idu kannaDaddE vyAkaraNa

lEkhakaru: Di. en. Sankara baT mULa: YouTube udangaLu — 3 bhAgagaLu odidaravaru: malati baT

mUla paThya (kannaDa lipi): kn/full.md ingliS viSlEShaNe: en/summary.md


oLapiDi


viShaya 1 — kannaDaddE vyAkaraNa: samskxta sollarime alla

bhAga 1

📼 bhAga 1 →

naDeyuva kannaDa sollarimegaLu nija kannaDa sollarimegaLalla — avugaLu samskxta pANinI vyAkaraNa niyamagaLannu kannaDa mElE hEruttave. kannaDa draviDa bhAShe; samskxta indo-yUrOpiyan bhAShe — eraDara iTTaLa bahaLa bErE. I tappAda A daLike halavAru varSagaLindA naDeyuttidE.

DNS baT avaru 2010–2019ra naDuvE ‘kannaDa barahada sollarime’ enba 7 saMpuTagaLalli nija kannaDa vyAkaraNa baredaru. A kAlasada sAravE I 2021ra ondu saMpuTa ‘idu kannaDaddE vyAkaraNa’ (253 puttaLagaLu). muKya viShaya ondu: vyAkaraNa embudu hEraDininda baru kalisuvudu alla — prateya kannaDiga Agale tamma bhASheya niyamagaLannu ariyuttAne; vyAkaraNa A niyamagaLannu paTTi heLayuttade.

kannaDa vyAkaraNa odidarE eraDu badalAvaNegaLannu mADabEku: (1) samskxta eravalu padagaLannu kaDime mADi drAviDa mUlada padagaLannu baLasabEku (2) uLida eravalu padagaLannu kannaDigaru uccAraNe mADuvante bareyabEku

(bhAga 1ralli oLapiDi odi keLabAhudu — 19 adhyAyagaLa hEru)


viShaya 2 — ellara kannaDa: 31 barige vyavasthe

bhAga 1–2

📼 bhAgagaLu 1–2 →

barahada kannaDakke ondu prAmANika rUpa bEku: I kAraNakke baT avaru ‘ellara kannaDa’ vyavaste mADidAre. I vyavasteyalli 31 barigegaLu — 10 svaravuLigaLu (tereyuLi / igi) mattu 21 vyanjana gaLu (muccuyuLi). I saMkhye samskxta mahAprANa barigegaLannu mattu reTroflex sa (S) avugaLannu bAdi mADuttade.

barahada kannaDa ADuhADida kannaDiganige heccu prAdesika bhEda irade biDuttade — I kAraNakke ‘ellara kannaDa’ barahakke heccu sAkShiyAguttade. ADu kannaDa prAdEsika oLanuDigaLAgi haLeyaguttuTTade; baraha mAtra sAmagra kannaDa samudAyakke SeEva sALuttade.


viShaya 3 — padagaLa iTTaLa: hesaru, esaka, paricaya padagaLu

bhAga 1–2

📼 bhAgagaLu 1–2 →

kannaDa padagaLannu mUru muKya vagegaLAgi haliyabahude:

hesaru padagaLu (§1.2.3): vyakti, vastu, parikalpanegaLannu hesarisuvudu — ‘rAju’, ‘manE’, ‘nIru’ ivugaLu. eraDu bhEda: koTTa hesaru (prAvAcaka — jAnaki, maisUru) mattu iruvA hesaru (sAmAnya — mara, huDuga).

esaka padagaLu (§1.2.4): AgOluha, mADoluha, iroluha emba esaTagaLannu tOruttave — ‘bA’, ‘mADu’, ‘iru’ ivugaLu.

paricaya padagaLu (§1.2.5): hesaru padakke horaTu iruvA padagaLu — ‘citta’, ‘hoLe’, ‘mEle’ ivugaLu.

horaTu: ADu padagaLu (nAnu, nInu), tOru padagaLu (idu/adu, ivaru/avaru), eNike padagaLu, aNaka padagaLu (dagadagane uriyu, DabbanebiTTu).

iTTaLaviruvA padagaLu: cikkappa = cikka + appa. iTTaLavillada padagaLu: tale, manE — biDisikOLLanE. jODu padagaLu: cikkanna (tande tanammana kiru tammanige hesaru — ‘cikka tamme’ emba kEvaLa artha alla).


viShaya 4 — padarUpagaLu mattu padakante iTTaLa

bhAga 2–3

📼 bhAgagaLu 2–3 →

padarUpagaLu (§1.2.7): hesaru padagaLu vibhaktigonDu rUpabadalAvaNe mADikOLLuttave: mara (prathamE), maravanu (karmE), maradinda (apAdAna), marakke (sampradAna), maradalli (adhikaraNa), marada (ShaSThI). esaka padagaLu heccu vistaraNeyAgi rUpabadalAvaNe mADikOLLuttave: haTTida (bhUta, purushakartha), haTTitu (bhUta, nirjIva), haTTuttade (bartamAna/bhaviShya), haTTali (prArthanE), haTTisidaru (prEraNA bhUta).

padakante iTTaLa (§1.2.8): ‘cikka huDuga hattu roTTi tinda’ emba vAkyada iTTaLa: [cikka huDuga] + [hattu roTTi] + tinda. pada maTTadalli vAkyave artha koDuvudilla — padakante maTTadalli. ‘huli bAyige bidda DhanaDa karu kUgADuttide’ emba vAkyadalli eraDu artha sambhava: I tantrAMSa iTTaLada sAkSi.


viShaya 5 — vAkya iTTaLa: pAngu mattu vAkya vagegaLu

bhAga 3

📼 bhAga 3 →

vAkya vagegaLu (§1.3): suLu vAkyagaLu (kEvaLa ondu esaka pada), jODu vAkyagaLu (eraDu suLu vAkyagaLa jODaNe), sikkalu vAkyagaLu (ondu vAkyadoLage innondannu seresikoLLuvudu).

pAngugaLu (§1.3.2): prateya esaka pada tannonDige iruvA kAraka pAngugaLu (participant role arguments) bEDuttade. sUru emba esaka pada: AgOluha (zero-marked) + aDDi pAngu (apAdAna, -inda). mAru emba esaka pada: mADuha (zero-marked) + guri (sampradAna, -ge) + IDu (karmE, -annu). I rIti prateya esaka padakke nirdishTa pAngu iTTaLa iruttade.

pAngu vagegaLu: IDu (karmE, -annu), suru (mUla/apAdAna, -inda), guri (laksya/sampradAna, -ge), jAga (sthAna, -alli), mADuha (kartxvAcaka, zero), AgOluha (kriyAvyApta, zero). I niyamita iTTaLa kannaDa vyAkaraNada muKya daLike.


viShaya 6 — eraDu suDAraNegaLu: eravalu pada mattu uccAraNe baraha

bhAga 1 mattu bhAga 3

📼 bhAga 1 →

kannaDa barahavanu kalisuvaLLi mattu baLasivaLLi I eraDu suDAraNegaLu muKya:

suDAraNe ondu — eravalu pada kaDime: samskxta eravalu padagaLannu kaDime mADi drAviDa mUlada padagaLannu baLasabEku. I kAraNakke baT avaru pustakami tumbA svantada native padagaLannu balasidarE (hesaru pada, esaka pada, iTTaLa, pAngu, ottugaLu — ivugaLella drAviDa mUlada). makkaLige I padagaLu mElike hOdare baraha kalivaLLi sUlabavAguttade.

suDAraNe eraDu — uccAraNe rUpadalli baraha: samskxta eravalu padagaLannu kannaDigaru hEge uccAraNe mADuttArO hAgeye bareyabEku. ‘karma’ enba samskxta padavanu ‘karma’ endu bareyuva bajAyu ‘karmA’ emba uccAraNe sAriya bareyabEku. I suDAraNe mahAprANa barigegaLannu hEga baLasabEku emba kaTraLigininda muktisuttade.

I eraDu suDAraNegaLannu mADigare kannaDa barahavanu eLLarige kalisuvaLLi sUlabavAguttade — eLLara kannaDigarige baraha talaupuvante mADuvaLE sAmAjika nyAdha.


muKya parikalpanegaLu (Eke)

kannaDa lipi Eke artha
ಕನ್ನಡದ್ದೇ ವ್ಯಾಕರಣ kannaDaddE vyAkaraNa kannaDa svantada sollarime
ಇಟ್ಟಳ iTTaLa iTTaLa / rachane
ಬರಿಗೆ barige barige / akShara
ಒಟ್ಟು ottu ottu / pratyaya
ಪದಕಂತೆ padakante padakante / padaguccha
ಹೆಸರು ಪದ hesaru pada hesaru pada (nAmavAci)
ಎಸಕ ಪದ esaka pada esaka pada (kriyAvAci)
ಪರಿಚಯ ಪದ paricaya pada paricaya pada (viSEShaNa)
ಪದರೂಪ padarUpa vibhakti rUpa
ಪಾಂಗು pAngu kAraka pAngu
ಎಲ್ಲರ ಕನ್ನಡ ellara kannaDa ellara kannaDa (31 barige)
ಜೋಡು ಪದ jODu pada jODu pada (samAsa)
ಸುಳು ವಾಕ್ಯ suLu vAkya sUkShma vAkya
ಸಿಕ್ಕಲು ವಾಕ್ಯ sikkalu vAkya antar-vAkya
ಇರುಹ iruha sthiti / hoNTE
ಆಗುಹ Aguha akarmaka esaka
ಮಾಡುಹ mADuha sakarmaka esaka