idu kannaDaddE vyAkaraNa
lEkhakaru: Di. en. Sankara baT mULa: YouTube udangaLu — 3 bhAgagaLu odidaravaru: malati baT
mUla paThya (kannaDa lipi): kn/full.md ingliS viSlEShaNe: en/summary.md
oLapiDi
- viShaya 1 — kannaDaddE vyAkaraNa: samskxta sollarime alla
- viShaya 2 — ellara kannaDa: 31 barige vyavasthe
- viShaya 3 — padagaLa iTTaLa: hesaru, esaka, paricaya padagaLu
- viShaya 4 — padarUpagaLu mattu padakante iTTaLa
- viShaya 5 — vAkya iTTaLa: pAngu mattu vAkya vagegaLu
- viShaya 6 — eraDu suDAraNegaLu: eravalu pada mattu uccAraNe baraha
viShaya 1 — kannaDaddE vyAkaraNa: samskxta sollarime alla
bhAga 1
naDeyuva kannaDa sollarimegaLu nija kannaDa sollarimegaLalla — avugaLu samskxta pANinI vyAkaraNa niyamagaLannu kannaDa mElE hEruttave. kannaDa draviDa bhAShe; samskxta indo-yUrOpiyan bhAShe — eraDara iTTaLa bahaLa bErE. I tappAda A daLike halavAru varSagaLindA naDeyuttidE.
DNS baT avaru 2010–2019ra naDuvE ‘kannaDa barahada sollarime’ enba 7 saMpuTagaLalli nija kannaDa vyAkaraNa baredaru. A kAlasada sAravE I 2021ra ondu saMpuTa ‘idu kannaDaddE vyAkaraNa’ (253 puttaLagaLu). muKya viShaya ondu: vyAkaraNa embudu hEraDininda baru kalisuvudu alla — prateya kannaDiga Agale tamma bhASheya niyamagaLannu ariyuttAne; vyAkaraNa A niyamagaLannu paTTi heLayuttade.
kannaDa vyAkaraNa odidarE eraDu badalAvaNegaLannu mADabEku: (1) samskxta eravalu padagaLannu kaDime mADi drAviDa mUlada padagaLannu baLasabEku (2) uLida eravalu padagaLannu kannaDigaru uccAraNe mADuvante bareyabEku
(bhAga 1ralli oLapiDi odi keLabAhudu — 19 adhyAyagaLa hEru)
viShaya 2 — ellara kannaDa: 31 barige vyavasthe
bhAga 1–2
barahada kannaDakke ondu prAmANika rUpa bEku: I kAraNakke baT avaru ‘ellara kannaDa’ vyavaste mADidAre. I vyavasteyalli 31 barigegaLu — 10 svaravuLigaLu (tereyuLi / igi) mattu 21 vyanjana gaLu (muccuyuLi). I saMkhye samskxta mahAprANa barigegaLannu mattu reTroflex sa (S) avugaLannu bAdi mADuttade.
barahada kannaDa ADuhADida kannaDiganige heccu prAdesika bhEda irade biDuttade — I kAraNakke ‘ellara kannaDa’ barahakke heccu sAkShiyAguttade. ADu kannaDa prAdEsika oLanuDigaLAgi haLeyaguttuTTade; baraha mAtra sAmagra kannaDa samudAyakke SeEva sALuttade.
viShaya 3 — padagaLa iTTaLa: hesaru, esaka, paricaya padagaLu
bhAga 1–2
kannaDa padagaLannu mUru muKya vagegaLAgi haliyabahude:
hesaru padagaLu (§1.2.3): vyakti, vastu, parikalpanegaLannu hesarisuvudu — ‘rAju’, ‘manE’, ‘nIru’ ivugaLu. eraDu bhEda: koTTa hesaru (prAvAcaka — jAnaki, maisUru) mattu iruvA hesaru (sAmAnya — mara, huDuga).
esaka padagaLu (§1.2.4): AgOluha, mADoluha, iroluha emba esaTagaLannu tOruttave — ‘bA’, ‘mADu’, ‘iru’ ivugaLu.
paricaya padagaLu (§1.2.5): hesaru padakke horaTu iruvA padagaLu — ‘citta’, ‘hoLe’, ‘mEle’ ivugaLu.
horaTu: ADu padagaLu (nAnu, nInu), tOru padagaLu (idu/adu, ivaru/avaru), eNike padagaLu, aNaka padagaLu (dagadagane uriyu, DabbanebiTTu).
iTTaLaviruvA padagaLu: cikkappa = cikka + appa. iTTaLavillada padagaLu: tale, manE — biDisikOLLanE. jODu padagaLu: cikkanna (tande tanammana kiru tammanige hesaru — ‘cikka tamme’ emba kEvaLa artha alla).
viShaya 4 — padarUpagaLu mattu padakante iTTaLa
bhAga 2–3
padarUpagaLu (§1.2.7): hesaru padagaLu vibhaktigonDu rUpabadalAvaNe mADikOLLuttave: mara (prathamE), maravanu (karmE), maradinda (apAdAna), marakke (sampradAna), maradalli (adhikaraNa), marada (ShaSThI). esaka padagaLu heccu vistaraNeyAgi rUpabadalAvaNe mADikOLLuttave: haTTida (bhUta, purushakartha), haTTitu (bhUta, nirjIva), haTTuttade (bartamAna/bhaviShya), haTTali (prArthanE), haTTisidaru (prEraNA bhUta).
padakante iTTaLa (§1.2.8): ‘cikka huDuga hattu roTTi tinda’ emba vAkyada iTTaLa: [cikka huDuga] + [hattu roTTi] + tinda. pada maTTadalli vAkyave artha koDuvudilla — padakante maTTadalli. ‘huli bAyige bidda DhanaDa karu kUgADuttide’ emba vAkyadalli eraDu artha sambhava: I tantrAMSa iTTaLada sAkSi.
viShaya 5 — vAkya iTTaLa: pAngu mattu vAkya vagegaLu
bhAga 3
vAkya vagegaLu (§1.3): suLu vAkyagaLu (kEvaLa ondu esaka pada), jODu vAkyagaLu (eraDu suLu vAkyagaLa jODaNe), sikkalu vAkyagaLu (ondu vAkyadoLage innondannu seresikoLLuvudu).
pAngugaLu (§1.3.2): prateya esaka pada tannonDige iruvA kAraka pAngugaLu (participant role arguments) bEDuttade. sUru emba esaka pada: AgOluha (zero-marked) + aDDi pAngu (apAdAna, -inda). mAru emba esaka pada: mADuha (zero-marked) + guri (sampradAna, -ge) + IDu (karmE, -annu). I rIti prateya esaka padakke nirdishTa pAngu iTTaLa iruttade.
pAngu vagegaLu: IDu (karmE, -annu), suru (mUla/apAdAna, -inda), guri (laksya/sampradAna, -ge), jAga (sthAna, -alli), mADuha (kartxvAcaka, zero), AgOluha (kriyAvyApta, zero). I niyamita iTTaLa kannaDa vyAkaraNada muKya daLike.
viShaya 6 — eraDu suDAraNegaLu: eravalu pada mattu uccAraNe baraha
bhAga 1 mattu bhAga 3
kannaDa barahavanu kalisuvaLLi mattu baLasivaLLi I eraDu suDAraNegaLu muKya:
suDAraNe ondu — eravalu pada kaDime: samskxta eravalu padagaLannu kaDime mADi drAviDa mUlada padagaLannu baLasabEku. I kAraNakke baT avaru pustakami tumbA svantada native padagaLannu balasidarE (hesaru pada, esaka pada, iTTaLa, pAngu, ottugaLu — ivugaLella drAviDa mUlada). makkaLige I padagaLu mElike hOdare baraha kalivaLLi sUlabavAguttade.
suDAraNe eraDu — uccAraNe rUpadalli baraha: samskxta eravalu padagaLannu kannaDigaru hEge uccAraNe mADuttArO hAgeye bareyabEku. ‘karma’ enba samskxta padavanu ‘karma’ endu bareyuva bajAyu ‘karmA’ emba uccAraNe sAriya bareyabEku. I suDAraNe mahAprANa barigegaLannu hEga baLasabEku emba kaTraLigininda muktisuttade.
I eraDu suDAraNegaLannu mADigare kannaDa barahavanu eLLarige kalisuvaLLi sUlabavAguttade — eLLara kannaDigarige baraha talaupuvante mADuvaLE sAmAjika nyAdha.
muKya parikalpanegaLu (Eke)
| kannaDa lipi | Eke | artha |
|---|---|---|
| ಕನ್ನಡದ್ದೇ ವ್ಯಾಕರಣ | kannaDaddE vyAkaraNa | kannaDa svantada sollarime |
| ಇಟ್ಟಳ | iTTaLa | iTTaLa / rachane |
| ಬರಿಗೆ | barige | barige / akShara |
| ಒಟ್ಟು | ottu | ottu / pratyaya |
| ಪದಕಂತೆ | padakante | padakante / padaguccha |
| ಹೆಸರು ಪದ | hesaru pada | hesaru pada (nAmavAci) |
| ಎಸಕ ಪದ | esaka pada | esaka pada (kriyAvAci) |
| ಪರಿಚಯ ಪದ | paricaya pada | paricaya pada (viSEShaNa) |
| ಪದರೂಪ | padarUpa | vibhakti rUpa |
| ಪಾಂಗು | pAngu | kAraka pAngu |
| ಎಲ್ಲರ ಕನ್ನಡ | ellara kannaDa | ellara kannaDa (31 barige) |
| ಜೋಡು ಪದ | jODu pada | jODu pada (samAsa) |
| ಸುಳು ವಾಕ್ಯ | suLu vAkya | sUkShma vAkya |
| ಸಿಕ್ಕಲು ವಾಕ್ಯ | sikkalu vAkya | antar-vAkya |
| ಇರುಹ | iruha | sthiti / hoNTE |
| ಆಗುಹ | Aguha | akarmaka esaka |
| ಮಾಡುಹ | mADuha | sakarmaka esaka |