kannaDa bhASheya kalpita caritre
lEkhakaru: Di. en. Sankara baT mULa: YouTube udangaLu — 2 bhAgagaLu odidaravaru: malati baT
mUla paThya (kannaDa lipi): kn/full.md ingliS viSlEShaNe: en/summary.md
oLapiDi
- viShaya 1 — eraDu vidAnagaLu: likhita caritre mattu kalpita caritre
- viShaya 2 — likhita cariteya miti mattu toDakugaLu
- viShaya 3 — tulanAtmaka vidAna: k/c antaravina udAharaNe
- viShaya 4 — svabhAvika vidAna mattu svaravina badalAvaNe
viShaya 1 — eraDu vidAnagaLu: likhita caritre mattu kalpita caritre
bhAga 1
kannaDa bhASheya cariterannu tiLiyabEkAdarE eraDu vidAnagaLu iruttave: likhita caritre mattu kalpita caritre. eraDU AvaSyaka; ondondu vidAna onDottondannu pogaListE hOguttade.
likhita caritre: SAsan, kAvya, gadya ivugaLannu ShatabmAnada mULaka beLayisuttA hEge kannaDa badalAyitu enbanudu kaNDupiDisuvudu. sumAru 1,500 varSagaLa hindina kannaDa SAsan ivugaLu kachcha sAmagri.
kalpita caritre (§munna): tamiLu, telugu, gonDi, kuDux, maLayALa, kui emba drAviDa bhAShe mattu kannaDa oLanuDigaLannu tulanisuttA mUla draviDa bhAShe (mUla drAviDa) mattu mUla kannaDa ivugaLannu maru-nirmANa mADuvudu. A A mUla bhAShe yavanU nEra daxle baralavillE — kalpita nuDi. adarE I vidAnada mULaka SAsan daxlEyO hiMdina kAladalli kUDa kannaDa iTTaLannu tiLiyabahudu.
(eraDU vidAnagaLU onDottondannu purIkarisikoLLuttave — ondu vidAnada kamigaLannu innOndu vidAna tumbuttade)
viShaya 2 — likhita cariteya miti mattu toDakugaLu
bhAga 1
likhita caritre heccu sAkShiyAgiddarU halavAru toDakugaLu iruttave:
prAdEsika mattu jAti bhEda: onDE ShatabmAnadalli beleda eraDu SAsan prAdEsika bhEda tOruttave (dharavADa mattu maisUru), illave jAti bhEda (vokkaligu, brahmiN, linga yat). A bhEda kAlada badalAvaNeyO, prAdEsika bhEdavO endu taralUDEgAgu.
baraha mAtu hindE: bhASheya badalAvaNe mATinalli saMbhavaguttade; baraha A badalAvaNeyanu taDavAgiyE grahisuttade. hAgAgi, ondu paThyada kAla A paThyadalli kANuva bhAShA rUpagaLu AguvaLLige kaLeditu endu hELuvudu sarialla.
kRitaka prAcIna baraha: buDDaNNa ADhu kannaDigarAgiddA haLegannaDadalli kavana Adaru — A kavanAnu kAlasUciyAgi baLasuvaLLi caturateyiMda tapputtEve.
lipiya miti: kannaDa lipi bhASheya sarva svaravyanjana bhEdagaLannu tOruvudilla; haTTu haLe lipigaLu I kamigaLannu heccAgiyE anubhavisuttave. hAgAgi SAsan daxlegaLinda saMpUrNa dhvani mAhiti dorakuvudilla.
viShaya 3 — tulanAtmaka vidAna: k/c antaravina udAharaNe
bhAga 2
tulanAtmaka vidAna (§1): eraDu sambandha bhAShe geLeyuvudu; ellA niyamita bhEda geLeyuvudu; prateya bhEdannu eraDu bhAShe bErEyAgida nantara naDeda svaramArpADininda vivarisikoLLuvudu. I rItiyalli nirmANa mADida pUrva bhAShe ‘kalpita nuDi’ — yAranU nEra baredilla, adarE niyamita tarkadinda tIrmAnisabahudu.
kannaDa–tamiLu k/c svaramArpADu:
| kannaDa | tamiLu | artha |
|---|---|---|
| ketta | cetta | keDagu |
| kEri | cEri | bIdi |
| kEne | cEne | cEne (tarkAri) |
| kelavu | cila | kevalu |
| kere | cirai | kere |
| kilubu | cilumpu | TUSU |
prateya jODiyalli kannaDa modale ‘k’ iruttade; tamiLu modale ‘c’ iruttade — matte A ‘k’/’c’ munne munde oLa-svaravugaLu (i, e, E) iruttave. oLa-svaravugaLu modale iruvA ‘k’annu munde sarisuttave; I rIti k→c svaramArpADu tamiLudalli naDeyitu.
badalAvaNe yAva diSeyalli? kannaDada mUla drAviDa ‘k’ uLidukoNDide; tamiLu A ‘k’annu ‘c’ge badalAyisitu. sAkSi: tamiLudalli modale oLa-svaravugaLu bandu ‘k’ iruva udAharaNe illE; kannaDadalli eraDU rUpagaLU iruttave (k+oLa, c+oLa).
viShaya 4 — svabhAvika vidAna mattu svaravina badalAvaNe
bhAga 2
Antarika vidAna: ondu bhASheya oLagE naDeyuvudu — bEre bhASheyonDige tulaneyillada. I vidAna miti kuDi iruttade; adarE saMbandha bhAShe dorakalilla eMdAga upayogavAguttade.
nanjanagUDu–puTTUru svaravina badalAvaNe:
| nanjanagUDu (vokkaliga) | puTTUru (havyaka) | artha |
|---|---|---|
| iLi | eLi | iLi |
| siDi | seDi | hOgaLuvudu |
| kudi | kodi | uttu |
| kuNi | koNi | ADuvudu |
| tuLi | toLi | taLLuvudu |
badalAvaNe yAva diSeyalli? havyaka rUpagaLu (e/o svaravuLLavugaLu) mUla kannaDa — nanjanagUDu rUpagaLu (i/u svaravuLLavugaLu) navaIna. I svaramArpADu e/o → i/u — nantarEya oLa-svaravina prabhAvadinda prathama svara E lada vargakke hOyitu.
sAkShi — pUrva haLegannaDa (5–6ne ShatabmAna):
| pUrva haLegannaDa | haLegannaDa | artha |
|---|---|---|
| kesu | kisu | kOti |
| periya | piriya / hiriya | hiriya |
| edir | idir / idiru | imda |
| pogu | pugu | hOguvudu |
| poruL | puruL | artha / vastu |
pUrva haLegannaDa e/o rUpagaLu havyaka rUpagaLannu purIkarisi, tulanAtmaka vidAnada nirmANadalli mUla kannaDa e/o enbanudu khAtriyAguttade. I rIti baraha daxle mattu tulanAtmaka daxle onDottondannu purIkarisikoLLuttave.
muKya parikalpanegaLu (Eke)
| kannaDa lipi | Eke | artha |
|---|---|---|
| ಲಿಖಿತ ಚರಿತ್ರೆ | likhita caritre | baraha caritre |
| ಕಲ್ಪಿತ ಚರಿತ್ರೆ | kalpita caritre | maru-nirmANa caritre |
| ತುಲನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನ | tulanAtmaka vidAna | tulanAtmaka vidAna |
| ಆಂತರಿಕ ವಿಧಾನ | Antarika vidAna | Antarika vidAna |
| ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ | mUla drAviDa | mUla drAviDa |
| ಮೂಲ ತೆಂಕು ದ್ರಾವಿಡ | mUla tenku drAviDa | mUla tenku drAviDa |
| ಮೂಲ ಕನ್ನಡ | mUla kannaDa | mUla kannaDa |
| ಕಲ್ಪಿತ ನುಡಿ | kalpita nuDi | kalpita mUla bhAShe |
| ಶಾಸನ | SAsan | kalla baraha |
| ಒಳನುಡಿ | oLanuDi | oLanuDi / prAdEsika rUpa |
| ಮಾರ್ಪಾಡು | mArpADu | svara mArpADu |
| ಪೂರ್ವ ಹಳೆಗನ್ನಡ | pUrva haLegannaDa | pUrva haLegannaDa |
| ಹಳೆಗನ್ನಡ | haLegannaDa | haLegannaDa |
| ಕವಲೊಡೆಯು | kavaLoDeyuvudu | bErEyAguvudu (bhASheya) |
| ತೊಡಕು | toDaku | toDaku / viruddha udAharaNe |