalAguttade:
nAvu, kalitavaru, intaha kelasa mADabAradu. (5ka) (5ca) nInu, A mUleyalli kuLitavanu, horage hOgu. (5Ta) nIvu,
huDugaru,
taragatiya
mUranE
manege
hOgabahudu.
(5ta) ninage, SrInivAsanige, ondu bahumAna ide. (5pa) mESTrE, nimma SAlu keLage biddide.
mElina sollugaLalli ADuga illavE kELugaru yArembudannu gurutisuvalli neravAguva kalitavaru, A mUleyalli kuLitavanu,
mattu mUranE taragatiya huDugaru, SrInivAsanige, mESTrE emba nuDitagaLannu bEreyE pada illave padakantegaLAgi irisalAgide; avannu ADupadagaLa neravu nuDitagaLAgi ondE padakanteyalli irisilla. avu pAngugaLannu gurutisahOdalli, sollina yAva pAngu adara ADuga illavE kELuganAgide embudannu sariyAgi tiLisalAravembudE idakke kAraNa.
mAtanADuttiruvavarige sollugaLa ADugaru mattu kELugaru yAru emba viSayadalli samSayavunTAguvudu tIrA kaDime. mAta nADuva vyakti edurigEnE illadiddarU, Atana uliyannu kELiyE heccineDegaLallU Ata yArendu kELugaru tiLidukoLLaballaru. Adare, barahagaLa Odugarige I neravu siguvudillavAda kAraNa, halaveDegaLalli sollina ADuga mattu kELugara gurutannu tiLisikoDabEkAguttade. hAgAgi, mAtinalli baLakeyAgadantaha kelavu heccina holabugaLu barahadalli baLakeyAguttave.
mEle (5ka-Ta) sollugaLalli kANisida hAge, mAtina ADuga yArembudannu sollina modalu koDuva hesarina mUlaka tiLisuvudu ondu holabu. idannu barahadalliruva nATakagaLalli baLasalAguttade. yAva sollannu yAru hELabEku embudannu tiLisuvudu mAtra vallade, ADuganu naDesabEkAgiruva bEre kelasagaLannU ivugaLa mUlaka tiLisalAguttade.
idakke badalu, sollugaLa ADuga mattu kELugaribbarannU gurutisu vudakkAgi kate-kAdambarigaLalli horasollugaLannu baLasalAguttade. idannu keLage koTTiruva ettugegaLalli kANabahudu:
(6ka)
rAju manege bandoDane jAnaki avana hattira ‘nIvu ivattu nannannu sinimAkke karedukonDu hOguttEne endu hELiddirallavE?’ endu kELidaLu. adakke rAju, ‘modalige svalpa kApi mADikoDu; AmEle nODONa’ endu hELida.
(6ca) ‘nIvomme horage hOgi’ endu rAju harige hELida. (6Ta) hariyannu kanDu rAju kELida: ‘nInu bengaLUrininda
bandaddu yAvAga?’
(6ka)dalli bandiruva eraDu sollugaLannu yAru yArige hELiddu (avugaLa ADuga mattu kELugaru yAru embudannu tiLisalu)
horasollugaLannu baLasalAgide. ivugaLalli modalanE sollina ADuga mattu kELugaru yAru embudannu rAju manege bandoDane jAnaki avana hattira ‘……’ endu hELidaLu emba horasollu tiLisuttade, mattu eraDanE sollina ADuga mattu kELugaru yAru embudannu adakke rAju ‘……’ endu hELida emba innondu horasollu tiLisuttade.
(2) manuSyarannu hesarisuva padagaLalli huDuga-huDugi, ajja- ajji, kuruDa-kuruDi modalAda kelavu padagaLu ganDugurta mattu heNNugurtagaLa naDuvina vyatyAsavannu tOrisuttave; Adare, ADupadagaLu intaha vyatyAsavannu tOrisuvudilla; avu vyaktigaLannu gurutisa hOgade, sollina pAngu ADuga illavE kELuga endiSTE tiLisalu baLakeyAguttiruvudE idakke kAraNa.
nAnu elligU hOguvudillavendu rAju hELida.
(7ka) (7ca) nAnu elligU hOguvudillavendu jAnaki hELidaLu.
(7ka)dalli bandiruva oLasollina (nAnu elligU hOguvudilla embudara) ADuga ganDugurtada rAju, mattu (7ca)dalli bandiruva adE oLasollina ADuga heNNugurtada jAnaki; hIgiddarU, I eraDu kaDegaLallU nAnu emba ADupadavE baLakeyAgide.
sollugaLa esakarUpadalli baruva gurtada oTTugaLu bEre hesaru padagaLa hAge, ADupadagaLu tiLisuva Aguga, mADuga, mattu Agisuga gaLannU aDakavAgi gurutisuttave; ADupadagaLu tiLisalAradantaha I ganDugurta-heNNugurta vyatyAsavannu I oTTugaLu tiLisuttave (hELida- hELidaLu) embudannu mElina sollugaLalli kANabahudu.
(3) hesarupadagaLa hAge ADupadagaLU OreNike mattu halaveNike gaLemba eraDu rUpagaLalli baruttave; Adare, ivugaLalli halaveNikeya rUpagaLannu paDeyuvudakkAgi avakke aru illavE gaLu oTTannu sErisuva badalu, avugaLa eraDaneya barigekanteyAda nu embudakke badalAgi vu embudannu baLasalAguttade (nAnu-nAvu, nInu- nIvu).
idallade, halaveNikeya rUpagaLu illi ondakkinta heccu vyaktigaLannu tiLisuvudakkintalU mukyavAgi sollina ADuga, kELuga mattu bErobba embavugaLa bEre bEre kUDikegaLannu tiLisuttave. ADupadagaLu pAngu gaLannu gurutisalu baLakeyAguva badalu sollugaLalli yAva pAngu
avugaLa ADuga illavE kELugavAgiruttade embudannu tiLisalu baLake yAguttiruvudE idakke kAraNavirabEku.
ettugegAgi, nAvu embudu ondu sollina ADuga mattu kELugara kUDikeyannu tiLisuttirabahudu, illavE ADuganondige kELuganannu horatupaDisi bErobbanannu sErisi hELuttirabahudu. adannu ‘halavu mandi ADugaru’ emba huruLinalli baLasuvudu tumbA aparUpa.
idE rItiyalli nIvu embudakke kELuganondige ADuganannu horatupaDisi bErobbanannu sErisi hELuva huruLiraballudu; kelavu sandarbagaLalli mAtra, adu halavu mandi kELugarannU tiLisaballudu.
hesarupadagaLondige avu gurutisuva pAngugaLa eNikeyannu heccu vivaravAgi tiLisalu eNikepadagaLannu baLasalAguttade. sAmAnyavAgi, I eNikepadagaLu hesarupadagaLa modalu baruttave; ondarinda aydara varegina padagaLu mAtra hesarupadagaLa baLikavU baruttave (6.4 nODi). Adare, ADupadagaLondige baruva eNikepadagaLu avugaLa baLika mAtra baraballuvallade, avugaLa modalu baralAravu; idallade, avu ADupadagaLondige ondE padakanteyalli baruvudilla, bEre bEre padakantegaLalli baruttave. pattuge oTTugaLannu averaDakkU bEre bErAgi sErisabEkAguttade embudarinda idannu tiLiyabahudu:
nammannu ibbarannu yArU kareyuvudilla.
(8ka) (8ca) nimage mUvarige modalu baDisuttAre. (8Ta) nimminda mUvarinda yAva kelasavU Agadu.
intaha baLakegaLalli pattuge oTTugaLannu ADupadadinda tegeduhAkalu baruttade; Adare, hAge mADidAgalU avu nanna mattu ninna emba rUpadallE uLiyuttavallade, nAvu mattu nIvu emba rUpadalli baruvudilla. idallade, ibbaru eNikepada mAtra I iTTaLadalli bara balludu:
nammibbarannu yArU kareyuvudilla.
(9ka) (9ca) nimmibbaralli yArAdarU obba horage hOgali. (9Ta) nimmibbarinda yAva kelasavU Agadu. (9pa) nammibbaralli obba oLage hOgali.
6.6.2 tOrupadagaLa baLake
pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baruva hesarupadagaLa jAgadalli avanu, avaLu, ivanu, adu modalAda tOrupadagaLannU baLasalu baruttade. Adare, ivu halavu viSayagaLalli hesarupadagaLinda bErAgive, mattu ADupadagaLindalU bErAgive.
kannaDada tOrupadagaLallella eraDeraDu angagaLiruttave; ivugaLalli modalaneyadu avu sollugaLalli naDesabEkAgiruva kelasa entahadu embudannu tiLisuttade, mattu eraDaneyadu adara haravu entahadu embudannu tiLisuttade.
ettugegAgi, ivanu padadalli i embudu modalaneya anga; adu ‘ADugana hattira iruvantahadu’ emba huruLannu koDuttade; avanu emba innondu tOrupadadalli I angakke badalAgi a emba bErondu anga bandiddu, adu ‘ADuganinda dUra iruvantahadu’ emba huruLannu koDuttade.
ivanu padadalli eraDaneya angavAgi anu embudu bandiddu, adakke ‘ganDugurtada vyakti’ emba huruLide. ivaLu emba innondu tOrupadadalli I angakke badalAgi aLu emba bErondu anga bandiddu, adakke ‘heNNugurtada vyakti’ emba huruLide.
I eraDu angagaLannu avalambisi, pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAgaballa tOrupadagaLannu keLage koTTiruva hAge paTTimADa bahudu:
haravu
- ganDasu ,,
- hengasu ,,
- uLike ,,
- halavaru ,,
-
halavu
tiLidavu
tiLiyadavu
dUradavu avanu Ata avaLu Ake adu — avaru — avu
hattiradavu ivanu
Ita ivaLu
Ike idu — ivaru
— ivu
yAvanu
yAvaLu —- yAvudu Enu yAvaru yAru yAvuvu
I paTTiya ondondu sAlinallU mUru mUru padagaLive; ivugaLalli modala eraDu padagaLu ADuganige tiLidiruva pAngannu gurutisuttave; avugaLalli modalaneyadu ADuganiginta dUra iruva pAngannu gurutisuttade, mattu eraDaneyadu Atana hattira iruva pAngannu gurutisuttade; ondondu sAlinallU bandiruva mUraneya pada ADuganige tiLiyadiruva pAngannu gurutisuttade.
nAlku mattu aydanE sAlina padagaLu eraDu mattu mUranE sAlinalliruva padagaLa halaveNike rUpagaLu. 1, 2, 3, mattu 4nE sAlugaLalli eraDeraDu oLasAlugaLive; ivugaLa eraDanE oLasAlugaLu koresAlugaLAgiddu, avugaLalli eraDu illavE ondu pada mAtra kANisuttade.
yAvanu mattu yAvaLu padagaLige svalpa maTTige kILmeya huruLide embudannu keLage koTTiruva sollugaLa naDuviruva vyatyAsa dinda tiLiyabahudu:
(10ka) yAru idannu Ace irisiddu? (10ca) yAvanu idannu Ace irisiddu?
hAgAgi, antaha kILmeya huruLu illadiruva, mattu OreNikeya
pada bEkAgiruva kaDegaLallU yAru padavannE baLasalAguttade:
(11ka) alli kuLitiruva huDuga yAru? (11ca) alli hADuttiruva huDugi yAru? (11Ta) yArO obba huDuga nimmannu nODalu bandidda.
tiLidiruva pAngannu gurutisuva ivanu, Ita, ivaLu, Ike, idu, ivaru, ivu emba padagaLige ‘ADugana hattira iruva pAngu’ emba huruLu mAtravallade, ‘ADuganinda dUra illada pAngu’ emba allagaLeyuva huruLU ide. Adare, avanu, Ata, avaLu, Ake, adu, avaru, avu emba padagaLige antaha allagaLeyuva huruLilla. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(12ka) ivaLu Urige bandu mUru vAra kaLeyitu. (12ca) avanige ondu pustaka bEkAgide.
ADugana hattirada pAngugaLannu gurutisuva padagaLa eduru nillisi dAga mAtra dUrada padagaLige antaha ‘dUrada pAngu’ emba huruLu baruttade:
(12Ta) ivaru mancada mEle malagali, mattu avaru sOpA
dalli malagali.
(12ta) ivaLu avaLige hoDedaddu yAke?
ADugana hattirada pAngannu gurutisuva ivanu, ivaLu, idu modalAdavugaLigU, dUrada pAngannu gurutisuva avanu, avaLu, adu modalAdavugaLigU naDuviruva I vyatyAsa innondu rIti yallU kANisikoLLuttade: dUrada pAngannu gurutisuva padagaLannu hattira-dUra emba vyatyAsavannu tiLisabEkAgilladantaha kaDegaLallU baLasalu baruttade; Adare hattirada pAngannu gurutisuva padagaLannu antaha kaDegaLalli baLasalu baruvudilla.
ettugegAgi, keLage koTTiruva iTTaLagaLalli dUrada pAngannu gurutisuva padagaLu baruttave, Adare hattirada pAngannu gurutisuva padagaLu baruvudilla embudannu gamanisabahudu:
dUrada tOrupada baruttade hattirada tOrupada baruvudilla
dUradavanu bandavanu koDuvavaru hADadavanu doDDadu kADinavaLu haLLiyAke nAlkaneyavaru
*dUradivanu *bandivanu *koDuvivaru *hADadivanu *doDDidu *kADinivaLu *haLLiyIke *nAlkaneyivaru
dUrada, banda, koDuva, hADada, doDDa, kADina, haLLiya, nAlkaneya modalAda padarUpagaLondige hattirada padarUpagaLannu (ivanu, ivaru, idu, ivaLu, Ike, ivaru modalAduvannu) baLasalu baruvudilla embudannu mEle eraDanE kAlannalliruva nuDita gaLu sariyalla embudarinda tiLiyabahudu.
I eraDu bageya tOrupadagaLa naDuve innondu vyatyAsavU ide: ivanu, ivaLu, idu modalAdavu kELuganige tiLiyaballu dAgiddarU nEravAgi Atana gamanadallillada pAngannu gamanakke baruva hAge mADalu baLakeyAguttave, mattu avanu, avaLu, adu modalAdavu kELugana gamanadalliruva pAngannE munduvarisikonDu hOguvudakkAgi baLakeyAguttave.
(13ka) avanige bAgilu tereyalu baralilla; adannu tumbA
gaTTiyAgi hAkiddaru.
(13ca) avanige bAgilu tereyalu baruvudilla; idannu nAnU
gamanisidde.
(13ka)da eraDanE sollinalli adannu pada bandide; I pada adakkinta hindina sollinallidda bAgilu emba pAngannE mundu varisuvudakkAgi baLakeyAgide; I pAngu kELugana gamanadalliruvantaha pAngE embudannu gamanisabahudu.
idakke badalu, (13ca)da eraDanE sollinalli idannu pada bandide; I pada adakkinta hindina sollinallidda yAva pAngannU mundu varisalu hOgade, bEreyE ondu pAngannu (avanige bAgilu tereyalu baruvudilla emba sangatiyannu) kELugana gamanakke taralu baLakeyAgide embudannu gamanisabahudu.
mEle koTTiruva tOrupadagaLa paTTiya mUranE sAlinalli bandiruva yAvudu mattu Enu emba padagaLa naDuve bErondu bageya vyatyAsavide; ‘yAvudAdarU ondu pAngu tiLiyadudu’ embudannu tiLisabEkAdAga Enu padavannu baLasalAguttade; Adare, ‘halavu pAngugaLalli ondu mAtra tiLiyadudu’ embudannu tiLisa bEkAdAga, yAvudu padavannu baLasalAguttade, mattu ‘kelavu mAtra tiLiyadavu’ embudannu tiLisabEkAdAga yAvuvu embudannu baLasa lAguttade. Enu mattu yAvudu/yAvuvu embavugaLa naDuvina I vyatyAsavannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(14ka) nimma baLi Enide? (14ca) nimma baLi yAvudide? (15ka) nAnu pETeyinda Enu tarabEku? (15ca) nAnu pETeyinda yAvuvannu tarabEku?
yAvanu, yAvaru modalAda manuSyarannu gurutisuva pada
gaLigU yAru padakkU naDuve intahadE vyatyAsavide:
(16ka) I mUvaralli jAnakige hoDedavaLu yAvaLu? (16ca) jAnakige hoDedaddu yAru?
pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAgaballa tOrupadagaLu halavu viSayagaLalli hesarupadagaLinda, mattu mEle 6.6.1ralli vivarisida ADupadagaLinda bErAgive. tOrupadagaLigella eraDeraDu angagaLive, mattu I angagaLannavalambisi avannu mEle kANisida hAge paTTimADabahudu embudu intaha vyatyAsagaLalli mukyavAdudu. idallade bEreyU kelavu vyatyAsagaLiddu, avannu keLage koDalAgide:
(1) sollina yAva pAngu adara ADuga illavE kELuga embu dannu ADupadagaLu tiLisabEkAgideyAda kAraNa, avu nEravAgi yAva bageya neravu nuDitagaLondigU ondE padakanteyalli baruvudilla embudannu nAvu mEle (6.6.1ralli) nODiruvevu; Adare, tOru padagaLu sollinalli naDesabEkAgiruva kelasa idakkinta tIra bErAgide yAda kAraNa, avugaLa baLakeya mEle intaha nirbandavilla. avu halavu bageya neravu nuDitagaLondige baraballuvu.
(2) hesarupadagaLalli kelavu mAtra (ajja-ajji, okkaliga-okkali gitti, ATagAra, ATagArti, jANa-jANe modalAdavu) ganDu-heNNu emba gurtada vyatyAsavannu tOrisuttave; Adare, tOrupadagaLalli I rIti gurtada vyatyAsavannu tiLisuvudu avugaLa ondu mukya parice yAgide. I vyatyAsada mEle avannondu pAngupaTTiyalli irisi hELalu baruttade. ettugegAgi, dUrada mattu hattirada tOrupadagaLa pAngupaTTiyannu keLage koDalAgide:
dUradavu
OreNike halaveNike ganDugurta avanu avaru
heNNugurta avaLu uLikegurta adu
,, avu
hattiradavu OreNike halaveNike ivanu ivaru ivaLu ,, idu ivu
(3) hesarupadagaLa hAge, tOrupadagaLannU paricepadagaLondige
baLasalu baruttade; Adare, I viSayadalli kelavu kaTTupADugaLive:
(ka) paricepadagaLu dUrada pAngugaLannu gurutisuva tOrupada gaLondige mAtra baruttavallade, hattirada mattu tiLiyada pAngugaLannu gurutisuva tOrupadagaLondige baruvudilla (cikkavanu, *cikkivanu, *cikkayAvanu).
pAngugaLannu
Adare, tiLiyada
paricepada gaLondige avanu embudannu baLasi, paricepadada modalu yAva emba paricerUpadalliruva tOrupadavannu baLasuva bErondu bageya holabu baLakeyallide; I embudannU intaha kaDegaLalli baLasalu baruttade:
gurutisuvudakkAgi
(17ka) yAva cikkavanannu nIvu UTakke karediri? (17ca) I cikkavanu Urige hOdudu yAvAga?
(ca) paricepadagaLu hesarupadagaLondige nEravAgi baLakeyAga balluvu; Adare, tOrupadagaLondige baruvAga avugaLalli heccinavU pattugeya a oTTinondige baruttave:
hesarupadagaLondige sapura huDuga
biLi baTTe kappu huDugi
kaLape kelasa heccu jana curuku huDuga
kempu gODe
tOrupadagaLondige
sapuradavanu biLiyadu kappinavaLu kaLapeyadu heccinavaru curukinavanu kempinadu
doDDa, cikka, baDa embantaha kelavE kelavu paricepadagaLu mAtra nEravAgi tOrupadagaLondige sEri baruttave (doDDavaLu, cikkavanu, baDavaru).
ADupadagaLu paricepadagaLondige nEravAgi illavE pattugeya a oTTinondige baruvudilla embudannU illi gamanisabahudu (*kappu nAnu, *curukina nInu).
(4) tOrupadagaLondige aLaviyannu tiLisuva neravupadagaLannu
baLasuvallU kelavu kaTTupADugaLive:
(ka) eNikeya padagaLu tOrupadagaLa baLika baruttavallade
hesarupadagaLa hAge avugaLa modalu baruvudilla:
avanobba
adondu ivaru hattu mandi avu hattu
*obba avanu
*ibbaru ivaru *hattu mandi ivaru *nAlkavu
(ca) dUrada tOrupadagaLa baLika mAtravallade, hattirada tOru
padagaLa baLikavU eNikeya padagaLu baraballuvu:
ivanobba idondu
ivaru mUvaru ivu ayvattu
(Ta) tiLiyada tOrupadagaLu obba illavE ondu padadondige mAtra baraballuvAgiddu, avugaLondige oLagoLLuva U oTTannu (yArobbarU, yAvanobbanU, yAvanAdarobba), Ayke naDesada O oTTannu (yAvudO ondu, yAvanO obba), illavE otti hELuva E oTTannu (yAvudE ondu) baLasabEkAguttade. Adare, yAru padadondige bEre eNikepadagaLannu baLasalu baruvudillavendu tOruttade (*yAribbarU, *yAvuvu hattU).
adarondige Adare padavannu baLasidalli mAtra, bEre eNikepada gaLannU baLasalu baruttade (yArAdarU nAlvaru, yArAdarU enTu mandi).
(ta) tOrupadagaLigella halaveNikeya rUpagaLiddu, avannu otte hesarugaLa hAgendu tiLiyabahudu. hAgAgi, avu eNikepadagaLondige baruttavallade aLatepadagaLondige baruvudilla. mandigurtada avaru illavE ivaru padadondige aydakkinta mElina eNike padavannu baLasabEkiddalli, adarondige mandi illavE jana padavannU baLasa bEkAguttade (avaru hattu mandi, ivaru ayvattu jana).
(5) pAngugaLannu nelegoLisuva kelasavannu I tOrupadagaLE naDesuttave; hAgAgi, avugaLondige nelegoLisuva nuDitagaLannu baLasa bEkAguvudilla; Adare, dUrada tOrupadagaLannu bEre kelasagaLallU baLasabahudAgiddu, antaha baLakegaLiruvalli avugaLondige bEre nelegoLisuva padagaLannu baLasalu baruttade.
(ka) kelavu paricepadagaLondige, mattu pattuge oTTinondige bandiruva esaka, hesaru illavE paricepadagaLondige dUrada tOru padagaLannu baLasaballevAgiddu, avugaLa modalu nelegoLisuva A, I illavE yAva padagaLannu baLasalu baruttade (I doDDavanu, A OduvavaLu, yAva haNNinavanu, I cikkadu).
(ca) pattuge oTTinondige bandiruva esaka, hesaru illavE parice padagaLannU intaha padagaLondige baLasalu baruttade (Odada doDDa vanu, aLuva cikkavanu, hADida Urinavaru).
Adare, avugaLa modalu intaha ondakkinta heccu padagaLannu mattu, illavE modalAda padagaLinda bErpaDisi baLasalu baruvudilla:
(18ka) *kaLLatana mADida mattu pOlIsara kayge sikkibiddavanu (18ca) *I Urina mattu I SAleyavaru
(6) gurutisuva sollugaLallU adu mattu idu emba eraDu tOrupadagaLannu baLasalu baruttade, mattu intaha baLakegaLalli sollu gurutisabEkAgiruva pAngu yAvudu embudannu I padagaLu tiLisu ttave. idallade, I baLakeyalli avu gurtada vyatyAsavannu tOrisuvu dilla:
(19ka) idu namma mane. (19ca) adu yAru ninne bandaddu? adu namma aNNa. (19Ta) idu yAru? (19ta) idu nanna tangi.
(19ca-ta)gaLalli gurutisabEkAgiruva pAngannu mandigurtada aNNa, yAru mattu tangi embavugaLu tiLisuttiveyAdarU, adannu gurutisalu adu mattu idu emba uLikegurtada padagaLannE baLasa lAgide embudannu gamanisabahudu.
ondu citradalliruva vyaktigaLa gurutannu kELabEkAgiruvalli illavE tiLisabEkAgiruvalli adu mattu idu padagaLa I baLakeyannu heccu cannAgi kANabahudu.
eNikeya vyatyAsavannu tOrisabEkAgiruvalli I eraDu tOrupada gaLannu mElina kelasadalli baLasalu baruvudilla (*idu namma mane gaLu, *adu nanna geLeyaru). Adare, halaveNikeya padagaLannu
takkumeya huruLinalli baLasalAgideyAdare, antaha kaDegaLalli avannu baLasalu baruttade (idu nanna tandeyavaru, idu namma gurugaLu). illi aru illavE gaLu oTTu eNikeya vyatyAsavannu tOrisuvudilla embudannu gamanisabahudu.
6.6.3 eNikepadagaLa baLake
pAngugaLannu gurutisuvudakkAgi eNikepadagaLannU baLasalu baruttade; intaha baLakegaLalli nEravAgi avu tiLisuva eNikeyannE pAngAgi gurutisabahudu, illavE A eNikeyiruva vastuvannU pAngAgi gurutisabahudu.
ettugegAgi, mUrakke nAlkannu sErisidare ELAguttade emba sollinalli mUru, nAlku mattu ELu padagaLannu nEravAgi avu tiLisuva eNikeyannu gurutisalu baLasalAgide. Adare, nAlkannu illirisi, mattu ondannu oLagirisi emba sollinalli nAlku mattu ondu padagaLannu A eNikeyiruva vastugaLannu gurutisalu baLasa lAgide.
eNikeyiruva vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuvalli ondarinda aydaravaregina eNikepadagaLu avugaLa gurta mattu eNikeyannu tiLisuva padarUpagaLalli baLakeyAguttave; ondu emba pada OreNikeyalli mAtra baraballudAgiddu, A eNikeya manuSyarannu gurutisabEkAdAga adu ganDugurtada obba(nu), heNNugurtada obbaLu mattu takkumeya obbaru emba mUru rUpagaLalli baruttade. manuSyarallada prANi, vastu modalAduvannu gurutisabEkAdAga adu ondu emba rUpa dallE baruttade.
(20ka) obbanu Urige hOgiddAne. (20ca) maneyalli obbaLE iddALe. (20Ta) avugaLalli ondannu mEjina mElirisi.
uLida eNikepadagaLalli eraDarinda aydaravaregina padagaLige mAtra manuSyarannu gurutisuva ibbaru, mUvaru, nAlvaru mattu ayvaru emba halaveNikeya heccina rUpagaLive:
(21ka) ibbarannu barahELu. (21ca) nAlvarannu oLage biDalilla. (21Ta) aydannu idaroLagirisiddEne.
aydakkinta mElina eNikepadagaLannu mandi illavE jana embuda rondige sErisade, endare hAgeyE baLasi manuSyarannu gurutisalu baruvudilla. manuSyaralladavannu mAtra A rIti gurutisalu baruttade:
(22ka) mUvattannu I cIladalli hAkiddEve. (22ca) mUvattu mandiyannu bassinalli kaLisiddEve.
pAngannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAguva eNikepadagaLondige paricepadagaLannu baLasalu baruvudilla (*doDDa ibbaru); Adare, pattuge oTTinondige bandiruva hesarupada illavE esakapadagaLannu baLasalu baruttade:
(23ka) A Urina ibbaru Ijalu hOgiddAre. (23ca) nimmallinda tanda hattu I cIladallive. (23Ta) UTa mADada mUvaru UTakke kuLitiddAre.
(23ka)dalli Uru hesarupadada pattugerUpavannu ibbaru pada dondige baLasalAgide, mattu (23ca)dalli taru esakapadada himbottina paricerUpavAda tanda embudannu hattu padadondige baLasalAgide.
A, I mattu yAva emba nelegoLisuva padagaLannU avu
gaLondige baLasalu baruttade:
(24ka) I mUvaru oLage hOgali. (24ca) A hattu nimmallirali.
mElina baLakegaLallella eNikepadagaLannu eNikeyiruva vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuvudakkAgi baLasalAgide embudannu gamanisa bahudu. eNikeyannE nEravAgi gurutisuvalli baLakeyAguva eNikepada gaLondige A, I, mattu yAva embavugaLannu horatupaDisi, mElina yAva neravu nuDitagaLU baruvudilla.
(25ka) I hattannu A ippattakke kUDisi. (25ca) yAva ippattaydannu nIvu idarinda kaLedaddu?
mandigurtada obbaru, ibbaru, mUvaru, nAlvaru mattu ayvaru emba padagaLannu horatupaDisi uLida eNikepadagaLu halaveNikeya gaLu oTTinondige baruvudilla (obba huDuga, ibbaru huDugaru, eraDu haNNu(gaLu), *eraDugaLu haNNugaLu).
6.6.4 esakapadagaLa hesarurUpagaLa baLake
esakapadagaLige udu mattu ike emba eraDu oTTugaLannu sErisi eraDu bageya hesarurUpagaLannu unTumADalu baruttade; ivannu (4.7.4)ralli hesarurUpa-1 mattu hesarurUpa-2 embudAgi hesarisalAgittu; illi avakke udu-rUpa mattu ike-rUpa emba heccu aDakavAda hesarugaLannu koDalAgide.
udu oTTannu esakapadagaLa mumbottu, himbottu mattu alla gaLetagaLemba mUru bageya paricerUpagaLigU sErisalu baruttade; hAgAgi, ondondu esakapadadindalU intaha mUru mUru hesaru rUpagaLannu paDeyalu baruttade (mADu - mADuvudu, mADi dudu, mADadudu).
Adare, ike oTTannu mumbottina mattu allagaLetada parice rUpagaLige mAtra sErisalu baruttade; hAgAgi, adannu baLasi ondondu esakapadadinda eraDeraDu hesarurUpagaLannu mAtra paDeyalu baruttade (mADu - mADuvike, mADadike).
I aydu bageya hesarurUpagaLannU sollugaLa pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli baLasalu baruttade. idakke kelavu ettugegaLannu keLage koDalAgide:
(26ka) avaLu hADuvudannu nAnu kELiddEne, (26ca) avaLu hADuvudakke oppige sikkide. (26Ta) avaLu hADuvudaralli tumbA munde bandiddALe. (26ta) avaLu hADadudarinda yArU bEsarapaTTilla. (27ka) avaLa hADuvikeyannu nAnu halavu bAri kELiddEne.
(27ca) avaLa hADuvikege tumbA cappALe biddide. (27Ta) avaLa hADadikeyinda yArU bEsarapaTTilla.
(27Ta)dalli kANisidantaha allagaLeyuva ike-rUpa heccu baLake yallilla; Adare, arimeya barahagaLige antaha aDakavAda rUpagaLu bEkAguttaveyAda kAraNa, adannu baLakege taruvudaralli tondare yEnilla.
I hesarurUpagaLu entaha sollugaLa pAngugaLannu gurutisa balluvu, mattu ivugaLondige entaha neravu nuDitagaLu baraballuvu emba viSayadalli udu-rUpa mattu ike-rUpagaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive.
(1) udu-rUpagaLu oLasollugaLAgi baLakeyAguttave, mattu ike-rUpagaLu hesarukantegaLAgi baLakeyAguttave embudu ivugaLa naDuviruva ondu mukyavAda vyatyAsa. I vyatyAsavannu ivugaLondige entaha neravu nuDitagaLu baruttave embudaralli kANabahudu:
esakapadagaLa udu-rUpadondige sollugaLalli baraballa ellA bageya hesarupadagaLu mattu esakaparicegaLU baraballuvu. ivugaLalli hesarupadagaLu udu-rUpada pAngugaLAgi kANisikoLLuttave. I rIti sollugaLa ellA paricegaLannU uLisikoLLuva udu-rUpagaLannu oLasollugaLendU kareyabahudu.
Adare, hesarukantegaLalli baraballa paricepadagaLu, esakapadagaLa parice rUpagaLu, mattu hesarupadagaLa pattuge rUpagaLu ike-rUpadondige kAraNakkAgi, ondu esakapadavannu ike-rUpakke baruttave; I mArpaDisuvAga, adarondige baruva hesarupadagaLannu pattugerUpakke, mattu esakaparicegaLannu hesaruparicerUpakke mArpaDisabEkAguttade. I vyatyAsavannu keLage koTTiruva ettugegaLalli kANabahudu:
ike-rUpada baLake
udu-rUpada baLake
emmeyannu kareyuvudu emmeya kareyuvike avaLu hADuvudu
maduvege horaDuvudu ninne bandudu gaTTiyAgi hADuvudu
avaLa hADuvike maduveya horaDuvike ninnina baruvike gaTTiyAda hADuvike
emmeyannu kareyuvudu emba padakanteyalli kare esakapadada mumbottina udu-rUpa bandiddu, adarondige emme hesarupada Aguga pAngAgi annu oTTinondige bandide; idakke badalu, emmeya
kareyuvike emba padakanteyalli adE esakapadada ike-rUpa bandiddu, adarondige emme pada pattugerUpadalli a oTTinondige bandide.
ninne bandudu embudaralli udu-rUpadondige ninne emba esakapattuge bandide; Adare, ninnina baruvike embudaralli ike-rUpa dondige adannu ninnina emba hesarupattugeyAgi mArpaDisi baLasa lAgide; gaTTiyAgi hADuvudu embudaralli udu-rUpadondige gaTTiyAgi emba jODisuva rUpa bandide; Adare, gaTTiyAda hADuvike embudaralli ike-rUpadondige gaTTiyAda emba pattuge rUpa bandide.
idallade, udu-rUpadondige sollina ellA angagaLU oTTAgi badalAgade baraballuvu; Adare, ike-rUpadondige avugaLalli onderaDu pAngugaLu mAtra baraballuvu, mattu hAge baruvAga avu pattugerUpakke badalAguttave. I vyatyAsavannu keLagina sollugaLalli kANabahudu:
(28ka) Ake ninne sanje maysUrinalli ondu dEvaranAmavannu
hADiddALe.
(28ca) Ake ninne sanje maysUrinalli ondu dEvaranAmavannu
hADidudu cannAgittu.
(28Ta) Akeya ninnina (ninne sanjeya) hADuvike cannAgittu. (28ta) Akeya maysUrina hADuvike cannAgittu. (28pa) Akeya dEvaranAmada hADuvike cannAgittu.
(28ka) sollinalli bandidda Ake, ninne illavE ninne sanje, maysUrinalli, ondu dEvaranAmavannu emba angagaLellavU (28ca)dalli bandiruva udu-rUpadondige badalAgade uLidive; Adare, (28Ta-pa)gaLalli bandiruva ike-rUpagaLondige ivugaLalli eraDeraDu pattugerUpakke badalAgive.
mAtra uLidukonDiddu, avellavU
(2) udu-rUpagaLu esakavannU gurutisaballuvu, esaka naDediruva (naDeyaliruva, illavE naDeyadiruva) sangatiyannU gurutisaballuvu; I kAraNakkAgi avugaLa baLakeyalli ippuruLu kANisikoLLuttade; Adare, ike-rUpagaLu ivugaLalli modalaneya (esakavannu gurutisuva)
kelasavannu mAtra mADuttaveyAda kAraNa, avugaLa baLakeyalli antaha ippuruLu kANisuvudilla.
(29ka) avaLu hADidudannu nAnu kELiddEne. (29ca) avaLa hADuvikeyannu nAnu kELiddEne.
(29ka) sollige eraDu huruLugaLiraballuvu: adara ADuganu kELiruvudu ‘avaLu hADiddALe’ emba sangatiyannirabahudu, illavE nijakkU avaLu hADuvudannu avanu kELirabahudu. Adare, (29ca) sollu ivugaLalli eraDanE huruLannu mAtra koDuttade.
udu-rUpavannu innondu huruLinallU baLasalu baruttade;
idannu keLage koTTiruva mUru sollugaLalli kANabahudu:
(30ka) avanu tandudannu nAnu nODalilla. (30ca) avanu tandudannu yArU nanage tiLisalilla. (30Ta) avanu tandudannu mEjina mElirisiddEne.
(30ka) sollige ‘avanu taruva esakavannu nAnu nODalilla’ emba huruLide; (30ca) sollige ‘avanu tandiddAnemba sangatiyannu nanage yArU tiLisalilla’ emba huruLide; mattu, (30Ta) sollige ‘avanu tandiruva vastuvannu mEjina mElirisiddEne’ emba huruLide. (30ka) solligU ‘avanu tanda vastuvannu nAnu nODalilla’ embudAgi I mUranE bageya huruLU baraballudu.
Adare, I mUraneya huruLinalli esakapadada udu-rUpa baLake yAgideyendu hELuvudakkintalU esakapadada pattugerUpadondige udu rUpadalliruva uLikegurtada (mattu OreNikeya) tOrupada (adu embudu) bandide endu hELuvudE sariyAgaballudu. yAkendare, I huruLinalli adu emba tOrupada tiruLupadavAgi bandiruva hAge kANisuttade.
6.6.5 paricepadagaLa baLake
sAmAnyavAgi, pAngugaLa pariceyannu tiLisuva mUlaka paricepadagaLu pAngugaLannu gurutisuvalli hesarupadagaLige neravannu nIDuttave; ettugegAgi, cikka huDuga emba hesarukanteyalli bandiruva cikka emba
paricepada huDuga emba pAngina pariceyondannu tiLisuva mUlaka, adannu gurutisuvalli huDuga hesarupadakke neravannu nIDuttade. I rIti hesarupadagaLige avugaLa kelasadalli neravannu nIDuvudE parice padagaLa mukya kelasavAgide. I kelasavannu avu hEge naDesuttave embu dannu mEle 6.3ralli vivaravAgi pariSIlisalAgide.
kelavu paricepadagaLannu I rIti neravupadagaLAgi baLasuvudu mAtravallade, nEravAgi pAngugaLannu gurutisuva kelasadallU toDagisa lAguttade; Adare, idu sollugaLalli avu naDesuva ondu heccina kelasavAgiddu, avugaLadE Ada kelasavallavAda kAraNa, adaralli baLake yAdAga avu halavu viSayagaLalli uLida paricepadagaLinda bErAgi kANisikoLLuttave; idallade, pAngugaLannu gurutisuvantaha hesarupada gaLa kelasavannu avu naDesuttiruva kAraNa, kelavu viSayagaLalli hesaru padagaLa hAgeyU kANisuttave.
paricepadagaLannu avugaLalli yAva badalAvaNeyannU mADade hAgeyE hesarupadagaLa kelasadalli (pAngugaLannu gurutisuva kelasa dalli) baLasidAga, avu nEravAgi paricegaLannE gurutisuttave. ettuge gAgi, keLage koTTiruva sollugaLannu gamanisabahudu:
(31ka) I dappa halige cannAgide. (31ca) I haligeya dappa eSTide? (32ka) I udda kOlannu yAru tandaddu? (32ca) I kOlina udda nAlku aDi.
(31ka) sollinalli dappa padavannu adaradE kelasadalli, endare halige emba hesarupadakke pAngondannu gurutisuvalli neravAguvantaha kelasadalli baLasalAgide; idakke badalu, (31ca) sollinalli adannu nEravAgi pAngondannu gurutisuvudakkAgi baLasalAgide, mattu I baLakeyalli adu ‘dappa’ emba pariceyannE gurutisuttade embudannu gamanisabahudu. adarondige bandiruva halige padada pattuge rUpa (haligeya embudu) I kelasadalli adakke neravannu nIDuttade.
idE rItiyalli, kOlu padakke neravannu nIDuvudakkAgi (32ka) sollinallU, nEravAgi ‘udda’ pariceyannu gurutisuvudakkAgi (32ca) sollinallU udda emba paricepadavannu baLasalAgide.
paricepadagaLannu I rIti nEravAgi ondu pAngannu gurutisuvu dakkAgi baLasidAga, avu ondu pariceyannu gurutisuttavallade A pariceyannu paDediruva vyakti illavE vastuvannalla embudannu illi gamanisabEku. ettugegAgi, mEle (31ca)dalli bandiruva dappa pada adu tiLisuva pariceyannu gurutisuttadallade, A pariceyannu paDediruva vastuvannu (haligeyannu) gurutisuvudilla. paricepadagaLu avannu paDediruva vyakti illavE vastuvannu gurutisabEkiddalli avanu, avaLu, avaru, adu, avu emba tOrupadagaLallondannu avugaLa pattuge rUpadondige baLasabEkAguttade:
(33ka) uddadavanu manege hOgiddAne. (33ca) ettaradavaru hinde nillali.
uddaLateyannu tiLisuva udda-giDDa, dappa-teLu, agala-sapura, ettara-taggu, emba I paricepadajODigaLalli modalaneyadannu mAtra pariceyannu gurutisuvudakkAgi hesarupadada jAgadalli baLasalu baru ttade. hIge baLasidAga adu jODiya eraDu padagaLU oTTAgi tiLisuva pariceyannu gurutisuttade. ettugegAgi, ondu gODe ettara virali, taggirali, adara pariceyannu gurutisabEkAdAga ettara emba padavannE baLasalAguttade (gODeya ettara Aru aDi); taggu embudannu A rIti pariceyannu gurutisuva kelasadalli baLasalu baruvu dilla (*gODeya taggu mUru aDi ennalu baruvudilla).
I padagaLa pattugerUpavannu bEre hesarupadagaLondigU baLasalu baruttade (dappada halige, uddada hagga, ettarada kaTTaDa); intaha baLakeyallU avu pariceyannu gurutisuttiddu, pattuge oTTina mUlaka adannu hesarupada gurutisuva pAnginondige sambandisuttave endu hELabahudu. giDDa, sapura, teLu modalAda I jODigaLa eraDaneya padagaLu intaha iTTaLadallU baLakeyAguvudilla.
uddaLateyannu tiLisuva udda, dappa agala, ettara modalAda paricepadagaLu mAtravallade, manuSyara pariceyannu tiLisuva kuruDu, kivuDu, beDagu, maruLu, huccu modalAda padagaLU I rIti avu tiLisuva pariceyannu ondu pAngAgi gurutisuvalli baLakeyAgaballuvu:
(34ka) avana kuruDige maddilla. (34ca) Akeya huccannu biDisuttEnennuvavaru bandiddAre.
Adare, ivu tiLisuva pariceyannu paDediruva vyaktiyannu gurutisuvu dakkAgi, 2.4.3ralli vivarisida hAge, a ‘ganDusu’ illavE i ‘hengasu’ oTTannu sErisalAguttade:
(35ka) I beDagiyannu yAru maduveyAguttAre? (35ca) kuruDarige illondu SAleyide.
baNNagaLannu tiLisuva kempu, biLi, kappu modalAda padagaLannU mElina padagaLa hAge avu tiLisuva pariceyannu gurutisalu baLasa bahudu:
(36ka) I sIreya kempu tumbA kaDu. (36ca) intaha hasurannu nAnu bErellU nODalilla.
pariceyannu ondu pAngAgi gurutisuvalli baLakeyAgadantaha doDDa, cikka, hosa, haLe, nalla, oLLe, gaTTi modalAda bEre kelavu paricepadagaLive; ivu nEravAgi avanu, avaLu modalAda tOru padagaLondige sEri avu tiLisuva pariceyannu paDediruva pAngugaLannu gurutisuttave:
(37ka) doDDavanu manege baralilla. (37ca) hosadannu keLage irisi. (37Ta) *idara doDDa eSTu?
intaha padagaLu avu tiLisuva pariceyannE pAngAgi gurutisa
bEkiddalli avakke tana oTTannu sErisalAguttade:
doDDa doDDatana
baDa baDatana
mudi muditana eLe eLetana
oLLe oLLetana hosa hosatana hiri hiritana manku mankutana
mEle sUcisida hAge, pariceyannu ondu pAngAgi gurutisalu baLakeyAgiruva paricepadagaLu kelavu viSayagaLalli hesarupadagaLige neravannu nIDalu baLakeyAgiruva paricepadagaLiginta bErAgive:
(1) neravu nIDuva paricepadagaLalli halavu hOlikeyannu tiLisuva nuDitagaLondige baraballuvu; Adare, pariceyannu gurutisuvudakkAgi baLakeyAgiruva ivE padagaLu antaha nuDitagaLondige baruvudilla.
(38ka) idakkinta udda hagga nammallilla. (38ca) *ida(rada)kkinta uddavannu nAnu nODilla.
(2) neravu nIDuva paricepadagaLondige mElina illavE keLagina hantavannu tiLisuva esakaparicegaLu baraballuvu; Adare, paricegaLannu gurutisuva padagaLondige avannu baLasalu baruvudilla:
(39ka) adu tumbA dappa halige.
(39ca) *I haligeya tumbA dappa eSTu?
hesarupadagaLa kelasadalli (pAngugaLannu gurutisuva kelasadalli) baLakeyAdAga paricepadagaLu mEle vivarisida hAge avugaLadE Ada kelavu paricegaLannu kaLedukoLLuttave mAtravalla, hesarupadagaLa kelavu paricegaLannU paDeyuttave:
(1) hesarupadagaLu avugaLa mAruli rUpadondige baLakeyAga balluvu; Adare, neravu nIDuva paricepadagaLu A rIti avugaLa mAruli rUpadondige baLakeyAguvudilla.
I viSayadalli paricegaLannu gurutisuva padagaLu hesarupadagaLa
hAgive: avannu avugaLa mAruli rUpadondigU baLasalu baruttade:
(40ka) hagga gigga ella aLedAyitu. (40ca) *udda gidda hagga ella sAkaSTide. (40Ta) haggada udda gidda ella sAkaSTide. (40ta) udda hagga gidda hagga ella sAkaSTide.
(40ka)dalli hagga hesarupadavannu adara mAruli rUpadondige baLasalAgide, mattu (40ca)dalli hagga padakke neravu padavAgi bandiruva udda padavannu adara mAruli rUpadondige baLasiruvudarinda, A sollu tappAgide; Adare, (40Ta)dalli gurutisuva padavAgi bandiruva adE udda paricepadavannu adara mAruli rUpadondige baLasiruvudu sariyendu anisuttade.
idallade, (40ta)dalli kANisida hAge, neravu padavAgi bandiruva udda paricepadavannu adara mAruli rUpadondige baLasuvAga, hesaru padavannU oTTige irisidalli, A sollu sariyendu anisuttade. idakke kAraNavEnendare, illi iDI hesarukanteyannE adara mAruli rUpa dalli baLasalAgide.
(2) neravu padavAgi baruva paricepadavannu nEravAgi hesarupada dondige baLasalAguttade (ettara gODe, udda hagga); Adare, gurutisuva padavAgi bandiruva paricepadavannu hesarupadadondige baLasabEkiddalli adakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAguttade (ettarada gODe, uddada hagga). I eraDu bage baLakegaLa naDuve vyatyAsavide embudannu keLage koTTiruva sollugaLalli kANabahudu:
(41ka) I ettara gODeginta A ettara gODe cannAgide. (41ca) I ettarada gODeginta A ettarada gODe cannAgide. (41ta) I gODeginta A gODe cannAgide. (41pa) I gODeya ettarakkinta A gODeya ettara cannAgi
kANisuttade.
(41ka)dalli ettara paricepada gODe padakke neravu nIDuvudakkAgi bandiddu, adannu hAgeyE yAva badalAvaNeyU mADade baLasa lAgide; idakke badalu, (41ca)dalli adE pada ‘ettara’ pariceyannu gurutisuvudakkAgi bandiddu, adannu gODe padadondige baLasalu adakke pattugeya a oTTannu sErisabEkAgide.
I eraDu sollugaLa naDuve huruLinalli vyatyAsaviruvudannu gamanisabahudu: (41ka)dalli eraDu gODegaLannu hOlisalAgide; adara huruLu (41ta) sollina huruLina hAgeyE ide. Adare, (41ca)dalli eraDu ettaragaLannu hOlisalAgide; hAgAgi, adara huruLu (41pa) sollina huruLina hAgide. (41ca)dalli ettara pada pariceyondannu gurutisuttiruvudE I vyatyAsakke kAraNa.
hIgiddarU, (41ca) sollinalli bandiruva I ettarada gODe mattu A ettarada gODe emba padakantegaLalli gODe padavE gODegaLannu tiruLu padavAgideyAda hOlisuva huruLU baraballudu.
kAraNa, adakke eraDu
6.6.6 esakapadagaLa baLake
halavu esakapadagaLannu avugaLalli yAva mArpADannU mADade hesaru padagaLAgi baLasalu baruttade. ettugegAgi, rAju kemmida emba sollinalli kemmu pada ondu esakapadavAgi baLakeyAgide; Adare, rAjuvina kemmu illivarege kELisuttade emba sollinalli adE pada ondu hesarupadavAgi baLakeyAgide.
kannaDadalli heccukaDime 160 esakapadagaLannu I rIti avugaLalli yAva mArpADannU mADade hesarupadagaLAgi baLasalu baruttade (2.4.1(16) nODi); Adare, ivellavU mUladalli esakapadagaLE; hesarupadagaLAgi baruvudu avugaLa ondu heccina baLake endu hELabahudu. yAkendare, halavu viSayagaLalli avu hesarupadagaLiginta bErAgive.
Adare, I rIti hesarupadagaLAgi baLakeyAguva esakapadagaLalli kelavu modalanE hantada (6.2.4 nODi) pAgugaLannu gurutisuttiddu, avu yAva viSayadallU bEre modalanE hantada hesarupadagaLinda bErAgilla. ciguru, anTu, mare, haNNu, meTTu, uguLu modalAda padagaLu intahavu.
ale, uli, aLu, nagu, guDugu, hADu, nuDi, suLi modalAda bEre kelavu padagaLu modalanE hantada hesarupadagaLa hAge baLakeyAguvudiddarU, kelavu viSayagaLalli esakapadagaLa pariceyannU uLisikonDive.
eraDanE hantakke sEruva aLalu, kudi, Odu, koragu, tappu, kundu, huTTu modalAdavu esakapadagaLa paricegaLannu mElinavu gaLiginta heccu uLisikonDive.
hAgAgi, I rIti hesarupadagaLAgi baLakeyAgaballa esakapadagaLannu bEre bErAgi pariSIlisi, avugaLa baLakeya mEliruva kaTTupADugaLannu paTTimADabEkAgide. ivugaLa kuritu kelavu sangatigaLannu munde ELanE pasugeyalli koDalAguvudu.
6.7 tiruLu
I pasugeyalli hesarukantegaLa iTTaLa entahadu embudannu vivarisa lAgide. sAmAnyavAgi, hesarukantegaLalli ondu hesarupada tiruLupada
vAgi baruttade, mattu adarondige halavu bageya padagaLu, padarUpa gaLu, mattu oLasollugaLu neravu nuDitagaLAgi baruttave.
hesarupadagaLu gurutisabEkAgiruva pAngina pariceyannu tiLisu vudu, aLaviyannu tiLisuvudu, mattu avannu nelegoLisuvudu emba mUru mukya kelasagaLannu naDesuva mUlaka I neravu nuDitagaLu tiruLupadavAgi bandiruva hesarupadagaLige gurutisuva kelasadalli nerava nnodagisuttave.
hesarupadagaLu mAtravallade, bEreyU kelavu bageya padagaLu mattu padarUpagaLu hesarukantegaLa tiruLupadagaLAgi baLakeyAga balluvu; ADupadagaLu, tOrupadagaLu, eNikepadagaLu, esakapadagaLa hesarurUpagaLu, kelavu paricepadagaLu mattu esakapadagaLU I kelasa dalli baLakeyAgaballuvu. Adare, ivu hesarupadagaLinda halavu viSaya gaLalli bErAgive; avugaLa I baLakeyalli halavu heccina kaTTupADu gaLive.
idu barahada sollarimeyAdarU, idaralli AgAga ADugaru yAva rItiyalli hesarupadagaLannu mattu hesarukantegaLannu baLasuttAre, mattu avannu kELugaru hEge tiLidukoLLuttAre embudannu vivarisa lAgide; hesarukantegaLannu nelegoLisuva sandarbadalli intaha viSaya gaLannu innaSTu ALavAgi pariSIlisalAgide.
barahakkU mAtE mUla embudu hIge mADabEkAgiruvudakke ondu kAraNa; barahadallU ADuga mattu kELugaru AgAga kANisi koLLuttAre embudu innondu kAraNa. kate, kAdambari, nATaka modalAdavugaLalli I rIti ADuga mattu kELugaru kANisikoLLuvudu innaSTu heccu.
kelavu arimeya padagaLu
arikerUpa
arimeya pada arivina allagaLeta
aLatepaTTi
aLavi aLavu Agisuga Aguga ADuga ADupada Arayga iTTaLa
ippuruLu
ippuruLu
immaDirUpa iruvahesaru iruha iruhada hottu IDu Ipottu
urube uLikegurta
ettuge
eduruhuruLu esaka esakada iTTaLa esakapada esakaparice
esakahottu
vidhyarthaka
pAribhAShika pada
niShEdhArthaka
uttamapuruSha
tAkrika racane arthasandigdhate arthasandigdhate dvirukti
karma vatramAnakAla
napumsakalinga udAharaNe viruddhArthaka kriye
kriyApada
kriyAviSEShaNa
imperative technical term epestemic negation scale quantity ability causer doer first person personal pronoun logician structure ambiguity ambiguity reduplicated form common name possibility, state state time object present tense intensity neuter example antonym event actionsart verb adverb event time
oTTaluhesaru oTTu
oDanesaka ottAseya
ottihELuva ottehesaru
oppige orbagetana
oLagoLLuva oLasollu
oLahuruLu OraNa OreNike kaTTale
kaDDAya kaLehuruLu
kILme kUDupada
kUDuhuruLu kELuga kELvi
koTTahesaru konegoLLuvike koneyesaka
konerUpa
korepada
ganDugurta
gurta guri gurutisuvudu caNadesaka
jAga jODupada takkume
pratyaya
krama Ekavacana
(niyama)
madhyamapuruSha praSne
pullinga linga apAdAna
samAsa gavrava
mass noun affix simultaneous event deontic emphatic count noun permission homogeneity inclusive embedded sentence entailment order singular rule obligation negagtive meaning inferiority compound verb positive meaning second person question
proper name completion telic event finite form irregular word masculine gender goal reference momentary event location compound respect
tikkATa tiruLupada
tiLiyaballa
tiLiyalAgada tiLivina hottu tiLivurUpa
tereyuli
toDagike tOrupada
doreta naDurUpa
niluvu nuDita nerevesakapada nelegoLisu
pattuge
parice parice
paricepada
pariju pasuge
pAngu
purAve baLakeya huruLu bEDike bEru bEha mAdari mAruli rUpa mAresaka munduvarike mumbottu
mucculi munneNike
svara
sambandha
svarUpa svarUpa viSESaNapada rUpa adhyAya
pAtra sAkShi
dhAtu
bhaviShyatkAla
vyanjana
conflict head word definite indefinite topic time indicative form vowel initiation demonstrative pronoun result non-finite form modality expression auxiliary grounding relation characteristic characteristic adjective, adverb characteristic chapter role evidence habitual meaning condition root necessity standard echo-form later event continuation future tense consonant presupposition
modalesaka
sarikatana sAguvesaka
sikkalu suLurUpa
sErisuva pada sollarime
sollu solluhottu hanta hantaparice
haravu halaveNike
himbottu
huruLu heNNugurta
heratu hesarupada
hesaruparice hottina iTTaLa hottina pattuge horapaDike
horasollu horige holabu hOlikeya
sankIrNa
AtmArthaka
vyAkaraNa
vAkya
bahuvacana
bhUtakAla
athra strIlinga prathamapuruSha nAmapada
nAmaviSEShaNa
kAla apavAda
tulanAtmaka
earlier event equality durative event complex
simple form reflexive form grammar sentence utterance time degree, stage degree adjective scope plural past tense meaning feminine third person noun adjective aspect tense exception matrix sentence layer method comparative
bASAprakASanada bEre pustakagaLu
Di. en. Sankara bhaT bareda bEre pustakagaLu:
- kannaDa vyAkaraNa yAke bEku? 2009, pu. 260, rU. 150.
-
ingliS padagaLige kannaDaddE padagaLu, 2008, 2011, pu. 336, rU.
- mAtina oLaguTTu, 2008, pu. 208, rU 120.
- kannaDa nuDi naDedu banda dAri, 2007, 2009, pu. 348, rU 190.
- kannaDakke bEku kannaDaddE vyAkaraNa, 2000, 2001, 2006, 2009; pu.
248, rU. 140.
- nijakkU haLegannaDa vyAkaraNa entahadu? 2005, pu. 265, rU. 65.
- kannaDada sarvanAmagaLu, 2003, pu 192, rU. 46.
- kannaDa padagaLa oLaracane, 1999, 2002, 2010, pu. 240, rU. 160.
- kannaDa vAkyagaLa oLaracane, 2004, 2006, 2011, pu. 280, rU. 180.
- kannaDa barahavannu saripaDisONa, 2006, 2009, pu. 304, rU. 160.
- bhASheya bagege nIvEnu balliri? 1970, 1998, 2002, 2010 pu.
206, rU. 140.
- kannaDa barahada sollarime-1, 2010, pu. 328, rU. 220.
bhArati bhaT bareda pustakagaLu:
- nanna beljiyam pravAsa, 2000, puTa 160, rU. 50.
- tAyandirige kivimAtu, 2007, puTa 224, rU. 120.
dabhre nArAyaNa SAstri bareda pustaka:
- sanAtanatvada iNukunOTagaLu, 2007, puTa 264, rU. 140
pratigaLige bareyiri: atri buk senTar,4, SarAvati kaTTaDa, balmaTa, mangaLUru 575 001
dUravANi: 0824-2425161, -2492397