kannaDakke bEku kannaDaddE vyAkaraNa
lEkhakaru: Di. en. Sankara bhaT mUla: PDF (Google Drive) — OCR SuddhIkxta prati
pariviDi
- adhyAya 1 — munnOTa
- adhyAya 2 — sErikeya niyamagaLu
- adhyAya 3 — padavagragaLu
- adhyAya 4 — padagaLa oLaracane
- adhyAya 5 — samAsagaLu
- 5.1 munnOTa
- 5.2 jODupadagaLu mattu padakantegaLu
- 5.3 samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuvina vyatyAsa
- 5.4 samskxta samAsagaLa vibhajane
- 5.5 kannaDa jODupadagaLa oLaracane
- 5.6 samskxtada samAsagaLu kannaDadalliveyE?
- 5.7 kannaDa vayyAkaraNigaLu hELuva samAsagaLu
- 5.8 samskxtadinda eravalAgi banda jODupadagaLu
- 5.9 tiruLu
- adhyAya 6 — linga mattu vacanagaLu
- adhyAya 7 — vibhaktigaLu mattu kArakagaLu
- adhyAya 8 — vibhaktigaLu
- adhyAya 9 — vibhaktipallaTa
- adhyAya 10 — savranAmagaLu mattu eNikeya padagaLu
- adhyAya 11 — kriyArUpagaLu
- adhyAya 12 — muktAya
kannaDakke bEku kannaDaddE vyAkaraNa
Di. en. Sankara baT
VYAAKARANA (Kannada needs its own grammar) by D.N.Shankara Bhat, Mungaravalli, Bhimanakone P.O, Honnesara, Sagara 577 417; Phone: 9449774956;
E-mail: bhatdns@rediffmail.com
modalaneya accu : 2000 tiddi doDDadu mADiruva ELaneya accu : 2013
bi: barahagAra
horapaDike : Di. en. Sankara baT, mungaravaLLi, bImanakONe ance, honnEsara, sAgaratIrthahaLLi 577 417
navakarnATaka prakASana, 11, kresenT raste, ke.pi.IsTa, bengaLUru 560 001.
SrI Sakti elekTrik pres, 13nE krAs, jayanagara, maysUru 570 014.
I pustakakke eraDu mukhyavAda uddESagaLive. pavraDhaSAlegaLalli vidyArthigaLige kannaDa vyAkaraNavannu kalisuvudiddalli entaha vyAkaraNa vannu kalisabEku embudannu sUcisuvudu ondu uddESa, mattu viSva vidyAlayagaLalli kannaDa vyAkaraNada mEle samSOdhane naDesuvavaru yAva mAgradalli hOdare saphalarAgaballaru embudannu tiLisuvudu innondu uddESa.
pavraDhaSAlegaLalli vidyArthigaLige kannaDa vyAkaraNavannu kalisuva avaSyakateyideyE athavA illavE? ideyAdare adannu yAva rIti yalli kalisabEku? nEravAgi kalisabEkE athavA padagaLa mattu vAkya gaLa baLakeyannu vivarisuvudara mUlaka parOkShavAgi kalisabEke? intaha praSnegaLige uttaravannu SikShaNatajYarE koDabEku. nAnu SikShaNa tajYanalla, vayyAkaraNi mAtra. hAgAgi, mElina praSnegaLige uttaravannu hELalu nAnilli prayatnisilla.
Adare kannaDada maTTige entaha vyAkaraNavannu kalisabEku? sadyakke paThyagaLAgiruva vyAkaraNa pustakagaLu I kelasavannu samaprakavAgi neravErisuttiveyE? embantaha praSnegaLige uttaravannu obba vayyA karaNi mAtra koDaballa. kanrATakadalli SikShaNa tajYaru I viShayadalli ondu doDDa tappu mADuttiddAre. kannaDa vyAkaraNavannu hEge mattu eShTu kalisabEku embudannu mAtravallade, A hesarinalli Enu kalisa bEku embudannU avarE nirdharisuttiruva hAge kANisuttade.
kannaDa vyAkaraNa emba hesarinalli EnEnO anavaSyakavAda mattu tappu tappAda viShayagaLannu kalisuvudara mUlaka pavraDhaSAleya vidyArthigaLa amUlyavAda samayavannu I SikShaNatajYaru hALu mADuttiddAre. idu hEge embudannu nAnu I pustakadalli vivarisi tOrisiddEne. idannavaru ommeyAdarU OdinODi tAvu entaha tappu mADuttiddEve embudannu tiLidukoLLali ennuvudu nanna uddESa. vyAkaraNa SikShaNadalli mattu kannaDa vyAkaraNadalli Asaktiyiruva itararigU I pustaka rucisaballudu.
kanrATakada viSvavidyAlayagaLalli kannaDa vyAkaraNada bagge naDeyu ttiruva samSOdhanegaLu hosadEnannU kanDuhiDiyuva hAge kANisu vudilla. idakke I samSOdhanegaLu hAdi tappiruvudE kAraNavendu nanna abhiprAya. kESirAjanE modalAda hindina vayyAkaraNigaLu kannaDa vyAkaraNada kuritu Enu hELiddAre embudannu arthamADikonDare sAladu. avaru hELiruvudaralli tappu illavE asAngatya EnAdarU ideyE? avaru hELadE iruvantaha viShayagaLEnAdarU iveyE? embudannu kanDuhiDidAga mAtra adu samSOdhaneyAgaballudu.
kannaDa vyAkaraNada maTTige namage tiLiyadiruva intaha sAvirAru viShayagaLive. ivu entahavu embudannu I pustaka tOrisikoDuttade. hAgAgi idu samSOdhane mADa bEkendiruvavarige mAgradaSriyAgaballudu.
I pustakada hastapratiyannomme Odi nODi tamma amUlyavAda salahegaLannu koTTa geLeya DA. bha. mallikAjruna avarige nAnu AbhAri. idallade I pustakada prakaTaNege anudAna koTTiruva bhAratIya bhAShA samsthAnakkU, idannu bareyuvudakke mattu mudrisuvudakke ‘baraha’ tantrASavannu ucitavAgi baLasalu oppige koTTiruva SrI SESAdrivAsu candraSEkharan avarigU, andavAgi mudrisikoTTiruva SrISakti ilekTrik presna SrI rA. vem. SrInivAsa mUtri mattu avara suputra SrI rA. mOhana mUtri avarigU mattu idara mArATada hoNe hottiruva atri buk senTarina SrI ji. en. aSOkavardhana avarigU nAnu AbhAri.
kannaDa vyAkaraNada mEle
maysUru janavari 25, 2000
Di. en. Sankara bhaT
tiddi doDDadu mADida eraDaneya accu
I pustakada modalaneya mudraNada pratigaLella ondE vaShradalli tIri hOduvu. I eraDaneya mudraNadalli halakelavu badalAvaNe gaLannu mADiddEne. ivu sahxdaya Odugarige meccugeyAgabahudendu bhAvisuttEne.
maysUru julAyi 15, 2001
Di. en. Sankara bhaT
innomme tiddi doDDadu mADida mUraneya accu
I mUraneya mudraNadalli innaShTu badalAvaNegaLannu mADiddEne. nijakkU haLegannaDa vyAkaraNa entahadu? emba hesarina pustakavannu (bhaT 2005) bareyuva samayadalli kannaDa vyAkaraNada kuritu nAnu kanDuhiDida kelavu hosa viShayagaLannU I pustakadalli sErisi konDiddEne. idarindAgi I pustakada uddESa innaShTu spaShTavAgide yundu nanage anisuttade.
maysUru phebravari 1, 2006
Di. en. Sankara bhaT
1. munnOTa
1.1 vyAkaraNa parampare
kannaDa vyAkaraNada kalikege ondu sAvira varSagaLigintalU heccu uddavAda caritreyide. I sAvira varSagaLalli kannaDa vyAkaraNada mEle bEre bEre rItiya mattu bEre bEre gAtrada nUrakkU heccu pustakagaLannu mattu biDi barahagaLannu horataralAgide. ivu kannaDadalli mAtravallade, ingliS, samskruta, marATi, hindi, raSyan modalAda bEre kelavu nuDigaLallU bandive.
idallade, I vyAkaraNagaLu sUtra rUpadalli, sUtrada vyAkyAna rUpadalli, praSnOttara rUpadalli, prabanda rUpadalli, paTya rUpadalli
- hIge bEre bEre rUpagaLalli tayArAgive. kannaDavannu kaliya bayasuvavaru, kannaDada oLaguTTannu tiLiya bayasuvavaru, kannaDavannu itara drAviDa illavE Arya nuDigaLondige hOlisa bayasuvavaru, kannaDada hinnaDavaLi(caritre)yannu ariya bayasuvavaru - hIge bEre bEre rItiya Odugara bEDikegaLannu mundiTTukonDu barediruva vyAkaraNagaLU ivugaLallive. kannaDa vyAkaraNada mEle iSTellA arake mattu baravaNigegaLu naDediveyembudu namage higgu mattu hemmegaLannu taraballudEnO nija. Adare, I pustakagaLu mattu biDi barahagaLu nijakkU kannaDa vyAkaraNada oLaguTTannu tiLisikoDuvalli mattu avannu baLasi bEDikegaLannu koLLuvudara pUraysuvudaralli eSTara samartavAgive embudannu maTTige pariSIlisuvudu avaSya. idakkAgi I barahagaLannu mUru mukya vyAkaraNaparamparegaLalli tayArAdavugaLembudAgi vingaDisikoLLabahudu. samskrutada vyAkaraNa parampareyalli tayArAgiruva kESirAjana SabdamaNidarpaNa, baTTAkaLankana SabdAnuSAsana mattu innitara halavAru haLegannaDa vyAkaraNagaLu ondu gumpige sEruttave. SAlAkAlEjugaLalli
mUlaka Odugara
bEre
bEre
racisiruva
mukyavAgi
sollarigaru
SatamAnadindIcege
paTyagaLAgi baLakeyAguttiruva heccina vyAkaraNagaLU I gumpige sEruttave. kriSciyan hattombattanE miSanarigaLu ingliSnalli barediruva hosagannaDa vyAkaraNagaLu eraDaneya gumpige sEruttave. ivannella yurOpina vyAkaraNa parampareyalli racisalAgide.
adarindIcege ivattina kannaDada vyAkaraNagaLu mattu biDi barahagaLu mUraneya gumpige sEruttave. ivannu mukyavAgi amerikada ingliS vyAkaraNa parampareyalli tayArisalAgide. kannaDada I mUru parampareya vyAkaraNagaLallU namage kanDubaruva ondu mukyavAda sangatiyEnendare, ivu bErAvudO ondu nuDiya endare, samskruta, lyATin illavE ingliS nuDiya vyAkaraNa parampareyannu anusarisalu prayatnisiveyallade kannaDakke adaraddE Ada ondu vyAkaraNa parampareyannu beLesikoDalu prayatnisilla. I ellA vyAkaraNagaLallU idondu eddu kANuva korate. samskruta, lyATin mattu ingliS – ivu mUrU inDO- yurOpiyan emba ondE nuDikuTumbakke sEriruva nuDigaLu. ivu svatantravAda nuDigaLAgiddu ondarindondu sAkaSTu bErAgiveyAdarU ivugaLalli baLakeyAguva vyAkaraNada mUlatatvagaLu heccu kaDime ondE rItiyavugaLAgive. hAgAgi, I mUru vyAkaraNa paramparegaLU ondE parampareya mUru prabEdagaLendu hELalu baruttade. kannaDa idakkinta tIra bErAgiruva drAviDa nuDikuTumbakke sEriruva nuDi. idu baLasuva vyAkaraNada mUlatatvagaLu samskruta, lyATin, ingliS modalAda inDO-yurOpiyan nuDigaLu baLasuva vyAkaraNada mUlatatvagaLiginta tIra bErAdavugaLu.
intaha tIra bErAgiruva mUlatvagaLannu baLasuva kannaDa vyAkaraNada vaySiSTyagaLannu vivarisabEkiddalli kannaDakke adaradE Ada vyAkaraNa parampareyondannu beLesikoLLuva avaSyakateyide. samskruta illavE ingliS nuDiya vyAkaraNa parampareyalli bareda pustakagaLu mattu biDibarahagaLu kannaDadavE Ada vaySiSTyagaLige heccina gamana koDalAravu mattu koTTilla.
vyAkaraNagaLallU
heccina
vyAkaraNada samskruta kannaDada kannaDa vyAkaraNakke aLavaDisikoLLalu mUlatatvagaLannu hAgeyE prayatnisalAgide. intaha prayatna kannaDada atyanta prAcInavAda vyAkaraNagaLa kAladindalU naDedu bandide.
kannaDada I prAcIna vayyAkaraNigaLu A rIti mADalu mukyavAgi eraDu kAraNagaLive. prAkruta, apabramSa, pAli modalAdavugaLa hAge kannaDavU samskrutada ondu (vikruta) rUpavemba bhAvane avaralliddudu ondu kAraNa; vyAkaraNada mUlatatvagaLa maTTige ondu nuDi innondarinda tIra bErAgiraballudu emba viSaya avara gamanakke bandiralillavembudu innondu kAraNa.
kannaDa samskrutada vikruta rUpavalla, adakkinta tIra bErAgiruva ‘drAviDa’ emba hesarina bEreyE ondu nuDikuTumbakke sEriruva nuDi emba viSaya vayyAkaraNigaLa arivige bandudu hattombattaneya SatamAnada naDubhAgadalli (kAlDavel 1856). anantara naDeda nuDigaLa kuritAda arakegaLu, adarallU emenO mattu barO racisida drAviDa jnAtipadakOSa (emenO mattu barO 1961) mattu kruSNamUrti ittIcege prakaTisida drAviDa nuDigaLa hOlike (kruSNamUrti 2003) I viSayadalli svalpavU sandEha uLiyada hAge mADive.
idallade, bErAgiraballudu emba viSayavU vayyAkaraNigaLa gamanakke bandudu ippattaneya SatamAnadalli. prapancadalli baLakeyalliruva nUrAru nuDigaLige vyAkaraNagaLannu bareyalu prayatna mADidAga avu bahaLa maTTige ondakkinta ondu tIra bErAgiraballuvu emba viSaya spaSTavAyitu.
hAgAgi, I ippattondaneya SatamAnadallU namma prAcIna vayyAkaraNigaLu mADida tappannu tiddade hAgeyE munduvarisikonDu hOguvudarinda yAva puruSArtavU siddisalAradu. sUrya mUDu dikkinalli mUDi paDu dikkinalli muLuguttAnemba haLE kAlada anisikeyannu sariyumbudAgi ivattigU kagOLa vijnAnada klAsinalli hELi koDuvudu hEge tappAguttadeyO hAgeyE idU kUDa. vyAkaraNavembudu nuDiyinda nudige
1.2 vyAkaraNada uddESa
ondu nuDiyalli baruva padagaLa, padakantegaLa mattu vAkyagaLa racaneyentahadu embudannu vivarisi hELuvudE A nuDiya mEle nAvu bareyabahudAda vyAkaraNada mukya uddESa. I racane bEre bEre nuDigaLalli bEre bEre teranAgiruttade. hAgAgi bEre bEre nuDigaLa vyAkaraNagaLU bEre bEre teranAgiruvudu atyavaSya.
nijakkU kannaDa nuDiya vyAkaraNavannu nAvellarU ballevu. illavAdare kannaDa nuDiyalli tappillade vAkyagaLannu racisalu mattu manassige namage tOriddannella innobbarige vivarisi hELalu sAdyavAguttiralilla. cikkandinalli nuDiyannADalu kaliyuvAgalEnE adara vyAkaraNavannU nAvu I rIti namage tiLiyadanteyE kalitukonDiruttEve.
Adare I vyAkaraNada arivu namma miduLinalli namma arivige eTakada rUpadalli tumbikonDiruttade. adannu baLasuvudu hEge embudannu nAvu tiLidiruvevallade adara svarUpaventahadu embudannu nAvu tiLidilla. ettugegAgi kannaDadalli mAtanADuvAga, marada peTTige, kallina gODe, kereya nIru, adara kaNNu, akkana mane embantaha padakantegaLannu kaSTavillade baLasuttEve. Adare I padakantegaLa racaneyalli (1) eraDu ‘hesarupada’gaLu oTTige sErive; (2) avannu I rIti oTTige sErisuvudakkAgi modalaneya hesarupadadondige a emba oTTannu baLasabEkAgide; mattu (3) hIge baLasuvAga A hesarupadada svarUpavannanusarisi adarondige d, in, y, r mattu n emba ‘Agama’gaLannU baLasabEkAgide embudu namma gamanakke baruvudilla. adu namma gamanakke bAradiddarU I kelasavannu nAvu pratiyondu bAriyU tappillade naDesaballevu. elli r barabEku, elli d barabEku, elli in illavE n barabEku embudannu nAvu vivarisalArevAdarU avannella sariyAgiyE barabEkAda kaDegaLalli baLasaballevu. I baLakegaLa hinde viSiSTavAdondu kaTTaleyideyumba viSayavU namma gamanakke baruvudilla. antaha kaTTalegaLannella nAvu
namma arivige eTakada rUpadalli mAtra paDedukonDiruvudE idakke intaha ‘arivige bArada’ illavE ‘arivige eTakada’ arivu namma itara SArIrika caTuvaTikegaLigU atyavaSya. ettugegAgi namma kaNNige bEre bEre masUravannu sambandhisidantaha caTuvaTikegaLannu gamanisabahudu. nAvu hattirada vastugaLannU gurutisaballevu, dUrada vastugaLannU gurutisaballevu. nintiruva prANiyannU gurutisaballevu, vEgadinda calisuttiruva prANiyannU gurutisaballevu. intaha halavu kaNNige sambandisida caTuvaTikegaLannu nAvu naDesaballevAgiddu, adakkAgi namma kaNNina guDDegaLannu bEre bEre rItiyalli calisabEkAguttade mattu A guDDeya mumbAgadalliruva AkAragaLige badalisabEkAguttade.
idannu mADuvudu hEge embudannu nAvu tiLididdEve. Adare A tiLuvaLike entahadu embudu namma arivige eTakada rUpadallide. kaNNinalli entaha snAyugaLella ive, avugaLalli kelavannu higgisi mattu innu kelavannu kuggisi namma kaNNugaLannu hEge bEre bEre rItiyalli niyantrisuttEve emba viSaya namage tiLiyadu. kaNNina oLaracaneyannu kalitiruva kaNNina DAkTarara miduLinalli mAtra I viSaya arivige eTakuva rUpadallide.
nuDiya viSayavU hIgeyE. mAtanADuvudu hEgendu namage gottide, endare mAtanADalu bEkAguva vyAkaraNAmSagaLella namma mattu taleyalli mAtanADuvAga avugaLalli hEge baLasikoLLuttEve embudannu nAvu innobbarige vivarisi hELalArevu. A arivu namma miduLinalli namma arivige eTakada rUpadalliruvudE idakke kAraNa.
nuDiyarigaru illavE vayyAkaraNigaLu I arivige eTakada arivu entahadu embudannu tiLiyalu prayatnisuttiddAre, mattu A arivannu arivige eTakaballa vyAkaraNa kaTTalegaLa mUlaka vivarisi hELalu prayatnisuttiddAre. arivige eTakada arivu namma taleyoLage kaTTalegaLa naragaLa ondu viSiSTavAda rUpadalliruvudilla. miduLinalliruva jODaNeya rUpadalli illadiruvudE namma arivige eTakadiralu mukya kAraNa. nuDiyarigaru I rIti ondu nuDiya vyAkaraNada tiLivannu arivige eTakaballa rUpadalli siddapaDisuvudarinda, mattu vidyArtigaLu adannu kaliyuvudarinda prayOjanavEnAdarU ideyE endu yArAdarU
hudugikonDive. Adare avu entahavu mattu
rUpadalliruttade. adu
yAvudannu elli
kaTTalegaLa
kELabahudu. Adare I praSneyannu nuDiya viSayavAgi kELuttArallade, kaNNina viSayavAgi yArU kELuvudilla.
idakke kAraNavU illadilla. kaNNinalli nOvAdAga illavE bEre tondaregaLunTAdAga adara kuritAgi arivige eTakuva tiLivannu paDediruvavara sahAya namage atyavaSya. hAgAdAga nAvu kUDalE kaNNina DAkTararallige ODuttEve. Adare nuDiya viSayavAgi namage antaha tondare baruvante tOruvudilla. hAgAgi vayyAkaraNigaLa illavE nuDiyarigara avaSyakate namage sAmAnyavAgi baruvudillavendE hELabahudu.
idu nijavAdarU, hosa nuDiyondannu kaliyabEkiddalli illavE namma nuDiyallEnE hosa badalAvaNegaLannEnAdarU mADabEkiddalli (ettugegAgi vijnAnada padakOSavondannu tayArisabEkiddalli) namage intaha arivige eTakuva vyAkaraNa tiLivu prayOjanakke baruttade. Adare idu kaNNina tondareya hAge ellarannU kADuva tondareyalla, mattu parihArakkAgi oDaneyE ODabEkAguvantaha tondareyU alla. vyAkaraNada viSayadalli nAvu heccina maTTige talekeDisikoLLadiruvudakke idE kAraNavirabEku.
Adare halavAru ganTegaLaSTu vidyArtigaLa kAlavannu kannaDa vyAkaraNada kalikegAgi namma SAlegaLalli veccamADuvudiddalli, adannu sariyAgi avarige EnAdarU prayOjanavAguva hAge veccamADuvudu oLLeyadallavE? nuDiya svarUpaventahadu embudannu avarige spaSTavAgi tiLisuvudakkAdarU idannu baLasabahudallavE? bErEnilladiddarU nAvADuva
1.3 kannaDadavallada kannaDa vyAkaraNagaLu
kannaDa vyAkaraNagaLu kannaDa nuDiya oLaracaneyannu, endare kannaDavannu baLasuvavara miduLinalli avara arivige eTakada sthitiyalliruva vyAkaraNavannu, arivige eTakuva hAge varNisi hELalu prayatnisabEku. kannaDadalli iduvarege siddavAgiruva vyAkaraNagaLu eSTara maTTige I kelasavannu mADalu samartavAgive embudannu pariSIlisuvudu avaSya.
mEle hELida hAge, kannaDada mEle siddavAgiruva vyAkaraNagaLella samskruta, lyATin illavE ingliS nuDiya vyAkaraNada kaTTalegaLannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisalu mADiruva prayatnagaLE horatu nuDiyalli bareyalu A kannaDadavE Ada vyAkaraNada kaTTalegaLannu kanDuhiDiyalu mADiruva prayatnagaLalla.
samskruta illavE ingliS nuDiya vyAkaraNada kaTTalegaLannu eSTu mAtrakkU kannaDakke aLavaDisalu sAdyavillavendAdAga mAtra kannaDadalli adaradE Ada vyAkaraNada kaTTalegaLEnAdarU iveyE embudannu kanDu hiDiyalu I vyAkaraNagaLu prayatnisuttave. hAgAgi, heccina sandarbagaLallU ivu kannaDa nuDiya vaySiSTyagaLannu vivarisuvalli tIrA asamartavAgiruvudu kanDubaruttade. kannaDadalli paTyapustaka samitiya AdESada mErege racitavAgiruva SAlA vyAkaraNagaLannu pariSIlisidAga I viSaya bahaLa spaSTavAgi kaNNige hoDeyuttade. SAlA vidyArtigaLu baLasuva illavE avaru OdabEkAgiruva paTyapustakagaLu baLasuva kannaDa nuDiyannu I vyAkaraNagaLu varNisi hELidalli adu vidyArtiLige gottAdItu mattu antahadE vyAkaraNadinda avarige sahAyavAdItu.
Adare hAge mADuva badalu, I SAlA vyAkaraNagaLu samskruta vyAkaraNagaLalli kANisuva vyAkaraNada kaTTalegaLannu kannaDadalli vivarisi hELalu prayatnisuttave mattu avakke kannaDadalli ettugegaLannu koDalu prayatnisuttave. hIge mADalu kannaDadalli ettugegaLu sigadiddAga, kaTTalegaLannu badalisuva badalu, avakke samskrutadinda ettugegaLannu hekki koDuttave. idu kannaDa vyAkaraNa hEgAdItu? ettugegAgi, I vyAkaraNagaLu samAsavemba adhyAyadalli modalige samskrutadalli Aru samAsagaLiveyendu hELi, anantara avakkinta bErAgiruva eraDu samAsagaLU kannaDadalli iveyendu hELuttave. I samAsagaLige ettugegaLannu koDuvAga kelavakke samskrutadinda, kelavakke haLegannaDadinda, mattu bEre kelavakke hosagannaDadinda ettugegaLannu Arisi koDuttave. ellavakkU hosagannaDadinda ettugegaLannu koDalu sAdyavAgadiruvudE idakke mukya kAraNa.
kalasumElOgaradinda vidyArtigaLige Enu Adare intaha prayOjana dorakItu? samAsada viSaya vidyArtigaLige sariyAgi tiLiyabEkAdare modalige hosagannaDadalli entaha samAsagaLella ive embudannu tiLisi avakke hosagannaDadindalE ettugegaLannu koTTu
vyAkaraNada
vivarisabEku. anantara agatyaviddare haLegannaDada samAsagaLu ivakkinta bErAgiveyE, iddare hEge bErAgive embudannAgalI, illavE samskrutada samAsagaLu entahavu, kannaDada samAsagaLiginta avu hEge bErAgive embudannAgalI ettugegaLa neravininda vivarisabEku. idallavE sariyAda krama? nuDiyannu
1.4 hosagannaDakke adaradE vyAkaraNa
nijakkU hosagannaDakke adaradE Ada ondu vyAkaraNavide. idu haLegannaDada vyAkaraNakkinta svalpamaTTige bErAgide. samskruta, ingliS modalAda nuDigaLa vyAkaraNagaLiginta bahaLamaTTige bErAgide. I vyAkaraNa hosagannaDavannu sariyAgi ADaballa mattu adaralli tappillade bareyaballa ellA vyaktigaLa miduLinallU avara arivige eTakada rUpadalli aDagiruttade.
hosagannaDa sariyAgi baLasaballavaru haLegannaDa nuDiyannAgali, illavE samskruta, ingliS modalAda nuDigaLannAgali (avannu pratyEkavAgi kaliyade) baLasalAraru. idE rItiyalli samskruta, ingliS modalAda nuDigaLannu baLasaballavaru pratyEkavAgi kaliyade hosagannaDa nuDiyannu baLasalAraru illavE tiLiyalAraru. I nuDigaLannu baLasalu bEkAguva arivige eTakada vyAkaraNagaLu ondakkinta ondu bErAgiruvudE idakke kAraNa.
hosagannaDa nuDiya I arivige eTakada vyAkaraNada tiLivannu hosagannaDa vayyAkaraNigaLu mADabEkAgiruva mukya kelasa. I kelasavannu naDesuvudakkAgi avaru padakantegaLu, hosagannaDada mattuvAkyagaLu entahavu embudannu kUlankaSavAgi pariSIlisi avugaLa hindiruva vyAkaraNada kaTTalegaLannu bareyabEku.
ettugegAgi, hosagannaDa padagaLa oLaracaneyannu tiLiyalu A padagaLalli entaha padagaLa baLakeyAguttade, entaha oTTugaLa baLakeyAguttade, mattu I oTTugaLa baLakeya hinde entaha kaTTalegaLu aDagive embudannu pariSIlisuvudu avaSya. idakkAgi hosagannaDadalli baLakeyAguva sangrahisi pariSIlisabEkAguttade. badalAyisuvudE eccarikeyinda padagaLannella padagaLu, eTakuva rUpakke mattu vAkyagaLannu padakantegaLannu samskruta vayyAkaraNigaLu samskrutada padagaLannella I rItiyalli sangrahisi avugaLa oLaracaneya hindiruva kaTTalegaLannu paTTimADiddAre. ingliS, lyATin modalAda nuDigaLallU intahadE pariSIlane naDedide. avaru kanDuhiDidiruva samskruta illavE ingliS padagaLa racaneya hindiruva kaTTalegaLannu hAgeyE hosagannaDada padagaLige aLavaDisalu sAdyavAgadu. I padagaLige tammavE Ada kaTTalegaLiddu, avannu kanDuhiDiyalu bEreyE prayatna naDesabEku. idE rItiyalli hosagannaDada padakantegaLa mattu vAkyagaLa oLaracaneyentahadu embudannu tiLiyalu, mattu A oLaracaneya hindiruva kaTTalegaLAvuvu embudannu kanDuhiDiyalu hosagannaDadalli baLakeyalliruva kalehAki jAgrateyinda pariSIlisuvudu avaSya.
mEle hELida hAge, I kaTTalegaLa ‘arivige eTakada’ tiLivu nammellarallU ide. hosagannaDadalli nAvu mAtanADaballevu mattu itararu mAtanADidAga avaru Enu hELuttAre embudannu gottumADikoLLaballevu embudarinda I viSaya spaSTavAguttade. intaha tiLivu nammalli illavAdare I eraDu kelasagaLannU nAvu mADalArevu embudannu I keLagina nidarSana namage bahaLa spaSTavAgi tOrisikoDuttade.
eNNuka(kampyUTar)gaLu ondu nuDiyannu baLasalu illavE ondu nuDiyinda innondu nuDige vAkyagaLannu anuvAdisalu sAdyavAga bEkAdare avu yAntrikavAgi baLasaballa vyAkaraNada sApTavErannu (endare kaTTalegaLannu) avugaLalli aLavaDisuva avaSyakateyide. Adare intaha sAphTavErannu tayArisabEkiddalli A nuDiya vyAkaraNada tiLivannu rUpakke badalAyisikoLLuvudu avaSya.
manuSyana miduLinalli arivige eTakada bageyalliruva vyAkaraNada tiLivu atyanta jaTilavAdudu. ingliSna maTTige hELuvudAdare, sAvirAru vayyAkaraNigaLa abhyAsada nantaravU I tiLivina ondu cikka amSavannu mAtra I rIti arivige eTakuva rUpakke badalAyisalu sAdyavAgide mattu I cikka amSavannaSTE eNNukagaLalli aLavaDisalu sAdyavAgide. hAgAgi eNNukagaLinnU anuvAdisuva kelasadalli mattu nuDiyannu baLasuva bEre kelasagaLalli modala hejjeyannaSTE iDuttive.
modalige
eTakuva
namma
kalisuttiruva
vyAkaraNadinda
eNNukadalli kannaDavannu aLavaDisalu yArAdarU prayatnisidalli kannaDakke adaradE Ada vyAkaraNavannu tayArisuva avaSyakateyEnu emba viSaya idarinda spaSTavAdItu; I kelasakke ivattu namma SAlegaLalli yAva paTyapustakagaLa prayOjanavU sigalAradu emba viSayavU spaSTavAdItu.
mEle sUcisida hAge, I SAlA vyAkaraNagaLu hosagannaDadalli baruva padagaLa mattu vAkyagaLa oLaracane entahadu embudannu vivarisuva badalu, samskruta vyAkaraNagaLalli baruva padaracaneya mattu vAkyaracaneya kaTTalegaLannu kannaDakke anvayisuvudu hEge embudannu varNisuttave.
Adare eNNukakke bEkAgiruvudu hosagannaDa padagaLa mattu vAkyagaLa oLaracaneya hindiruva kaTTalegaLu mAtra. antaha kaTTalegaLannu baLasi tayArisiruva sAphTavEr mAtra eNNukakke hosagannaDada padagaLannu mattu vAkyagaLannu anuvAdisuvalli AdAravAgaballudu.
1.5 dAri hELuva krama
samskruta nuDige namma jIvana, sAhitya mattu samskrutigaLalli ondu mukyavAda jAgavideyembudaralli yAva sandEhavU illa. bAratada ellA nuDigaLa mElU adu ondalla ondu rItiyalli tanna prabAvavannu bIride. hAgAgi, adara vyAkaraNada svarUpaventahadu embudannu tiLiyuvudarinda namagellarigU prayOjanavide.
bAratadalli baLakeyalliruva nuDigaLalli kelavu nuDigaLannADuvavarige samskruta vyAkaraNavannu tiLidukoLLuvudarinda heccu prayOjana sigabahudu, mattu bEre kelavu nuDigaLannADuvavarige svalpa kaDime prayOjana sigabahudu. hAgAgi vidyArthigaLige samskruta vyAkaraNavannu kalisuvudarinda prayOjanavE illavendEnU nAnu vAdisuvudilla. Adare adannu elli, yAvAga, hEge mattu eSTu kalisabEku emba viSayadalli carcege avakASavide. I vyAkaraNa kalikeya samasyeyannu nimma manege dAri hELuva samasyege hOlisi nODabahudu. nimma manege hOgalu dAri kELidavarige nimmUrina dEvastAnakke hOguva dAriyannu modalige hELi, anantara allinda nimma manege hOguva dAriyannu
SAstra
hOguva
sAdyavide,
neravAgalU
grantagaLu adarallive. adannu
hELidirAdare, tondareyannunTumADalU sAdyavide.
nimma mane dEvastAnada hattira ideyAdare, allige hOguva dAriyannu hELuvudarinda nimma manege barabEkendiruvavarige prayOjanavAgabahudu. Adare adu dEvastAnakkinta bEreyE Ada ondu dikkinalli ideyAdare, anavaSyakavAgi tondareyAdItu. intaha sandarbagaLalli nimma maneya dAriyannu mattu dEvastAnakke hOguva dAriyannu bEre bEreyAgi tiLisuvudE oLLeyadallave? samskruta bahaLa mukyavAda ondu nuDi. atyuttamavAda kAvya ‘dEvanuDi’yendE mattu vyAkaraNavannu parigaNisuvavarU halavariddAre. hAgAgi, adara kaliyuvudendare yAvudendu dEvastAnakke tiLiyuvanteyE endu hELabahudu.
prAkruta, pAli, apabramSa modalAda nuDigaLu samskrutakke tIra hattiravAda nuDigaLu. hAgAgi, avugaLa vyAkaraNavannu kaliyuvudiddare samskruta vyAkaraNavannu modalu kalitu anantara adakkinta I nuDigaLa vyAkaraNagaLu hEge bErAgive embudannu tiLiyuvudara mUlaka avugaLa vyAkaraNavannu tiLidukoLLuvudu heccu sulabavAgabahudu. idu dEvastAnada hattiraviruva manegaLige dAri hELuvavaru modalu hELi anantara avaru dAriyannu dEvastAnakke hOgabEkiruva manege hEge hOguvudendu hELuva hAge ennabahudu. hindi, marATi, bangAli, oDiyA modalAda bAratada halavu ivattina nuDigaLu ‘inDO-Aryan’ emba nuDikuTumbakke sEruttave. avu prAkruta, apabramSa modalAdavugaLalli kAladinda kAlakke bEre bEre rItiya badalAvaNegaLAdudarindAgi rUpugonDa nuDigaLu. hAgAgi, avugaLa vyAkaraNagaLannu tiLiyuvallU samskrutada vyAkaraNa svalpa maTTige sahAyakke baraballudu.
Adare avu samskrutakkinta sAkaSTu bErAgiveyAda kAraNa, avugaLa samskruta vyAkaraNagaLannu vidyArtigaLige vyAkaraNada mUlaka tiLisihELuvudu aSTondu samarpakavAgalAradu. idu dEvastAnakkinta (AdarU adE dikkinalliruva) manegaLige dAri hELuva hAge. dAri tappidarU
sAkaSTu dUra iruva
kalisabEkAdAga avannu
hOguva
tamiLu,
maleyALa,
telugu modalAda
dEvastAnakke hOgi allinda A manegaLige hOgabahudu, Adare nijakkU nEravAgi, dEvastAnakke hOgade A manegaLige hOguvudE anukUla. kannaDa, drAviDa nuDikuTumbakke sEriruva nuDigaLu samskrutakkinta tIra bErAgiruva nuDigaLu. avugaLa vyAkaraNada kaTTalegaLu samskruta vyAkaraNada kaTTalegaLiginta tIra bErAdavugaLu. samskrutakkU avakkU naDuviruva sambanda dEvastAnakkU mattu Urina bEreyE ondu dikkinalliruva manegaLigU naDuviruva sambandada hAge ennabahudu. hAgAgi, avugaLa vyAkaraNavannu samskruta vyAkaraNakke sambandisalu hOgade bErAgi kalisuvudE oLLeyadu. samskrutada prabAva mukyavAgi I nuDigaLa padakOSadalli kANisuttade. hAgAgi, samskrutadinda eravalAgi bandiruva padagaLannu pratyEkisi, uLidiruva padagaLa mattu vAkyagaLa oLaracaneyannu modalige kalisabEku. anantara bEkAdare samskrutadinda eravalAgi bandiruva padagaLa oLaracaneyentahadu embudannu, mattu adu kannaDadavE Ada padagaLa oLaracaneginta hEge bhinnavAgide embudannu vidyArtigaLige kalisabahudu.
intaha samskrutadinda eravalAgi banda padagaLa oLaracaneyallU kannaDa tannadE Ada kaTTalegaLannu baLasuttiddu, ivu samskrutadalli baLakeyAguva padaracaneya kaTTalegaLiginta halavu viSayagaLalli bErAgiveyumbudannu munde nODaliruvevu.
1.6 I pustakada uddESa
samskruta mattu kannaDa vyAkaraNagaLa naDuve entaha vyatyAsagaLella ive mattu I vyatyAsagaLannu sariyAgi gamanisadudarindAgi kannaDada spaSTavAgi vyAkaraNada vayyAkaraNigaLu tiLisihELuvalli hEge sOtuhOgiddAre embudannu ettugegaLa mUlaka tOrisikoDuvudE I pustakada mukya uddESa.
ittIcegina kelavu kannaDa vyAkaraNagaLalli ingliS vyAkaraNa parampareyannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisalu prayatnisalAgide. idarindAgiyU kannaDada vyAkaraNavannu sariyAgi vivarisi hELuvalli
kaTTalegaLannu
kannaDa
tondareyunTAgide. I tondareyuntahadu embudannu tOrisi koDuvudakkAgi antaha kelavu vyatyAsagaLannU illi vivarisalAgide.
mukyavAgi pustakada hesarE sUcisuva hAge kannaDakke adaradE Ada ondu vyAkaraNa parampareyannu siddapaDisuva avaSyakateyEnu, mattu A parampareya svarUpa entahadu embudannu tiLisi hELuvudE I pustakada uddESa.
nuDigaLige illavE nuDikuTumbagaLigiruva avugaLadE Ada vyAkaraNa paramparegaLannu I rIti tiLidukoLLuvudarinda bEreyU halavu prayOjanagaLu namage dorakuttave. I vyAkaraNa paramparegaLu bEre bEre nuDikuTumbagaLu miliyagaTTale varSagaLinda beLesikonDu bandiruva nuDiyarivannu pratinidisuttaveyembudannu gamanisabEku. avu I nuDigaLannADuva janara miliyagaTTale varSagaLa anubavada sAra mattu oTTu samAjakke avara koDuge.
drAviDa nuDigaLa vyAkaraNa parampareyannu I nuDigaLannADuva janaru tamma miliyagaTTale varSagaLa anubavada mUlaka beLesikonDu bandiddAre. adu drAviDa samskrutiya ondu anga. hAgAgi adannu tiLiyadiruvudendare samskrutiya ondu angavannu tiLiyadiruvanteyE sari. jagattinalli sAvirAru nuDigaLu baLakeyallive. ivugaLalli baruva vyAkaraNada kaTTalegaLu eSTara maTTige ondarindondu bErAgiraballuvu embudannu varSagaLinda nuDiyarigaru prayatnisuttiddAre. sAmAnyavAgi ondu maguvina tandetAyigaLu yAvudE nuDiyannADuttirali, adu beLeyuttiruva samayadalli, endare Aru tingaLininda eraDUvare-mUru varSagaLa oLage adara suttumutta yAva nuDi baLakeyallideyO adannu A magu bahaLa sulabavAgi mattu sampUrNavAgi kalitukoLLaballudu.
ettugegAgi, kannaDa mAtanADuva tAyitandeyara magu A nuDiginta tIrA bErAgiruva caynIs nuDiyannADuva janara parisaradalli beLeyuttideyAdare, namage tIra kliSTavAgi kANisuvantaha A nuDiyannU tAnAgiyE kalitukoLLaballudu. adakke A nuDiyannu pratyEkavAgi kalisuva avaSyakateyE illa. ellA makkaLU I rIti prapancadalliruva yAvudE nuDiyannu bEkiddarU sandarbavodagi bandalli tAvAgiyE kalitukoLLaballaru.
tiLiyalu
drAviDa
halavu
nuDiyannu
tAvAgiyE
magu ondu
I rIti makkaLu tamma beLavaNegeya angavAgi tamma parisaradalli kalitukoLLalu baLakeyAguttiruva sAdyavAguvantaha ‘nuDiya tiLivu’ illavE ‘vyAkaraNada tiLivo’ndannu paDedu bandiruttaveyumbudAgi makkaLU huTTinindalE nuDiyarigaru ondu tIrmAnakke bandiddAre.
I vyAkaraNada tiLivu entahadu? idu arivige eTakada rUpadalliruva tiLivembudaralli samSayavilla. idara baLakeyU arivige eTakada rUpadallE naDeyuttade. suttumuttalina janaru ADuva mAtugaLannu kELi magu tAnAgiyE A nuDiyalli nirargaLavAgi mAtanADalu bahaLa bEga (endare kelavE kelavu tingaLugaLalli) kalitukoLLuttade. adakke yArU EnannU kalisuva avaSyakateyilla. kalitukoLLuvAga, adu nuDiyannu huTTinindalE paDedukonDu bandiruva vyAkaraNada tiLivilli halakelavu badalAvaNegaLunTAguttiruttave. I badalAvaNegaLa mUlaka adara miduLinalli adu kaliyuttiruva nuDiyadE Ada vyAkaraNada tiLivu tanninda tAnE siddagoLLuttade. idu prakrutiya vaycitryagaLallondu.
prapancada nuDigaLigella samAnavAgiruvantaha vyAkaraNa tatvagaLu yAvuvu embudannu tiLiyuvudara mUlaka cikka makkaLu huTTinindalE paDedu baruva I vyAkaraNada tiLivu entahadu embudannu Uhisalu baruttade. idallade, prapancada nuDigaLu ondarindondu yAva yAva rItiyallella bErAgiraballuvu embudannu tiLiyuvudara mUlaka, cikka makkaLu huTTinindalE paDedu baruva I vyAkaraNada tiLivinalli ententaha badalAvaNegaLannella naDesaballuvu embudannU Uhisalu baruttade.
mAtinalli korate kANisuva kelavu makkaLige mAtannu kalisalu intaha tiLuvaLikeyinda prayOjanavAgabahudu. Adare I mElina eraDu rItiya kelasagaLannu naDesabEkiddarU nuDigaLigiruva avugaLadE Ada vyAkaraNa entahadu embudannu tiLidukoLLuvudu atyavaSya.
I rIti nammellara miduLinallU arivige eTakada rUpadalliruva namma nuDiya vyAkaraNada tiLivannu arivige eTakaballa rUpakke endare vyAkaraNa halavAru prayOjanagaLive. I kelasavannu sariyAgi naDesikoDuvudE ondu nuDiya vyAkaraNada mukya uddESa.
rUpakke badalAyisuvudarinda
kaTTalegaLa
kannaDada maTTige I kelasa hEge naDeyabEku, sadyakke adu hEge tappudAriyalli sAgide embudannu tOrisikoDuva ondu prayatnavannu I pustakadalli mADalAgide. vyanjana g endAguttade
2. sErikeya niyamagaLu
2.1 munnOTa
ondu padadondige innondu padavannu illavE pratyayavannu sErisi dAga A padadalli illavE pratyayadalli kANisikoLLuva badalAvaNegaLannu vayyAkaraNigaLu ‘sandhikAryagaLu’ embudAgi kareyuttAre. ivannE illi ‘sErikeya niyamagaLe’ndu kareyalAgide.
udAharaNegAgi, nela nAmapadakke kaDale nAmapadavannu sErisi nelagaDale emba jODupadavannu tayArisidAga, eraDaneya padada (nela+kaDale> suruvinalliruva nelagaDale). hambala nAmapadakke isu pratyayavannu sErisi hambalisu kriyApada vannu tayArisidAga modalaneya padada koneyalliruva akAra biddu hOguttade (hambala+isu>hambalisu).
intaha sErikeya niyamagaLu ellA bhAShegaLallU ondE teranAgi kANisikoLLuvudilla. udAharaNegAgi, akAradalli konegoLLuva ondu padadondige akAradalli suruvAguva innondu padavannu sErisidAga, kannaDadalli modalaneya akAra bidduhOgi eraDaneyadu uLidukoLLu ttade (nanna+aNNa>nannaNNa, banda+alli>bandalli).
Adare samskxtadalli I rIti eraDu akAragaLu sEridAga avu gaLalli ondu bidduhOguva badalu averaDU oTTu sEri AkAra kANisikoLLuttade (pada+artha>padArtha, mukhya+adhikAri> mukhyA ukArada munde akAra bandAga kannaDadalli ukAra bidduhOgi akAra uLiyuttade (bennu+aTTu>bennaTTu, kappu+alla>kappalla) Adare samskxtadalli ukArada badalu vakAra baruttade, mattu adara anantarada akAra uLidiruttade (manu+antara>manvantara, guru+ akShara>guvrakShara).
samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuve sErikeya niyamagaLa maTTige intaha halavAru mukhyavAda vyatyAsagaLive. padaracane illavE
vAkyaracaneyalli kANisuva vyatyAsagaLigintalU sErikeya niyamagaLalli kANisuva I vyatyAsagaLu bahaLa sulabhavAgi kaNNige gOcarisuttave. I kAraNakkAgiyO EnO, kannaDada vayyAkaraNigaLu samskxtada sErikeya niyamagaLannu hAgeyE kannaDada mEle hEralu prayatnisilla. avaru bareda vyAkaraNagaLalli ‘kannaDasandhi’ mattu ‘samskxtasandhi’ embudAgi eraDu vibhAgagaLiruvudannu gamanisabahudu.
2.1.1 paThyapustakagaLalli sErikeya niyamagaLu
hIgiddarU pavraDhaSAleya vidyArthigaLigAgi bareyalAgiruva kannaDa vyAkaraNagaLalli (paThyapustakagaLalli) kannaDasandhi mattu samskxta sandhi emba I eraDu rItiya sErikeya niyamagaLannu kalisikoDalu baLasiruva krama mAtra aShTondu sariyAdudendu nanage tOruvu dilla. idakke kAraNagaLu halavive. modalaneyadAgi, kannaDada I vyAkaraNa paThyapustakagaLalli kannaDa sandhigaLu yAvuvu mattu samskxta sandhigaLu yAvuvu embudannu bEre bEreyAgi hELalAgide. yAva rItiyalli avu ondakkinta ondu bhinnavAgive embudannu vivarisalu yatnisilla.
eraDaneyadAgi, kannaDasandhigaLu yAvuvembudannu vivarisuvAga hosagannaDa mattu haLegannaDagaLa naDuviruva vyatyAsavannu gamanisilla. modalige hosagannaDada sErikeya (sandhi)niyamagaLu yAvuvembudannu hosagannaDadavE Ada udAharaNegaLa mUlaka vivarisi hELi, anantara bEkiddare avakkinta bhinnavAgiruva sErikeya niyamagaLu haLegannaDadalli kANisikoLLuttaveyE, kANisikoLLuvudiddalli avu entahavu embudannu vivarisidalli vidyArthigaLige avannu arthamADikoLLalu heccu sulabha vAgaballudu. mUraneyadAgi, nijakkU samskxtadalli entaha sErikeya niyama gaLella kANisikoLLuttave embudannu kannaDa vyAkaraNadalli nEravAgi vivarisuva avaSyakate illa. kannaDakkinta bhinnavAda sErikeya niyamagaLu hindi, marAThi, ingliSh modalAda bhAShegaLallU kANisuttiddu, avannella hEge kannaDa vyAkaraNadalli vivarisuva avaSyakateyillavO hAgeyE samskxtada sErikeya niyamagaLannU kannaDada vyAkaraNadalli vivaravAgi tiLisi hELuva avaSyakateyilla.
hIgiddarU, samskxtadinda eravalAgi bandiruva halavAru pada gaLu kannaDadalli baLakeyalliruva kAraNa avugaLalli kANisuva sErikeya niyamagaLentahavu embudannu vivarisuvudarinda vidyArthigaLige prayOjanavAgaballudu. hindi, ingliSh modalAda bhAShegaLindalU kannaDakke halavu padagaLu eravalAgi bandiveyEnO nija; Adare, samskxtadinda eravalAgi banda padagaLige kannaDadalli iruvantaha viSiShTavAda sthAna A padagaLigilla.
udAharaNegAgi, kannaDadalli hosa hosa pAribhAShika padagaLannu sxShTisabEkiddalli sAmAnyavAgi nAvu samskxtada marehoguttEve. I kAraNakkAgiyU kannaDa vyAkaraNadalli itara bhAShegaLa sErikeya niyama gaLiginta samskxtada sErikeya niyamagaLige ondu viSiShTavAda sthAnavannu koDuvudaralli avcityavide.
Adare samskxtada sErikeya niyamagaLa varNaneyannu nEravAgi adara vyAkaraNadinda etti kannaDa vyAkaraNadalli irisuva badalu, kannaDa vyAkaraNavannu kaliyuvavarige anukUlavAguva hAge adannu aLavaDisi konDalli adu heccu upayuktavAgaballudu.
2.1.2 samskxtada niyamagaLannu tiLisuva krama
samskxtadalli baLakeyAguva sErikeya niyamagaLannu kannaDa kaliyuva makkaLige arthavAguva hAge mattu sahAyakavAguva hAge tiLisi hELabEkiddalli modalige samskxtadinda hosagannaDakke entaha padagaLella eravalAgi bandive embudannu pariSIlisabEku mattu A padagaLalli kannaDada sErikeya nimamagaLiginta bhinnavAgiruva niyamagaLu entaha vella kANisikoLLuttave embudannu kanDuhiDiyabEku.
I bhinnavAgiruva sErikeya niyamagaLannu kannaDakke eravalAgi bandiruva samskxta padagaLannu mAtravE udAharaNegaLannAgi koTTu vivarisi hELabEku. anantara avu kannaDada sErikeya niyamagaLiginta yAva rItiyalli bhinnavAgive embudannu vivarisi hELabEku. I rIti mADidalli vidyArthigaLige avannu artha mADikoLLalu heccu sulabha vAdItendu nanage anisuttade. kannaDa vyAkaraNada paThyapustakagaLalli kANisuva hAge gangOrmi, mEghavgha, mahavja, nadaDDamaruka, lasatShODaSha, AyaShTanka modalAda kannaDa barahagaLallellU (vyAkaraNada paThyapustakagaLannu biTTu)
kANisadiruvantaha samskxtada padagaLannu illavE padakantegaLannu samskxtada sErikeya niyamagaLige udAhaNegaLAgi koTTalli kannaDavannu kaliyabEkendiruva vidyArthigaLige anavaSyakavAgi tondareyunTAga balludallade adarinda avarige yAva prayOjanavU sigalAradu.
I udAharaNegaLu sUcisuva samskxtada niyamagaLu kannaDakke eravalAgi bandiruva pada illavE padakantegaLalli kANisadiruvudE namma vayyAkaraNigaLu hIge mADalu kAraNavirabahudu. hIgiddalli, antaha samskxtada niyamagaLannu kannaDa vyAkaraNadalli, adarallU pavraDha SAleya vidyArthigaLigAgi barediruva vyAkaraNa paThyadalli, vivarisuva avaSyakateyE illa. idallade, kannaDakke eravalAgi bandiruva mattu kannaDada barahagaLalli AgAga kANisikoLLuva samskxtada pada mattu padakantegaLalli baruva sErikeya niyamagaLannu varNisuvAga avakke samskxtada vayyAkaraNi gaLu koDuva pAribhAShika padagaLannu hAgeyE kannaDa vyAkaraNagaLallU baLasuva avaSyakateyilla.
kannaDada SAlAvyAkaraNagaLalli samskxtada sErikeya niyamagaLannu
paricayisuvAga Scutva, ShTutva, jastva, chatva, yaN, guNa, vxddhi, modalAda pAribhAShika padagaLannu hAgeyE samskxta vyAkaraNadinda etti hAkuva sampradAya beLedu bandide. vyAkaraNavendare ondu niShprayOjakavAda kagganTu emba abhiprAya vidyArthigaLalli mUDalu mAtra idu sahAyakavAgaballudu. I pAribhAShika padagaLinda kannaDa vyAkaraNavannu kaliyuvalli yAva prayOjanavU dorakalAradendu nanage anisuttade. udAharaNegAgi, samskxtadinda eravalAgi bandiruva vidyuttu pada Sakti padadoDane sEridAga vidyucchakti emba jODupada siddhavAguttade. illi vidyuttu embudara koneya eraDu varNagaLu (t mattu u) bidduhOgi vidyut embudu uLidide mattu adara koneya takAra cakAravAgide. idallade, I padada anantara bandiruva Sakti padada modalaneya vyanjana S endiddudu ch endAgide.
vidyucchakti padadalli kANisuva sErikeya niyamavannu I rIti vidyArthigaLige sulabhavAgi arthavAguva hAge vivarisi hELuva badalu A padadalli Scutva mattu chatvagaLemba eraDu sandhikAryagaLu naDedive endu hELuvudarinda heccina prayOjanavEnU sigalAradu. idallade
intaha hELikeyannu vivarisabEkAgiruva halavu mandi adhyApakarigU adu nijakkU Enu tiLisuttadeyumbudu arthavAgiruvudilla.
2.2 sErikeya niyamagaLalli vyatyAsagaLu
mEleyE hELida hAge, sErikeya niyamagaLa maTTige samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuve kelavu mukhyavAda vyatyAsagaLive. pavraDhaSAleya vidyArthigaLige samskxtada sErikeya niyamagaLannu tiLisuvudiddalli avu kannaDada niyamagaLinda hEge bhinnavAgive embudannu tiLisidalli heccu spaShTavAgi arthavAgaballuvu. intaha kelavu vyatyAsagaLannu keLage vivarisalAgide.
2.2.1 svaragaLa badalAvaNeyalli vyatyAsagaLu
svarakke svara sEridAga, samskxtadalli sAmAnyavAgi averaDara badalu bErondu svara baruttade illavE avugaLalli modalaneyadara badalu ondu vyanjana baruttade. endare, samskxdalli ‘AdESa’ emba hesarina sErikeya niyama baruvudE jAsti. idakke badalu kannaDadalli sAmAnyavAgi eraDu svaragaLu oTTige bandAga avugaLalli modalaneya svara biddu hOguvudE jAsti. kelavE kelavu sandabhragaLalli mAtra I eraDu svaragaLa naDuve vyanjanavondu sErikoLLuttade. endare, kannaDadalli lOpa hAgU AgamagaLemba sErikeya niyamagaLu baruvudE jAsti.
udAharaNegAgi, samskxtadalli ondE rItiya eraDu svaragaLu oTTu sEridAga averaDara badalu ondu udda svara AdESavAgi baruttade (savarNadIrgha). Adare kannaDadalli modalaneya svara biddu hOguttade mattu eraDaneya svara hAgeyE badalAgade uLiyuttade.
kannaDadalli I sErikeya niyamakke mattu keLage koTTiruva bEre kelavu sErikeya niyamagaLige halakelavu apavAdagaLiveyembudannu munde (2.3)ralli nODaliruvevu.
samskxtada badalAvaNegaLu dESa + abhimAna = dESAbhimAna cikka + amma = cikkamma alli + illa = allilla kavi + indra = kavIndra kallu + uppu = kalluppu guru + upadESa = gurUpadESa
kannaDada badalAvaNegaLu
mEle koTTiruva samskxta udAharaNegaLalli akArakke akAra paravAdAga averaDara badalu AkAravU, ikArakke ikAra paravAdAga averaDara badalu IkAravU, mattu ukArakke ukAra paravAdAga averaDara badalu UkAravU AdESavAgi bandive.
idakke badalu, avugaLa edurige koTTiruva kannaDada udAharaNe gaLalli modalaneya padada koneya svara bidduhOgide (lOpa gonDide) mattu eraDaneya padada modalaneya svara badalAgade hAgeyE uLidide.
I rIti oTTu sEruva ondE rItiya eraDu svaragaLalli ondu modaligEnE udda (dIrgha) svaravAgittAdare, samskxtadalli adu hAgeyE uLiyuttade mattu adaroDane bandiruva innondu svara bidduhOguttade. eraDU udda svaragaLAgiruvallU ondu udda svara uLiyuttade.
illU kUDa mElina AdESa sandhiyE naDeyuvudendU (endare A eraDu svaragaLa jAgadalli udda svaravondu AdESavAgi baruvu dendU) hELalu sAdhyavide.
kannaDadalli intaha sandabhragaLallU modalaneya svara biddu hOguttade mattu eraDaneyadu uLiyuttade.
samskxtada badalAvaNegaLu dEva + Alaya = dEvAlaya vidyA + abhyAsa = vidyAbhyAsa giri + ISa = girISa
lakSmI + ISa = lakSmISa
kannaDada badalAvaNegaLu banda + Aga = bandAga huDuga+ATa = huDugATa alli + Iga = allIga
samskxtadalli a, AgaLa anantara (1) i, IgaLu bandare averaDara badalu EkAra AdESavAgi baruttade, (2) u, UgaLu bandare averaDara badalu OkAra AdESavAgi baruttade, (3) E mattu OgaLu bandare averaDara badalu anukramavAgi ay mattu avgaLu AdESavAgi baruttave, (4) xkAra bandare adara badalu ar embudu AdESavAgi baruttade, mattu (5) ay mattu avgaLu bandare avu hAgeyE uLidu avugaLondige baruva akAra illavE AkAra biddu hOguttade.
Adare kannaDadalli intaha ellA sandabhragaLallU modalaneya svara bidduhOgi eraDaneya svara hAgeyE uLiyuttade (mEleyE sUcisida hAge kannaDadalli I niyamakkiruva apavAdavondannu munde nODaliruvevu).
(1)
(2)
(3)
(4)
(5)
kannaDada badalAvaNegaLu
samskxtada badalAvaNegaLu
rAja + indra = rAjEndra allinda+iLida = allindiLida gaNa + ISa = gaNESa allinda + Ice = allindIce sUrya+udaya=sUryOdaya koTTa + uDuge = koTTuDuge gangA + udaka = gangOdaka namma + Uru = nammUru lOka + Eka = lOkayka jala + Ogha = jalavgha dEva + xShi = dEvaShri mahA + xShi = mahaShri
viSva + aykya = viSvaykya divya + avShadha = divavyaShadha
namma + eduru = nammeduru bidda + oDane = biddoDane (kannaDadalli xkAravilla)
nUra + ayvattu = nUrayvattu doDDa + avtaNa = doDavDataNa
akArada badalu bEre svara modalinadAdalli bEreyE sErikeya badalAvaNegaLu samskxtadalli naDeyuttave. (1) modalina svara ikAra vAdalli adara badalu yakAra baruttade, (2) ukAravAdalli vakAra baruttade mattu (3) xkAravAdalli rakAra baruttade. ivellavU AdESa gaLu.
intaha sandabhragaLallU kannaDadalli modalaneya svara bidduhOgi eraDaneyadu uLiyuvudannu keLagina udAharaNegaLalli kANabahudu.
samskxtada badalAvaNegaLu ati + alpa = atyalpa ati + Ase = atyAse ati + uttama = atyuttama prati + Eka = pratyEka guru + akShara = gurvakShara guru + AjYe = gurvAjYe laghu + iti = laghviti pitx + Ajrita = pitrAjrita
(1)
(2)
(3)
kannaDada badalAvaNegaLu alli + alli = allalli bAyi + Arike = bAyArike alli + uLida = alluLida
bennu + aTTu = bennaTTu kADu + Ane = kADAne kADu + illa = kADilla
2.2.2 vyanjanagaLa badalAvaNeyalli vyatyAsagaLu
hosagannaDada padagaLellavU svaradalliyE konegoLLuvuvAda kAraNa, vyanjanakke vyanjana sEri Aguva ‘vyanjanasandhi’gaLAvuvU hosagannaDa dallilla. Adare haLegannaDadalli vyanjanadalli konegoLLuva padagaLiddu vAda kAraNa haLegannaDada kAladinda uLidu banda kelavu jODupada gaLalli mAtra antaha sErikeya niyamagaLannu kANabahudu.
bennu (ben) + kAvalu = bengAvalu
kari (kar) + kallu = kaggallu
hiri (her) + bAgilu = hebbAgilu
bengAvalu embudaralli nakAra anusvAra (illavE GakAra)vAgide mattu adara anantara baruva kakAra gakAravAgide; kaggallu embudaralli rakAra gakAravAgide mattu adara anantara baruva kakAravU gakAra vAgide; hebbAgilu embudaralli rakAra bakAravAgide.
intaha badalAvaNegaLannu biTTare hosagannaDadalli kANisuva vyanjanada badalAvaNegaLendare avu svaragaLa anantara bandAga avugaLalli naDeyuva kelavu badalAvaNegaLu mAtra. ivU kannaDadalli padagaLa oLagaDe endare padagaLa oLaracaneyalli mAtra kANisuva badalAvaNegaLu (manegelasa, suDugADu, neladAvare).
Adare samskxtadalli I eraDu rItiya badalAvaNegaLU sAkaShTu kANisikoLLuttave. illU kUDa, kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve kelavu mukhyavAda vyatyAsagaLannu kANabahudu.
udAharaNegAgi, kannaDadalli kakAra mattu takAragaLu svarada anantara bandAga anukramavAgi gakAra mattu dakAragaLAguvuvAdare, samskxtadalli ka, ta, Ta, pagaLu svarakke modalu bandAga (athavA bEre ga, da, Da, bagaLantaha ‘koraLisi’da (ghOSha) vyanjanagaLa modalu bandAga) anukramavAgi ga, da, Da, bagaLAguttave.
endare, kannaDadalli badalAguva vyanjana eraDaneya padada suruvige baruvudAdare, samskxtadalli badalAguva vyanjana modalaneya padada konege baruttade.
innondu vyatyAsavEnendare, samskxtadalli kANisuva vyanjanada badalAvaNegaLige apavAdagaLiruvudu bahaLa kaDime. Adare kannaDadalli baruva vyanjanada badalAvaNegaLalli kelavu jODupadagaLalli mAtra
kANisikoLLuttave. avugaLalli pratiyondakkU ondalla ondu apavAda iddE iruttade.
samskxtada badalAvaNegaLu vAk + ISa = vAgISa cit + Ananda = cidAnanda
ShaT + Anana = ShaDAnana sat + bhakta = sadbhakta vAk + dAna = vAgdAna
kannaDada badalAvaNegaLu mane + kelasa = menegelasa nela + tAvare = neladAvare suDu + kADu = suDugADu Ane + kAlu = AnekAlu tale + terige = taleterige
kannaDadalli I sErikeya niyamagaLu vikalpavAgi naDeyuttave embudannu (endare ellA sandabhragaLallU naDeyuvudillavembudannu) koneya eraDu udAharaNegaLinda (AnekAlu, taleterige embavu gaLinda) tiLiyabahudu.
samskxtadalliruva hAge kannaDadallU ‘anunAsika sandhi’ embu dondideyundu hELalu sAdhyavideyAdarU averaDara naDuve kelavu mukhyavAda vyatyAsagaLive embudannu keLage koTTiruva udAharaNe gaLinda tiLiyabahudu.
samskxtada ‘anunAsika sandhi’
vAk + maya = vAGmaya
sat + mAna = sanmAna ShaT + mukha = ShaNmukha dik + mUDha = diGmUDha
kannaDada ‘anunAsika sandhi’ him + mELa = himmELa him + nOTa = hinnOTa mum + nuDi = munnuDi mum + naDe = munnaDe
mattu
munde
padagaLige
kannaDadalli hinde kelavu jODupadagaLalli anukramavAgi him mattu mum rUpagaLive. ivugaLa anantara anu nAsikavondu bandAga I padagaLa koneya anusvArakke A anunAsikaddE rUpa baruttade. idannu ‘anunAsika sandhi’ embudAgi kareyalu sAdhyavide.
Adare, samskxtada anunAsika sandhi idakkinta tIra bhinnavAdudu. yAkendare, samskxtadalli anunAsikavAgi badalAguvudu ka, Ta, ta, pa, modalAda spaSragaLallade anusvAravalla. idallade, I rIti anunAsika gaLAgi badalAgiruva spaSragaLu samskxtadalli avugaLa anantara baruva anunAsikakkinta bhinnavAgiyE uLiyuttave.
2.3 nAmarUDhiyaLiyuva hAgiddare..
mEle sUcisida hAge, kannaDadalli ondu padadondige svaradalli suruvAguva innondu padavannu illavE antahadE ondu pratyaya vannu sErisidAga, modalaneya padada koneya svara biddu hOguttade yumba sErikeya niyamavide. I niyamakke halakelavu apavAdagaLU ive. kelavu sandabhragaLalli I rIti svara biddu hOguva badalu adara munde yakAra illavE vakAra hosadAgi sErikoLLuttade.
ya illavE va sErikoLLuvudu nambike + iDu = nambikeyiDu mane + ondu = maneyondu kappe + unTu = kappeyunTu magu + ige = maguvige rAju + alla = rAjuvalla
svara biddu hOguvudu
keLage + iDu = keLagiDu bEre + obba = bErobba hinde + uLi = hinduLi kADu + ige = kADige nAnu + alla = nAnalla mattu + ondu = mattondu magu+ ondu = maguvondu ittu + endu = ittendu haNada + Ase = haNadAse alli + illa = allilla bAyi + Aru = bAyAru alli + ondu = allondu iddAne + endu = iddAnendu ide + endu = ideyendu
ide + endu = ideyendu khanDita + Agi = khanDitavAgi bhIti + illa = bhItiyilla huri + Agu = huriyAgu nAyi+ondu= nAyiyondu
kannaDadalli I rIti padagaLa anantara svaradalli suruvAguva pada illavE pratyaya bandAga entaha sandabhragaLalli modalaneya padada koneya svara biddu hOguttade (svarada lOpavAguttade) mattu entaha sandabhragaLalli A eraDu svaragaLU badalAgade uLidu averaDara naDuve yakAra illavE vakAra AgamavAgi sErikoLLuttade embudakke ondu niScitavAda niyamavannu tayArisi koDalu kannaDada vayyAkaraNigaLige sAdhyavAgiralilla.
hAgAgi ‘nAmarUDhi’ illavE ‘nAmabhAga’ aLiyade iruva hAgiddalli mAtra lOpa mADabEku (mattu aLiyuva hAgiddalli lOpa mADade yakAra illavE vakAravannu sErisikoLLabEku athavA sandhi mADade irabEku) embudAgi kESirAjanE modalAda prAcIna vayyAkaraNigaLu I samasyege sariyAda uttaravannu kanDuhiDiyalu prayatnisade jArikonDiddAre.
anantarada kannaDa vayyAkaraNigaLellarU idannu hAgeyE giLipATha mADiddArallade I padakantegaLa hinde kannaDaddE Ada sErikeya niyama gaLEnAdarU aDagiveyE embudannu kanDuhiDiyalu prayatnisidantilla. biLigiriyavara ‘AlOka’ (biLigiri 1969) idakkondu apavAdavendu hELabahudu.
nAmarUpa aLiyuvudillavAdalli mAtra lOpasandhiyannu baLasa bEku emba haLegannaDa vayyAkaraNigaLa mAtu avara jANmeyannu tOrisuttade embudAgi ivattina vayyAkaraNigaLu kelavaru bhAvisiruva hAgide. nijakkU idu avara sOmAritanavannu tOrisuttadallade jANmeyannalla.
yAkendare, vAkyadalli padagaLannu mattu pratyayagaLannu baLasuvAga elli sandhi mADabEku, elli sandhimADabAradu mattu elli entaha sandhiyannu mADabEku embudannu spaShTavAgi tiLisi hELuvudE vayyAkaraNiya kelasa (biLigiri 1969:173-8 nODi).
nAmarUpa aLiyuvalli lOpa mADabEDa ennalu sAdhyavide yAdare, vAkyarUpa aLiyuvalli padagaLannu prayOgisabEDa endU hELalu sAdhyavide. hAgiddare I eraDE vAkyagaLalli iDI vyAkaraNavannu baredu mugisibiDabahudu!
nijakkU mElina apavAdagaLa hinde entaha niyama aDagide embudannu keLage (2.4)ralli sUcisalAgide.
2.4 sandabhragaLa vibhajane
kannaDadalli kANisuva sErikeya niyamagaLu bEre bEre sandabhragaLalli bEre bEre teranAgiruttave. hAgAgi kannaDalli entaha sErikeya badalAvaNegaLella naDeyuttave embudannu sariyAgi tiLidukoLLa bEkAdare I sErikeya niyamagaLu kannaDadalli yAva yAva sandabhra gaLallella bhinnavAgiruttave embudannu kanDuhiDidu adakkanusAravAgi avannu vibhajisuvudu avaSya.
modalaneyadAgi, kannaDada vayyAkaraNigaLE hELuva hAge, padamadhyadalli (endare padagaLa oLaracaneyalli) kANisuva sErikeya niyamagaLigU mattu padAntyadalli (endare padagaLannu vAkyavondaralli baLasidAga avugaLa naDuve) kANisuva sErikeya niyamagaLigU naDuve halakelavu vyatyAsagaLive.
udAharaNegAgi, kannaDadalli vyanjanagaLa badalAvaNegaLu padagaLa naDuve naDeyuvuvallade padagaLa koneyalli naDeyuvudilla embudannu nAvu mEle (2.2.2)ralli nODiruvevu.
padagaLa naDuve nela + kaDale = nelagaDale keLa + tuTi = keLaduTi bIsu + kallu = bIsugallu Uru + kOlu = UrugOlu doDDa+kOlu=doDDa kOlu
padagaLa koneyalli nanna + kAlu = nanna kAlu doDDa+tunDu=doDDa tunDu kempu + kallu = kempu kallu
padagaLa naDuveyU I badalAvaNegaLu vikalpavAgi mAtravE naDeyuttavallade ellA sandabhragaLallU naDeyuvudilla embudannu oLakONe, AnekAlu, taleterige, karituLasi modalAda udAharaNe gaLalli kANabahudu.
svaragaLa badalAvaNegaLallU padagaLa naDuvina mattu koneya badalAvaNegaLa naDuve kelavu vyatyAsagaLive. udAharaNegAgi, kelavu sandabhragaLalli padagaLa naDuve svara biddu hOguvudAdare padagaLa koneyalli yakAra illavE vakAra AgamavAgi baruttade.
padagaLa naDuvina badalAvaNe
kuDi + isu = kuDisu baru + isu = barisu cikka + amma = cikkamma nene + isu = nenesu
padagaLa koneya badalAvaNe gati + illa = gatiyilla magu + illade = maguvillade kAraNa + illa = kAraNavilla nambike + iDu = nambikeyiDu
eraDaneyadAgi, padagaLa naDuvina badalAvaNeyalliyE pada pratyayagaLa (endare ondu padadinda innondu padavannu tayArisalu baLasuva pratyayagaLa) baLakeyalli kANisuva sErikeya niyamagaLigU mattu padarUpa pratyayagaLa (endare ondu padadinda adara bEre bEre rUpagaLannu tayArisalu baLasuva pratyayagaLa) baLakeyalli kANisuva sErikeya niyamagaLigU naDuve vyatyAsagaLive.
udAharaNegAgi, ukArAnta kriyApadagaLige ike emba padarUpa pratyayavannu sErisidAga vakAra AgamavAgi baruttade, Adare ike emba padapratyayavannu sErisidAga ukAra biddu hOguttade (4.5 nODi).
padapratyaya
hELu + ike = hELike hedaru + ike = hedarike nambu + ike = nambike
padarUpa pratyaya hELu + ike = hELuvike hedaru + ike = hedaruvike nambu + ike = nambuvike anju + ike = anjuvike
padarUpa pratyayagaLallU bEre bEre pratyayagaLannu sErisidAga bEre bEre rItiya sErikeya niyamagaLu kANisikoLLalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, kriyApadagaLige isu pratyayavannu sErisidAga avugaLa koneyalli baruva ukAra bidduhOguttade; Adare ike pratyayavannu sErisidAga vakAra AgamavAgi baruttade mattu ukAra biddu hOgade hAgeyE uLiyuttade.
isu pratyaya paravAdAga hADu + isu = hADisu nODu + isu = nODisu
tinnu + isu = tinnisu nungu + isu = nungisu
horaDu + isu = horaDisu
ike pratyaya paravAdAga hADu + ike = hADuvike nODu + ike =nODuvike tinnu + ike = tinnuvike nungu + ike = nunguvike horaDu + ike = horaDuvike
mUraneyadAgi, eraDu svaragaLu oTTige sEridAga avugaLalli modalaneya svara prakxtiyadE athavA pratyayaddE emba amSada mElU padagaLa koneya svara biddu hOguvudE athavA Agama baruvudE emba viShaya avalambiside. modalaneya svara prakxti yaddAdare sAmAnyavAgi adu biddu hOguvudilla (idakke ondu apavAdavideyembudannu keLage nODaliruvevu), Adare adu pratyaya ddAdare biddu hOguvudE jAsti.
prakxtiya svara dAri + illa = dAriyilla kelasa + unTu = kelasavunTu dappa + Agi = dappavAgi mane + ondu = maneyondu anjike + ittu = anjikeyittu maduve + ittu = maduveyittu Odade + idda = Odadidda aDDa + Agi = aDDavAgi
pratyayada svara nammalli + illa = nammallilla namma + Uru = nammUru allanda + Ace = allindAce adakke + oppi = adakkoppi ganjige + illa = ganjigilla
kADinalli + Agi = kADinallAgi
mEle dAri embudara koneyalli kANisuva ikAra prakxtiyaddAda kAraNa adara koneya svara biddu hOgilla, Adare nammalli embudara koneyalli kANisuva ikAra pratyayaddAda kAraNa adu biddu hOgide. itara padagaLallU hIgeyE.
nAlkaneyadAgi, svarakke svara sEridAga AgamavAgi yakAra baruvudO illavE vakAra baruvudO embudu avugaLalli modalaneya svara entahadu embudannavalambiside. modalaneya svara ekAra illavE ikAravAdare AgamavAgi yakAra baruttade, akAra illavE ukAravAdare AgamavAgi vakAra baruttade.
AgamavAgi vakAra kelasa + alla = kelasavalla
AgamavAgi yakAra kudure + alla = kudureyalla sanje + Ayitu = sanjeyAyitu illa+AdarU = illavAdarU nambike + iDu = nambikeyiDu nambike + unTu = nambikeyunTu ide + endu = ideyendu mane + ondu = maneyondu
kaDi + akki = kaDiyakki guri + Agu = guriyAgu ili + illa = iliyilla nAyi + endu = nAyiyendu vyakti + obba = vyaktiyobba
kelasa + illa = kelasavilla kelasa + unTu = kelasavunTu illa + endu = illavendu kelasa + ondu = kelasavondu magu + alla = maguvalla guru + Agu = guruvAgu karu + illa = karuvilla guru + endu = guruvendu magu+ondu = maguvondu
aydaneyadAgi, prakxtiya koneya svara ukAravAgideyAdare mattu A prakxtiyalli kaDimeyundare mUrAdarU chandOmAtregaLiveyAdare adara koneya ukAra biddu hOguttade. prakxtiyalli mUrakkinta kaDime (endare eraDu) chandOmAtregaLiveyAdare ukAra biddu hOguvudilla.
eraDakkinta jAsti mAtregaLu kallu + ondu = kallondu
kADu + ige = kADige bennu + aTTu = bennaTTu haNNu + Agide = haNNAgide
eraDu mAtregaLu magu+ ondu = maguvondu karu + ige = karuvige guru + ina = guruvina karu + Agide = karuvAgide
AraneyadAgi, prakxtiyu nAmapadavE athavA kriyApadavE emba viShayavannAdharisiyU sErikeya niyamadalli vyatyAsa kANisikoLLuttade. udAharaNegAgi prakxtiyu kriyApadavAgideyAdare, adaralli eraDE chandOmAtregaLiddarU koneya ukAra biddu hOguttade.
nAmaprakxtigaLalli lOpavilla
magu + annu = maguvannu
karu + ige = karuvige hasu + ina = hasuvina
kriyAprakxtigaLalli lOpa biDu + ali = biDali koDu + isu = koDisu iru + utta = irutta
ELaneyadAgi prakxtiyu kannaDaddE athavA samskxtadinda eravalAgi bandudE emba viShayada mElU sErikeya niyamadalli vyatyAsa kANisikoLLuttade. samskxtada prakxtigaLalli mUru athavA jAsti chandOmAtregaLiddarU ukAra bidduhOguvudilla.
kannaDada prakxti mAtu + annu = mAtannu
kADu + ige = kADige kADu + ina = kADina
samskxtada prakxti dhAtu + annu = dhAtuvannu sAdhu + ige = sAdhuvige sAdhu + ina = sAdhuvina
I rIti kannaDadalli elli entaha sErikeya niyama kANisikoLLu ttade embudannu spaShTavAgi vivarisi bareyalu halavAru viShayagaLannu gamanadallirisikoLLuva avaSyakateyide. ivannella sariyAgi gamanisi sErikeya niyamagaLannu baredalli ‘nAmarUpavaLiyadiddalli’ embantaha prayOgagaLa mUlaka jArikoLLuva avaSyakateyilla.
2.5 sErikeya niyamagaLa aniyamitate
kannaDadalli sAmAnyavAgi padagaLa naDuve baruva sErikeya niyamagaLu, adarallU jODupadagaLalli mattu padapratyayagaLa mUlaka siddha vAguva padagaLalli kANisuva sErikeya niyamagaLu aniyamita vAgiruvudE jAsti.
idakke kAraNavEnendare, I padagaLu avugaLa avaSyakate tOri bandAga ondondAgi tayArAgi bhASheyalli baLakege bandantahavugaLu. ivu I rIti bEre bEre samayagaLalli tayArAgiralu sAdhyavideyAda
pakAra
naDedidda
SatamAnadallEnE
kANisuva DakAra
kAraNa, avugaLalli kANisuva sErikeya niyamagaLu bEre bEre samayadavAgiralu sAdhyavide.
udAharaNegAgi kALgiccu (kADu + kiccu ‘benki’) jODupada LakAravAguva badalAvaNe haLegannaDada samayaddu. I jODupada aShTondu hindeyE tayArAgiddu, indigU badalAgade baLakeyalli uLidukonDide. idE rItiyalli, kaypiDi jODupadadalli hiDi kriyApada (illavE nAmapada) piDi emba haLegannaDada rUpadallide. I padadalli baruva pada hosagannaDadalli hiDi rUpakke badalAgiddu, idakke hattu- hannondanE hakAravAguva badalAvaNe kAraNa (bhaT 1995:77 nODi). endare, haLegannaDada kAladindalU piDi embudu I jODupadadalli badalAvaNeyAgade hAgeyE uLidukonDide.
vyanjanadalli konegoLLuva padagaLu hosagannaDadalli baLakeyallilla. hIgiddarU bembattu, kaNNIru, heddAri, kaggallu, beLdingaLu modalAda jODupadagaLalli modalaneya angavAgi kANisuva bem, kaN, her (hed), kar (kag), beL modalAda padagaLu vyanjanadalli konegoLLuttiddu, avugaLa koneya vyanjana eraDaneya angavAgiruva padada suruvina vyanjanakke anuguNavAgi badalAgide. idU haLegannaDada paLeyaLikeyE embudaralli samSayavilla. padapratyayagaLa baLakeyallU intaha paLeyaLikegaLannu kANalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, beccage (bisi + age), beLLage (biLi + age) modalAda kelavu padagaLalli kANisuva sErikeya niyamagaLella haLegannaDadavu.
biLi pada pUvrada haLegannaDadalli beLi endiddirabEku. eraDaneya akSharadalli ikAra illavE ukAra bandiddAga adarallidda ekAra haLegannaDada kAladalli ikAravAgi badalAgittu (beLi>biLi). beccage mattu beLLage padagaLalli eraDaneya akSharavAgi ikAra illavE ukAra iralillavAda kAraNa, modalaneya akSharada ekAra haLegannaDadalli badalAgade hAgeyE uLidittu. adE rUpa ivattu hosagannaDadallU I jODupadagaLalli uLidukonDide (bhaT 1995:63 nODi).
idallade, ATa, OTa, kUTa, nOTa modalAda padagaLalli kANisuva DakAra TakAravAguva sErikeya niyamavU haLegannaDadinda
athavA adakkU hindina kannaDa prabhEdadinda uLidu banda paLeyaLike yirabEku. padarUpa pratyayagaLa baLakeyallU sErikeya niyamagaLa maTTige aniyamitate kANisuttiddu idakkU paLeyaLikegaLE kAraNavendu hELalu sAdhyavide. udAharaNegAgi kriyApadagaLige hindina samayavannu sUcisuva da pratyayavannu sErisidAga A kriyApadagaLalli mattu pratyayadalli halakelavu badalAvaNegaLu naDeyuttave. ivugaLalli kelavu aniyamitavAgiruttave (baru - banda, teru - tetta, iru - idda, koDu - koTTa, kANu - kanDa, hOgu - hOda).
padarUpa pratyayagaLa baLakeyalli kANisuva I sErikeya niyamada aniyamitateyU padapratyayagaLa baLakeyalli kANisuva sErikeya niyamada aniyamitateya hAgeyE paLeyaLikeya pariNAmavendu hELabahudu.
2.6 varNagaLa paTTi
samskxta vayyAkaraNigaLu siddhapaDisiruva varNagaLa paTTiyannu ‘atyanta vayjYAnikavAda paTTi’ embudAgi heccinavarU hELuttAre. Adare hEge idu vayjYAnika embudannu yArU sariyAgi vivEcisida hAgilla.
samskxtada vyanjanagaLalli vagrIya vyanjanagaLannu (spaSra mattu anunAsikagaLannu) avugaLa uccAraNeya AdhArada mEle paTTi mADa lAgideyAda kAraNa vayjYAnikate kANisuttade, Adare avagrIya vyanjanagaLannAgali illavE svaragaLannAgali A rIti avugaLa uccAraNeya AdhArada mEle paTTi mADilla.
nijakkU samskxta vayyAkaraNigaLu I paTTiyannu samskxtada sErikeya niyamagaLannu sUtrarUpadalli sUcisalu sAdhyavAguva hAge tayArisikonDiddAre.
kannaDada vayyAkaraNigaLu I paTTiyannu samskxtadinda hAgeyE ettikonDiddAre. Adare adu kannaDada sErikeya niyamagaLannu vivarisu valli svalpavU anukUlavAgilla. hAgAgi, kannaDada maTTigantU adu nijakkU ‘vayjYAnika’valla.
2.6.1 samskxta svaragaLa paTTi
samskxtada vayyAkaraNigaLu svaragaLannu a, i, u, x, lx, E, O, ay, av embudAgi paTTi mADiddAre. pANiniya vyAkaraNadalli baLakeyAguva aiuN, xlxk, EOG, ayavc emba ‘mAhESvara sUtra’gaLalli I paTTiya mUlavannu kANabahudu. mEle sUcisida hAge, svaragaLa I anukramakke samskxta vyAkaraNa dalli bEreyE ondu uddESavide. samskxtada sErikeya niyamagaLannu sUtrarUpadalli hELalu adu sahAyakavAguttade.
udAharaNegAgi, samskxtadalli a, i mattu u svaragaLu (mattu x, lx embavugaLu kUDa) giDDa (hrasva) mattu udda (dIrgha) emba eraDu rUpagaLalli baraballuvu. savarNadIrgha emba sErikeya niyamavU I svaragaLannu mAtra bAdhisuttade (2.2.1 nODi). hAgAgi avannella oTTAgi paTTiyalli modalige koDalAgide. mElina mAhESvara sUtragaLalli modalaneya sUtrada modalaneya svaradondige eraDaneya sUtrada koneya vyanjanavannu sErisi racisida ak sanjYeya mUlaka I svaragaLannu oTTige sankShiptavAgi pANiniya vyAkaraNadalli sUcisalAguttade.
uLida svaragaLu samskxtadalli udda rUpadalli mAtra baraballuvu. ivugaLalli EkAra-OkAragaLu ondu rItiyavu, mattu aykAra- avkAragaLu innondu rItiyavu. I vyatyAsavannu paTTiyalliruva avugaLa jAgada mUlaka sUcisalAgide. sErike(sandhi)ya niyamagaLallU EkAra-OkAragaLu mattu aykAra avkAragaLu ak svaragaLiginta bhinnavAgi kANisikoLLuttave (2.2.1 nODi). hAgAgi, I svaragaLannu paTTiyalli uLidavugaLiginta bErAgi hELiruvudu samskxtada sErikeya niyamagaLannu vivarisuvalli sahAyaka vAguttade.
2.6.2 kannaDa svaragaLa paTTi
kannaDada vayyAkaraNigaLu mEle koTTiruva samskxta svaragaLa paTTiyalli alpa svalpa badalAvaNegaLannu mADi (e mattu o svaragaLannu adakke sErisi mattu ay svaravannu o svarada modalu irisi) tamma vyAkaraNa gaLalli baLasikonDiddAre.
Adare samskxta vayyAkaraNigaLa hAge I paTTiyalli baruva svaragaLa anukramavannu kannaDa vyAkaraNada sErikeya niyamagaLannu vivarisuvalli baLasikoLLalu yAva rItiyallU avarige sAdhyavAgilla.
endare, I paTTiyalli baruva svaragaLa anukrama kannaDa vyAkaraNada maTTige sampUrNavAgi anupayuktavAgiyE uLidide. nijakkU I paTTi kannaDa vyAkaraNakke anukUlavAgilladiruvudE idakke kAraNa.
udAharaNegAgi, kannaDadalli a, i, u embavugaLu mAtravallade e, o embavugaLU giDDa mattu udda rUpagaLalli baraballuvu. Adare, ay mattu av ‘svara’gaLige ondE rUpavide. hAgAgi, ay embudannu o embudara modalu irisiruvudu kannaDada maTTige sariyalla.
idallade, ay mattu avgaLige kannaDadalli viSiShTavAda sthAnavE illa. avu akAradondige yakAra mattu vakAragaLu sEridAga unTAguva ay mattu av emba akSharajODigaLallade, samskxtadalli kANisuva hAge viSiShTavAda ‘sandhisvara’gaLalla.
samskxtadalli yakAra mattu vakAragaLannu baLasiruva I eraDu akSharajODigaLu mAtra baLakeyallive. Adare kannaDadalli ivu mAtra vallade ey, oy, Ay, iv modalAda bEreyU halavu antahavE akSharajODigaLU (geymu, koylu, Ayku, kivDu) baLake yallive. hAgAgi, mElina eraDu akSharajODigaLige (ay mattu avgaLige) mAtra ondu viSiShTavAda sthAnavannu koDuvudaralli kannaDada maTTige yAva avcityavU illa.
kannaDada sErikeya niyamagaLalli ikAra mattu ekAragaLu ondu rItiyalli kANisikoLLuvuvAdare ukAra, okAra mattu akAragaLu innondu rItiyalli kANisikoLLuttave. udAharaNegAgi ikAra mattu ekAragaLa anantara yakAra AgamavAgi baruvudAdare, ukAra, okAra mattu akAragaLa anantara vakAra AgamavAgi baruttade (2.3 nODi). I viShayadallU mElina svaragaLa paTTi kannaDa vyAkaraNada maTTige anukUlavAgilla.
samskxta padagaLalli kANisuva EkAra mattu OkAragaLu nijakkU mUlapadadallidda svaragaLalla. yAkendare, samskxtada mUlabhASheyAda inDO-yurOpiyannallidda ekAra-okAragaLu samskxtadalli akAra vAgi badalAgive mattu EkAra-OkAragaLu AkAravAgi badalAgive.
adE mUlabhASheyallidda ai, ei mattu oi svarajODigaLu EkAravAgi mattu au, eu mattu ou svara jODigaLu OkAravAgi badalAdudarindAgi ivattu samskxta vEda, tE, Ojas modalAda padagaLalli I eraDu svaragaLu kANisikoLLuttive (bhaT 2005:54
idallade, sErikeya niyamagaLa mUlakavU ivu samskxta pada gaLalli kANisikoLLuvuvAda kAraNa, samskxtada vayyAkaraNigaLu I eraDu svaragaLannu sandhyakSharagaLendu kareyuttAre. udAharaNegAgi, akAra mattu AkAragaLu ikAra mattu IkAragaLondige sEridAga EkAravU, ukAra mattu UkAragaLondige sEridAga OkAravU samskxtadalli AdESagaLAgi baruttaveyembudannu nAvu mEle (2.2.1 ralli) nODiruvevu.
EkAra mattu OkAragaLannu akAra, ikAra mattu ukAragaLinda pratyEkisi paTTi mADuvudara mUlaka samskxtada vayyAkaraNigaLu I viShayavannu sUtrarUpadalli vivarisalu SaktarAgiddAre.
kannaDada vyAkaraNakke adara svaragaLa paTTi anukUlavAgabEkAdalli adaralli baruva svaragaLa sankhyeyannu mAtravallade jAgavannU badalAyisabEku. endare, i, I, e, E, u, U, o, O mattu a, A embudAgi ikAra-IkAragaLannu ekAra-EkAragaLondige mattu ukAra-UkAragaLannu okAra-OkAragaLondige irisi paTTi mADabEku.
idallade, akAra-AkAragaLannu ikAra mattu ekAradondige irisuva badalu ukAra mattu okAradondige irisabEku.
hIge mADidalli, I svaragaLa paTTiyannu baLasi kannaDadalli kANisuva sErikeya niyamagaLannu samskxta vyAkaraNagaLalliruva hAge sUtrarUpa dalli tiLisihELalu sAdhyavAdItu.
kannaDakke avaSyaviruva intaha svaragaLa paTTige uccAraNeya AdhAravide. ikAra-ekAragaLu nAligeya mumbhAgadalli huTTuttave mattu ukAra, okAra mattu akAragaLu nAligeya himbhAgadalli huTTuttave (akArada kelavu prabhEdagaLu mAtra nAligeya naDubhAgadalli huTTuttave). I vyatyAsavannu keLage kANisida hAge citrisalu sAdhyavide.
bAyiya jAga
nAligeya bhAga munde
mEle
naDuve
keLage E, F
J, K
G, H M, N C, D
I rIti svaragaLa huTTannAdharisi racisida paTTiyE kannaDada maTTige heccu ‘vayjYAnika’vAdudu. idu mEle vivarisida samskxta svaragaLa paTTiyinda tIra bhinnavAgideyumbudannu gamanisabahudu.
2.6.3 vyanjanagaLa paTTi
samskxtada vyanjanagaLannu vagrIyagaLu (spaSra mattu anunAsikagaLu) mattu avagrIyagaLu embudAgi eraDu mukhya gumpugaLalli vingaDisa lAgide. ivugaLalli vagrIyagaLannu avugaLa uccAraNeya jAgavannu Adharisi aydu vagragaLalli vingaDisalAgiddu, avugaLalli pratiyondu vagradallU aghOSha-alpaprANa (kacaTatapa), aghOSha-mahAprANa (khachaThathapha), ghOSha-alpaprANa (gajaDadaba), ghOSha-mahAprANa (ghajhaDhadhabha) mattu anunAsika (GaYaNanama) embudAgi aydu rItiya vyanjanagaLu kANisikoLLuttave. avagrIyagaLannu antastha (yaralava) mattu UShma (saSaShaha) embudAgi vingaDisalAgide. kannaDada vyanjanagaLannu I rIti vingaDisuva badalu bEre rItiyalli vingaDisuvudarinda adara sErikeya niyamagaLannu vivarisuva kelasa heccu sulabhavAgaballudu. kannaDadalli mahAprANAkSharagaLilla. idallade, NanamagaLemba mUru anunAsikagaLu mattu saSahagaLemba mUru UShmagaLu mAtra kannaDadalli baLakeyallive. I vyanjanagaLannu vagrIya mattu avagrIyagaLendu vingaDisuva badalu, avugaLa uccAraNeyannavalambisi keLage (47nE puTadalli) koTTiruva hAge vingaDisuvudu kannaDada maTTige heccu anukUla. udAharaNegAgi, pabamavagaLannu oTTAgi ondE kAlannalli hELiruvudarinda avugaLa naDuviruva hattirada sambandhavannu sUcisalu sAdhyavAguttade. itara kAlangaLalli baruva vyanjanagaLa naDuve mattu bEre bEre sAlugaLalli baruva vyanjanagaLa naDuveyU intahavE hattirada sambandhagaLu kanDubaruttave.
I sambandhagaLu kannaDada caritreyalli naDediruva badalAvaNegaLalli mattu kannaDa padagaLa oLaracaneyalli baLakeyAguva sErikeya niyama gaLalli kANisikoLLuttave.
kannaDa vyanjanagaLa paTTi
l t
2.7 tiruLu
kannaDadalli kANisuva sErikeya (sandhi) niyamagaLigU samskxtadalli kANisuva sErikeya niyamagaLigU naDuve halavu mukhyavAda vyatyAsa gaLive. kannaDada sErikeya niyamagaLu entahavu embudannu tiLiyalu samskxtada sErikeya niyamagaLu entahavu embudannu tiLiyuva avaSyakateyilla.
kannaDakke samskxtadinda eravalAgi bandiruva padagaLalli samskxta davE Ada kelavu sErikeya niyamagaLu kANisikoLLuvuvAda kAraNa avannu vivarisuvalli mAtra samskxtada sErikeya niyamagaLannu kannaDa vyAkaraNadalli tiLisihELuva avaSyakateyide. kannaDada sErikeya niyamagaLu padagaLa naDuve mattu padagaLa kone yalli bEre bEreyAgiruttave. idallade, sErikeya niyamakke oLapaDuva varNa prakxtiyadO pratyayaddO, padapratyayaddO padarUpa pratyaya ddO, kriyAprakxtiyadO nAmaprakxtiyadO, kannaDa padaddO samskxtadinda eravalAgi banda padaddO, prakxtiyalli chandO mAtregaLeShTive, sErikeya niyamakke oLapaDuva varNada svarUpavEnu modalAda halavAru viShayagaLannu gamanisikoLLade kannaDada sErikeya (sandhi)niyamagaLentahavu embudannu vivarisi hELalu sAdhyavAgadu. I viShayadallU kannaDa samskxtakkinta bhinnavAgide.
samskxta varNagaLa paTTi samskxtada maTTige ‘vayjYAnika’vAgiruvudu nijavAdarU kannaDada maTTige vayjYAnikavalla.
kannaDada sErikeya niyamagaLannu vivarisalu adaradE Ada vyAkaraNa vondannu siddhapaDisuvudu eShTu avaSya emba viShaya idarinda spaShTa vAguttade.
3. padavagragaLu
3.1 munnOTa
bhASheyondaralli baruva padagaLannu avugaLa artha mattu vAkyagaLalli avu naDesabEkAgiruva kelasa - I eraDu viShayagaLa AdhArada mEle kelavu mukhya gumpugaLalli vingaDisabahudu.
udAharaNegAgi, kannaDa vAkyagaLalli baLakeyAguva padagaLannu avugaLa arthada AdhArada mEle keLage sUcisida hAge mukhyavAgi nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLemba mUru gumpugaLalli vingaDisalu sAdhyavide.
nAmapadagaLu: rAju, huDugi, mane, Ane modalAda vyakti, prANi, vastu modalAduvannu gurutisuva padagaLu.
kriyApadagaLu: hELu, tinnu, ODu, bILu, koDu, mADu
modalAda ghaTanegaLannu nirdESisuva padagaLu.
guNapadagaLu: doDDa, cikka, biLi, kappu, oLLe, bahaLa modalAda
guNadharmagaLannu sUcisuva padagaLu.
padagaLannu vingaDisalu I rIti avugaLa arthavannu mAtravallade vAkyagaLalli avu entaha kelasagaLannu naDesuttave embudannU tiLidu koLLuva avaSyakateyide. kannaDadalli mEle koTTiruva mUru rItiya padagaLu mUru rItiya kelasagaLannu naDesuttave embudannu I keLagina vAkyagaLinda tiLiyabahudu.
rAju cikka huDuganige haNNu koTTa (1kha) giri kappu kAgadadalli citra biDisida
(1ka-kha) vAkyagaLalli rAju, huDuga, haNNu, giri, kAgada mattu citra emba Aru padagaLannu Aru vyakti illavE vastugaLannu gurutisuvu dakkAgi baLasalAgide. ivu koDu mattu biDisu emba kriyApadagaLu nirdESisuva eraDu ghaTanegaLalli toDagiruva vyakti mattu vastugaLAgive.
idallade mElina vAkyagaLalli cikka hAgU kappu emba bEreyU eraDu padagaLa baLakeyAgiddu, avugaLannu avugaLa mundiruva nAmapadagaLu (anukramavAgi huDuga mattu kAgada embavugaLu) gurutisuva vyakti illavE vastugaLa guNadharmagaLannu sUcisuvudakkAgi baLasalAgide.
kannaDadalli I rIti vyakti, vastu, viShaya, modalAdavugaLannu gurutisuvudu, ghaTanegaLannu nirdESisuvudu mattu guNadharmagaLannu sUcisuvudu embudAgi mUru mukhya kelasagaLannu naDesuvudakkAgi mElina mUru rItiya padagaLannu baLasuttEve. idu avannu anu kramavAgi nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLemba mUru pada vagragaLalli vingaDisalu innondu AdhAra.
3.2 nAmapadagaLu mattu guNapadagaLu
padagaLannu padavagragaLAgi vingaDisuvalli kannaDa mattu samskxta bhAShe gaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive. ivugaLalli mukhyavAdudendare, mEle sUcisida hAge kannaDadalli nAmapada, kriyApada mattu guNapada gaLembudAgi mUru padavagragaLive; Adare samskxtadalli nAmapada mattu kriyApadagaLemba eraDu padavagragaLu mAtra ive. guNapadagaLu nAmapadagaLinda bhinnavAda mUraneya padavagradalli bArade nAmapada vagradallEnE baruttave. samskxtada padagaLannu nAmapada, kriyApada mattu avyaya embu dAgi mUru gumpugaLalli vingaDisuvudu avaSya embudAgi adara kelavu vayyAkaraNigaLu abhiprAyapaTTiddAre; Adare bEre kelavaru vayyAkaraNigaLu ivugaLalli mUraneyadAda avyaya embudannu nAma padagaLondige sErisuvudara mUlaka, samskxtada padagaLannu nAmapada mattu kriyApada embudAgi eraDE eraDu padavagragaLalli vingaDisalu sAdhya embudAgi vAdisiddAre.
kannaDada heccina vyAkaraNagaLallU samskxta padagaLa I eraDu rItiya vibhajanegaLannu hAgeyE kannaDakkU aLavaDisalu prayatnisa
lAgide. nAmapada, kriyApada mattu avyaya embudAgi mUru rItiya padagaLu kannaDadalliveyumbudAgi kelavu vyAkaraNagaLu tiLisu ttave mattu bEre kelavu vyAkaraNagaLu kannaDadalli nAmapada mattu kriyApada embudAgi eraDu rItiya padagaLu mAtra iveyendu tiLisuttave. samskxta vyAkaraNadalli guNapada (guNavAcaka pada) mattu nAma padagaLannu ondE padavagradalli irisalu kAraNavEnendare, arthada maTTige I eraDu rItiya padagaLu bhinnavAgi tOruvuvAdarU vAkya gaLalli avakke ondE rItiya baLakeyide. Adare, kannaDadalli guNapada gaLu mEle vivarisida hAge artha mattu baLakegaLeraDarallU nAmapada gaLiginta tIrA bhinnavAgive.
hAgAgi, kannaDadalli guNapadagaLu nAmapadagaLiginta bhinnavAda padavagradalli baruttaveyundu vAdisalu halavu AdhAragaLannu koDa bahudu. nAmapadagaLa hAge avu vibhakti pratyayagaLondige baruvudilla vembudu ivugaLalli mukhyavAdudu. I viShayavannAdharisi avannu avyayagaLendu hesarisalu sAdhyavideyEnO nija. Adare, idarinda bEre kelavu samasyegaLELalu sAdhyavide.
guNapadagaLiginta bhinnavAgiruva kelavu kriyAviSEShaNagaLannu mattu nipAtagaLannu mAtra samskxtadalli avyayagaLendu kareyuvudu rUDhi. intahavu (ayyO, OhO, cI, thU, elavO modalAdavugaLu) kannaDadallU iveyAda kAraNa, avakkinta bhinnavAgiruva kannaDada guNa padagaLannu avyayagaLendu karedalli anavaSyakavAgi gondalakkeDeyAga balludu. hAgAgi, kannaDadalli avannu bEreyE ondu padavagradalli irisuvudu oLLeyadu. samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva I vyatyAsa ondu atyanta mukhyavAda vyatyAsa. vyAkaraNada halavAru bhAgagaLalli I vyatyAsadindAgi kannaDa mattu samskxta bhAShegaLu ondakkinta ondu tIra bhinnavAgi kANisuvuvembudannu munde nODaliruvevu. I viShayadalli kannaDa yAke samskxtada hAge alla, kannaDadalli guNapadagaLannu bEreyE ondu padavagradalli yAke pratyEkavAgi irisabEku embudannu tiLiyalu I keLagina kelavu viShayagaLannu pariSIlisabahudu. nAmapadada viSEShaNavannAgi
3.2.1 viSEShaNagaLAgi guNapadagaLa baLake
guNapadagaLannu nAmapadagaLa viSEShaNagaLannAgi mADuva vidhAna samskxta mattu kannaDa bhAShegaLalli bEre bErAgide. samskxtadalli ondu guNapadavannu mADabEkiddalli, A nAmapadadondige yAva vibhakti pratyaya baruttideyO adannu guNapadadondigU baLasuva avaSyakateyide. samskxtadalli guNapada gaLU nAmapadagaLE ennuvudu idE kAraNakkAgi.
Adare kannaDadalli A rIti guNapadadondige vibhakti pratyayagaLannu sErisi hELalu sAdhyavAguvudilla. ondu guNapadavannu nAmapadada viSEShaNavAgi baLasabEkiddalli adakke yAva pratyayavannU sErisade nEravAgi A nAmapadadondige irisabEkAguttade.
udAharaNegAgi keLage koTTiruva samskxta vAkyagaLannu mattu avugaLa kannaDa anuvAdagaLannu gamanisabahudu.
tatra EkaH kxShNaH sapraH asti ‘alli ondu kappu hAvu ide’ (2kha) hariH Ekam kxShNam sapram apaSyat ‘hari ondu kappu hAvannu nODida’ (2ga) hariH EkEna kxShNEna saprEna daShTaH ‘hariyannu ondu kappu hAvu kaccitu’
(2ka) vAkyadalli EkaH kxShNaH sapraH ‘ondu kappu hAvu’ emba nAmapadakante bandiddu adaralliruva sapra nAmapada mAtravallade, adara viSEShaNagaLAda Eka mattu kxShNa padagaLU vibhakti pratyaya dondige (pullinga-Ekavacana-prathamA vibhaktiyalli) bandive.
idE nAmapadakante (2kha) mattu (2ga) vAkyagaLallU bandiddu, A padakanteyalliruva sapra nAmapadada vibhakti pratyaya mAtravallade itara eraDu viSEShaNa padagaLa (Eka, kxShNa embavugaLa) vibhakti pratyayavU badalAgiruvudannu kANabahudu.
ivu mUrU (2kha) vAkyadalli pullinga-Ekavacana-dvitIyA vibhaktiyalli (Ekam kxShNam sapram embudAgi) bandive mattu (2ga)
vAkyadalli pullinga-Ekavacana-txtIyA vibhaktiyalli (EkEna kxShNEna saprEna embudAgi) bandive.
illi mukhyavAgi gamanisabEkAgiruva amSavEnendare, sapra ‘hAvu’ nAmapada mAtravallade adara viSEShaNavAgi bandiruva kxShNa ‘kappu’ guNapada (mattu Eka ‘ondu’ eNikeya pada) - ivellavU samskxtadalli linga-vacana-vibhakti pratyayadondige barabEkAguttade mattu ondE padakanteya angagaLAgiruvAga ivellavU ondE linga- vacana-vibhaktiyalli barabEkAguttade. I mUru vAkyagaLa keLagEnE koTTiruva kannaDa vAkyagaLannu gamanisidalli, adara guNapadagaLu (mattu eNikeya padagaLu) samskxtada guNapadagaLiginta yAke bhinnavAdavugaLu emba viShaya spaShTavAdItu.
A vAkyagaLalli baruva kappu guNapada mUru vAkyagaLallU ondE rUpadallide. adakke vibhakti pratyayagaLannu sErisi kappannu hAvannu illavE *kappininda hAvininda endu hELidevAdare adu kannaDa vAgalAradu.
idE rItiyalli ondu emba eNikeya padavU kannaDada I mUru (2ka-ga) vAkyagaLalli ondE rUpadallide. nAmapadadondige baLasuvAga adakke vibhakti pratyayavannu sErisi *ondannu hAvannu illavE *ondakke hAvige embudAgi hELalu kannaDadalli sAdhyavAgadu. (bhAShAvijYAnigaLu padakante illavE vAkyada munde ‘’ sanjYe yannu baLasuvudara mUlaka adu vyAkaraNabaddhavalla embudannu sUcisuttAre. idE kramavannu mEle koTTiruva *kappannu hAvannu, *kappininda hAvininda *ondannu hAvannu modalAda padakantegaLu kannaDadalli vyAkaraNabaddhavalla embudannu sUcisuvudakkAgi baLasa
3.2.2 viSEShaNagaLAgi nAmapadagaLa baLake
samskxtadalli guNapadagaLa hAge nAmapadagaLannU bEre nAmapadagaLa viSEShaNagaLannAgi mADi baLasalu sAdhyavide. I rIti baLasabEkiddalli, guNapadagaLa hAge A nAmapadagaLigU avugaLa viSEShyavAgiruva nAma padada linga-vacana-vibhakti pratyayavannu sErisuva avaSyakateyide.
Adare kannaDadalli ondu nAmapadavannu innondu nAmapadada sambandhavide viSEShaNavannAgi mADabEkiddalli averaDara embudannu sUcisuva a (‘ShaShThI vibhakti’) pratyayavannu sErisabEku (endare, adannondu ‘guNapada’vAgi badalAyisabEku).
naDuve
(3ka) aham mxttikam ghaTam dxShTavAn ‘nAnu maNNina koDavannu nODide’
(3kha) aham mxttikEna ghaTEna jalam pibam
‘nAnu maNNina koDadinda (koDadalli) nIru kuDide’
(3ka) mattu (3kha) vAkyagaLalli samskxtada mxttika ‘maNNu’ nAmapada eraDu bEre bEre vibhakti pratyayagaLondige (dvitIyA mattu txtIyA vibhakti pratyayagaLondige) baLakeyAgide.
Adare I vAkyagaLa keLage koTTiruva kannaDa vAkyagaLeraDarallU maNNu nAmapada ShaShThI vibhakti pratyayadondige baLakeyAgide. A nAmapadada vibhakti nAmapadavannu adara viSEShyavAda pratyayadondige (endare annu illavE inda pratyayagaLondige) baLasalu kannaDadalli sAdhyavAgadu.
samskxtada viSEShaNa nAmapadagaLondige I rIti baLaLakeyAguva vibhakti pratyayagaLu avugaLa viSEShyadondige baruva vibhakti pratyayagaLE AgirabEkemba niyamavide. (3ka) vAkyadalli iveraDU dvitIyeyallive mattu (3kha) vAkyadalli iveraDU txtIyeyallive embudannu gamanisa bahudu.
I viShayadalli samskxtada I nAmapadagaLu (2ka-ga) vAkyagaLalli kANisuva samskxtada guNapadagaLiginta bhinnavAgilla. A guNapadagaLU avugaLa viSEShyagaLAgi bandiruva nAmapadagaLa vibhaktiyalliyE baLake yAgive.
Adare (3ka-ga) kannaDa vAkyagaLalliruva nAmapadagaLu (2ka-ga) vAkya gaLalli kANisuva guNapadagaLiginta bhinnavAgive. (2ka-ga) vAkyagaLalliruva guNapadagaLige yAva pratyayavU sErilla. Adare (3ka-ga) vAkya gaLalliruva nAmapadagaLige ShaShThI vibhakti pratyaya sEride. I rIti ShaShThI vibhakti pratyaya sErade kannaDada nAmapadagaLu bErondu nAmapadada viSEShaNagaLAgi baralAravu.
3.2.3 viSEShaNa mattu viSEShyagaLa jAga
guNapadagaLa baLakeyalli kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva innondu vyatyAsavEnendare, samskxtadalli guNapadagaLannu avugaLa viSEShyagaLondigEnE baLasabEkemba niyamavilla. averaDu vAkyada bEre bEre kaDegaLalli bandiralU sAdhyavide. udAharaNegAgi, keLage koTTi ruva (4)nE vAkyavannu gamanisabahudu.
kaTam karOti daSranIyam (4) *‘cApeyannu tayArisuttiddAne sundaravAda’ (4kha) ‘sundaravAda cApeyannu tayArisuttiddAne’
(4)nE samskxta vAkyadalli daSranIyam ‘sundara’ guNapada adara viSEShyavAgiruva kaTam ‘cApe’ embudarondige baruva badalu A vAkyada kriyApadavAgiruva karOti ‘mADuttAne’ embudara anantara bandiruvudannu gamanisabahudu.
Adare kannaDadalli viSEShaNavannu I rIti viSEShyadinda dUra irisi hELalu sAdhyavilla. udAharaNegAgi, (4)nE samskxta vAkyada keLage koTTiruva modalaneya (4ka) kannaDa vAkyadalli sundaravAda embu dannu kriyApadada anantara irisida kAraNa, A vAkya sariyAgilla. kannaDadalli viSEShaNagaLu viSEShyadondigEnE iruvudu avaSya.
samskxtadalli viSEShya mattu viSEShaNagaLu ondE vibhakti, vacana mattu lingagaLalli baruttaveyAda kAraNa, avannu yAvAgalU oTTige irisabEkemba niyamavilla. avu vAkyada bEre bEre kaDegaLalli bandive yAdarU vAkyavannu artha mADikoLLuva samayadalli linga-vibhakti- vacanagaLa AdhArada mEle avannu sulabhavAgi oTTige sErisi artha mADikoLLalu sAdhyavAguttade.
Adare kannaDadalli viSEShaNagaLu linga, vacana mattu vibhakti pratyaya gaLondige baruvudilla. hAgAgi avannu yAvAgalU avugaLa viSEShya vAgiruva nAmapadada hattiravE irisabEkAguttade; vAkyada bEre kaDe gaLige vagrAyisalu sAdhyavAguvudilla.
nijakkU samskxtadalli viSEShaNa mattu viSEShyagaLa naDuve yAva vyatyAsavU illa. yAkendare adara padakantegaLalli baruva eraDu
(athavA jAsti) padagaLalli yAvudu viSEShaNa mattu yAvudu viSEShya embudAgi avugaLa naDuve vyatyAsavannu sAdhisalu yAva AdhAravU siguvudilla.
Adare kannaDadalli viSEShaNagaLu viSEShyagaLinda tIra bhinnavAgiruttave. yAkendare, kannaDada padakantegaLalli viSEShyagaLu mAtra vibhakti pratyaya dondige baraballuvu. viSEShaNagaLu guNapadagaLAgiddalli hAgeyE baruttave mattu nAmapadagaLAgiddalli ShaShThI pratyayadondige baruttave. I ShaShThI pratyaya kannaDadalli vibhakti pratyayavalla (8.5.5 nODi).
3.2.4 padakante mattu jODupadagaLalli guNapadagaLu
samskxtadalli eraDu nAmapadagaLannu ondu padakanteya angagaLannAgi baLasuva badalu, ondu jODupadada (samastapadada) angagaLannAgi baLasalU sAdhyavide. hIge baLasuvAga sAmAnyavAgi avugaLalli modalinadara vibhakti pratyayavannu tegeduhAkalAguttade. udAharaNe gAgi, kxShNam sapram padakanteyannu I rIti kxShNasapram jODupada vAgi badalAyisalu sAdhyavide.
intaha samskxtada jODupadagaLu mEle koTTiruva kannaDada pada kantegaLa hAge (endare kappuhAvannu embudara hAge) kANisuvuvAda kAraNa, kannaDada vayyAkaraNigaLu kannaDada kelavu padakantegaLannu jODupada(samastapada)gaLendu tappAgi varNisiddAre. udAharaNegAgi keLagina samskxta vAkyagaLannu avugaLa keLagiruva kannaDa vAkyagaLondige hOlisi nODabahudu.
(5ka) hariH Ekam kxShNasapram apaSyat ‘hari ondu kappuhAvannu nODida’ (5kha) hariH EkEna kxShNasaprENa daShTaH
‘hariyannu ondu kappuhAvu kaccitu’
(5ka-kha) samskxta vAkyagaLalli kxShNasapram mattu kxShNasaprENa embudAgi jODupadavondu eraDu vibhakti rUpagaLalli baLake yAgiddu, adara modalaneya angavAgiruva pada (kxShNa embudu) I eraDu baLakegaLallU vibhakti pratyayavillade bandiruvudannu kANabahudu.
idE rItiyalli ivugaLa keLage koTTiruva kannaDa vAkyagaLallU kappuhAvannu mattu kappuhAvu emba eraDu baLakegaLalli kappu embudu vibhakti pratyayavillade bandide.
Adare, illi samskxtada baLakegaLigU kannaDada baLakegaLigU naDuve ondu mukhyavAda vyatyAsavideyembudannu gamanisuvudu avaSya. samskxtada jODupadagaLalli modalidda vibhakti pratyayavondu biddu hOgide, Adare kannaDadalli A rIti vibhakti pratyaya bidduhOgilla.
yAkendare, modaligEnE kappu hAvu embudaralli kappu embudara munde vibhakti pratyaya bandiralilla, mattu kannaDadalli hAge baralu sAdhyavU illa. I viShaya 3.2.1nE vibhAgadalli (2ka-ga) vAkyagaLannu pariSIlisuvAga spaShTavAgide.
I kAraNakkAgi, samskxtada kxShNasapra embudannu, adaralli vibhakti pratyayavondu biddu hOgiruvudannu AdhAravAgi irisi, jODu padavendu parigaNisida hAge kannaDada kappu hAvu embudannu jODu padavendu parigaNisalu sAdhyavilla. kappu hAvu embudaralli vibhakti pratyaya biddu hOgilla; yakendare, adannalli baLasalE illa.
nijakkU samskxtadalli jODupadagaLigU avakke samanAgiruva pada kantegaLigU naDuve arthada maTTige heccina vyatyAsavEnU illa; vibhakti pratyayada lOpavondE avugaLa naDuve kANisuva vyatyAsa.
Adare kannaDadalli jODupada mattu padakantegaLa naDuve arthada maTTigU mukhyavAda vyatyAsagaLiddu, avannu bariya vibhakti pratyayada iruvike illavE illadiruvikeya AdhArada mEle ondarindondannu pratyEkisalu sAdhyavAgadembudannu munde nAlkanE adhyAyadalli nODa liruvevu.
3.2.5 nAmapadagaLAgi guNapadagaLa baLake
samskxtadalli guNapadagaLannu (endare guNapadada arthaviruva nAmapada gaLannu) bEre nAmapadagaLa viSEShaNagaLAgi mAtravallade svatantravAda nAmapadagaLAgiyU baLasalu sAdhyavide mattu hAge baLasidAga avu ellA rItiya vibhakti pratyayagaLondigU baraballuvu.
Adare kannaDadalli I rIti guNapadagaLannu hAgeyE nAmapadagaLAgi baLasalu sAmAnyavAgi sAdhyavAgadu. udAharaNegAgi kannaDada doDDa,
cikka, hosa, haLe modalAda guNapadagaLannu nAmapadagaLa jAgadalli baLasalu (endare nEravAgi avakke vibhakti pratyayagaLannu sErisi hELalu) sAdhyavAgadu.
I niyamakke kannaDadalli kelavu apavAdagaLiruvudu nija. udA haraNegAgi, mEle koTTiruva kappu guNapada nAmapadavAgiyU baLake yAgaballudu (adakke kappu hAkiddu jAstiyAgide) mattu guNapada vAgiyU baLakeyAgaballudu (adu kappu hakki). hIgiddarU vibhakti pratyayagaLondige baralArada guNapadagaLu halavu kannaDadalliveyAda kAraNa avugaLigAgi bErondu padavagra vannu kalpisikoLLuva avaSyakate kannaDadallide. Adare intaha avaSyakate samskxtadallilla. kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva I vyatyAsavannu keLagina vAkyagaLalli kANabahudu.
(6ka) aham phalam khAdAmi
‘nAnu haNNannu tinnuttEne’ (6kha) aham Suklam khAdAmi
‘nAnu biLiyadannu tinnuttEne’ (6ga) aham SuklAya phalam dAsyAmi
‘nAnu biLiyavanige haNNu koDuttEne’
(6kha-ga) vAkyagaLalli samskxtada Sukla ‘biLi’ guNapadavannu (6ka) vAkyadalli bandiruva phala ‘haNNu’ nAmapadada hAgeyE baLasalAgide. adu (6kha) vAkyadalli dvitIyA vibhakti pratyayadondige mattu (6ga) vAkyadalli caturthI vibhakti pratyayadondige svatantravAgi, endare phala embudara AdhAravillade, baLakeyAgide.
Adare I (6kha-ga) vAkyagaLa keLage koTTiruva kannaDa vAkyagaLalli biLi guNapadakke A rIti vibhakti pratyayagaLannu nEravAgi sErisalu sAdhyavAgilla. modalige avakke savranAma pratyayagaLannu illavE savranAmagaLannu (du illavE avanu embudannu) sErisi anantara vibhakti pratyayagaLannu sErisabEkAgide. kannaDada guNapadagaLu nAmapada gaLiginta bhinnavAdavugaLu emba viShaya idarindalU spaShTavAguttade.
kannaDada guNapadagaLalli kelavannu udda-giDDa, agala-sapura, ettara-taggu, dappa-teLu, doDDa-cikka, bisi-tampu, bhAra-hagura, embantaha jODigaLAgi sErisi hELalu sAdhyavide. I jODigaLalli modalaneyadannu mAtra nAmapadavAgi baLasalu sAdhyaviddu, adu A jODiya oTTu arthavannu sUcisaballudu.
(7ka) I gODeya ettara Aru aDi (7kha) *I gODeya taggu eraDu aDi (8ka) mEle iruva haggada udda Aru aDi (8kha) *mEle iruva haggada giDDa eraDu aDi
(7ka) vAkyadalli ettara guNapada nAmapadavAgi baLakeyAgide. gODe taggAgiddarU ettaravAgiddarU adara aLateyannu tiLisalu ettara padaviruva (7ka) vAkyavannE baLasalu sAdhya embudannu gamanisabahudu.
idakke badalu giDDa padavannu baLasiruva (7kha) vAkya sariyalla embudannU gamanisabahudu. (8ka-kha) vAkyagaLallU hIgeyE.
idallade kannaDadalli nAmapadagaLodige ‘modalAda’ emba artha vannu koDuvudakkAgi avugaLa pratidhvaniya hAge kANisuva padavondannu sErisi hELalu sAdhyavide. Adare, guNapadagaLondige antaha padavannu sErisi hELalu sAdhyavAgadu. sAmAnyavAgi I pratidhvanisuva pada kannaDadalli gakAradinda toDaguttade.
(9ka) nimma doDDamma giDDamma ella bandiddAre (9kha) avaru mane gine ella kaLedukonDiddAre (9ga) *avanu tanna cikka gikka maneyannu mAriddAne
(9ka) vAkyadalli doDDamma nAmapadadondige adara pratidhvaniya hAge kANisuva giDDamma embudannu sErisi hELalu sAdhyavAgide. idE rItiyalli (9kha) vAkyadalli mane nAmapadadondige gine embudannu sErisi hELalu sAdhyavAgide.
Adare (9ga)dalli cikka guNapadadondige adara pratidhvaniya hAge kANisuva gikka embudannu sErisi hELalu prayatnisidudarindAgi A vAkya sariyillavendu anisuttade.
nAmapadavondara arthakke ondu niScitavAda guNadharmavannu sErisuvudara mUlaka adara vyAptiyannu kaDime mADuvudE guNa padagaLa mukhya kelasa. ‘modalAda’ emba arthavannu koDuva prati dhvanisuva padagaLannu avugaLondige sErisi hELidalli avu sUcisuva artha aniScitavAgibiDuttade mattu idarindAgi avugaLa mukhya kelasakke aDDiyAguttade.
kannaDadalli pratidhvanisuva padagaLannu guNapadagaLondige baLasalu sAdhyavAgadiruvudakke avu sUcisuva I aniScitateyE mukhya kAraNa.
nAmapadagaLu mattu guNapadagaLu kannaDadalli bEre bEre vagra gaLige sEruttaveyumbudakke mElina eraDu vyatyAsagaLU AdhAravAga balluvu.
3.2.6 guNapadagaLa jAga
samskxtadalli guNapadagaLannu avugaLa viSEShyada modalU hELabahudu, anantaravU hELabahudu. Adare kannaDadalli avannu viSEShyada modalE hELabEkemba niyamavide. avannu viSEShyada anantara hELidalli A racane ondu nAmapadakanteyAgi uLiyuva badalu vAkyavAdItu.
udAharaNegAgi samskxtadalli kxShNaH sapraH endarU sapraH kxShNaH endarU artha ondE. averaDU padakantegaLAgiyE uLiyuttave. Adare kannaDadalli kappu hAvu embudondu padakante, mattu hAvu kappu embudondu vAkya. avugaLa naDuve arthadalli vyatyAsavide. mEle (3.2.3)ralli sUcisida hAge, samskxtadalli nijakkU viSEShaNa mattu viSEShyagaLa naDuve yAva vyatyAsavU illa embudu I udAharaNeyindalU spaShTavAguttade. kxShNaH sapraH emba padakanteyalli baruva eraDu padagaLalli yAvudannu bEkiddarU samskxtadalli viSEShaNavendu hELalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli hAgilla. kappuhAvu emba padakanteyalli kappu embudu mAtravE viSEShaNavAgaballudallade hAvu embudu viSEShaNavAgalAradu. samskxtadalli eraDu nAmapadagaLannu baLasi ondu vAkyavannu racisalu sAdhyavide. kannaDadallU idu sAdhya. intaha vAkyagaLa mUlaka A nAmapadagaLu sUcisuva vyakti illavE vastugaLeraDU ondE emba arthavannu I eraDu bhAShegaLallU sUcisabahudu.
Adare, samskxtadalli intaha vAkyagaLannu nAmapadagaLa badalu guNapadavannu baLasiyU racisalu sAdhyavide, mattu hIge racisida vAkyagaLu racisida vAkyagaLiginta yAva rItiyalliyU bhinnavAgiruvudilla.
nAmapadagaLannu baLasi
(10ka) rAmaH adhyApakaH
‘rAma adhyApaka’
(10kha) rAmaH kxShNaH ‘avanu kappu’
rAma nAmapadadondige (10ka)dalli adhyApaka emba innondu nAmapadada baLakeyAgide Adare (10kha)dalli adarondige kxShNa guNapadada (guNapadada arthaviruva nAmapadada) baLakeyAgide. samskrutadalli I eraDu rItiya vAkyagaLa naDuve yAva vyatyAsavU
Adare kannaDadalli I rIti guNapadagaLannu baLasi racisida vAkyagaLu nAmapadagaLannu baLasi racisida vAkyagaLiginta bhinnavAgiruttave. udA haraNegAgi keLage koTTiruva mUru vAkyagaLannu hOlisi nODa bahudu.
(11ka) alliruva hU gulAbi (11kha) alliruva hU biLidu (11ga) alliruva hU biLi
(11ka) vAkyadalli alliruva hU nAmapadakanteyondige gulAbi nAmapada bandide mattu (11kha)dalli adE nAmapadakanteyondige biLi guNapadada biLidu nAmarUpa bandide.
Adare (11ga) vAkyadalli adE nAmapadakanteyondige biLi guNa pada yAva pratyayavU sErade nEravAgi guNapada rUpadallE bandide.
I rIti nAmapadakanteyondige innondu nAmapadavannu illavE guNapadada nAmarUpavannu baLasuvudakkU guNapadavannE nEravAgi baLasuvudakkU naDuve kannaDadalli vyatyAsavide. I eraDu rItiya vAkya
gaLannu allagaLeyabEkiddalli eraDu bEre bEre vidhAnagaLannu baLasa bEkAguttade embudarinda I viShaya spaShTavAguttade.
nAmapadakanteyondige innondu nAmapadavannu illavE guNa padada nAmarUpavannu baLasi racisida (11ka) mattu (11kha) vAkya gaLannu allagaLeyabEkiddalli alla padavannu baLasabEkAguttade, mattu nAmapadakanteyondige nEravAgi ondu guNapadavannu baLasi racisida (11ga) vAkyavannu allagaLeyabEkiddalli illa padavannu baLasabEkAgu
(12ka) alliruva hU gulAbi alla (12kha) alliruva hU biLidu alla (12ga) alliruva hU biLi illa
I viShayadalli guNapadavannu baLasiruva mUraneya (11ga) vAkya kriyApadagaLannu baLasiruva vAkyagaLa hAgeyE ide; yAkendare, nAmapada(kante)yondige ondu kriyApadavannu baLasiruva vAkyavannu allagaLeyabEkiddarU kannaDadalli illa padavannE baLasabEkAguttade.
(13ka) avanu manege hOda (13kha) avanu manege hOgalilla
mElina viShaya nAmapadagaLigU guNapadagaLigU naDuve kannaDadalli iruva, mattu samskxtadalli illadiruva innondu vyatyAsavannU tOrisikoDuttade.
adEnendare, samskxtadalli ellA rItiya vAkyagaLannU na padavannu baLasuvudara mUlaka allagaLeyalu sAdhyavide. kannaDada hAge nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLa naDuve I viShayadalli vyatyAsa illa.
(14ka) mAm na kaScid apaSyat ‘nannannu yArU nODalilla’
(14kha) saH na adhyApakaH
‘avanu adhyApakanalla’
(14ga) saH na kxShNaH
‘avanu kappalla/ avanu kappilla’
mElina mUru vAkyagaLallU niShEdhArthavannu sUcisalu samskxta dalli na emba ondE ondu padada baLakeyAgide. Adare kannaDada modalaneya (14ka) vAkyadalli illa pada baLakeyAgide mattu eraDaneya (14kha) vAkyadalli alla pada baLakeyAgide.
mUraneya (14ga) vAkyadalli illa mattu alla embavugaLalli yAvudannu bEkiddarU baLasalu sAdhyaviddu avu bEre bEre arthagaLannu koDuttave.
samskxtadalli nAmapada-guNapada vyatyAsavillavAda kAraNa, intaha sAdhyategaLilla.
3.2.7 tAratamya sUcane
tAratamyavannu sUcisuvudakkAgi samskxtadalli tara mattu tama pratyaya gaLannAgalI illavE Iya mattu iShTha pratyayagaLannAgalI baLasuva kramavide. ivannu guNapadagaLondigU (guNadharmavannu sUcisuva padagaLondigU) baLasabahudu nAmapadagaLondigU baLasabahudu.
(15ka) priyaH
(15kha) srak
prEyaH
srajIyaH
prEShThaH srajiShThaH
Iya mattu iShTha pratyayagaLannu (15ka)dalli priya guNapada dondige baLasalAgide mattu (15kha)dalli srak ‘mAle’ nAmapada dondige baLasalAgide. srajIya endare jAsti mAlegaLannu hAkiruvava nendu mattu srajiShTha endare ellarigintalU jAsti mAlegaLannu hAkiru vavanendu artha baruttade. intahadE baLakeyannu keLagina vAkya gaLalliyU kANabahudu.
(16ka) gOvindAd rAmO vidvattaraH
‘gOvindaniginta rAma jAsti vidvAmsa’ (16kha) tam aSvatamam vijYAya adhirUDhaH
‘adu kuduregaLallella atyanta SrEShTha endu tiLidu hattida’
tama pratyaya (16ka) vAkyadalli vidvat guNapadadondigU (16kha) vAkyadalli aSva ‘kudure’ nAmapadadondigU bandiruvudannu gamanisabahudu.
kannaDadalli I rIti tara-tamArthagaLannu koDuva pratyayagaLilla vAdarU, bahaLa, bArI, oLLe, modalAda kelavu viSEShaNagaLannu antahadE artha baruva hAge baLasalu sAdhyavide. Adare I padagaLannu guNapadagaLondige mAtra baLasalu nAmapada gaLondige baLasalu sAdhyavAgadu.
kannaDada kelavu prabhEdagaLalli A rIti baLasalu sAdhyaviddarU, antaha nAmapadagaLa mUlaka guNapadavondara artha dhvanitavAguttade. tulanAtmaka vAkyagaLallU hIgeyE.
sAdhyavideyallade
(17ka) avanu nanaginta doDDa (17kha) avanu nanaginta tamma
karAvaLiya kannaDadalli baLakeyAguva (17kha) vAkyadalli tamma nAmapadavannu hOlikeya arthadalli baLasalAgideyAdarU A vAkya dalli adakke ‘cikkavanu’ embudAgi ondu guNapadada arthavide.
kannaDadalli guNapadagaLu yAvudAdarU ondu guNadharmavannu mAtra sUcisuttave. Adare nAmapadagaLu idakke viruddhavAgi halavAru guNadharmagaLannu sUcisuttave. bahaLa, oLLe modalAda tara-tamA rthagaLannu koDuva viSEShaNagaLannu baLasabEkiddalli avugaLa viSEShyavAgi baruva pada ondakkinta jAsti guNadharmagaLannu sUcisuttirabArademba niyama kannaDadallide. hAgAgi, kannaDadalli avannu guNapadagaLondige mAtra baLasalu sAdhyavAguttade.
samskxtadalli nAmapada mattu guNapadagaLeraDU ondE padavagra dalli baruvuvAda kAraNa, tara-tama pratyayagaLannu baLasuva viShaya dalli kannaDadalliruvantaha nibrandha A bhASheyallilla.
3.2.8 kxdantagaLa baLake
kannaDadalli tayArisabahudAda kriyApadagaLa kxdanta rUpagaLella nAma padagaLa viSEShaNagaLAgi mAtravE baraballuvu. udAharaNegAgi, mADu kriyApadada mADida, mADuva, mattu mADada emba rUpagaLu
mADida kelasa, mADuva kelasa, mADada kelasa embantaha padakante gaLalli mAtra baraballuvu.
Adare samskxtadalli tayArisabahudAda kxdanta rUpagaLella nAma padagaLAgiddu avu svatantravAgiyU baraballuvu mattu bEre nAmapada gaLa viSEShaNagaLAgiyU baraballuvu (18ka-kha mattu 19ka-kha nODi).
idallade kxdantagaLu I rIti nAmapadagaLa viSEShaNagaLAgi baruvAga avugaLondige A nAmapadagaLa vibhakti pratyayagaLU bara bEkemba niyama samskxtadallide. vibhakti pratyaya bAradiddalli avu A nAmapadadondige sEri jODupada(samastapada)gaLAguttave.
Adare kannaDadalli kxdantagaLu nAmapadagaLa viSEShaNagaLAgi bandAga avugaLondige samskxtada hAge vibhakti pratyayagaLannu sErisalu sAdhya vAgadu. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva (18ka-kha) samskxta vAkyagaLannu avugaLa keLage koTTiruva kannaDa vAkyagaLondige hOlisi nODa bahudu.
(18ka) aham Ekam bhagnam ghaTam dxShTavAn
‘nAnu ondu oDeda koDavannu nODide’
(18kha) aham Ekam bhagnaghaTam dxShTavAn
‘nAnu ondu oDeda koDavannu nODide’
(18ka) samskxta vAkyadalli bhagna ‘oDeda’ kxdanta adara viSEShya vAgiruva ghaTa ‘koDa’ embudara hAge dvitIyA vibhakti pratyaya dondige bandide. (18kha) vAkyadalli I vibhakti pratyaya lOpa gonDiddu, bhagna kxdantavu mundiruva nAmapadadondige sEri bhagnaghaTa ‘oDeda koDa’ emba jODupadavAgi bandide.
Adare I eraDU vAkyagaLa kannaDa anuvAdagaLalli kxdanta pada (oDeda embudu) ondE rUpadalli vibhakti pratyayavillade bandide. nijakkU kannaDadalli kxdantagaLige nEravAgi vibhakti pratyayagaLannu sErisi hELalu sAdhyavAgadu.
samskxtada kxdantagaLu nAmapadagaLAgiruva kAraNa avannu svatantra vAgi, endare bEre nAmapadagaLa AdhAravillade, vAkyagaLalli baLasalu sAdhyavide. Adare kannaDada kxdantagaLannu viSEShaNagaLAgi mAtra baLasalu sAdhya.
avannu svatantravAgi baLasabEkiddalli avakke udu pratyayavannAgali illavE avanu, avaLu modalAda savranAma(savrapada)gaLannAgali sErisi hELuva avaSyakateyide. nEravAgi avakke vibhakti pratyayagaLannu sErisalu sAdhyavAgadu.
(19ka) aham bhagnam apaSyam
‘nAnu oDedudannu nODide’
(19kha) aham ghaTam kuvrANam apaSyam
‘nAnu koDa mADuvavanannu nODide’
(19ka-kha) samskxta vAkyagaLalli bhagna ‘oDeda’ mattu kuvran ‘mADuva’ kxdantagaLu nEravAgi dvitIyA vibhaktiyondige (endare svatantravAda nAmapadagaLAgi) bandive.
Adare avugaLa keLage koTTiruva kannaDa vAkyagaLalli bhagna mattu kuvrangaLige samAnavAgiruva oDeda mattu mADuva kxdantagaLu A rIti nEravAgi dvitIyA vibhaktiyondige bandilla; idakke badalu avu anukramavAgi udu pratyayadondige mattu avanu savranAma (savrapada)dondige sEri, anantara dvitIyA vibhakti pratyayavannu paDedive.
3.3 jODupadagaLa racane
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve I rIti guNapadagaLa vibhajane yalli kANisuva vyatyAsadindAgi A eraDu bhAShegaLalli baLakeyAguva jODupadagaLa (samastapadagaLa) racaneyallU halavAru vyatyAsagaLu kANisikoLLuttave.
kannaDa vayyAkaraNigaLalli heccinavarU samskxtada samAsagaLannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisalu prayatnisiruvarAda kAraNa, avaru I vyatyAsagaLannu gamanisalu SaktarAgalilla. idannu munde aydanE adhyAya
dalli vivaravAgi pariSIlisaliruvevAda kAraNa, illi padavagragaLige sambandhisiruvantaha ondu vyatyAsavannu mAtravE sUcisalAgide. samskxtada samAsagaLa oLaracaneyalli nAmapada mattu guNapadagaLa baLakeyalli vyatyAsa kANisuvudilla. adaralli baruva karmadhAraya mattu tatpuruSha samAsagaLalli modalaneyadu eraDu padagaLa naDuve viSEShaNa-viSEShya sambandhavannu mattueraDaneyadu bEre bEre rItiya itara sambandhagaLannu sUcisuvuvendu kelavaru varNisiruva rEnO nija.
Adare, karmadhArayadalli modalaneya pada guNapadavE Aga bEkemba niyamavEnU samskxtadallilla. eraDu nAmapadagaLa sEruvike yindalU karmadhAraya siddhavAgalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi candramukham jODupadadalli eraDu nAmapada gaLu baLakeyAgiveyAdarU adu karmadhAraya samAsakke udAharaNe yAgaballudu. I kAraNakkAgi mElina samskxta samAsagaLannu varNisu vAga, eraDu padagaLU ondE vibhaktiyalliddare karmadhAraya mattu bEre bEre vibhaktigaLalliddare tatpuruSha embudAgi hELabEkAguttade. kannaDadalli nAmapada mattu guNapadagaLu ondakkinta ondu tIra bhinnavAdavugaLemba viShaya kannaDada samAsagaLa racaneyallU vyaktavAgu ttade. sAmAnyavAgi kannaDada jODupadagaLalli eraDaneya angavAgi baruva pada nAmapadavAgiruttade. modalaneyadu nAmapadavira bahudu, guNapadavirabahudu, illavE kriyApadavirabahudu. adu guNapadavAgideyAdare kannaDadalli eraDu rItiya samAsagaLannu sAdhisalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, cikkAsu mattu naDuhagalu emba eraDu jODupadagaLannu hOlisi nODabahudu. ivugaLalli modalaneya dannu tayArisuvudakkAgi cikka guNapadavannu kAsu nAmapadakke viSEShaNavAgi baLasalAgide. Adare eraDaneyadaralli naDu guNapadavannu hagalu nAmapadakke A rIti viSEShaNavAgi mADilla. idakke badalu, A jODupadadallilladiruva bhAga emba padakke adannu viSEShaNavAgi mADalAgide.
naDuhagalu embudakke ‘hagalina naDubhAga’ emba arthavideyallade ‘hagalina naDuve’ emba arthavilla embudannu illi gamanisabahudu. idE rItiyalli mumbAgilu embudakke ‘(maneya) mundina bAgilu’
emba arthavideyAdarU mungay embudakke ‘mundina kay’ emba arthavilla, ‘kayya mundina bhAga’ emba arthavide.
I rIti kannaDadalli nAmapadadondige guNapadavondannu sErisi racisida jODupadakkU innondu nAmapadavannu sErisi racisida jODupadakkU naDuve mukhyavAda vyatyAsavide. Adare samskxtadalli intaha vyatyAsavilla. I kAraNakkAgi samskxtadalli karmadhArayavannu tatpuruShada ondu upabhEdavendu parigaNisalu sAdhyavide, Adare kannaDadalli idu sAdhyavilla.
3.4 padakantegaLannu tayArisalu eraDu vidhAnagaLu
mEleyE tiLisiruva hAge, bhASheyondaralli yAva yAva rItiya padavagragaLella ive embudu padagaLu A bhASheya vAkyagaLalli yAva yAva rItiya kelasagaLannella naDesabEkAguttade embudara mEle avalambiside.
kannaDadalli vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuvudu, ghaTane gaLannu nirdESisuvudu mattu vyaktigaLa guNadharmagaLannu sUcisuvudu embudAgi mUru mukhya kelasagaLannu adara padagaLu naDesa bEkAguttade. hAgAgi nAmapada, kriyApada mattu guNapada embudAgi mUru mukhya pangaDagaLalli vingaDisaballa padagaLa avaSyakate adakkide.
Adare samskxtakke mukhyavAgi nAmapada mattukriyApada embu dAgi eraDu padavagragaLalli vingaDisaballa padagaLiddare sAku. guNapada emba mUraneya padavagrada avaSyakate adakkilla. I viShayadalli samskxta kannaDakkinta bhinnavAgiralu kAraNavEnendare, adara padagaLu mEle hELida kelasagaLalli vyakti illavE vastugaLa guNadharmagaLannu tiLisuvudu emba mUraneya kelasavannu naDesabEkAgilla. udAharaNegAgi kannaDada kappu hAvu padakanteyannu samskxtada kxShNaH sapraH padakanteyondige hOlisi nODabahudu. iveraDU ondE arthavannu koDuvuvAdarU A arthavannu avu koDuva krama mAtra bEre bEre.
kannaDada kappu hAvu embudaralli baruva hAvu nAmapada ondu prANiyannu gurutisuttade mattu kappu guNapada ondu guNadharma vannu (endare ondu viSiShTavAda baNNavannu) sUcisuttade. iveraDannu oTTu sErisi ondE padakanteyalli kappu hAvu embudAgi
baLasuvudara mUlaka ondu viSiShTavAda hAvannu (kappubaNNada hAvannu) gurutisalAguttade. idu kannaDada padakantegaLu vyakti, prANi, vastu modalAduvannu gurutisuva vidhAna. samskxtada vidhAna idakkinta tIra bhinnavAdudu. samskxtadalli baruva kxShNaH sapraH padakanteyalli kxShNaH mattu sapraH emba eraDu nAmapadagaLu baLakeyAgive. avugaLalli kxShNaH embudu kappAgiruva ondu prANi illavE vastuvannU sapraH embudu ‘hAvA’giruva ondu prANiyannU gurutisuttave.
I eraDu padagaLannU oTTige ondE padakanteya angagaLannAgi (endare ondE linga-vacana-vibhaktigaLalli) baLasiruva kAraNa, vAkya vondaralli avu gurutisuva prANigaLeraDU ondE emba artha vyaktavAguttade mattu idarindAgi I padakante viSiShTavAdondu prANiyannu (kappu baNNada hAvannu) gurutisuvantAguttade. kannaDa mattu samskxta bhAShegaLu I rIti vyakti, vastu modalAdavugaLannu gurutisuvudakkAgi mattu adakkAgi baLakeyAguva padakantegaLannu racisuvudakkAgi eraDu bEre bEre vidhAnagaLannu baLasuttiveyembudannu gamanisabEku.
kannaDadalli baruva hAvu nAmapada halavAru rItiya hAvugaLannu gurutisaballudu. avugaLalli kelavannu kappu hAvu emba padakante yindalU, innu kelavannu hasuru hAvu emba padakanteyindalU, bEre kelavannu udda hAvu emba padakanteyindalU pratyEkisi hELalu kannaDadalli sAdhya.
illi kappu, hasuru, udda modalAda guNapadagaLu bEre bEre guNadharmagaLannu sUcisuttiddu, avugaLalli ondannu hAvu nAmapada dondige baLasidAga A guNapada sUcisuva guNadharmavannu tOrisuva hAvannu mAtravE A padakante gurutisuvantAguttade. samskxta baLasuva vidhAna idakkinta tIra bhinnavAdudu. samskxta dalli guNapadagaLu nAmapadagaLiginta bhinnavalla embudannu nAvu mEleyE nODiruvevu. kxShNaH embudU ondu nAmapada, sapraH embudU ondu nAmapada. modalaneyadu kappubaNNaviruva bEre bEre rItiya vyakti, vastu, prANi modalAduvannu (idaralli hAvugaLU sEruttave) gurutisuttadeyAdare, eraDaneyadu bEre bEre baNNada
mattu AkArada hAvugaLannu gurutisuttade (idaralli kappu baNNada hAvugaLU sEruttave).
I eraDu nAmapadagaLannu oTTige sErisi ondu padakanteyannAgi mADi baLasidAga, adakke A eraDu padagaLu gurutisuvavugaLalli samAnavAgiruvantahadannu (endare kappu baNNada hAvannu) gurutisalu sAdhyavAguttade. samskxtadalli I rIti guNadharmagaLa arthavannu koDuva nAma padagaLannu mAtravallade bEre nAmapadagaLannU ondaroDanondannu sErisi padakanteyannAgi mADi baLasalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi mxttikam ghaTam padakanteyalli mxttika ‘maNNu’ mattu ghaTa ‘koDa’ emba eraDu nAmapadagaLannu oTTige sErisi baLasalAgide. ivugaLalli modalaneyadu maNNAgiruva ondu vastu vannU eraDaneyadu koDavAgiruva ondu vastuvannU gurutisuttiddu, averaDU ondE padakanteya angagaLAgi bandiruva kAraNa adakke maNNina koDavannu gurutisalu sAdhyavAguttade.
kannaDadalli I rIti eraDu nAmapadagaLannu ondE padakanteya angagaLannAgi mADi baLasalu sAdhyavilla. mElina arthavannu koDalu kannaDadalli maNNina koDa embudAgi hELabEku; endare, maNNigU koDakkU naDuviruva sambandhavannu tiLisuvudara mUlaka A viSiShTavAda vastuvannu gurutisabEku.
3.5 bhAShegaLa naDuvina vayvidhya
I rIti guNapadagaLannu kannaDadalliruva hAge pratyEkavAdondu padavagradallirisuva badalu illavE samskxtadalliruva hAge nAma padagaLa vagradalli sErisuva badalu kriyApadagaLa vagradalli sErisalU sAdhyavide. bhAratada vAyavya gaDipradESadalli baLakeyalliruva kelavu TibeTO-barman bhAShegaLalli I mUraneya vidhAna baLakeyallide.
udAharaNegAgi, I bhAShAkuTumbakke sEriruva maNipuri bhAShe yannu pariSIlisabahudu. guNapada mattu kriyApadagaLa naDuve I bhASheyalli yAva vyatyAsavU illa. ODu, bILu, oDe, koLe modalAda kriyApadagaLa hAgeyE biLi, kappu, doDDa, cikka modalAda guNapadagaLannU I bhASheyalli samayavannu sUcisuva pratyayagaLondige baLasalu sAdhyavide.
I guNapadagaLannu nAmapadagaLa viSEShaNagaLAgi baLasabEkiddarU kriyApadagaLa hAge avugaLa kxdanta rUpakke badalAyisabEkAguttade.
maNipuri bhASheyalli cA ‘tinnu’, cat ‘hOgu’, modalAda kriyApadagaLa hAgeyE sAG ‘udda’, mU ‘kappu’ modalAda guNa padagaLannU samayavannu sUcisuva (kAlavAcaka) pratyayagaLondige baLasalu sAdhya embudannu I keLagina padarUpagaLinda tiLiyabahudu.
cAgani ‘tindAnu’ catkani ‘hOdAnu’
‘hOyitu’
sAGgani mUgani
sAGaG
mUri
‘uddaviddAnu’ ‘kappiddAnu’ ‘uddavAyitu’ ‘kappAyitu’
mEle koTTiruva padarUpagaLalli mundina samayavannu sUcisuva gani illavE kani pratyaya mattu hindina samayavannu sUcisuva i (ri) pratyaya - iveraDU ghaTaneyannu nirdESisuva cA mattu cat padagaLondige mAtravallade guNadharmavannu sUcisuva sAG mattu mU padagaLondigU bandiveyembudannu gamanisabahudu.
Adare kannaDadalli samayavannu sUcisuva pratyayagaLannu A rIti nEravAgi guNapadagaLige sErisalu sAdhyavAgadu. guNapadagaLa anantara iru illavE Agu kriyApadagaLannu baLasi avakke I pratyayagaLannu sErisabEkAguttade (uddaviddAnu, uddavAyitu).
idE rItiyalli I eraDu rItiya padagaLannu maNipuri bhAShe yalli nAmapadada viSEShaNavAgi baLasabEkiddalli avakke a pUvra pratyaya mattu pa illavE ba parapratyaya - iveraDannU sErisuva mUlaka kxdanta rUpakke badalAyisuva avaSyakateyide.
‘tinnuva manuShya’
acAba mI acatpa mI ‘hOguva manuShya’ asAGba mI ‘udda manuShya’ amUba mI ‘kappu manuShya’
Adare kannaDadalli kriyApadagaLannu mAtra A rIti kxdanta rUpakke badalAyisabahudallade guNapadagaLannu kxdanta rUpakke badalAyisalu sAdhyavAgadu.
idallade innU halavAru rItiya sandabhragaLalli kriyApada mattu guNapadagaLu maNipuri bhASheyalli ondE vidhavAgi baLakeyAguttiddu avannu ondE padavagradalli sErisi hELuva avaSyakateyide. nAmapada gaLu mAtra ivakkinta tIra bhinnavAdavugaLu.
udAharaNegAgi maNipuri bhASheyalli nAmapadagaLige nEravAgi samayavannu sUcisuva pratyayagaLannu sErisalu sAdhyavAgadu. idallade ondu nAmapadavannu innondu nAmapadakke viSEShaNavAgi mADa bEkiddalli adakke kannaDadalliruva hAge gi/ki ShaShThI vibhaktiyannu sErisa bEkallade mEle koTTiruva kxdanta pratyayagaLannu sErisalu sAdhya vAgadu (heccina vivaragaLige bhaT mattu ningomba 1997 nODi).
‘bidiru’
laryik ‘pustaka’
ay ‘nAnu’
vAgi sambal ‘bidirina bEli’ laryikki maman ‘pustakada bele’
‘nanna patra’
I mUru rItiya bhAShegaLu mAtravallade guNapadagaLa maTTige nAlkanE rItiya bhAShegaLU kelavive. ivugaLalli nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLemba mUru rItiya artha koDuva padagaLU ondE padavagrakke sEruttave. endare, avugaLalli yAvudannu bEkiddarU nEravAgi yAva badalAvaNeyannU mADade nAmapadavAgi, kriyApada vAgi illavE guNapadavAgi baLasalu sAdhyavide.
bhAratadalli baLakeyalliruva munDAri emba AsTrO-ESiyATik bhAShAkuTumbakke sEruva bhAShe intahadu (jAsti vivaragaLige bhaT 1994 nODi).
3.6 bEre padavagragaLu
nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLu kannaDadalli baLakeyalliruva mukhyavAda padavagragaLu. kannaDa padakOSadalli kANasiguva padagaLalli heccinavannU I mUru padavagragaLalli vingaDisi hELalu sAdhyavide.
kannaDa vAkyaracaneyannu vivarisalu I mUru mukhyavAda pada vagragaLu mAtravallade bEreyU kelavu padavagragaLa avaSyakateyide.
intaha amukhyavAda padavagragaLa viShayadallU kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve vyatyAsagaLive. udAharaNegAgi, samskxtadalli savranAmagaLannu mattu eNikeya (sankhyAvAcaka) padagaLannu nAmapadavagradallE sErisi hELalAgide. Adare kannaDadalli hAge mADalu sAdhyavAguvudilla. ivugaLa svarUpa vEnembudannu mattu samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuve ivugaLa baLakeyalli entaha vyatyAsagaLella ive embudannu munde hattanE adhyAyadalli vivarisalAguvudu. idallade kannaDada guNapadagaLallU nAmapadakke viSEShaNavAgi baruvavugaLu mattu kriyApadakke viSEShaNavAgi baruvavu embudAgi eraDu vidhadavugaLive. ivugaLalli eraDaneya upavagrakke sEruva padagaLannu samskxtadalli (nAmapada vagradallE baruva) avyayagaLendu kareyalAguttade.
3.7 tatsama mattu tadbhava padagaLu
kannaDadalli baLakeyAguva padagaLannu mEle vivarisida hAge avugaLa arthavEnu mattu vAkyagaLalli avugaLa kelasaventahadu emba viShayada mEle mAtravallade, avugaLa mUla yAvudu (dESya padagaLE athavA eravalu padagaLE) mattu avugaLa svarUpaventahadu (eravalAgi banda mEle I padagaLu badalAgiveyE athavA hAgeyE uLidiveyE) emba viShayada mEleyU vingaDisalu sAdhyavide. kannaDa vyAkaraNagaLalli kANisuva dESya, tatsama mattu tadbhava emba padagaLa vingaDaNe intahadendu hELalu sAdhyavide. Adare kannaDa vayyAkaraNigaLu I vibhajaneyannu samskxtadinda eravalAgi bandiruva padagaLige mAtravE anvayisuttAre. ingliSh, hindi modalAda itara bhAShegaLinda eravalAgi bandiruva padagaLannu tatsama mattu tadbhava pada gaLembudAgi vingaDisuvudilla. nijakkU kannaDa vyAkaraNagaLalli kANisuva I tatsama-tadbhava vingaDaNe pAli, prAkxta modalAda samskxtajanya bhAShegaLa vyAkaraNa gaLalli baLakeyallidda vibhajaneyannu kannaDa vyAkaraNakke aLavaDisalu naDesida prayatnavallade bErEnalla. kannaDa bhAShe samskxtajanya bhAShe yallavAda kAraNa, pAli-prAkxta bhAShegaLa I vibhajane kannaDa vyAkaraNakke anukUlavAgilla.
pAli, prAkxta modalAda bhAShegaLalli mukhyavAgi eraDu rItiya padagaLannu kANabahudu. vEdakAladinda buddha mattu mahAvIrara kAlada varege janasAmAnyara mAtinalli baLakeyallidda bhASheyalli halavAru badalAvaNegaLu naDedidduvu. ivugaLa pariNAmavannu I bhAShegaLavE Ada padagaLalli kANabahudu. intaha badalAvaNegaLAvuvU samskxtadalli naDediralillavAda kAraNa adara padagaLu I padagaLiginta tIra bhinnavAgi uLidive.
intaha badalAvaNegaLa pariNAmavannu tOrisuva pAli mattu prAkxta padagaLannu avugaLa vyAkaraNagaLalli ‘tadbhava’ padagaLendu kareyalAguttade. anantarada kAladalli, ivE bhAShegaLalli granthagaLannu racisida bavddha mattu jayna panDitaru halavAru padagaLannu nEravAgi samskxtadinda eravalAgi paDediddu, avannu ‘tatsama’ padagaLendu kareyalAguttade.
pAli mattu prAkxta bhAShegaLallEnE baLakeyalliruva bEre kelavu padagaLige samskxta padagaLondige nEravAgi sambandhavannu kalpisalu sAdhyavAguvudilla. intaha padagaLu inDO-Aryan mUladinda lEnE bandiralu sAdhyavide, illavE bEre mUlagaLinda eravalAgi bandiralu sAdhyavide. ivannu I bhASheya vyAkaraNagaLalli ‘dESi’ illavE ‘dESaja’ padagaLendu kareyalAguttade.
intahadE ondu vibhajaneyannu kannaDakke aLavaDisuvudiddalli, haLegannaDadinda hosagannaDada varegina samayadalli naDeda badalAvaNegaLa pariNAmavannu tOrisuva hAlu (<pAl), haNNu (<paN), nUku (<nUnku), habbu tadbhavagaLendu kareyabEku mattu anantarada kAladalli haLegannaDadinda eravalAgi paDeda pADu, paDe, pAlu, peTTu modalAduvannu tatsamagaLendu kareyabEku.
ivattina kannaDa vyAkaraNagaLalli kANisuva tatsama-tadbhava vibhajane idakkinta tIra bhinnavAgiddu, prAkxta bhASheya vayyAkaraNigaLu naDesida vibhajaneya nakalu mAtra. adarinda kannaDa vyAkaraNa niyamagaLannu racisuvalli yAva prayOjanavU sigalAradu (jAsti vivaragaLige bhaT 2005:88 nODi). (<pabru) modalAduvannu
3.8 tiruLu
mElina pariSIlaneyinda tiLiyuvudEnendare, bhAShegaLu avugaLalli kANisuva padavagragaLa maTTige ondakkinta ondu tIra bhinnavAgiralu sAdhyavide. hIge bhinnavAgiralu avu vAkyaracanegAgi baLasuva vidhAnagaLu ondakkinta ondu bhinnavAgiruvudE mukhya kAraNa.
I viShayadalli kannaDa samskxtakkinta bhinnavAgide. hAgAgi, samskxta dalliruva padavagragaLE kannaDadallU iveyendu hELuvudu sariyalla. samskxtakke nAmapada mattu kriyApada embudAgi eraDu mukhya padavagragaLannu kalpisikonDare sAku. Adare kannaDakke I eraDu pada vagragaLu mAtravallade guNapadagaLemba mUraneyadondu mukhya pada vagravannU kalpisikoLLuva avaSyakateyide.
yAkendare, guNadharmavannu sUcisuva padagaLu samskxtadalli nAmapadagaLa hAgeyE baLakeyAguttave, Adare kannaDadalli avu nAma pada gaLiginta tIra bhinnavAgiruva rItiyalli baLakeyAguttave.
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva I mukhyavAda vyatyAsada pariNAmavAgi I eraDu bhAShegaLa naDuve vyAkaraNada maTTige innU halavAru vyatyAsagaLu kANisikoLLuttive embudannu nAvu I adhyAyadalli nODiruvevu.
4. padagaLa oLaracane
4.1 munnOTa
kannaDadalli mukhyavAgi nAmapadagaLu, kriyApadagaLu mattu guNapada gaLu embudAgi mUru padavagragaLige sEruva padagaLu baLakeyallive yumbudannu hindina adhyAyadalli nODiddEve.
ivugaLalli eraDu vagragaLige sEruva padagaLu, endare nAmapada gaLu mattu guNapadagaLu, samskxtadalli ondE padavagrakke sEruttave. I viShayadalli kannaDa samskxtakkinta bhinnavAgide.
kannaDada vayyAkaraNigaLu I viShayavannu sariyAgi gamanisaduda rindAgi kannaDa padagaLa oLaracaneyannu vivarisuvalli hEge halavAru kaDe eDaviddAre embudannu I adhyAyadalli nODaliddEve. kannaDadalli baruva I mUru rItiya padagaLalli (nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLalli) kelavakke oLaracaneyembudide, Adare innu kelavakke antaha oLaracaneyembudilla. udAharaNegAgi keLage koTTiruva nAmapada, guNapada mattu kriyApadagaLannu gamanisabahudu.
Uru + kOlu
tumbu + A kuNi + isu
UrugOlu tumbA
kuNisu
gANiga, UrugOlu, tumbA mattu kuNisu padagaLannu pratyayagaLa illavE bEre padagaLa sErikeya mUlaka tayArisalAgide. hAgAgi, avannu oLaracaneyuLLa padagaLendu hELalu sAdhyavide.
Adare ivugaLa tayArikeyalli baLakeyAgiruva gANa, tumbu, Uru, kOlu mattu kuNi padagaLannAgalI illavE mara, giDa, nIru, kay modalAda antahavE bEre halavAru padagaLannAgalI I rIti
pratyaya illavE padagaLa sErikeyinda tayArisilla. hAgAgi, avannella oLaracaneyillada padagaLendu hELabEkAguttade.
padagaLigiraballa I oLaracaneya maTTige nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLa naDuve halakelavu vyatyAsagaLive. udAharaNegAgi, nAmapadagaLa oLaracaneyalli mukhyavAgi eraDu vidhAnagaLu baLakeyAguttave: padagaLige pratyayagaLannu sErisi bEre padagaLannu tayArisuva vidhAnavondu, mattu eraDu padagaLannu oTTu sErisi bErondu padavannAgi mADuva vidhAna (samAsa) innondu.
ivugaLalli modalaneya vidhAna mAtra kriyApadagaLa mattu guNa padagaLa oLaracaneyalli baLakeyAguttade. eraDaneya samAsavemba vidhAna nAmapadagaLa oLaracaneyalli baLakeyAguvudallade kriyApada mattu guNapadagaLa oLaracaneyalli baLakeyAguvudilla.
kannaDadalli eraDu kriyApadagaLannu oTTu sErisi baLasalu sAdhyavide yAdarU (bandubiDu, tiLisihELu, mADikoDu) adakkAgi baLake yAguva vidhAna bEre rItiyadAgiddu, sAmAnyavAgi adu pada racaneya vidhAnavAgiruvudilla. guNapadagaLa viShayadalli samskxta kannaDakkinta bhinnavAgide. adaralli guNapadagaLu nAmapadagaLa vagradalli sEruva kAraNa, nAmapadagaLa hAge avannU samAsavemba vidhAnadinda sAdhisalu sAdhya. Adare kannaDadalli avu bEreyE ondu padavagradalli sEruvuvAda kAraNa idu sAdhyavilla.
4.1.1 hesarisuvudu mattu varNisuvudu
nAmapada, kriyApada mattu guNapadagaLannu mukhyavAgi mUru rItiya kelasagaLannu naDesuvudakkAgi kannaDada vAkyagaLalli baLasuttEvembudannu hindina adhyAyadalli nODiddEve.
vyakti, vastu modalAdavugaLannu gurutisuvudakkAgi nAmapadagaLannu baLasalAguttade, ghaTanegaLannu nirdESisuvudakkAgi kriyApadagaLannu baLasa lAguttade mattu guNadharmagaLannu sUcisuvudakkAgi guNapadagaLannu baLasalAguttade embudAgi vAkyagaLalli I mUru padavagragaLigiruva kelasagaLannu sUkShmavAgi sUcisabahudu.
I mUru kelasagaLalli vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuva kAryavannu hesarisuvudu mattu varNisuvudu emba eraDu vidhAnagaLa mUlaka naDesalu sAdhyavide. Adare uLida eraDu kelasagaLalli (endare ghaTanegaLannu nirdESisuva mattu guNadharmagaLannu sUcisuva kelasa gaLalli) intaha vayvidhyateyilla. (heccina vivaragaLige bhaT 2002, 2004 nODi).
bhASheyalli baruva nAmapadagaLellavU viSiShTavAdondu vyakti, vastu illavE viShayadondige rUDhiyinda sambandhisiruttave. hAgAgi, avu hesarisuva vidhAnada mUlaka mAtravE vyakti, vastu modalAdu vannu gurutisaballuvu.
idu oLaracaneyillada mara, kallu modalAda nAmapadagaLige mAtravalla, kaTTaDa, meTTalu, hodike, kalliddalu, cikkamma modalAda oLaracaneyiruva nAmapadagaLigU anvayisuvantaha sangati. yAkendare, oLaracaneyiddarU adara mUlaka I nAmapadagaLa arthavannu sampUrNavAgi tiLidukoLLalu sAdhyavAguvudilla.
udAharaNegAgi, cikkamma padakke oLaracaneyiddu, cikka mattu amma emba eraDu padagaLu adara angagaLAgi bandive. Adare, I oLaracaneya sahAyadinda A padada arthavannu sampUrNavAgi tiLiyalu sAdhyavAgadu.
kannaDadalli cikkamma pada tAyiya tangiyannu sUcisuttadeyallade, tAyiginta ellA viShayagaLallU cikkavaLAgiruva hengasannu sUcisuvu dilla. Ake nanTinalli mAtra tAyiginta cikkavaLallade vayassinallAgalI illavE gAtradallAgalI cikkavaLAgirabEkAgilla.
hesarisuvudu mattu varNisuvudu emba I eraDu vidhAnagaLa naDuvina vyatyAsaventahadu embudannu tiLiyalu keLagina vAkyagaLannu pariSIlisabahudu.
rAjuvige ondu kempu Toppi sikkide
(1) (2) agasa kattege hoDeyuttiddAne
(1)nE vAkyadalli sigu kriyApada ondu ghaTaneyannu sUcisuttade. rAju nAmapada A ghaTaneyalli toDagiruva (endare ondu Toppi yannu paDediruva) obba vyaktiyannu gurutisuttade. Toppi nAmapada
adE ghaTaneyalli toDagiruva (endare rAjuvige doretiruva) ondu vastuvannu gurutisuttade.
idallade adE vAkyadalli kempu guNapada Toppi nAmapadondige adara viSEShaNavAgi bandiddu, ondu guNadharmavannu sUcisuttade, mattu A guNadharmada mUlaka adu A nAmapadada arthavannu kaDime mADuttade. kempu Toppi embudu kelavu ToppigaLannu (kempu baNNadavugaLannu) mAtra varNisaballudAda kAraNa adara vyApti barI Toppi padakkiruva vyAptiginta kaDime.
I mElina kAraNagaLigAgi, (1)nE vAkyadalli rAju nAmapada obba vyaktiyannu hesarisuvudara mUlaka gurutisuttade mattu kempu Toppi nAmapadakante ondu vastuvannu varNisuvudara mUlaka gurutisuttade endu hELalu sAdhyavide.
rAju padakke oLaracaneyembudillavAda kAraNa adu obba vyaktiyannu hesarisaballudallade varNisalAradu. Adare kempu Toppi embudakke oLaracaneyiddu, antaha racaneya AdhArada mEle adakke artha hELalu sAdhyavide. hAgAgi I arthada mUlaka adu ondu vastuvannu varNisi gurutisaballudu.
rAju, hari, bengaLUru, ajit, modalAda ankita nAmagaLu mAtravallade mara, giDa, katte, kallu modalAda rUDhanAmagaLU hesarisuva vidhAnada mUlaka mAtravE obba vyakti illavE vastuvannu gurutisaballuvu. yAkendare, intaha rUDhanAmagaLigU oLaracane yembudillavAda kAraNa avugaLa mUlaka varNaneyondannu paDeyalu sAdhyavAgadu. udAharaNegAgi, mEle koTTiruva (2)nE vAkyadalli agasa mattu katte emba eraDu rUDhanAmagaLU hesarisuva vidhAnada mUlaka anu kramavAgi obba vyakti mattu ondu prANiyannu gurutisuttave. varNisuva vidhAnada mUlaka vyakti, vastu modalAduvannu gurutisabEkiddalli adakkAgi oLaracaneyiruva padagaLannu baLasuvudu atyavaSya. yAkendare oLaracaneyiruva padagaLa mUlaka mAtra varNaneyondannu paDeyalu sAdhya.
udAharaNegAgi, nAmapadagaLa jAgadalli kelavu kriyApadagaLa illavE guNapadagaLa rUpagaLannu baLasalu sAdhyaviddu avu varNisuva vidhAnada mUlaka gurutisuva kelasavannu naDesaballuvu.
(4) avana bareyuvike innU mugidilla (5) avana doDDatanavannu ellarU ballaru
guNapadada
(4-5) vAkyagaLalli bare kriyApadada nAmarUpavAgiruva bareyu vike embudu mattu doDDa nAmarUpavAgiruva doDDatana embudu varNisuva vidhAnada mUlaka anukramavAgi ondu ghaTane yannu mattu ondu guNadharmavannu gurutisive. I padagaLa arthavannu sampUrNavAgi avugaLa oLaracaneya sahAyadinda paDeyalu sAdhya viruva kAraNa, avannu ondu varNaneyalli toDagisalu sAdhyavAgide.
Adare mEle sUcisida hAge, pratyayagaLa mUlaka illavE samAsada mUlaka siddhavAgiruva nAmapadagaLige oLaracaneyiddarU avu I rIti vyakti, vastu modalAduvannu varNisuva vidhAnada mUlaka gurutisalAravu. idakke kAraNavEnendare, avugaLa sariyAda arthavannu avugaLa oLaracaneyannu pariSIlisuvudara mUlaka mAtravE kanDu hiDiyalu sAdhyavAgadu.
nAmapadagaLa mUlaka varNisuva kelasavannu naDesabEkAgiddalli avannu ondu nAmapadakanteya angavannAgi mADi baLasuva avaSyakate yide. mEle (1)nE vAkyadalli koTTiruva kempu Toppi emba nAma padakante I rIti ondu varNaneyannu koTTu, adara mUlaka vastu vondannu gurutisuttide.
nAmapadagaLa baLakeyalli hesarisuvudu mattu varNisuvudu emba I eraDu gurutisuva vidhAnagaLu yAva rItiyalli baLakeyAguttave embudannu innaShTu spaShTavAgi tiLiyabEkiddalli jODupada (samastapada) gaLigU padakantegaLigU naDuviruva vyatyAsavEnu embudannu tiLiyu vudu avaSya.
iveraDannU eraDu padagaLannu oTTu sErisuvudara mUlaka tayArisalAgideyEnO nija; Adare, jODupadagaLannu tayArisuvalli samAsavemba padaracaneya vidhAnavannu baLasalAgide mattu padakante gaLannu tayArisuvalli idakkinta tIra bhinnavAgiruva vAkyaracaneya vidhAnavannu baLasalAgide.
4.1.2 jODupadagaLu mattu padakantegaLu
kannaDadalli jODupadagaLu hesarisuva vidhAnadinda mattu padakantegaLu varNisuva vidhAnadinda vyakti, vastu modalAdavugaLannu gurutisuttave.
I eraDu vidhAnagaLa naDuviruva vyatyAsavannu gamanisada kannaDada vayyAkaraNigaLu mAvina mara, neremane suddi, keTTa buddhi, biLiya baTTe modalAdavugaLannu samastapada(jODupada)gaLendu karediddAre. nijakkU ivella padakantegaLAgiddu varNisuva vidhAnadalli baLakeyAgu ttavallade hesarisuva vidhAnadalli baLakeyAguvudilla.
nAmapadagaLigiruva oLaracaneyembudu nijakkU avugaLa caritrege sambandhisida viShaya. yAvudO ondu kAladalli hosa padavondannu sxShTi mADuva avaSyakate mUDibandAga bhASheyalli baLakeyalliruva ondu padakke pratyayavondannu sErisi, illavE bErondu padavannu sErisi, hosa padavondannu siddhagoLisirabEku. anantara adu janara mAtinalli mattu baravaNigeyalli baLakege bandu bhASheya padavAgira bEku.
nijakkU intaha oLaracaneyiruva padagaLannu baLasuvavarige avugaLa oLaracaneyentahadu emba viShaya tiLidirabEkendEnU illa. idakke kAraNavEnendare, mEle sUcisida hAge I padagaLa arthavannu itara oLaracaneyillada padagaLa hAge avugaLa baLakeya AdhArada mElEnE tiLidukoLLabEkAguttadallade avugaLa oLaracaneya AdhArada mEle nirdharisuvudu kaShTasAdhya.
kelavu sandabhragaLalli mAtra intaha oLaracaneya sahAyadinda ondu padada arthavannu Uhisalu sAdhyavAgabahudu. udAharaNegAgi, jalajanaka padakke oLaracaneya AdhArada mEle ‘nIrannu unTu mADuvantahadu’ emba arthavannu koDalu sAdhyavide. Adare bariya I arthada sahAyadinda adu yAva vastuvannu gurutisuttade endu hELalu sAdhyavAgadu.
adu ondu rItiya anilavannu sUcisuttade emba viShaya tiLidide yAdarU jalajanaka mattu AmlajanakagaLemba eraDu rItiya anilagaLu I ‘nIrannu unTumADuva’ kelasadalli baLakeyAguvuvAda kAraNa, jalajanaka pada A eraDu anilagaLalli modalaneyadannu gurutisuttade
embudannu kannaDadalli A padada baLakeyentahadu embudannu tiLididdare mAtra hELalu sAdhya.
padakantegaLa baLake idakkinta tIra bhinnavAdudu. adara angagaLAgi bandiruva pada mattu pratyayagaLa arthavannAdharisi adara artha vEnembudannu tiLiyalu sAdhyavide mattu A arthavannavalambisi adu entaha vyakti illavE vastuvannu gurutisuttade embudannu tiLiyalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi hosabaTTe embudu kannaDadalli ondu padakante yAgiddu, adu varNisuva kriyeya mUlaka vastuvondannu gurutisu ttade. hosadAgiruva yAva baTTeyannu bEkiddarU I padakanteya mUlaka gurutisalu sAdhyavide. padagaLige pratyayagaLannu sErisuvudara mUlaka siddhavAgiruva padagaLU I viShayadalli jODupadagaLa hAgeyE endu hELa bEkAguttade. yAkendare, avugaLa arthavannu avugaLa oLaracaneya sahAyadinda sampUrNavAgi mattu sariyAgi paDeyalu sAdhyavAgadu. bhASheyalli avugaLa baLakeyentahadu embudannu tiLiyuvudara mUlaka mAtravE avugaLa sariyAda arthavannu paDeyalu sAdhya.
udAharaNegAgi meTTalu padavannu meTTu kriyApadakke alu pratyayavannu sErisi racisalAgideyendu namage tiLididdarU adarinda A pada nijakkU sUcisuva vastu entahadu embudannu sariyAgi Uhisi hELalu sAdhyavAgadu. yAkendare, alu pratyayakke bEre bEre sandabhragaLalli bEre bEre arthagaLannu koDuva Saktiyide. meTTalu padadalli I alu pratyaya ondu jAgavannu sUcisu ttade, kemmalu padadalli ondu kriyeyannu sUcisuttade mattu bILalu padadalli ondu kriyeya mUlaka paDediruva vastuvannu sUcisuttade.
samskxtada nAmapadagaLa baLakeyalli intaha hesarisuva mattu varNisuva vidhAnagaLa naDuviruva vyatyAsa bahaLa maTTige naSisihOgide. samskxta mAtina bhASheyAgi munduvariyade bariya barahada bhAShe yAgi uLidiruvudE idakke kAraNavirabEku.
I kAraNakkAgi, samskxtadalli jODupada mattu padakantegaLa naDuve arthada maTTige heccina baLakegaLallU vyatyAsavEnU kANisuvu dilla. angagaLAgi baruva padagaLalli koneyadannu biTTu uLidavu
gaLondige baruva vibhakti pratyayagaLannu lOpagoLisi baLasidAgalella samskxtadalli jODupada siddhisuttade.
4.2 kxt mattu taddhita pratyayagaLu
samskxta bhASheya innondu vaySiShTyavEnendare, adaralli baLake yAguva padagaLalli heccu kaDime ellavannU kriyAdhAtugaLinda sAdhisalu sAdhyavide. idakke diS ‘dikku’, yuddha ‘yuddha’, pad ‘kAlu’, mah ‘doDDa’ modalAda kelavE kelavu apavAdagaLannu mAtra kANalu sAdhyavide.
endare, oLaracaneyillada padagaLalli heccukaDime ellavU samskxta dalli kriyAdhAtugaLAgive. antaha padagaLalli kelavu mAtra (mEle sUcisida hAge) nAmapadagaLAgi baLakeyAguttaveyAvAdarU ‘sonne’ pratyayavannu baLasuva mUlaka avannU kriyAdhAtugaLinda paDeyalu sAdhyavide. hAgAgi samskxtadalli dhAtu padavannu kriyAdhAtu emba arthadallEnE baLasuvudu rUDhi.
kannaDadallU halavAru nAmapadagaLannu mattu guNapadagaLannu kriyAdhAtugaLige pratyayagaLannu sErisuvudara mUlaka paDeyalu sAdhya videyAdarU, A rIti paDeyalu sAdhyavilladantaha nAmapadagaLu mattu guNapadagaLu kannaDadalli halavive.
udAharaNegAgi, mara, hU, kallu, karu, kAlu, hallu, nAru, nore modalAda halavAru nAmapadagaLannu mattu hiri, hALu, teLu, naDu modalAda halavu guNapadagaLannu kannaDadalli kriyAdhAtugaLinda paDeyalu sAdhyavAgadu.
hAgAgi, kannaDada dhAtugaLannella samskxtada hAge kriyAdhAtugaLemba ondE vagradalli sErisi hELalu sAdhyavAguvudilla. idakke badalu, avannu sandabhrakke takka hAge kriyAdhAtu, nAmadhAtu, mattu guNa dhAtu embudAgi mUru vagragaLalli vingaDisabEkAguttade.
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva I vyatyAsavannu keLagina nAmapadagaLu spaShTavAgi tOrisikoDuttave.
nAmapadagaLu svapna kShEtra
‘kanasu’
kriyAdhAtugaLu svap
‘kanasu kANu’ ‘vAsavAgiru’
dakSha vxddha vxh
‘tenka, bala’ ‘mudi’ ‘billu’ ‘mara’ ‘haLe’
‘cUpu mADu’ ‘samarthanAgiru’ ‘beLe’ ‘tayArisu’ ‘jOrAgi hOgisu’ ‘beLe’ ‘bhETi mADu’ ‘haLeyadAgu’
vxddha dhanu vxkSha
mEle koTTiruva samskxtada nAmapadagaLannella kriyAdhAtugaLige pratyayagaLannu sErisuvudara mUlaka racisalAgide. Adare avakke arthagaLAgi koTTiruva kannaDada nAmapada illavE guNapadagaLalli ondannU I rIti kriyAdhAtuvininda tayArisilla.
samskxta nAmapadagaLa racaneyalli kANisuva I guNadharmavannu AdhAravAgirisi, avannu vayyAkaraNigaLu kxdanta, taddhitAnta mattu samAsa embudAgi mUru vagragaLalli vingaDisuttAre. kriyAdhAtu gaLige pratyayavondannu sErisuvudara mUlaka tayArAda nAmapadagaLu kxdantagaLu; A rIti tayArAgiruva nAmapadagaLige bErondu (taddhita) pratyayavannu sErisuvudara mUlaka tayArAda nAmapadagaLu taddhitAnta gaLu; mattu eraDu nAmapadagaLannu oTTige sErisuvudara mUlaka tayArAda nAmapadagaLu samAsagaLu (jODupadagaLu).
mEle sUcisida hAge, samskxtadalli heccukaDime ellA padagaLannU kriyAdhAtugaLinda sAdhisalu sAdhyavideyAda kAraNa intaha vibhajane A bhASheya vyAkaraNakke anukUlavAgide.
Adare kannaDada nAmapada mattu guNapadagaLalli halavannu A rIti kriyAdhAtugaLinda sAdhisalu sAdhyavillavAda kAraNa, kxdanta, taddhitAnta mattu samAsagaLemba nAmapadagaLa vibhajane kannaDakke anukUlavAdu
hIgiddarU kannaDada vayyAkaraNigaLalli heccinavarU samskxtada A vibhajaneyannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisalu prayatnisiddAre. adakke oLagAgadantaha padagaLannu mAtra kelavaru vayyAkaraNigaLu nAma emba nAlkaneya padavagradalli sErisi, kannaDadalli kxdanta, taddhitAnta, samAsa mattu nAma emba nAlku padavagragaLiveyundu hELiddAre.
taddhita
sEruva
kriyApadagaLige sEruva pratyayagaLannella kxtpratyayagaLendu mattu pratyayagaLendu pratyayagaLannella nAmapadagaLige parigaNisuva innondu vidhAnavannU kelavaru kannaDa vayyAkaraNigaLu anusarisiruvudu kanDubaruttade.
idU ondu maTTige samskxta vyAkaraNada anukaraNeyE. yAkendare, samskxtadalli heccukaDime ellA nAmapadagaLannU kriyA dhAtuvige pratyayavondannu sErisuvudara mUlaka tayArisalAgide embudannu nAvu mEle nODiruvevu. hAgAgi, avugaLa (endare nAmapadagaLa) anantara baruva pratyayagaLella samskxtadalli taddhita pratyayagaLAguttave (endare ‘modalaneya’ pratyayavAgiruvudilla).
Adare kannaDadalli kriyAdhAtugaLinda tayArisillavAda nAmapada gaLU bEkAdaShTive. hAgAgi, nAmapadagaLondige baruva pratyayagaLalli heccinavU kannaDadalli modalaneya pratyayagaLE. endare, I eraDaneya vidhAnavannu baLasuvavaru samskxtada kxt mattu taddhita emba pAribhAShika padagaLige modalaneya mattu anantarada pratyayagaLemba samskxta vyAkaraNadalliruva arthakkinta bEreyE arthavannu koDa bEkAgide.
Adare intaha tEpe kelasa kannaDa vyAkaraNada maTTige tIrA asamaprakavAdudembudaralli samSayavilla.
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva innondu vyatyAsavU mElina vibhajane kannaDada maTTige anukUlavallavembudannu tOrisi koDuttade. kannaDadalli sAmAnyavAgi baDava, kaLavu, nOvu, baraha, biruku modalAda ondE ondu pratyayavannoLagonDiruva sAdhita padagaLE jAsti. eraDu athavA jAsti pratyayagaLannoLagonDiruva tiLuvaLike, baravaNige, billugArike embantaha sAdhita padagaLu kannaDadalli bahaLa kaDime.
idakke viruddhavAgi, samskxtadalli eraDu athavA jAsti pratyaya gaLannoLagonDiruva padagaLu bEkAdaShTive. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva samskxta padagaLannu gamanisabahudu.
man
kxdanta
kartx
taddhitAnta kartxtva matimat
f Suc
pxth pxthu
dEva
buddhi
jYAna
pArthiva dayva buddhimat jYAnin vAgmin
padagaLannu
samskxtadalli baruva oLaracaneyiruva kxdanta, taddhitAnta mattu samAsa embudAgi vingaDisidAga heccu kaDime ondE pramANada mUru padavagragaLu siddhavAguttave.
Adare kannaDadalli pratyayagaLiruva heccina padagaLallU ondE pratyaya kANisuvudAda kAraNa, mElina samskxta vyAkaraNada niyama vannu baLasidalli heccina padagaLannU ‘kxdanta’ emba ondE vagradalli sErisabEkAguttade. taddhitAnta emba vagradalli sErisalu kelavE kelavu padagaLu mAtra uLiyuttave. kannaDada nAmapadagaLannu vibhajisalu bEreyE AdhAravannu baLasuvudu oLLeyadennuvudakke idU ondu
4.3 padada modalu mattu anantara baruva pratyayagaLu
kannaDadalli baruva pratyayagaLellavU padada anantara baruvavugaLu (meccu-ge, naDa-te, aLi-vu, baDa-va, gAN-iga). I viShayadalli kannaDa samskxtakkinta bhinnavAgide. yAkendare, samskxtadalli pratyayagaLu padada modalU baraballuvu (pra-kxti, pra-bhAva, vi-nASa, a- bhAva, a-satya), anantaravU baraballuvu (rasa-rasika, naTa-naTi, pada-padya, sanyAsi-sanyAsini).
kannaDadalliyU hejjEnu, hingAlu, kemmaNNu, innUru modalAda padagaLalli jEnu, kAlu, maNNu, nUru modalAda padagaLa modalu baruva hej, him, kem, in embantaha ‘pratyaya’gaLiveyendu kelavaru vayyAkaraNigaLu vAdisiddAre (SrIdhar 1995 nODi).
modalAdavugaLu
jODupadagaLendu
Adare ivannu pratyayagaLendu hELuva badalu padagaLendu hELi, hejjEnu parigaNisuvudE oLLeyadendu bEre kelavaru vAdisiddAre (tirumalES 1997 nODi). kESirAjanE modalAda prAcIna vayyAkaraNigaLU hIgeyE hELiddAre.
idallade, intaha padagaLalli avugaLa modalige baruva amSagaLu (hej, him, kem, in modalAdavu) pratyayagaLendu hELidalli ibbaru embantaha kelavu padagaLu eraDu pratyayagaLa sErikeyinda (endare dhAtuvilladeyE) tayArAgiveyendu hELabEkAdItu.
sAmAnyavAgi pratyayagaLannu padagaLige illavE dhAtugaLige sErisi hosa padagaLannu tayArisuttEvallade eraDu pratyayagaLannu mAtravE ondaroDanondannu sErisi padagaLannu tayArisuva kramavilla.
4.4 nAmapadagaLa racane
kannaDada nAmapadagaLannu kriyApadagaLige, guNapadagaLige illavE itara nAmapadagaLige pratyayagaLannu sErisuvudara mUlaka tayArisalu sAdhyavide. udAharaNegAgi daNi kriyApadakke vu pratyayavannu sErisi daNivu nAmapadavannU, baDa guNapadakke va pratyayavannu sErisi baDava nAmapadavannU, gANa nAmapadakke iga pratyayavannu sErisi gANiga nAmapadavannU tayArisalAgide. I rIti kriyApadagaLige pratyayagaLannu sErisi tayArisiruvantaha nAmapadagaLE kannaDadalli jAsti. mEle sUcisiruva hAge, nAmapadagaLa oLaracaneyembudu mukhya vAgi avugaLa caritreyannavalambisiruttade. padavondannu hosadAgi tayArisi baLakege tandAga entaha padaracaneya niyamavannu anusarisa lAgittu embudE adara oLaracanege AdhAravAguttade.
sAmAnyavAgi nAmapadagaLannu vAkyagaLalli baLasuvAga illavE avugaLa arthavEnembudannu tiLiyalu prayatnisuvAga avugaLa oLaracane heccineDegaLallU jAsti sahAyakavAguvudilla. padagaLige rUDhiyalli entaha arthavide embudu mAtravE avugaLa baLakege mattu arthakke AdhAravAgaballudu. udAharaNegAgi hAsu kriyApadakkU hAsuge nAmapadakkU naDu viruva sambandha, teru kriyApadakkU terige nAmapadakkU naDuviruva sambandha, illavE miDi kriyApadakkU miDite nAmapadakkU hELa bahudu. naDuviruva sambandha I nAmapadagaLannu (hAsuge, terige mattu miDite embavu gaLannu) baLasuvAga namma gamanakke baruvudu aparUpavendE rUDhimUlavAda arthada sahAyadindalEnE nAvu avannu vAkyagaLalli baLasuttEve mattu bEre yArAdarU avannu baLasidAga avakke artha koDuttEve. I rIti padagaLa oLaracane avugaLa dinanityada baLakege avaSya villavAda kAraNa, sAmAnyavAgi adu bahaLa aniyamitavAgiruvudE jAsti. idallade nAmapadagaLalli baLakeyAguva pratyayagaLalli heccinavU kelavE kelavu padagaLalli mAtra kANisuttiddu, avugaLa svarUpa mattu artha iveraDU bahaLa maTTige aniyamitavAgiruttave.
I kAraNakkAgi oLaracaneyiruva nAmapadagaLannu vyAkaraNagaLalli varNisuvAga avugaLalli baruva pratyayagaLa paTTiyannaShTE koDalu sAdhyavAguttade. antaha pratyayagaLondige baruva padagaLu, A padagaLalli illavE pratyayagaLalli unTAguva sErikeya badalAvaNegaLu, mattu avugaLa mUlaka tayArAgaballa padagaLa artha ivellavannU paTTi mADiyE hELabEkAguttade. I kAraNakkAgi kelavaru vayyA karaNigaLu padagaLa oLaracaneyembudu arthakOSada angavallade vyAkaraNada angavalla embudAgiyU vAdisiddAre. pratyayagaLa mUlaka sAdhitavAguva nAmapadagaLa oLaracane I rIti aniyamitavAgiruvudAda kAraNa adannu vyAkaraNa niyamagaLa mUlaka vivarisi hELuvudu kaShTasAdhya. avugaLa hinde niyamagaLiruva badalu barE kelavu ‘olavu’gaLiveyendu hELabEkAguttade. I olavugaLannu niyamarUpadalli varNisidarU avugaLalli pratiyondakkU ondalla ondu apavAdavillade iruvudilla.
vyAkaraNada itara racanegaLiginta sAdhita padagaLa racane I ondu viShayadalli tIrA bhinnavAgide. sAdhita nAmapadagaLannu mattu avugaLa arthavannu arthakOSagaLalli koDabEkAgiruvudu idE kAraNakkAgi. udAharaNegAgi kannaDada padaracaneyalli baLakeyAguva ike-ige pratyayada svarUpavEnembudannu pariSIlisabahudu.
4.5 ike-ige pratyaya
kannaDada nAmapadagaLa racaneyalli baLakeyAguva pratyayagaLalli ike-ige embudu mukhyavAdudu. I pratyayada mUlaka tayArAgaballa
nAmapadagaLu kannaDadalli halaviddu, avugaLa oLaracaneyalli kANisuva olavannu kelavu vyAkaraNa niyamagaLa mUlaka vivarisi hELalu sAdhyavide. Adare mEle sUcisida hAge, ivu nijakkU niyamagaLalla, olavugaLu mAtra - endare avugaLalli pratiyondakkU sAkaShTu apavAdagaLive embudannu illi nenapinallirisikoLLabEku.
I pratyayavannu mukhyavAgi kriyApadagaLige sErisuvudara mUlaka nAmapadagaLannu tayArisabahudu (baLalu-baLalike, oppu-oppige, hiDi-hiDike, koDu-koDuge). idakke ike, ige, ke mattu ge embudAgi nAlku rUpagaLive. ivugaLa baLakeyannu keLage koTTiruva niyama(olavu)gaLa mUlaka vivarisabahudu.
- sAmAnyavAgi ukArAnta kriyApadagaLa anantara I pratyayakke ike rUpavide.
baLalu hELu
baLalike hELike
- ukArAnta kriyApadagaLalli eraDE akSharagaLiddu modalanE akSharadalli baruva svara hrasvavAgideyAdare avugaLa anantara baruva I pratyayakke ige illavE ge rUpavide. Adare, ivugaLalli ige embudu elli baruttade mattu ge embudu elli baruttade emba viShayadalli niyamavannu mADalu sAdhya vAguvudilla.
muccu muttu koDu meccu
muccige muttige koDuge meccuge
mEle koTTiruva niyamakke nAcu-nAcuge, ELu-ELige embantaha kelavu apavAdagaLU ive.
- su illavE isu pratyayadalli konegoLLuva kriyApadagaLa anantara I pratyayakke ke rUpavide. I kriyApadagaLa koneya su akShara mElina pratyaya paravAdAga lOpagoLLuttade.
bayasu
harasu turisu gadarisu
bayake harake
pratyaya
tayArisalu
nAmapadagaLannu
koneya ekAra I
- ikArAnta kriyApadagaLa anantara idakke ge rUpavide (suli-sulige, holi-holige); Adare, hiDike embudaralli idakke ke rUpavide.
- ekArAnta kriyApadagaLa anantara idakke ke rUpaviddu kriyApadada sEridAga akAravAguttade (moLe-moLake); I niyamakkU hode- hodike, naDe-naDuge embantaha apavAdagaLive.
- I pratyayavannu kannaDadalli baruva ellA kriyApadagaLigU sErisi sAdhyavAgadu. udAharaNegAgi mADu, kudi, bare, duDuku, tirugu modalAda halavAru kriyApadagaLige idannu sErisi nAma padagaLannu sAdhisalu sAdhyavAgadu. yAva kriyApadagaLondigella adu I rIti sEruttade, mattu yAva kriyApadagaLondige sEruvudilla embudannu tiLiyabEkiddalli entaha padagaLella kannaDadalli baLakeyallive embudannu kanDuhiDiyabEkAguttade.
- I pratyayada mUlaka siddhavAda nAmapadagaLige entaha arthavide, adakkU kriyApadada arthakkU naDuve entaha sambandhavide embudannU rUDhiya AdhArada mEle mAtravE tiLidukoLLalu sAdhya.
udAharaNegAgi, anjike embudu ondu ghaTaneyannu sUcisuvudAdare, moLake embudu ondu ghaTaneyinda siddhavAda vastuvannu sUcisuttade mattu hodike embudu
ondu ghaTaneyannu sAdhisalu bEkAguva karaNavannu sUcisu
- heggaLike, tiLuvaLike modalAda kelavu padagaLalli I pratyaya vaLi emba bErondu pratyayada anantara baruttade.
-
billugArike, SrImantike modalAdavugaLalli kANisuva ike pratyaya mElina pratyayakkinta bhinnavAdudu. idu nAmapadagaLa anantara baruttiddu, samskxtada ika pratyayakke (kShaNa-kShaNika, takra-tAkrika) sambandhisidudirabEku.
ellA kriyApadagaLigU sErisalu sAdhyaviruvantaha ike emba innondu pratyaya kannaDadallide. idu mElina pratyayakkinta bhinna vAdudu. I pratyayavannu kriyApadakke sErisuvudara mUlaka ondu nAmapadavannu tayArisuva badalu, nAmapadada jAgadalli baraballa ondu kriyArUpavannu (kriyApadada nAmarUpavannu) tayArisuttEve embudE idakkU mElina ike-ige pratyayakkU naDuviruva mukhya vyatyAsa.
endare, I ike embudu ondu ‘padarUpa’ pratyaya mattu mEle vivarisida ike-ige embudu ondu ‘padapratyaya’. I kAraNakkAgi, I eraDu pratyayagaLa naDuve halavAru vyatyAsagaLiveyembudannu gamanisa bahudu.
ka. mEle sUcisida hAge, ike padarUpa pratyayavannu yAva kriyApadadondige bEkiddarU sErisi hELabahudu (mADu vike, kudiyuvike, bareyuvike, duDukuvike, tiruguvike). samskxtadinda eravalAgi bandiruva kriyApadagaLondigU adannu sErisi hELabahudu (rakShisuvike, SikShisuvike, anu matisuvike, virOdhisuvike). kha. ellA baLakegaLallU adakke ike emba ondE rUpavide. Adare I pratyaya sEridAga ukArAnta kriyApadagaLa kone yalli vakArAgamavU mattu ekArAnta hAgU ikArAnta kriyApadagaLa koneyalli yuv embudara AgamavU kANisu
hogaLuvike
hAsuvike hELuvike
hiDiyuvike
iLiyuvike koLeyuvike
hogaLu hAsu
hELu
koLe
ga. ellA baLakegaLallU adakke kriyApadavu nirdESisuva ghaTaneyannu gurutisi hELuvantaha ondE arthavide. gha. I pratyayada baLakeyannu ondu vyAkaraNaniyamada mUlaka varNisalu sAdhyavide. padapratyayagaLa hAge niyamada badalu ‘olava’nnu baLasuva avaSyakateyilla.
ike padarUpa pratyayakkU ike-ige padapratyayakkU naDuviruva I vyatyAsagaLannu keLagina udAharaNegaLu spaShTapaDisuttave.
kriyApada ike (padarUpapratyaya) koDu nAcu holi moLe bayasu
kettu hAsu
koDuvike teruvike
nAcuvike
holiyuvike moLeyuvike bayasuvike kettuvike
hAsuvike
hiDiyuvike
ike-ige (padapratyaya)
koDuge
nAcuge holige moLake bayake hAsuge
kriyApadagaLinda nAmapadagaLannu sAdhisalu ike-ige emba I pratyayada hAgeyE kannaDadalli bEreyU kelavu pratyayagaLu baLake yAguttave. Adare avugaLalli heccinavU kelavE kelavu kriyApada gaLondige mAtrabaraballuvu. idallade avugaLa baLake ike-ige embu dakkintalU jAsti aniyamitavAdudu.
udAharaNegAgi ta pratyayavannu ikArAnta kriyApadadondige baLasi kuNita, hiDita, duDita modalAda nAmapadagaLannU, ekArAnta
kriyApadadondige baLasi aleta, negeta, odeta modalAduvannU tayArisabahudu; gu illavE Du akSharadalli konegoLLuva kriyA padagaLige a pratyayavannu sErisi (kriyApadada koneya ukAravannu lOpagoLisi mattu gakAra-DakAragaLannu kakAra-TakAragaLannAgi mADi) naDuka, tiruka, maruka, ATa, OTa, nOTa, hOrATa modalAda kelavu nAmapadagaLannu tayArisabahudu. (jAsti vivaragaLige bhaT 2002 nODi). nAmapadagaLannu I rIti bEre bEre rItiya padapratyayagaLannu sErisi kriyApadagaLinda mAtravallade guNapadagaLinda mattu itara nAmapadagaLindalU tayArisalu sAdhyavide (hosa-hosatu, jANa- jANme, okkalu-okkaliga, mUgu-mUguti).
4.6 kriyApadagaLa racane
kannaDada nAmapadagaLa hAge kriyApadagaLannU oLaracaneyiruvavugaLu mattu illadavugaLu embudAgi eraDu vagragaLalli vingaDisalu sAdhyavide. ivugaLalli oLaracaneyiruva kriyApadagaLa arthavannu heccina sandabhragaLallU nEravAgi avugaLa angagaLAgi bandiruva padagaLa arthadinda paDeyalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi hangisu, biDisu, tunDisu, hesarisu modalAda oLaracaneyiruva kriyApadagaLannu hangu, biDu, tunDu, hesaru modalAda nAmapadagaLige isu pratyayavannu sErisi racisalAgiddu, avugaLa arthavannu nEravAgi avugaLa oLaracaneyinda paDeyabahudu. I niyamakke kelavE kelavu apavAdagaLiruvudu nijavAdarU antaha apavAdagaLannu ‘nuDigaTTu’gaLembudAgi parigaNisalu sAdhyavide.
oLaracaneyiruva nAmapadagaLa baLakeyalli kANisuva hesaru mattu varNane emba bhEda oLaracaneyiruva kriyApadagaLa baLakeyalli kANisa diruvudE avugaLa baLakeyalli nAmapadagaLa baLakeyalli kANisuvantaha aniyamitateyilladiralu mukhya kAraNa. kannaDadalli ‘kriyAsamAsa’vemba ondu viSiShTavAda samAsavide yendu kannaDada vayyAkaraNigaLu abhiprAyapaTTiddAre. Adare I AbiprAyakke AdhAravAgi avaru koDuva maravEru, kaymugi, kanasukANu modalAda udAharaNegaLu nijakkU padakantegaLu mAtra, jODupada(samastapada)gaLalla.
kappuhAvu, satta hAvu modalAda padakantegaLalli modalaneya padada anantara vibhakti pratyaya bAradiruvudannu kanDu avannu samAsa gaLendu tappAgi hELiruva hAge illU modalaneya padada anantara (mara, kay, kanasu modalAdavugaLa anantara) vibhakti pratyaya bAradiruvudannu kanDu avannU samAsagaLendu kareyuva tappAda nirNayakke kannaDada vayyAkaraNigaLu bandiddAre.
kaymugi, maravEru modalAda baLakegaLalli modalaneya padada vibhakti lOpagonDiruvudu kannaDada vAkyaracaneya niyamada AdhArada mElallade, vAkyaracaneya AdhArada mElalla. kriyApadadondige baruva I nAmapadagaLannu vAkyada itara jAgagaLige konDuhOdAga (6nE vAkya nODi), illavE avugaLondige ottihELuva pratyayavondannu baLasidAga (7nE vAkya nODi), A rIti lOpagonDiruva vibhakti pratyaya tirugi kANisikoLLuttade.
(6) (7)
maravannu rAju nALe EruttAne. ninne rAju maravannU Erida.
kaypiDi, bAnuli modalAda jODupadagaLa angagaLAgi baruva padagaLannu I rIti vAkyadalli bEre kaDegaLige konDuhOgalu illavE avugaLa naDuve ottihELuva pratyayavannu baLasalu sAdhyavAgadembu dannu illi gamanisabEku.
kannaDa kriyApadagaLa oLaracaneyalli pratyayagaLannu baLasiruvudu bahaLa aparUpa. cAritrika avaSEShagaLAgiruva intaha kelavannu mAtra kaLe-kaLacu, ere-eracu, nuNupu-nuNucu embantaha kelavu padayugmagaLalli illavE turuku, doraku, niluku, kuTuku embantaha kelavu kriyApadagaLalli kANalu sAdhyavide.
bEre kelavu kriyApadagaLa oLaracaneyalli isu pratyayada baLake yannu kANalu sAdhyavide. udAharaNegAgi hesarisu, kannaDisu, ottA yisu modalAda kelavu kriyApadagaLigU hesaru, kannaDa, ottAya nAmapadagaLigU naDuve intaha sambandhavannu kANabahudu.
idE rItiyalli ettarisu, bOLisu, tampisu kriyApadagaLigU ettara, bOLu, tampu guNapadagaLigU naDuve antahadE sambandha viruva hAge kANisuttade. idallade, gahagahisu, baDabaDisu, capparisu,
kEkarisu modalAda bEre kelavu kriyApadagaLannu aNakisuva padagaLige isu pratyayavannu sErisi tayArisida hAge kANisuttade. Adare cAritrikavAgi I isu embudu ondu kriyApadada rUpavE. Agu, ADu, koDu, baru, biDu, kaTTu, bILu, mADu, hAku modalAda kelavu kriyApadagaLondige itara kriyApada (athavA kriyA rUpa)gaLannAgalI (kanDubaru, hoDedADu, ODADu, ODibaru, illavAgu) illavE nAmapada athavA guNapadagaLannAgalI (siTTAgu, bErubiDu, mAtukoDu, aDDabILu, kappAgu, suLLAgu) sErisi ‘samyukta kriyApada’gaLannu racisuva krama kannaDadalli baLakeyallide.
illU sAmAnyavAgi I racanegaLa arthavannu avugaLa oLaracaneya sahAyadindalEnE tiLidukoLLalu sAdhyavide. hAgAgi ivannU jODu pada(samAsa)gaLendu kareyade ‘kUDupada’gaLemba bEreyE ondu rItiya racanegaLendu parigaNisuvudu uttama.
4.7 guNapadagaLa racane
kriyApadagaLa baLakeya hAge guNapadagaLa baLakeyallU hesarisuvudu mattu varNisuvudu emba prayOgabhEdavilla. Adudarinda, sAmAnya vAgi oLaracaneyiruva guNapadagaLa arthavannu nEravAgi avugaLa anga gaLAgi bandiruva pada mattu pratyayagaLa AdhArada mEle nirdharisalu sAdhyavide.
cAritrika avaSEShagaLAgi kANisuvantaha oLaracanegaLannu paDediruva kelavu guNapadagaLannu mAtra idakke apavAdavAgi kannaDadalli udA harisalu sAdhyavide (kempu, kappu, tampu, nuNupu).
I rIti cAritrika avaSEShagaLAgi kANisuva oLaracanegaLannu biTTare, bEre niyamitavAda oLaracaneyuLLa guNapadagaLu kannaDadalli illavendE hELalU sAdhyavide.
kriyApadagaLannu guNapadagaLa jAgadalli (endare nAmapadagaLige viSEShaNagaLannAgi mADi) baLasalu kannaDadalli kriyApadagaLinda guNapada gaLannu tayArisi baLasuva badalu avugaLa kxdantarUpagaLannu baLasuva krama rUDhiyallide (bEyisida baTATe, oNagida kaTTige, hasida huli). idE rItiyalli nAmapadagaLannu guNapadagaLa jAgadalli baLasalu avugaLa sambandha (ShaShThI) rUpagaLannu baLasuva kramavU kannaDadallide (maNNina koDa, hattiya baTTe, kallina mUtri).
I kAraNakkAgi, niyamitavAda oLaracaneyuLLa guNapadagaLannu kannaDadalli mukhyavAgi samskxtavE modalAda bEre kelavu bhAShegaLinda eravalAgi banda padagaLalli mAtra kANalu sAdhya.
samskxtadalli nAmapadagaLu mattu guNapadagaLu emba I eraDu rItiya padagaLU ondE padavagrakke sEruttaveyembudannu nAvu hindina adhyAyadalli nODiruvevu. Adare, samskxtada padagaLu kannaDakke eravalAgi bandAga avugaLalli kelavu nAmapadagaLAgi baLakeyAguttave mattu bEre kelavu guNapadagaLAgi baLakeyAguttave.
udAharaNegAgi, nIli, mukhya, uttama, yOgya modalAdavu gaLu kannaDadalli guNapadagaLAgiyU grAma, kavi, pATha, vidye, sEvaka, yantra modalAdavugaLu nAmapadagaLAgiyU baLakeyAguttave.
samskxtadinda eravalAgi bandiruva padagaLalli kANisuva pada pratyayagaLallU kelavannu kannaDadalli nAmapadagaLa racaneyalli baLake yAguva pratyayagaLendU mattu innu kelavannu guNapadagaLa racane yalli baLakeyAguva pratyayagaLendU vibhajisalu sAdhyavide. intaha vyatyAsa samskxtadalli illadiddarU adu kannaDakke avaSyavAda kAraNa, kannaDadalli kANisikoLLuttade.
udAharaNegAgi, samskxtadinda eravalAgi bandiruva padagaLalli te (adhyakSha-adhyakShate, kxtajYa-kxtajYate, ahra-ahrate, aspxSya- aspxSyate), i (adhikAra-adhikAri, ArOpa-ArOpi, viraha- virahi, vyApAra-vyApAri) modalAda kelavu pratyayagaLiruva samskxta nAmapadagaLAgi baLakeyAguttave.
idakke badalu, ika (dEha-dayhika, lOka-lavkika, vyavahAra- vyAvahArika, vaShra-vAShrika, yantra-yAntrika), Iya (sthaLIya, prEkShaNIya, SlAghanIya, rAShTrIya) modalAda bEre kelavu pratyayagaLiruva samskxta padagaLu kannaDadalli guNapadagaLAgi baLake yAguvudE jAsti. I niyamakkU rasika, mAntrika, vaydika, tAkrika modalAda kelavu apavAdagaLive. sAmAnyavAgi kannaDadalli gaLu
4.8 tiruLu
padagaLa oLaracaneyalli samskxtakkinta kannaDa halavu viShayagaLalli bhinna vAgide. pratyayagaLa mUlaka nAmapada, kriyApada mattu guNapada
gaLannu tayArisuvudakkAgi kannaDadalli bEre bEre rItiya vidhAnagaLu baLakeyallive.
kannaDa vyAkaraNagaLalli intaha pratyayaviruva padagaLannella kxt mattu taddhita emba eraDu vagragaLalli vingaDisuvudu rUDhi. idu samskxtada padaracaneya vidhAnavannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisidudara nijakkU kannaDakke idakkinta tIrA bhinnavAda vagrIkaraNada avaSyakate yide. nAmapadagaLannu mukhyavAgi yAva vagrada padagaLinda tayArisa lAgide emba viShayavannAdharisi vagrIkarisuvudE kannaDakke anukUla.
padagaLa oLaracaneya kuritu heccina vivaragaLige kannaDa padagaLa oLaracane emba nanna pustakavannu (bhaT 2002) nODabahudu.
5. samAsagaLu
5.1 munnOTa
kannaDa vayyAkaraNigaLalli heccinavarU kannaDa samAsagaLannu varNisuva sandabhradalli modalige samskxta samAsagaLu yAvuvu embudannu varNisuttAre. anantara avakkinta bhinnavAgiruvantaha yAva samAsagaLu kannaDadallive embudannu tiLisalu prayatnisuttAre. samskxtada samAsaga LellavU kannaDadalli hEgiddarU iddE iruttave athavA iddE irabEku emba bhAvane avaralliruva hAge tOruttade.
Adare I abhiprAyakke yAva AdhAravU illa. kannaDa bhAShe samskxtakkinta tIra bhinnavAgiddu, adaralli baLakeyAguva samAsagaLa racane samskxta samAsagaLa racaneginta bahaLa bhinnavAdudu. kannaDadavE Ada padagaLige mAtravalla, samskxtadinda eravalAgi banda padagaLigU kannaDadalli kannaDaddE Ada oLaracaneyiruttade. hAgAgi, antaha pada gaLigU samskxta vayyAkaraNigaLu koDuva oLaracaneyannu kannaDadalli koDalu sAdhyavAgadu. samskxta samAsagaLannu hAgeyE kannaDa vyAkaraNadoLakke tandu turukisiruvudu kannaDa vayyAkaraNigaLu mADiruva ondu tappAdare, kannaDadalli samAsa mattu padakantegaLa naDuve vyatyAsavideyumbudannu gamanisadiruvudu innondu tappu. idakkU I vayyAkaraNigaLu bahaLa maTTige samskxta vyAkaraNagaLannu avalambisiruvudE mukhya kAraNa.
samAsa mattu padakantegaLa naDuviruva vyatyAsa kannaDadalliruva hAge samskxtadallilla. I viShayavannu gamanisade, samskxtada pada racaneya niyamagaLannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisuvudara mUlaka I vayyAkaraNigaLu A huDuga, satta hAvu, kanasu kANu modalAda padakantegaLannu samAsagaLendu bhramisi varNisuttAre mattu kannaDadalli illada gamakasamAsa, kriyAsamAsa modalAdavugaLannu I udAharaNe gaLalli kANuttAre.
samAsagaLa maTTige kannaDa samskxtakkinta hEge bhinnavAgide, mattu hAge adu bhinnavAgiralu kAraNavEnu embudannu keLagina vibhAgagaLalli svalpa vivaravAgi pariSIlisalAguvudu. Adare adakke modalu samAsa vendarEnu, adakkU padakantegU naDuviruva vyatyAsagaLentahavu embu dannu tiLidukoLLuvudu avaSya.
5.2 jODupadagaLu mattu padakantegaLu
‘samAsa’ emba padavannu eraDu arthagaLalli baLasuva krama vyAkaraNa gaLallide. vUdalaneyadAgi, eraDu padagaLannu oTTu sErisi ondE padavannAgi mADalu baLasuva vyAkaraNa vidhAnavannu (illavE vyAkaraNa kriyeyannu) samAsavendu kareyalAguttade.
tatpuruSha, karmadhAraya, bahuvrIhi modalAdavugaLu intaha vyAkaraNakriyegaLannu sUcisuvuvAda kAraNa, avu samAsagaLu. samskxta dalli nAlku illavE Aru samAsagaLive emba mAtinalli samAsa pada I arthadalli baLakeyAgide.
eraDaneyadAgi, intaha vyAkaraNa kriyeya mUlaka tayArAgiruva padagaLannU samAsavemba hesarininda kareyalAguttade. udAharaNegAgi, samskxtada kxShNasapraH padavannu karmadhArayavemba ondu samAsa kriyeya mUlaka tayArisalAgideyAda kAraNa, adannU samAsavendu kareyuva paddhatiyide.
Adare I rIti ondE pAribhAShika padavannu eraDu arthagaLalli baLasuvudarinda svalpa maTTige gondalavunTAgalu sAdhyavide. hAgAgi, I pustakadalli ‘samAsa’ emba padavannu mEle vivarisiruva vyAkaraNa kriyeyannu hesarisalu mAtravE baLasalAgide.
antaha kriyeyinda tayArAgiruva padagaLannu hesarisalu ‘jODu pada’ emba bEreyE ondu padavannu baLasalAgide. samskxtadalli idakke ‘samastapada’ emba hesarU ide. eraDu padagaLannu oTTu sErisi ondE padavannAgi mADi baLasidare adannu ondu jODupadavendU, eraDu padagaLannu bEre bErAgi, AdarU ondu ghaTakavannAgi mADi baLasidare adannu ondu padakanteyendU hELabahudu.
udAharaNegAgi, kaggallu embudu ondu jODupada, Adare kappukallu embudu ondu padakante. modalaneyadaralli kappu padavannu (adara kag rUpavannu) kallu emba innondu padadondige sErisi ondE padavannAgi mADalAgide. Adare eraDaneyadaralli (kappukallu embudaralli) avannu A rIti oTTu sErisade bEre bEre padagaLAgiyE uLisalAgide.
kappukallu embudaralli I rIti kappu mattu kallu padagaLu eraDu bEre bEre padagaLAgi uLidiveyAdarU avu oTTige vAkyada ondu ‘ghaTaka’vAgi baLakeyAgiruttave. I kAraNakkAgi kappukallu embudannu ondu padakanteyundu kareyalAguttade.
kaggallu embudaralli kappu pada kag emba rUpakke badalAgide. Adare I rIti badalAguvudu jODupadada racanege avaSyavEnU alla. udAharaNegAgi, aDDadAri padadalli angavAgi bandiruva eraDu padagaLU badalAgade hAgeyE uLidive. hIgiddarU kannaDadalli adu ondu jODupadavallade padakanteyalla.
ondu padakanteya arthavannu adara angagaLAgi bandiruva padagaLa arthada sahAyadinda sampUrNavAgi nirdharisalu sAdhyavide. Adare ondu jODupadada arthavannu A rIti adara angagaLAgi bandiruva padagaLa arthada sahAyadinda sampUrNavAgi nirdharisalu sAdhyavAgadu. idu I eraDu rItiya ghaTakagaLa naDuviruva eraDaneya vyatyAsa.
udAharaNegAgi, kaggallu embudu kappu(kag) mattu kallu emba eraDu padagaLa jODaNeyinda siddhavAgide. Adare adu ellA rItiya kappu baNNada kallugaLannU gurutisuvudilla, ondu viSiShTavAda jAtige sErida kallugaLannu mAtra gurutisuttade. idakke badalu, kappukallu padakante ellA rItiya kappubaNNada kallugaLannU gurutisaballudu.
jODupadada arthavannu tiLiyalu rUDhiyalli adu yAva arthadalli baLakeyAguttade illavE rUDhiyalli entaha vyakti athavA vastuvannu adu gurutisuttade embudannu tiLidukoLLabEkAguttade. udAharaNegAgi kaggallu pada yAva rItiya kallugaLannu gurutisuttade embudannu rUDhiya baLakeyinda mAtravE tiLidukoLLalu sAdhya.
jODupada mattu padakantegaLa naDuviruva I eraDu vyatyAsa gaLannu ellA rItiya jODupada mattu padakantegaLa naDuveyU spaShTa
vAgi kANalu sAdhyavAgadirabahudu. Adare heccineDegaLallU averaDannu I vyatyAsagaLa sahAyadinda pratyEkisalu sAdhyavide.
idallade, jODupada mattu padakantegaLa naDuve vAkyadalli avu yAva rItiyalli baLakeyAguttave emba viShayadalliyU vyatyAsavide. hindina adhyAyadalli vivarisida hAge, vyakti, vastu modalAduvannu gurutisuva kelasavannu I eraDu rItiya ghaTakagaLU naDesaballu vAdarU, idakkAgi jODupadagaLu ‘hesarisuva’ vidhAnavannu baLasuttave mattu padakantegaLu ‘varNisuva’ vidhAnavannu baLasuttave.
I vyatyAsakke jODupada mattu padakantegaLa naDuviruva eraDaneya (arthakke sambandhisida) vyatyAsavE mukhya kAraNa. varNisuva vidhAnada mUlaka vyakti, vastu modalAduvannu gurutisabEkiddalli varNisalu baLasuva ghaTakada arthavannu sampUrNavAgi adara oLa racaneya sahAyadinda tiLidukoLLalu sAdhyavirabEku. jODupadagaLa arthavannu I rIti paDeyalu sAdhyavillavAda kAraNa avu varNisuva vidhAnadalli baLakeyAgalAravu.
jODupadavannu ondu cAritrika sxShTi endu kareyabahudu. yAvudAdarU ondu vastuvannu gurutisalu (hesarisalu) bhASheyalli padavilladiruvAga, illavE iruva pada nenapige bAradiruvAga, hosa padavondannu tayArisalu janaru samAsavemba I vyAkaraNa kriyeyannu baLasuttAre. I kriyeya mUlaka tayArAgiruva pada anantara itarara mAtinallU sErikonDu rUDhige bandAga mAtra adu bhASheya pada venisaballudu.
Adare padakantegaLu A rItiyavalla. bhASheyannu baLasuvAga avannu bEkAda hAge hosadAgi tayArisikonDu baLasalAguttade.
I kAraNakkAgi, ondu bhASheya arthakOSavannu tayArisuvAga adaralli A bhASheya ellA jODupadagaLannU koDuva avaSyakateyide; Adare ellA padakantegaLannU koDuva avaSyakateyilla; hAge koDalu sAdhyavU Agadu. yAkendare, ondu bhASheyalliruva jODupadagaLa sankhye cikkadu. Adare padakantegaLa sankhye bahaLa doDDadu. adu ananta endE hELalU sAdhyavide.
5.3 samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuvina vyatyAsa
jODupadagaLa viShayadalli samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuve halavu vyatyAsagaLive. ivannu sariyAgi tiLidukoLLade samskxtada ellA samAsagaLannU kannaDadalli kANalu naDesida kannaDa vayyAkaraNigaLa prayatna halavu rItiya gondalagaLige eDemADide.
samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva I vyatyAsagaLalli mukhyavAda kelavannu keLage vivarisalAgide.
5.3.1 samskxtada jODupadagaLu
samskxtadalli mEle (5.2)ralli tiLisiruvantaha jODupada mattu padakantegaLa naDuve kANisabEkAda vyatyAsagaLu bahaLa maTTige aLidu hOgive. A bhAShe dinanityada vyAvahArika bhASheyAgi uLiyade sumAru eraDu sAvira vaShragaLindalU bariya kAvyagaLa mattu SAstragaLa bhASheyAgi mAtravE uLidukonDiruvudE idakke kAraNavira bEku.
eraDu padagaLannu oTTu sErisidoDane samskxtadalli ondu jODupada (samastapada) siddhavAgibiDuttade. anantara averaDu ondE padavAgi A bhASheyalli rUDhige barabEkAda avaSyakateyE illa.
hAgAgi, jODupada mattu padakantegaLa naDuvina vyatyAsa samskxta dalli mukhyavAgi vibhakti pratyayagaLu yAva jAgagaLallella baraballuvu embudara mEle avalambiside. ondu ghaTakada angagaLAgi baruva padagaLellavU vibhaktipratyayadondige baruttaveyAdare adondu padakante mattu koneya anga mAtra vibhaktipratyayadondige baruttade yAdare adondu jODupada embudAgi samskxtadalli ondu niyamavannu mADalu sAdhyavide.
I niyamakke kelavu apavAdagaLiveyAdarU sAdhAraNavAgi samskxtadalli vibhaktipratyaya lOpavAdAgalella jODupada siddhisuttade yundu hELalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva samskxtada padakantegaLannu mattu jODupadagaLannu hOlisi nODa bahudu.
padakante
mAtrA sadxSaH svagrAt patitaH svagrapatitaH karmakuSalaH karmaNi kuSalaH
jODupada mAtxsadxSaH
‘tAyiya hAgiruvavanu’ ‘svagradinda biddavanu’ ‘kelasadalli kuSalanAdavanu’
grAmam gataH rAjYaH puruShaH
grAmagataH rAjapuruShaH
‘haLLige hOdavanu’ ‘rAjana jana’
modalanE kAlannalli koTTiruva padakantegaLalli eraDu padagaLU vibhakti pratyayadondige bandive, Adare avugaLa eduru eraDanE kAlannalli koTTiruva jODupadagaLalli eraDaneya pada mAtra vibhakti pratyayadondige bandide, modalaneya pada vibhakti pratyayavillade
mele sUcisida hAge, padakante mattu jODupadagaLa naDuve samskxtadalli kANisuva I vyatyAsavE kannaDadallU irabahudendu bhAvisi, samskxtada I padaracaneya niyamavannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisalu kannaDada vayyAkaraNigaLu prayatnisiddAre.
padakanteyondaralli eraDu athavA jAsti padagaLu baLakeyAgive yAdare, avugaLalli pratiyondannU vibhakti pratyayadondige baLasa bEkemba niyama samskxtadallide. hAgAgi, A padagaLalli yAvudAdarU ondu padadondige vibhakti pratyaya bandillavAdare, adu tanna anantara bandiruva padadondige sEri samastapadavAgideyundE artha.
Adare kannaDadalli intaha niyamavilla. kannaDada padakantegaLalli baruva padagaLalli koneyadakke mAtra vibhakti pratyayavannu sErisalu sAdhya. uLida padagaLu nAmapadagaLAgiveyAdare ShaShThiyalli baruttave, mattu guNapada, eNikeya pada illavE kxdantagaLAgiveyAdare yAva pratyayavU sErade hAgeyE baruttave.
samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva I mukhyavAda vyatyAsa vannu keLage (5.2.2-5)nE vibhAgagaLalli vivarisalAgide.
5.3.2 padakantegaLalli guNapadagaLa baLake
samskxtada padakantegaLalli ondu guNapadavannu baLasabEkiddalli adakke vibhakti pratyayavannu sErisabEkAguttade mattu I vibhakti pratyaya adara anantara baruva nAmapadada (viSEShyada) vibhakti pratyayavE Agira bEkAguttade (3.2.2 nODi). Adare, kannaDadalli I rIti guNapadagaLige vibhakti pratyayavannu sErisi hELuva vidhAna baLakeyallilla. udAharaNegAgi, keLage koTTiruva
samskxta padakantegaLannu avugaLa kannaDa rUpadondige hOlisi nODa bahudu.
(1ka) Ekam kxShNam sapram
‘ondu kappu hAvannu’
(1kha) EkEna kxShNEna saprENa
‘ondu kappu hAvininda’ (1ga) EkAya kxShNAya saprAya ‘ondu kappu hAvige’
(1ka-ga) samskxta padakantegaLalli dvitIyA, txtIyA mattu caturthI vibhakti pratyayagaLu padakanteya mUru padagaLondigU bandive. Adare avugaLa kannaDa rUpagaLalli padakanteya koneya padavAgiruva hAvu embudarondige mAtra vibhakti pratyayagaLu bandive.
ivugaLalli kxShNa ‘kappu’ padavannu samskxtadalli vibhakti pratyaya villadeyU baLasalu sAdhyavide. hAge mADidalli adu adara anantara baruva sapra ‘hAvu’ padadondige sEri kxShNasapra emba jODupada vAguttade. Adare kannaDadalli kappu pada hEgiddarU vibhakti pratyaya villadeyE kappu hAvu padakanteyalli bandiruvudAda kAraNa adannu A rIti jODupadavAgi badalAyisalu sAdhyavAgadu.
(2ka) Ekam kxShNasapram
‘ondu kappu hAvannu’ (2kha) EkEna kxShNasaprENa
‘ondu kappu hAvininda’ (2ga) EkAya kxShNasaprAya
‘ondu kappu hAvige’
mEle koTTiruva (2ka-ga) padakantegaLannu adakke hinde koTTiruva (1ka-ga) padakantegaLondige hOlisi nODidalli samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva vyatyAsa spaShTavAdItu.
samskxtada (1ka-ga) padakantegaLalli kxShNa padadondige bandidda vibhakti pratyayagaLu (2ka-ga) padakantegaLalli lOpagonDive; Adare avakke samAnavAgiruva kannaDada padakantegaLalli yAva rItiya vyatyAsavU Agilla.
intaha sandabhragaLalli eraDu padagaLu oTTu sEri ondu jODupadavAgideyendu hELabEkiddalli kannaDadalli adakke ondu viSiShTavAda arthavU bandiruvudu avaSya. I artha adara angagaLAgi bandiruva padagaLu koDuva arthakkinta bhinnavAgirabEku.
udAharaNegAgi, cikkamma embudu ondu jODupada; Adare, cikkaDike embudu ondu padakante. cikkamma embudu cikka ammanannu sUcisuvudilla; ammana tangiyannu sUcisuttade; Adare, cikkaDike embudu cikka aDikeyannE sUcisuttade. cikkamma embudara baLake yalli arthada badalAvaNeyU sErikonDide; Adare, cikkaDike embu daralli antaha badalAvaNe sErikonDilla.
guNapadavannu nAmapadadondige baLasiruva sandabhradalli I rIti arthada badalAvaNe naDedillavAdare adannu kannaDadalli padakanteyendE parigaNisabEkallade jODupadavendu parigaNisalu yAva AdhAravU iruvudilla.
5.3.3 kxdantagaLa baLake
kxdantagaLannu nAmapadakantegaLalli baLasabEkiddarU samskxtadalli avakke nAmapadada linga-vacana-vibhaktigaLannu sUcisuva vibhakti pratyaya vondannu sErisuva avaSyakateyide. Adare kannaDadalli A rIti kxdanta gaLige vibhakti pratyayavannu sErisalu sAdhyavAgadu. idakke kAraNa vEnendare, mEle (5.3.2)ralli sUcisida hAge, kannaDadalli vibhakti pratyayagaLu nAmapadakantegaLa koneya padadondige mAtra baruttave.
(3ka) Ekam mxtam sapram ‘ondu satta hAvannu’ (3kha) EkEna mxtEna saprENa
‘ondu satta hAvininda’ (3ga) EkAya mxtAya saprAya ‘ondu satta hAvige’
samskxtadalli intaha kxdantagaLannU vibhakti pratyayagaLannu sErisade baLasalu sAdhyavide. hAge mADidAga avu avugaLa mundiruva nAma padadondige sEri jODupadagaLAguttave. Adare kannaDada kxdantagaLu padakantegaLallEnE vibhakti pratyayavillade baruttave. hAgAgi, avuga Londige vibhakti pratyaya bandilla emba viShayada AdhArada mEle avu anantara baruva nAmapadagaLondige sEri jODupadagaLAgiveyendu hELalu sAdhyavilla.
(4ka) Ekam mxtasapram
ondu satta hAvannu’
(4kha) EkEna mxtasaprENa ‘ondu satta hAvininda’
(4ga) EkAya mxtasaprAya
‘ondu satta hAvige’
illU (3ka-ga) mattu (4ka-ga) padakantegaLa naDuve samskxtadalli vibhaktigaLa maTTige vyatyAsavide, Adare kannaDadalli yAva vyatyAsavU illa. (4ka-ga)gaLalli baruva mxtasapra embudannu samskxtadalli jODupada embudAgi parigaNisalu (3ka-ga)gaLalli mxta padada anantara kANisuttidda vibhakti pratyaya illavAgiruvudannu AdhAravAgi koDalu sAdhyavide.
Adare kannaDada satta pada (4ka-ga)gaLalli mAtravallade (3ka- ga)gaLallU vibhakti pratyayavilladeyE bandiruva kAraNa, kannaDadalli satta hAvu embudannu jODupada embudAgi parigaNisalu yAva AdhAravU siguvudilla.
5.3.4 nirdESaka padagaLa baLake
samskxtada padakantegaLalli ayam ‘ivanu’, saH ‘avanu’ modalAda mAtanADuvavanigU mAtinalli baruva vyakti, vastu modalAdavugaLigU naDuviruva ‘sthAnIya’ sambandhavannu sUcisuva nirdESaka padagaLannu baLasabEkiddalli avugaLondige vibhakti pratyayagaLannu sErisuva avaSyakate yide. hAgAgi avu intaha vibhakti pratyayagaLillade bandAga avugaLa
anantara baruva nAmapadagaLondige sEri jODupadagaLAgiveyendu hELalu baruttade.
Adare kannaDadalli intaha padagaLannu padakantegaLalli baLasuvAgalella I mattu A emba sankShipta rUpagaLannu baLasuva avaSyakateyide. samskxtadalli kANisuva hAge avakke vibhakti pratyayagaLannu sErisuva krama kannaDadallilla.
(5ka) imam ghaTam
‘I koDavannu’
(5kha) asmAt ghaTAt
‘I koDadinda’
(5ga) tasmAt ghaTAt
‘A koDadinda’ (5gha) tasmin ghaTE ‘A koDadalli’
samskxtada idam ‘I’ embudu (5ka)dalli imam embudAgi dvitIyA vibhaktiyalli bandide mattu (5kha)dalli asmAt embudAgi txtIyA vibhaktiyalli bandide; tat ‘A’ embudu (5ga)dalli tasmAt embudAgi txtIyA vibhaktiyalli bandide mattu (5gha)dalli tasmin embudAgi saptamI vibhaktiyalli bandide. I ellA baLakegaLallU avu avugaLa anantara baruva nAmapadada (ghaTa embudara) vibhaktiyallE bandiruvudannu gamanisabahudu.
Adare kannaDada I mattu A embavugaLu A rIti vibhakti pratyaya dondige baruvudilla. avugaLa anantara baruva nAmapada yAva vibhaktiyallE irali avakke kannaDadalli ondE rUpaviruttade. idu kannaDadalli padakantegaLannu racisuva vidhAna.
samskxtadalli mEle koTTiruva nirdESaka padagaLannu vibhakti pratyayavilladeyU (tadghaTAt ‘A koDadinda’, tadghaTE ‘A koDa dalli’ modalAdavugaLa hAge) baLasalu sAdhyavide mattu hAge baLasi dAga samskxtadalli jODupada siguttadeyundu hELalu sAdhyavide.
Adare kannaDadalli I rIti jODupadavannu racisalu sAdhyavAgadu. yAkendare intaha padakantegaLalli kannaDada nirdESaka padagaLu A koDadinda, A koDadalli embavugaLalli kANisuva hAge vibhakti pratyayavillada rUpadalli mAtra baraballuvu.
kannaDada kelavu vyAkaraNa paThyagaLalli A huDuga embantaha pada kantegaLannu jODupada (samAsa)gaLendu tOrisikoDuvudakkAgi avakke avanu huDuga embantaha oLanuDi (vigrahavAkya)gaLannu koDalAgide.
Adare illU modalaneya padadalli vibhakti pratyayavideyendu hELalu sAdhyavAgadu. yAkendare kannaDadalli *avanannu huDuganannu illavE *avaninda huDuganinda embudAgi samskxtada imam ghaTam, asmAt ghaTAt embavugaLa hAge padakanteya modalaneya padakke vibhakti pratyayavannu sErisalu sAdhyavAgadu.
innondu viShayavEnendare, kannaDadalli avanu huDuga embudu ondu vAkyavAguttadallade padakanteyAguvudilla. hAgAgi A huDuga embudannu avanu huDuga embudarinda sAdhisuvudU sariyalla.
5.3.5 dvitIyA vibhaktiya baLake
kannaDa vAkyagaLalli kANisuva innondu vaySiShTyavEnendare, aprANi vAcaka padagaLu kriyApadada pakkadallE iveyAdare avugaLondigiruva dvitIyA vibhakti pratyayavannu tegedu hAkalu sAdhyavide. Adare A padavannu vAkyadalli bEreDege sAgisidAga illavE otti hELuva U pratyayavannu adakke sErisidAga A rIti tegedu hAkida dvitIyA vibhakti pratyaya tirugi kANisikoLLuttade.
rAju bengaLUrinalli ondu mane kaTTisiddAne (6kha) rAju bengaLUrinalli ondu maneyannU kaTTisiddAne rAju ondu maneyannu bengaLUrinallU kaTTisiddAne
mane padadondigidda dvitIya vibhakti pratyaya (6ka) vAkyadalli bidduhOgide, Adare (6kha-ga) vAkyagaLalli adu uLidukonDide.
I rIti kriyApadada pakkadalli aprANivAcaka nAmapadagaLu vibhakti pratyayavillade bandiruvudannu nODi, kannaDada vayyAkaraNigaLu antaha racanegaLu (manekaTTu embantahavugaLu) ‘kriyAsamAsa’vemba kannaDakke
viSiShTavAgiruva samAsavondakke udAharaNegaLAguttaveyendu vAdisi Adare nijakkU idu kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve vAkya racaneyalli (endare vibhakti pratyayagaLa baLakeyalli) kANisuva ondu vyatyAsa mAtra (8.4 nODi). illi hosa padada racaneyAgilla.
5.3.6 nAmapadagaLa baLake
kannaDadalli eraDu nAmapadagaLannu ondu padakanteya angagaLannAgi mADi baLasabEkAgideyAdare averaDannu sambandhisalu modalaneyada rondige ShaShThI ‘vibhakti’ pratyayavannu baLasuva avaSyakateyide.
Adare samskxtadalli averaDannU ondE vibhaktiyallirisi baLasa lAguttade. samskxtadalli nAmapada mattu guNapadagaLa naDuve vyatyAsavilladiruvudE idakke kAraNa.
(7ka) Ekam mxttikam ghaTam
‘ondu maNNina koDavannu’ (7kha) EkEna mxttikEna ghaTEna ‘ondu maNNina koDadinda’
(7ga) EkAya mxttikAya ghaTAya ‘ondu maNNina koDakke’
maNNina
sUcisuva Eka pada (7ka-ga) padakantegaLalli eNikeyannu mAtravallade mxttika nAmapadavU viSEShya nAmapadada (ghaTa embudara) vibhaktigaLalli bandide. illU I vibhakti pratyayagaLannu lOpamADuvudara mUlaka jODupadagaLannu sAdhisalu sAdhyavide. (mxttikaghaTam ‘maNNina koDavannu’, koDadinda’).
Adare (7ka-ga) kannaDa padakantegaLalli maNNu nAmapada A rIti viSEShyada vibhaktigaLalli baruva badalu elleDeyallU adannu viSEShya dondige sambandhisaballa a pratyayadondige (ShaShThI vibhaktiyalli) intaha sandabhragaLalli mAtra kannaDadallU samskxtada hAge ‘vibhakti pratyaya’ lOpavAguvudara mUlaka jODupada siddhisuttadeyundu
mxttikaghaTEna
hELalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, aramane ‘arasana mane’, mUgudAra ‘mUgina dAra’, kaNNIru ‘kaNNina nIru’ modalAdavu gaLalli I rIti ShaShThI vibhaktiya lOpavannu kANabahudu. vibhaktilOpada maTTige kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve svalpavAdarU samAnateyideyAdare adu illi mAtra. Adare nijakkU kannaDadalli ShaShThI vibhaktiyumbudu ondu vibhakti pratyayavalla embudannu munde (8.5.5)ralli nODaliruvevu.
5.3.7 padagaLa sankhye
samskxtadalli eShTu padagaLannu bEkiddarU oTTige sErisi jODupada gaLannu tayArisalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, bANabhaTTana kAdambari yalli baruva kelavu jODupadagaLu ondu iDI puTavannE tumbu vaShTu uddavAgive.
vEda kAlada samskxtadalli I rItiyiralilla. adaralli baLake yAguva jODupadagaLa sankhyeyU kaDimeyittu mattu avu jAsti uddavAgiyU iralilla. heccina jODupadagaLallU eraDakkinta jAsti padagaLu angagaLAgiralilla. bahuSaH vEdakAladalli samskxta vyavahArada bhASheyAgiddudE idakke kAraNavirabEku. idE rItiyalli kannaDadalli baLakeyAguva jODupadagaLalli eraDa kkinta jAsti angagaLiruva padagaLu bahaLa kaDime. heccinavugaLallU eraDu padagaLu mAtra oTTu sEriruttave. I kAraNakkAgi kannaDadalli ‘samastapada’gaLannu ‘jODupada’ emba hesarininda kareyuvudu sari
5.3.8 jODupadagaLa artha
arthada maTTige samskxtadalli padakante mattu jODupadagaLa naDuve vyatyAsavideyundu vayyAkaraNigaLu hELuvarAdarU I vyatyAsa spaShTa vAgi kANisuvudu vEda kAlada samskxtadalli mAtra. anantarada kAvya mattu SAstragaLa samskxtadalli idu bahaLa maTTige aLidu hOgide.
kAvyagaLalli baLakeyalliruva kelavu jODupadagaLalli mAtra intaha arthavaySiShTyavannu kANalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, nIlOtpala jODupadakke ‘nIlibaNNada kamala’ emba arthavannu koTTare adu
sAdhuvenisadu. A pada ondu viSiShTavAda jAtige sErida kamalavannu mAtra sUcisuttade.
Adare samskxtada heccina jODupadagaLallU intaha arthavaySiShTya kANisuvudilla. udAharaNegAgi, kxShNaH sapraH padakantegU kxShNasapraH jODupadakkU naDuve samskxtadalli arthada maTTige yAva vyatyAsavU kannaDadalli mEle (5.3.1)ralli sUcisida hAge heccineDegaLallU arthavyatyAsa mUDibandillavAdare eraDu padagaLu oTTige sEriruva sandabhragaLalli samAsa naDedideyundu hELalu sAdhyavAgadu.
5.4 samskxta samAsagaLa vibhajane
samskxtadalli mukhyavAgi tatpuruSha, avyayIbhAva, dvandva mattu bahuvrIhi embudAgi nAlku rItiya samAsagaLiveyendu adara vayyAkaraNigaLu hELuttAre. ivannu baLasi tayArisida jODupada gaLalli ‘pradhAna pada’ yAvudu embudara mEle I vibhajane avalambiside.
jODupadada angagaLAgi baruva eraDu padagaLalli eraDaneyadu A padakke pradhAna padavAgideyAdare tatpuruSha, modalaneyadu pradhAna padavAgideyAdare avyayIbhAva, eraDU pradhAna padagaLAgiveyAdare dvandva, mattu eraDU pradhAna padavallavAdare bahuvrIhi. udAharaNegAgi, rAjaShri jODupadadalli rAja mattu xShi emba eraDu angagaLive. A pada obba xShiyannu sUcisuva kAraNa, adara pradhAna pada xShi endu hELabEkAguttade. hIge I padadalli eraDaneya anga pradhAnavAgiruva kAraNa, adu tatpuruSha samAsakke udAharaNe.
samskxtadalli ‘arasana hattira’ jODupadavannu avyayIbhAva samAsakke udAharaNeyAgi koDalAguttade. idu yAra hattira embudannu tiLisuva ondu kriyAviSEShaNa(avyaya)vAgiddu, adara angagaLAgiruva upa ‘hattira’ matturAja ‘arasu’ emba eraDu padagaLalli upa emba modalaneya pada pradhAnavAdudu. rAmalakShmaNav ‘rAmalakShmaNaru’ jODupada dvandva samAsakke udAharaNe. idaralli rAma mattu lakShmaNa emba eraDu padagaLu
angagaLAgi sErikonDive. ivugaLalli yAvudannU pradhAnapadavalla endu hELalu sAdhyavillavAda kAraNa, adara eraDu angagaLU pradhAna padagaLE endu hELabEkAguttade. pItAmbaraH ‘haLadibaTTeya vyakti’ embudu bahuvrIhi samAsakke udAharaNe. idaralli pIta ‘haLadi’ mattu ambara ‘baTTe’ emba eraDu padagaLu angagaLAgi bandiddu, avugaLalli yAvudannU adara pradhAna padavembudAgi hELalu sAdhyavAguvudilla.
A jODupadada horagiruva, endare adara angavAgi bAradiruva vyakti embantaha padavondu adara pradhAna padavendu hELabEkAgu ttade. yAkendare I jODupada obba vyaktiyannu gurutisuttadallade ondu baNNa(pIta)vannAgalI illavE ondu baTTe(ambara)vannAgalI gurutisuvudilla. tatpuruSha samAsada upabhEdagaLAgi karmadhAraya mattudvigu emba innU eraDu rItiya samAsagaLannu samskxtadalli gurutisuva krama rUDhiyallide.
(1) tatpuruSha jODupadada angagaLAgi baruva padagaLannu oLa nuDiya (vigrahavAkyada) mUlaka sambandhisuvAga averaDannU ondE vibhaktiyallirisi (endare prathamA vibhaktiyallirisi) sambandhisalu sAdhya videyAdare adannu karmadhArayavemba upavibhAgadalli sErisuvudu udAharaNegAgi kxShNasapraH ‘kappuhAvu’ embudara angavAgiruva padagaLannu kxShNaH sapraH embudAgi ondE vibhaktiyalli (prathamA vibhaktiyalli) irisi sambandhisabahudu. hAgAgi adu karmadhAraya vAguttade.
Adare, vxkabhaya ‘tOLana hedarike’ emba innondu jODupada tatpuruShakke udAharaNeyAgaballudAdarU karmadhArayakke udAharaNe yAgalAradu. yAkendare, I jODupadada angagaLAgi baruva vxka ‘tOLa’ mattu bhaya ‘hedarike’ padagaLannu ondE vibhaktiyallirisi sambandhisalu sAdhyavAgadu. vxkAt bhayam embudAgi avugaLalli modalaneya padavannu pancamI vibhaktiyalli irisuva avaSyakate samskxtadallide.
(2) tatpuruSha jODupadada angagaLAgi baruva padagaLalli modalaneyadu eNikeyannu sUcisuva padavAgideyAdare adannu ‘dvigu’ emba upavibhAgadalli sErisuva kramavide.
udAharaNegAgi trilOkam ‘mUru lOkagaLu’ jODupadadalli modalaneya angavAgiruva tri ‘mUru’ embudu eNikeya padavAgide. hAgAgi, adannu tayArisuvalli dvigu samAsada baLakeyAgideyendu hELabahudu.
5.5 kannaDa jODupadagaLa oLaracane
mEle (5.1ralli) sUcisida hAge, samskxtada Aru samAsagaLU kannaDadalliveyembudAgi kannaDada vayyAkaraNigaLu hELuttAre. idallade, gamaka mattu kriyAsamAsagaLemba bEre eraDu rItiya kannaDadavE Ada samAsagaLU kannaDadalliveyendu ivaru hELuttAre.
Adare idu kannaDada jODupadagaLannu samskxta vyAkaraNada mattu padaracaneya dxShTiyinda pariSIlisidudarindAgi huTTibanda tappu kalpane. kannaDada jODupadagaLannu kannaDaddE Ada vyAkaraNada mattu padaracaneya dxShTiyinda pariSIlisidalli samskxtada vibhajaneginta tIra bhinnavAgiruva bErondu rItiya kannaDaddE Ada vibhajane namage dorakuttade. hosagannaDada jODupadagaLalli sAmAnyavAgi eraDaneya anga vAgi baruva pada nAmapadavAgiruttade. modalaneyadu nAmapadavira bahudu, kriyApadavirabahudu illavE guNapadavirabahudu.
I viShayada AdhArada mEle kannaDada jODupadagaLannu keLage sUcisida hAge mUru mukhya vibhAgagaLalli vingaDisalu sAdhyavide (heccina vivaragaLige kannaDa padagaLa oLaracane (bhaT 2002) nODi).
(1) nAmapadaviruvavu: bayalATa, nelagaDale, kaymagga
(2) kriyApadaviruvu: kaDegOlu, siDimaddu, tUgudIpa
(3) guNapadaviruvavu: doDDamma, kiruberaLu, kaggallu
5.5.1 nAmapadaviruva jODupadagaLu
‘nAmapadaviruva’ jODupadagaLalli heccinavakkU oLanuDiyannu (vigraha vAkyavannu) hELuvAga modalaneya angavannu ShaShThI vibhaktiyallirisuva mUlaka eraDaneya angadondige sambandhisalu sAdhyavide.
oLanuDi
benkiya peTTige
nelada kaDale bayalina ATa
kAlina maNe kayya magga
jODupada benkipeTTige nelakaDale bayalATa kAlmaNe kaymagga
I niyamakke AnekAlu, kaygamba, ilikivi, neladAvare modalAda kelavu apavAdagaLive. yAkendare, mEle koTTiruva jODupadagaLa hAge ivugaLa eraDu angagaLannu ShaShThI vibhaktiya mUlaka sambandhisalu sAdhyavAgadu.
udAharaNegAgi AnekAlu pada ‘Aneya kAla’nnu sUcisuva badalu ‘Aneya kAlina hAge kAlu bAtukoLLuva ondu rOga’vannu sUcisuttade. intaha jODupadagaLalli modalaneya anga, eraDaneya anga, illavE eraDU angagaLu upamAnagaLAgiralu sAdhyavide.
jODupada kallede
neladAvare
oLanuDi kallina hAge kaThiNavAgiruva ede neladalli beLeyuva tAvareyantaha hU iliya kiviya hAgiruva eleyiruva giDa
idallade, bEre kelavu jODupadagaLa angagaLannu ShaShThI vibhaktiya mUlaka sambandhisalu sAdhyavideyAdarU avugaLa arthavannu sariyAgi sUcisuva hAge bEre rItiya oLanuDigaLannu koDalu sAdhyavide, mattu I AdhArada mEle avannu halavu upavibhAgagaLalli vingaDisalu sAdhyavide.
sAmAnyavAgi intaha oLanuDigaLalli jODupadada angagaLAgi bandiruva nAmapadagaLalli ondaroDanondannu sambandhisuvudakkAgi yAvudAdarondu kriyApadavannu baLasuva avaSyakateyiruttade. I
kriyApadada AdhArada mEleyU intaha jODupadagaLannu vingaDisa bahudu.
jODupada kAlmaNe
aramane jEnuhuLa benkipeTTige kaykoDali kaNNusanne tappukANike mUgudAra kaNNIru
talegUdalu
oLanuDi kAlu iruva maNe
arasanu vAsisuva mane
jEnannu sangrahisuva huLa benkiyannu hottisalu baLasuva peTTige kayyinda kaDiyalu baLasuva koDali kaNNininda mADuva sanne tappige koDuva kANike mUgige kaTTuva dAra kaNNinalli baruva nIru taleyalli beLeda kUdalu
mEle koTTiruva jODupadagaLellavannU avugaLa modalaneya angavAgi bandiruva padavannu ShaShThI vibhaktiyallirisuvudara mUlaka sAdhisalu sAdhyavideyembudannu gamanisabahudu (kAlina maNe, jEnina huLa, kayya koDali, tappina kANike, kaNNina nIru).
5.5.2 kriyApadaviruva jODupadagaLu
kriyApadaviruva jODupadagaLalli modalaneya angavAgi ondu kriyApada bandiruttade. I kriyApadakkU eraDaneya angavAgi bandiruva nAmapadakkU naDuve bEre bEre rItiya sambandhagaLiralu sAdhyavide.
(1) kriyApadavu tiLisuva ghaTaneyalli nAmapadavu gurutisuva vyakti illavE vastu toDagikonDirabahudu. udAharaNegAgi, suLigALi jODupadada eraDaneya angavAgi gALi nAmapada bandiddu, idu suLi ghaTaneyalli toDagide; siDimaddu embudarallU hIgeyE.
(2) bEre yArAdarU adannu A ghaTaneyalli toDagisirabahudu udAharaNegAgi, tUgudIpa jODupadadalli eraDaneya anga
vAgiruva dIpavannu yarO tUgalu baLasiddAre; cuccumaddu jODupadavU intahadE.
(3) adu A ghaTaneya karaNavAgirabahudu. udAharaNegAgi, bIsugallu jODupadadalli eraDaneya angavAgiruva kallu bIsuva
ghaTaneya karaNavAgide; kaDegOlu jODupadadallU hIgeyE.
(4) adu A ghaTaneya AkaravAgirabahudu. udAharaNegAgi, suDugADu jODupadadalli eraDaneya angavAgiruva kADu nAma padavu suDu ghaTaneya AkaravAgide (suDuvudelli embudannu adu sUcisuttade); jArubanDi jODupadavU intahadE.
idallade, intaha jODupadagaLalli baruva kriyApadagaLu bEre bEre rItiya ghaTanegaLannu sUcisalu sAdhyaviddu, avannavalambisiyU intaha jODupadagaLannu vibhajisalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, I kriyApadagaLu sUcisuva ghaTane halavu bAri naDeyuvantahadirabahudu (surimaLe, bIsugallu) illavE omme mAtra naDeyuvantahadira bahudu (biccugatti, hurigaDale).
5.5.3 guNapadaviruva jODupadagaLu
jODupadagaLalli modalaneya angavAgi guNapada bandideyAdalli avakke eraDu rItiya oLaracanegaLiralu sAdhyavide. avugaLalli kelavakke eraDaneya angavAgi bandiruva nAmapada pradhAna padavAgiraballudu mattu bEre kelavakke angagaLAgi bandiruva padagaLalli yAvudU pradhAna padavAgirade, jODupadadinda horagiruva padavondu pradhAna padavAgiraballudu.
keLage koTTiruva (ka-kha) jODupadagaLa naDuve I vyatyAsavannu kANabahudu.
jODupada kaDehallu (8kha) kaDegaNNu (9ka) mumbAgilu (9kha) mungay
(10ka) naDuberaLu (10kha) naDuhagalu
oLanuDi (bAyiya) kaDeyalliruva hallu
kaNNina kaDeyalliruva bhAga
(maneya) mundugaDeyiruva bAgilu kayya mundiruva bhAga (kayyalli) naDuve iruva beraLu hagalina naDuve iruva bhAga
(11ka) cikkAsu
(11kha) cikkamma
cikkadAgiruva kAsu ammaniginta cikkavaLAgiruva hengasu
(8-11) jODupadagaLalli (ka) mattu (kha)jODupadagaLa naDuve pradhAna padada maTTige vyatAsavideyembudannu gamanisabahudu. illi pratiyondarallU (ka)jODupadakke eraDaneya angavAgi banda pada pradhAna padavAgideyAdare, (kha)jODupadakke adara eraDu angagaLalli ondU pradhAna padavAgirade, jODupadada horagiruva padavondu pradhAna padavAgide.
udAharaNegAgi, (8ka)dalli bandiruva kaDehallu jODupadakke adara eraDaneya angavAgiruva hallu pada pradhAna padavAgide. Adare, (8kha)dalli bandiruva kaDegaNNu jODupadakke A padada angavAgillada (endare adara horagiruva) bhAga pada pradhAna padavAgide.
uLida (9-11) padayugmagaLallU intahadE vyatyAsavideyembudannu avugaLa munde koTTiruva oLanuDigaLinda tiLiyabahudu.
guNapadaviruva jODupadagaLa naDuve innU kelavu vyatyAsagaLannu kANalu sAdhyaviddu, avu bEre kelavu rItiya vibhajanegaLige AdhAra vAgaballuvu. udAharaNegAgi, I jODupadagaLa modalaneya anga vAgi bandiruva guNapadavu nAmaviSEShaNavAgiralU sAdhyavide, kriyA viSEShaNavAgiralU sAdhyavide.
(12ka) guNapada nAmaviSEShaNavAgiruva jODupadagaLu:
cikkAsu
karituLasi
cikka kAsu kempu tALi (tengu) kari (kappu) tuLasi
(12kha) guNapada kriyAviSEShaNavAgiruva jODupadagaLu: (kelasakke) mundAgi koDuva kaDa aDDakke hOguva dAri (maneya) horagiruva bAgilu
mungaDa horabAgilu
innondu rItiya vyatyAsavEnendare, kelavu guNapadagaLu nEravAgi obba vyakti illavE ondu vastuvina guNadharmavannu sUcisuvuvAdare,
innu kelavu obba vyakti illavE ondu vastuvigU bErobba vyakti illavE vastuvigU naDuve antaha guNadharmada maTTige vyatyAsavEnide yembudannu tiLisuttave.
udAharaNegAgi, karituLasi embudu tuLasiya ondu guNadharma vannu sUcisuva mUlaka bEre rItiya tuLasigaLinda adannu bEpraDisu ttade. Adare, naDuberaLu embudu kayyalliruva beraLugaLa naDuviruva sambandhavannu sUcisuvudara mUlaka avugaLalli ondu beraLannu gurutisuttade.
5.5.4 kelavu apavAdagaLu
kannaDada jODupadagaLalli heccinavugaLallU eraDaneya angavAgi ondu nAmapada bandiruttadeyumbudAgi mEle sUcisalAgittu. idakke apavAdavAgi kelavu jODupadagaLa oLanuDiyalli guNapada eraDaneya angavAgi bandiruvudannu kANabahudu; Adare, intaha sandabhragaLallU jODupadadalli adu modalaneya angavAgi badalAgiruttade. eraDaneya anga nAmapadavE AgirabEkemba kannaDa jODupadagaLa sAmAnya svarUpavannu idu otti hELuttade.
udAharaNegAgi, ‘kayya mundiruva bhAga’ emba oLanuDiyalli munde pada eraDaneya angavAgideyAdarU adarinda tayArAda mungay jODupadadalli A guNapada adara modalaneya angavAgi badalAgiruvudannu kANabahudu.
I niyamakke apavAdagaLAgi kANisuva bEre kelavu jODu padagaLU kannaDadallive. udAharaNegAgi, kaypiDi, bAnuli, iLijAru, oDahuTTu modalAda jODupadagaLalli eraDaneya angavAgi ondu kriyApada bandiruva hAge kANisuttade. Adare illi eraDaneya angagaLAgi bandiruva piDi, uli, jAru, huTTu modalAdavugaLu hiDi, kaTTu, nagu, Odu, tappu, baduku modalAdavugaLa hAge ‘sonne’ pratyayada mUlaka tayArAgiruva nAmapadagaLendu hELalu sAdhyavide.
kannaDada jODupadagaLa I vibhajaneyalli ondu mukhyavAda viShayavannu manassinallirisikoLLuvudu avaSya. pratyayagaLannu baLasi tayArisiruva nAmapadagaLa hAge samAsavemba vidhAnavannu baLasi tayArisiruva I jODupadagaLU halavAru viShayagaLalli aniyamita
vAgiruttave. hAgAgi, mEle vivarisiruva vibhajanegaLige apavAdagaLannu kanDuhiDiyuvudEnU kaShTavalla. endare, I vibhajanegaLu bhASheya ondu ‘olava’nnu sUcisuttiveyallade takrabaddhavAda niyamavannalla.
5.6 samskxtada samAsagaLu kannaDadalliveyE?
hosagannaDadalli baruva jODupadagaLannu kannaDaddE Ada vyAkaraNada dxShTiyinda pariSIlisidevAdare, mEle vivarisidantaha oLaracane avugaLallideyemba viShaya spaShTavAguttade. idallade A oLaracaneya AdhArada mEle avannu mukhyavAgi nAmapadaviruvavu, kriyApada viruvavu mattu guNapadaviruvavu emba mUru rItiya samAsagaLalli vibhajisalu sAdhya emba viShayavU spaShTavAguttade.
I vibhajane samskxtadalli baLakeyalliruva jODupadagaLa vibhajane ginta tIra bhinnavAdudu. jODupadagaLa angagaLAgi baruva padagaLalli pradhAnavAgiruva pada yAvudu emba viShayada AdhArada mEle samskxtada vayyAkaraNigaLu adara jODupadagaLannu mukhyavAgi tatpuruSha, dvandva, avyayIbhAva mattu bahuvrIhi embudAgi vingaDisiddAre. samskxtada I vibhajaneyannu kannaDakkU aLavaDisalu sAdhya embudu kannaDa vayyAkaraNigaLa abhiprAya. endare, mElina nAlku samAsa gaLallade tatpuruShada upabhEdagaLAgiruva karmadhAraya mattu dvigu emba bEre eraDu samAsagaLannu mattu kannaDadavE Ada kriyAsamAsa mattu gamakasamAsa emba innU eraDu samAsagaLannu baLasuvudara mUlaka kannaDa samAsagaLannu varNisalu sAdhya embudu avara abhiprAya. I abhiprAya sariyE embudannu illi pariSIlisuvudu avaSya.
5.6.1 vibhajaneya AdhAra
mEle sUcisida hAge, samskxtada jODupadagaLannu mukhyavAgi avugaLa angagaLAgi baruva padagaLalli yAvudu pradhAna padavAgi nilluttade emba viShayada AdhArada mEle tatpuruSha, avyayIbhAva, dvandva mattu bahuvrIhi emba nAlku samAsagaLAgi vingaDisalAgide.
eraDaneya pada pradhAnavAgideyAdare tatpuruSha, modalaneya pada pradhAnavAgideyAdare avyayIbhAva, eraDu padagaLU pradhAnavAgive
yAdare dvandva mattu ondU pradhAnavAgillavAdare bahuvrIhi endu hELuvudu I vibhajaneya sAra.
I nAlku samAsagaLoLage bahuvrIhi samAsadalli mAtra jODu padada angavAgi bandiruva padagaLalli yAvudU pradhAnapadavAgirade jODupadada horagiruva padavondu pradhAnapadavAgiruttade.
Adare hosagannaDada jODupadagaLannu vingaDisuvalli I rIti pradhAnapada yAvudu emba viShaya aShTondu mukhyavAda pAtravannu vahisuvudilla. yAkendare, kannaDada jODupadagaLalli heccinavugaLallU pradhAnapada eraDaneya angavAgiruttade.
hAgAgi, mElina viShayada badalu jODupadada modalaneya angavAgi baruva pada yAva padavagrakke sEruttade - adu nAmapadavE, kriyApadavE, athavA guNapadavE emba viShaya kannaDada jODupadagaLa vibhajaneyalli heccu mukhyavAda pAtravannu vahisuttade. I kAraNakkAgi, kannaDada jODupadagaLannu samskxtadalli kANisuva hAge Aru (illavE nAlku) samAsagaLAgi vingaDisalu prayatnisidalli gondalavallade bErEnU sigalAradu. kannaDada jODupadagaLalli guNapadavuLLavugaLannu mAtra avugaLa pradhAnapada yAvudu emba viShayada AdhArada mEle eraDu upa vibhAgagaLAgi vingaDisalu sAdhya. mEle (5.6.3ralli) sUcisiruva hAge mumbAgilu mattu mungay embantaha jODupadagaLa naDuve intaha vyatyAsavide.
hAgAgi ivugaLalli modalaneyadannu (mumbAgilu embudannu) tatpuruShada hAge eraDaneya anga pradhAnavAgiruva samAsavendU eraDaneyadannu (mungay embudannu) bahuvrIhiya hAge yAva angavU pradhAnavAgillada samAsavendU parigaNisalu sAdhyavide.
Adare kannaDa vayyAkaraNigaLu iveraDannU avyayIbhAvadalli (avu kannaDadalli avyayavallavAda kAraNa avakke ‘amSI’ emba bEreyE ondu hesarannu koTTu) sErisiddAre, mattu bahuvrIhige bEre rItiya jODupadagaLannu udAharaNegaLannAgi koTTu gondala innU heccuva hAge mADiddAre. karmadhArayavannu tatpuruShada ondu upabhEdavembudAgi parigaNi siruvudu samskxtadalli I jODupadagaLa angagaLAgi baruva padagaLa naDuve entaha sambandhavide emba viShayada AdhArada mEle embu
dannu mEle (5.5ralli) nODiruvevu. jODupadagaLa angagaLannu prathamA vibhaktiya mUlaka sambandhisalAgideyAdare avu karma dhArayakke udAharaNegaLAguttave mattu bEre vibhaktigaLa mUlaka sambandhisalAgideyAdare avu (karmadhArayavallada) tatpuruShakke udA haraNegaLAguttave.
Adare kannaDadalli intahadE vibhajaneyannu baLasuvudu kaShTasAdhya. yAkendare modalaneyadAgi, samskxtadalli karmadhAraya samAsada mUlaka tayArAguva jODupadagaLalli heccinavakkU pratiyAgi kannaDadalli guNapadavannoLagonDiruvantaha jODupadagaLu baruttave. idallade, ivugaLalli baruva modalaneya anga avugaLa oLanuDiyalli (vigrahavAkyadalli) yAva vibhakti pratyayadondigU sErade baruttave (5.4 nODi).
hAgAgi, avugaLannu tatpuruShada upabhEdavendu parigaNisuva badalu guNapadaviruvavugaLemba bEreyE ondu vibhAgadalli irisuva avaSyakateyide. intaha guNapadaviruva jODupadagaLu karmadhArayavendenisalu (illavE tatpuruShada ondu upavibhAgavendenisalu) avugaLa eraDu angagaLU ondE vibhaktiyalli baruvudu avaSya. I avaSyakateyannu pUraysuvudakkAgi kannaDada vayyAkaraNigaLu intaha jODupadaLige oLanuDiyannu hELuvAga guNapadagaLannu hAgeyE baLasade, avugaLa nAmarUpadalli baLasuttAre (hosadu kannaDa > hosagannaDa, karidu mugilu > karmugilu) embudannu mEle nODiddEve. Adare intaha oLanuDigaLu kannaDadalli ‘vAkya’ (illavE vAkyAmSa) gaLAgalAravu. udAharaNegAgi hosadu embudu kannaDadalli hosa guNapadavannu kriyApadada jAgadalli endare vAkyada koneyalli irisa bEkAdAga baLasuva rUpa (I pustaka hosadu embudAgi). adannu hosadakke, hosadara embantaha vibhakti rUpadallU baLasalu sAdhyavide.
Adare, nAmapadada munde irisi hosadu pustaka embudAgi hELidare adakke hosa pustaka embudakkinta tIra bhinnavAda artha baruttade. idallade, *hosadara pustaka embantaha baLakeyU kannaDadalli illavAdudarinda, I guNapadavuLLa jODupadagaLannu
ondE vibhaktiyalliruva eraDu nAmapadagaLannu jODisuvudara mUlaka paDeyuvudu kaShTa. angagaLeraDu viSEShaNa-viSEShya sambandhadinda sErikonDiveyAdare antaha jODupadavannu karmadhArayavendu kareyabahudembudAgi bEreyE ondu viShayavannu kelavaru vayyAkaraNigaLu tatpuruShada vibhajanege AdhAravAgi koDalu prayatnisiddAre. Adare, antaha vibhajaneya vyAptiyalli kannaDada guNapadaviruva jODupadagaLalli kelavu mAtra baraballuvallade ellavU baralAravu.
udAharaNegAgi, kannaDada naDuhagalu, cikkamma modalAdavugaLu guNapadaviruva jODupadagaLAgive. Adare avugaLa angagaLAgi bandiruva nAmapadagaLu (hagalu, amma modalAdavu) avugaLalli bandiruva guNapadagaLa (naDu, cikka modalAdavugaLa) viSEShyagaLalla. I jODupadagaLa angagaLAgilladantaha bhAga, hengasu modalAda padagaLu avugaLa viSEShyagaLu (hagalina naDubhAga > naDuhagalu). hAgAgi antaha jODupadagaLige viSEShaNa-viSEShya sambandha AdhAra vAgalAradu.
innondu viShayavEnendare, samskxtadalli eraDu nAmapadagaLu angagaLAgi bandiruva candramukham, gOgabhriNI modalAda jODupadagaLallU karmadhAraya samAsavideyendu hELabEkAguttade. I padagaLallU prathamA vibhaktiya mUlaka eraDu angagaLannu sambandhisalAgideyembudE idakke kAraNa.
Adare kannaDadalli eraDu nAmapadagaLannu oTTige sErisi racisida jODupadagaLu guNapadavondannu nAmapadadondige sErisi racisida jODupadagaLiginta tIrA bhinnavAgiruttave (3.2-4 nODi). hAgAgi,
antaha vibhajane kannaDada maTTige samaprakavAgalAradu. tatpuruSha samAsadalli modalaneya angavAgi baruva pada eNikeyannu sUcisuva padavAgideyAdare adannu dvigu emba bErondu upavibhAgadalli irisuva krama samskxtadalli rUDhiyallide. kannaDadalli intaha jODupadagaLu tatpuruShada angavAgi baruva badalu karmadhArayada (endare guNapadaviruva samAsada) angavAgi baruttave. yAkendare, kannaDadalli eNikeya padagaLu guNapadagaLa hAge nAmapadagaLondige baruvAga vibhakti pratyayavillade baruttave.
udAharaNegAgi, kannaDadalli mUru pustakagaLinda ennuttEvallade *mUrarinda pustakagaLinda endu hELuvudilla; Adare samskxtadalli tribhyaH pustakEbhyaH ‘mUru pustakagaLinda’ embudAgi bhyaH vibhakti pratyayavannu pustaka nAmapadakke mAtravallade, tri eNikeya padakkU sErisi hELalAguttade (10.3 nODi).
I rIti jODupadagaLa vibhajanege kannaDadalli AdhAravAgaballa viShayagaLu samskxtadalli AdhAravAgaballa viShayagaLiginta tIrA bhinna vAgiruvuvAda kAraNa, jODupadagaLa (samAsagaLa) vibhajaneyannu samskxtadinda kannaDakke hAgeyE tandu aLavaDisalu sAdhyavAgadu.
5.6.2 oLanuDigaLa baLake
jODupadagaLa oLaracane entahadu embudannu mattu avugaLa angagaLAgi bandiruva padagaLa naDuve entaha sambandhavide embudannu avugaLige entaha oLanuDi (vigrahavAkya)gaLannu koDabEkAguttade athavA koDalu sAdhya emba viShayada AdhArada mEle nirdharisa bEkAguttade.
udAharaNegAgi, mincuhuLa jODupadakke mincuva huLa embudAgi oLanuDiyannu koDalu sAdhyaviddu adannu I huLa mincuttade emba vAkyadinda paDeyalu sAdhyavide. I vAkyadalli jODupadada angagaLAgi bandiruva mincu mattu huLa emba padagaLu anukramavAgi ondu ghaTaneyannu sUcisuva kriyApada mattu A ghaTaneyannu naDesuva jantugaLAgive.
idE rItiyalli kaNNusanne jODupadakke kaNNininda mADida sanne emba oLanuDiyannu koDalu sAdhyaviddu, adara angagaLAgi bandiruva kaNNu mattu sanne emba eraDu nAmapadagaLa naDuve txtIyA vibhaktiya mUlaka sUcitavAguva karaNa-kArya sambandhavideyendu hELabahudu. sAmAnyavAgi jODupadagaLa oLanuDiyannu avugaLa arthakkanu sAravAgi koDuvudu rUDhi. Adare kelavomme avugaLa arthakkU avugaLa angagaLAgi bandiruva padagaLigU hondikeyAgadiralu sAdhyavide. antaha sandabhragaLalli ondu jODupadada oLanuDi adara arthavannu sUcisadiralu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, hosamane jODupada bahaLa haLeyadAgiruva ondu maneyannu gurutisalu sAdhyavideyAdarU A padakke oLanuDi yannu koDuvAga hosa embudara badalu haLe emba guNapadavannu baLasuvudu sariyAgadu.
nijakkU jODupadavondakke eraDu rItiya oLanuDigaLannu koDalu sAdhyavide. A padavannu modala bArige bhASheyalli baLasidAga adakke yAva artha iddirabahudu embudannu sUcisuva oLanuDi yondu, mattu rUDhige banda mEle adu gurutisuva vyakti illavE vastuvinalli badalAvaNegaLAdudarindAgi adara arthadallU mAprATu gaLAgiveyAdalli, adara Igina arthavEnembudannu sUcisuva oLanuDi yinnondu.
sAmAnyavAgi jODupadada angagaLannu adara Igina arthakke hondikeyAguva hAge avugaLalli ondannu innondarondige sambandhisuvantaha oLanuDi vayyAkaraNigaLige oppigeyAguttade. idu I eraDu rItiya oLanuDigaLa sammiLanavAgiralU sAdhyavide.
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLalli kANisuva kelavu jODupadagaLu mElnOTakke ondE rItiyavAgi kanDubandarU avugaLa oLanuDi gaLannu pariSIlisidAga avu ondakkinta ondu tIrA bhinnavAgiruvudu kanDubaruttade. jODupadagaLa vibhajanege avugaLa oLanuDi ondu kaDegaNisalu mukhyavAda AdhAravAguvudarinda I vyatyAsavannu sAdhyavilla.
samskxtadinda kannaDakke eravalAgi banda jODupadagaLigU kannaDadalli koDabEkAguva oLanuDi samskxtadalli koDuva oLanuDiginta bhinnavAgiralu sAdhya embudannu munde (5.9ralli) nODaliruvevu.
5.7 kannaDa vayyAkaraNigaLu hELuva samAsagaLu
samskxta jODupadagaLa vibhajaneyannu kannaDakke hAgeyE aLavaDisalu kannaDa vayyAkaraNigaLu prayatnisiddArendu mEle hELidde. I prayatna kannaDada atI prAcIna vyAkaraNa granthagaLa kAladindalU naDedu bandide. prAkxta, apabhramSa, pAli modalAdavugaLa hAge kannaDavU samskxtada ondu (vikxta) rUpavemba tappu kalpane idakke AdhAra vAgiddirabEku.
I eraDu bhAShegaLalli baLakeyAguva jODupadagaLa oLaracane mEle vivarisida hAge ondakkinta ondu tIrA bhinnavAgideyAda kAraNa, I prayatna saphalavAguvudu asambhavavE. hAgiddarU namma vayyAkaraNigaLu adannu ivattigU, endare I eraDu bhAShegaLu bEre bEre bhAShAkuTumbagaLige sEridavugaLemba viShaya tiLidamElU, hAgeyE uLisikonDu bandiruvudu nijakkU AScaryavannu taruva
samskxtada Aru samAsagaLannu (tatpuruSha, avyayIbhAva, dvandva mattu bahuvrIhi emba nAlku mukhya samAsagaLannu mattu avugaLalli ondAda tatpuruShada eraDu upabhEdagaLAgiruva karmadhAraya mattu dvigu embavugaLannu) kannaDakke aLavaDisuvudaralli entaha tondaregaLella ive embudannu, mattu avugaLiginta bhinnavAda hAgU kannaDadavE Ada kannaDadalliveyundu kriyAsamAsa sAdhisuvudu hEge asAdhya embudannu keLage vivarisalAgide. gamakasamAsagaLembavu mattu
5.7.1 tatpuruSha
samskxtadalli rAjEndra, indradhanu modalAda jODupadagaLannu ‘tatpuruSha’vemba hesarininda kareyalAguttade. (5.5)ralli vivarisida hAge, I jODupadagaLalli eraDaneya anga pradhAna padavAgide emba viShaya idakke AdhAravAgide. Adare kannaDada jODupadagaLannu I viShayada AdhArada mEle hesarisuvudarinda yAva prayOjanavU dorakalAradu.
yAkendare, kannaDadalli heccu kaDime ellA jODupadagaLallU eraDaneya anga pradhAna padavAgiruttade (5.6 nODi). hAgAgi, mElina viShayavannu baLasidalli kannaDada ellA jODupadagaLU tatpuruShavemba ondE samAsakke udAharaNegaLAgaballuvu. endare, mElina viShayavannu baLasidalli namage kannaDadalli jODupadagaLa vibhajaneyE siguvudilla.
udAharaNegAgi, samskxtada avyayIbhAvakke samanAgiruva (‘amSi’ emba hesarina) samAsakke kannaDa vyAkaraNagaLalli udAharaNegaLannAgi koDuva keLaduTi (keLagina tuTi) horabAgilu (horagina bAgilu) modalAdavugaLalli eraDaneya anga pradhAna padavennalu yAva tondareyU illa.
idE rItiyalli, kannaDada vayyAkaraNigaLu bahuvrIhi samAsakke udAharaNegaLannAgi koDuva haNegaNNa, calavAdi modalAdavugaLallU keLage (5.8.6)ralli vivarisiruva hAge eraDaneya angavAgi baruva pada pradhAnavendu vAdisalu sAdhyavide.
idallade, kannaDa vayyAkaraNigaLu gamaka, kriyAsamAsa modalAda itara hesarugaLinda kareyuva jODupada illave padakantegaLallU eraDaneya padavE pradhAna padavAgiruttade.
hAgAgi, kannaDada maTTige tatpuruSha samAsa embudu ondu anavaSyakavAda kalpane.
5.7.2 karmadhAraya
kannaDa vyAkaraNagaLalli karmadhAraya samAsakke koDuva udAharaNe gaLalli heccinavU jODupadagaLE alla. guNapadagaLannu kannaDadalli hAgeyE avugaLige vibhakti pratyayagaLannu sErisade nAmapadagaLondige baLasuva kramavideyAda kAraNa, samskxtada jODupadagaLondige hOlisidAga avu jODupadagaLa hAge kANisuttave. Adare nijakkU kannaDadalli avu padakantegaLallade jODupadagaLallavembudannu mEle (5.3)ralli spaShTavAgi tOrisikoDalAgide. karmadhArayakke koTTiruva bEre kelavu jODupadagaLu (kirugejje, eLanIru, haLagannaDa, beLgallu modalAdavugaLu) kannaDadalli jODu padagaLAgiveyAdarU avannu tatpuruShada upavibhAgavendu hELalu sAdhyavAgadu. idakke kAraNavEnendare, kannaDadalli I jODupadagaLa modalaneya angavAgi bandiruva pada nAmapadavalla. adu guNapada vemba bEreyE ondu padavagrakke sEruva pada.
hAgAgi, I jODupadagaLu karmadhAra samAsakke udAharaNe gaLendu hELuvudiddalli, adu samskxtada hAge tatpuruShada anga vAgirade, bEreyE ondu samAsavAgideyundu vAdisabEkAguttade. mEle koTTiruva guNapadaviruva jODupadagaLannu avugaLa anga gaLeraDu ondE vibhaktiyallilladiddarU karmadhArayavendu karedalli bErondu tondare kANisikoLLuttade. adEnendare, angagaLAgi bandiruva padagaLalli eraDU ondE vibhaktiyalliruvantaha eraDu nAmapadagaLannu sErisi racisida jODupadagaLU kannaDadalli kelavive.
udAharaNegAgi aramane (arasanu iruva mane), kAlmaNe (kAlu irisuva maNe) modalAda jODupadagaLalli ondE vibhaktiyalliruva eraDu nAmapadagaLu oTTige sErive. Adare ivugaLa modalaneya pada guNapadavallavAda kAraNa, mEle sUcisida abhiprAyada mErege avu karmadhArayavAgalAravu. antU karmadhArayavannu samskxtada hAgeyE kannaDakke aLavaDisuvudu asAdhya.
mEle (5.5.2)nE vibhAgadalli kriyApadaviruva jODupada gaLendu karediruva hurigaDale, siDimaddu, kaDegOlu embantaha karmadhArayavendu kelavaru vayyAkaraNigaLu jODupadagaLannu parigaNisiddAre (SrIkanThayya 1952 nODi). intaha jODupadagaLige hurida kaDale, siDiyuva maddu, kaDeyuva kOlu embudAgi kriyA padada kxdantarUpavondannu baLasiruva oLanuDi(vigrahavAkya)vannu koDuvudara mUlaka idannu samarthisalAgide.
Adare illU jODupadada angagaLAgi bandiruva padagaLalli modalaneyadu nAmapadavalla (oLanuDiyallU modalaneyadu) embudannu gamanisabEku. samskxtadalli kxdantagaLu nAmapadagaLAgi baLakeyAguttave. yAkendare, avakke vibhakti pratyayagaLannu sErisalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli kxdantagaLu nAmapadagaLalla; avu guNapadagaLa jAgadalli (endare nAmapadagaLa viSEShaNagaLAgi) baLake yAgaballa kriyArUpagaLu mAtra.
5.7.3 dvigu
tatpuruSha samAsakke sErida jODupadagaLalli modalaneya angavAgi ondu eNikeya pada bandideyAdare, avannu samskxtada vayyA karaNigaLu dvigu emba ondu upavibhAgadalli vagrIkarisuttAre. samskxtadalli eNikeya padagaLu itara nAmapadagaLa hAgeyE baLakeyAguvuvAda kAraNa I samAsavannu samskxtadalli tatpuruShada ondu upavibhAgavendu parigaNisuvudaralli tappilla.
Adare kannaDadalli eNikeya padagaLu kelavu viShayagaLalli nAma padagaLa hAge baLakeyAguttave mattu bEre kelavu viShayagaLalli guNapadagaLa hAge baLakeyAguttave. udAharaNegAgi, bEre nAmapada gaLondige baLasidAga avu kannaDadalli nAmapadagaLa hAge ShaShThI vibhakti yalli baruvudilla. idakke badalu guNapadagaLa hAge yAva pratyaya
dondigU sErade hAgeyE baruttave (mUru pustakagaLannu, mUru pustakagaLige).
nAmapadagaLa jAgadalli baruvAga mAtra avu itara nAmapadagaLa hAge vibhakti pratyayagaLondige baruttave (mUrannu illi koDu).
ibbhAga, immaDi, munnUru, naluvattu modalAda jODu padagaLa oLaracaneyalli eNikeya padagaLu guNapadagaLa hAge vibhakti pratyayavillade baLakeyAgiveyAda kAraNa antaha jODupadagaLannu guNapadaviruva jODupadagaLa vibhAgadalli sErisuvudE oLLeyadu.
I jODupadagaLa angagaLAgi baruva padagaLu samAna (illavE asamAna) vibhaktiyalliruvavugaLendu hELalu sAdhyavillavAda kAraNa (avu yAva vibhaktiyallU illavAda kAraNa) avannu tatpuruShadalli sErisuvudu kannaDada maTTigantU kaShTasAdhya.
5.7.4 avyayIbhAva
samskxtadalli yathASakti, upakxShNam, pratidinam, parOkSham modalAda jODupadagaLannu avyayIbhAva samAsakke udAharaNe gaLannAgi koDuvudu krama. ivugaLalli avyayadondige nAmapadavannu sErisalAgide, mattu I jODupadagaLannu vAkyagaLalli avyayagaLAgi baLasalAguttade. Adare kannaDadalli I rIti avyayakke nAmapadagaLannu sErisi racisida mattu vAkyagaLalli avyayagaLAgi baLakeyAguva jODupadagaLu kANisuvudillavAda kAraNa, mEle koTTiruva samskxtada jODupada gaLalli kANisuva innondu amSavannu AdhAravAgirisuva mUlaka, kannaDadalli avyayIbhAvakke udAharaNegaLannu huDuki hiDiyalAgide.
mEle koTTiruva samskxtada jODupadagaLalli modalaneya anga vAgi bandiruva pada pradhAnavAgiddu, I viShayadalli adu itara jODupadagaLiginta bhinnavAgide. udAharaNegAgi, yathASakti jODu padadalli Sakti embudu pradhAna padavalla, yathA embudE pradhAna pada. ‘eShTu SaktiyideyO aShTu’ embudAgi idu Saktiya pramANa vannu sUcisuva jODupada.
idE rItiyalli, kannaDadalli baruva tudinAlige, angay, hora may, hingAlu modalAdavugaLa modalaneya anga pradhAna
bhAvisi, avannu I
yumbudAgi
padavAgide samAsakke udAharaNegaLannAgi kannaDa vyAkaraNagaLalli koDalAgide (idu yAke tappu embudannu keLage vivarisalAgide).
idallade, I jODupadagaLu kannaDadalli avyayagaLAgi baLake yAguvudillavAda kAraNa kelavaru vayyAkaraNigaLu avannu avyayI bhAvavendu kareyade ‘amSi’ endu kareyuttAre. ivugaLalli amSavannu amSiyondige sambandhisalAguttadeyembudE idakke AdhAra.
udAharaNegAgi, tudinAlige jODupadadalli tudi embudu nAligeya ondu amSavannu sUcisuttade; I amSavannu paDediruva nAlige padadondige (endare amSiyondige) tudi emba adara amSavannu sUcisuva padavannu sErisi tudinAlige padavannu tayArisa Adare mele sUcisida hAge, intaha jODupadagaLalli ellavakkU modalaneya anga pradhAna padavAgiruttade endu hELuvudu kaShTa. udAharaNegAgi horabAgilu embudakke ‘bAgilina horagu’ (athavA ‘bAgilina horage’) emba oLanuDiyannu koTTare adu A padada arthavannu sariyAgi sUcisalAradu. horabAgilu embudu horagina bAgilannu sUcisuvudAda kAraNa, adaralli eraDaneya pada pradhAna vAgideyallade modalaneyadalla.
idE rItiyalli keLaduTi jODupadakke ‘tuTiya keLagu’ emba oLanuDiyannu koTTare adu A padada arthavannu sariyAgi sUcisalAradu. nijakkU I jODupada ‘keLagina tuTi’yannu sUcisuva kAraNa, karmadhArayakke mAtravE udAharaNeyAgaballudu. idallade, idE amSi samAsakke kannaDada vayyAkaraNigaLu udA haraNegaLannAgi koDuva hingAlu, horamay, naDuhagalu modalAda bEre kelavu jODupadagaLalli kANisuva angagaLalli yAvudU pradhAna padavAgi illadiruvudannu gamanisabahudu.
udAharaNegAgi, naDuhagalu embudu ‘hagalina naDu bhAga’vannu sUcisuvudAda kAraNa adara angagaLAgi bandiruva naDu mattu hagalu emba eraDu padagaLalli yAvudU adara pradhAna padavAgirade, A jODupadada horagiruva bhAga emba pada adara pradhAna padavendu hELabEkAguttade.
hAgAgi I padagaLannu amSi samAsakke udAharaNegaLannAgi koDuva badalu bahuvrIhi samAsakke udAharaNegaLannAgi koDuvudE yOgya vendu tOruttade.
‘amSi’ pAribhAShika padavU kannaDada I jODupadagaLannu varNisalu samaprakavAdudalla. yAkendare, amSa mattu amSigaLa naDuviruva sambandhavannu sUcisadiruvantaha cikkamma, doDDappa modalAda jODupadagaLallU intahadE racane kANisuttade (5.5.3 nODi).
5.7.5 dvandva
dvandva samAsakke kannaDadalli koTTiruva udAharaNegaLella padakante gaLallade jODupadagaLalla. samskxtadalli rAmalakShmaNav, mAtA pitarav modalAdavugaLannu jODupadagaLendu kareyalu avugaLa angagaLAgi bandiruva padagaLalli koneyadarondige mAtra vibhakti pratyayagaLu bandiveyumbudE mukhya kAraNa. intaha jODupadagaLalli eraDE angagaLirabEkendEnilla. udA haraNegAgi, rOgaSOkaparitApabandhanavyasanAni emba jODupada dalli oTTu aydu angagaLive.
Adare kannaDadalli jODupadagaLannu vibhakti pratyayada baLake yAgideyE athavA illavE emba viShayada AdhArada mEle varNisalu illavE vibhajisalu sAdhyavillavembudannu nAvu mEle (5.3)ralli nODiruvevu. hAgAgi, dvandvavemba samAsa kannaDadalli illavendu hELuvudE oLLeyadu.
5.7.6 bahuvrIhi
samskxtadalli cakrapANi ‘kayyalli cakravannu hiDidavanu’, pItAmbara ‘haLadi baTTeyannuTTavanu’, dattadhana ‘haNavannu koTTavanu’ modalAda jODupadagaLannu bahuvrIhi samAsakke udAharaNegaLannAgi koDuvudu krama. I jODupadagaLa angagaLAgi bandiruva padagaLalli yAva padavU adara pradhAna padavAgilladiruvudE avannu bahuvrIhiyendu kareyalu kAraNa.
udAharaNegAgi, cakrapANi jODupadadalli cakra mattu pANi ‘kay’ emba eraDu padagaLu oTTu sEriddu, A padagaLiginta bhinnavAda sa:
‘avanu’ illavE vyakti emba pada adara pradhAna padavAgide. endare, cakrapANi embudu cakravannAgali, kayyannAgali hesarisade, kayyalli cakravannu hiDidiruva obba vyaktiyannu (kxShNanannu) hesarisuttade.
kannaDa vyAkaraNagaLalli bahuvrIhi samAsakke udAharaNegaLAgi koDuva haNegaNNa, calavAdi, geDDemUga, haNAhaNi modalAda jODupadagaLalli I rIti avugaLa angagaLAgiruva padagaLalli yAvudU pradhAna padavalla endu vAdisuvudu kaShTasAdhya.
udAharaNegAgi, calavAdi embudaralli eraDaneya angavAgi bandiruva vAdi padavannu pradhAna padavendu parigaNisalu sAdhyavide. kannaDada vayyAkaraNigaLu bahuvrIhige udAharaNeyAgi koDuva itara halavAru jODupadagaLU samskxtada bahuvrIhi padagaLiginta ondu mukhyavAda viShayadalli bhinnavAgive embudannu illi gamanisuvudu avaSya. samskxtadalli nAmapadagaLondige baruva vibhakti pratyayagaLu nAmapadagaLa linga, vacana, mattu vibhakti I mUrannU sUcisuttave embudannu nAvu munde ELanE adhyAyadalli nODaliruvevu. Adare kannaDadalli baLakeyAguva vibhakti pratyayagaLu vibhaktiyannu mAtra sUcisuttave. linga mattu vacanagaLannu sUcisalu kannaDadalli bEreyE pratyayagaLive.
udAharaNegAgi, samskxtada gurubhyaH embudaralli bandiruva bhyaH vibhaktipratyaya pullinga, bahuvacana mattu caturthI vibhakti - I mUrannU oTTAgi sUcisuttade. Adare idakke samanAgi kannaDadalli baruva gurugaLige nAmapadarUpadalli gaLu pratyaya bahuvacanavannu mAtra sUcisuttade; caturthI vibhaktiyannu sUcisuvudakkAgi I padarUpadalli bahuvacana pratyayakkinta bhinnavAgiruva ige pratyaya samskxtada pItAmbara jODupadavannu (athavA bEre yAvudE nAmapadavannu) samskxta vAkyadalli prayOgisabEkAdAga adakke linga, vacana mattu vibhakti I mUrannU sUcisuvantaha vibhakti pratyaya vondannu sErisalEbEkemba niyamavide. Adare kannaDadalli calavAdi jODupadavannu (illavE itara yAvudE nAmapadavannu) vAkyadalli hAgeyE adakke yAva pratyayavannU sErisade baLasalu sAdhya. idu samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva innondu mukhya vyatyAsa.
(14ka) pItAmbaraH kutra gataH
‘haLadi baTTeyuTTavanu ellige hOda? ’
(14kha) calavAdi ellige hOda?
mEle koTTiruva (14ka) samskxta vAkyadalli pItAmbara padavannu adakke pullinga-Ekavacana-prathamA vibhakti pratyayavAda as embu dannu (visagrarUpadalli) sErisi baLasalAgide. Adare (14kha) kannaDa vAkyadalli calavAdi padavannu adakke yAva pratyayavannU sErisade hAgeyE baLasalAgide.
samskxtada pItAmbara jODupadadalli pIta mattu ambara emba eraDu padagaLu mAtra A jODupadada angagaLAgi bandive. avugaLa anantara baruva as embudu linga, vacana mattu vibhaktigaLannu sUcisuva pratyaya (idu illi visagrarUpadallide). I pratyaya pItAmbara padada angavalla; A padavannu vAkyadalli prayOgisuvAga adarondige baLasabEkAgiruva pratyaya mAtra.
Adare kannaDada calavAdi padadalli cala mattu vAda emberaDu padagaLu mAtravallade i pratyayavU A padada angavAgi bandide. pItAmbaraH embudaralli baruva as pratyayada hAge calavAdi embudaralli baruva i pratyayavannu kannaDadalli ondu padarUpa pratyayavendu parigaNisalu yAva AdhAravU illa.
illi mukhyavAgi gamanisabEkAgiruva viShayavEnendare, vAda padada anantara baruva i pratyaya kannaDadalli padaracanege sambandhisidu dallade padarUpada racanege (illavE vAkyaracanege) sambandhisidudalla. hAgAgi, I jODupadavannu eraDu rItiyalli varNisalu sAdhyavide.
(1) cala mattu vAdi emba eraDu padagaLu adara angagaLendu hELabahudu; illavE
(2) cala mattu vAda emba eraDu padagaLu mattu i emba pratyaya - I mUru adara angagaLendu hELabahudu.
modalaneya varNaneya prakAra, vAdi embudu calavAdi jODupadada pradhAna padavenisuttade mattu I kAraNakkAgi adu bahuvrIhige udAharaNeyAgalAradu.
eraDaneya vidhAnada prakAra, pada mattu pratyayagaLeraDU I jODupadada oLaracaneyalli baLakeyAgiveyAda kAraNa, adannu jODupadagaLiginta bhinnavAgiruva bEreyE ondu vagradalli sErisuva avaSyakateyide.
endare, karmadhAraya samAsadinda siddhavAda calavAda jODu padakke i pratyayavannu sErisuvudara mUlaka calavAdi padavannu tayArisalAgideyundu hELabEkAguttade.
5.7.7 kriyAsamAsa
kannaDadalli samskxtadallillada kriyAsamAsavemba hosadondu rItiya samAsavideyendu kannaDa vayyAkaraNigaLu hELiruvudu kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve vibhaktigaLa baLakeyalliruva vyatyAsavannu sari yAgi tiLidukoLLadudarindAgi embudannu nAvu mEle (5.3.5ralli) nODiruvevu.
maravEru, kaymugi, marehogu, billettu, niddemADu modalA davugaLannu ivaru kriyAsamAsakke udAharaNegaLannAgi koTTiddAre. intaha baLakegaLalli nAmapadada vibhakti pratyaya (dvitIyA vibhakti pratyaya) lOpagonDiruvudu nijavAdarU adu kannaDada ondu vAkyaracaneya niyamada mUlaka lOpagonDideyallade padaracaneya niyamada mUlakavalla. idakke badalu modalaneya angavAgi ondu kriyApada bandiruva cuccumaddu, suLigALi, bIsugallu modalAda kannaDakke viSiShTa jODupadagaLannE kriyAsamAsakke udAharaNegaLannAgi vAgiruva koDuvudu oLLeyadu (5.5.2 nODi).
5.7.8 gamaka samAsa
kannaDada innondu viSiShTa samAsavendu parigaNisalpaTTiruva gamaka samAsavU idE rItiyadu. kannaDa vyAkaraNagaLalli idakke udAharaNe gaLannAgi (1) modalaneya angadalli ShaShThI vibhaktiyannu hAgeyE uLisikonDiruva bisiya hAlu, kiriya maga modalAdavugaLannu, (2) kxt pratyayavannu hAgeyE uLisikonDiruva tUguva toTTilu, kanDa vicAra modalAdavugaLannu mattu (3) modalaneya angadalli
vibhakti pratyayavillade baruva A mara, I huDuga modalAdavugaLannu koDuvudu rUDhi.
Adare nijakkU ivu kannaDadalli padakantegaLallade jODupadagaLalla. mEle (5.3.3-4)ralli vivarisiruva hAge, kxdantagaLu mattu A, I modalAda jAgavannu sUcisuva padagaLu padakantegaLalli vibhakti pratyayavillade baruttaveyumbudu kannaDa bhASheya vAkyaracaneya niyamavallade padaracaneya niyamavalla. hAgAgi intaha racanegaLannu padakantegaLendu hELabEkallade jODupadagaLendu hesarisuvudakke kannaDadalli yAva AdhAravU illa (sEDiyApu kxShNabhaTTa 1992:269 nODi).
5.8 samskxtadinda eravalAgi banda jODupadagaLu
kannaDakke samskxtadinda halavAru padagaLu eravalAgi bandiddu ivugaLalli jODupadagaLU halavive. I jODupadagaLu entahavu, avannu varNisuvudakkAgi samskxta vyAkaraNagaLalli baLakeyalliruva vidhAnavannE kannaDa vyAkaraNadallU baLasalu sAdhyavE? endare, samskxtadinda eravalAgi bandiruva I jODupadagaLalli samskxtada nAlku (illavE Aru) samAsagaLannu kANalu sAdhyavE embudannu illi pariSIlisuva avaSyakateyide.
5.8.1 jODupadagaLa oLanuDigaLu
I padagaLu samskxtadinda eravalAgi bandiveyAdarU kannaDadalli avakke kannaDaddE Ada, endare kannaDada vyAkaraNa niyamagaLige hondikoLLuvantaha baLakegaLive. hAgAgi, avugaLa oLaracaneyannu kannaDadavE Ada niyamagaLa mUlaka varNisuva avaSyakateyide.
udAharaNegAgi, I jODupadagaLige oLanuDi(vigrahavAkya)vannu hELuvAga adannu kannaDadalli hELabEkallade samskxtadalli hELidare adu kannaDadalli A padagaLa oLaracaneyentahadu embudannu tiLisa lAradu. kannaDa vayyAkaraNigaLalli heccinavarU samskxtadinda eravalAgi bandiruva jODupadagaLige samskxta vayyAkaraNigaLu koDuva oLa nuDigaLannu hAgeyE kannaDadallU koTTiddAre. idu sariyalla. samskxtadinda eravalAgi bandiruva ellA jODupadagaLigU kannaDadalli oLaracaneyannu kalpisikoLLalu sAdhyavAgadembudannu illi
gamanisuvudu avaSya. Adare idu kannaDadavE Ada padagaLigU anvayisuvantaha sangati.
udAharaNegAgi, kannaDada eNNe pada eLLu mattu ney emba eraDu padagaLu oTTige sEridudarindAgi siddhavAda jODupadavendu hELuvudakke cAritrika AdhAravide. Adare hosagannaDadalli I padavannu I rIti oLaracaneyiruva padavendu parigaNisalu aShTondu samapraka vAda AdhAravilla. hAgAgi, hosagannaDada maTTige eNNe emba padavannu oLaracaneyillada padavendu parigaNisuvudE mElu.
idE rItiyalli samskxtadinda eravalAgi banda padagaLalli kelavannu jODupadagaLendu parigaNisuva badalu kannaDada maTTige oLaracane yillada padagaLendu parigaNisuva avaSyakate kanDubandItu. idakke kAraNavEnendare, sAdhisalu AdhAraviddarU A padadondige antaha AdhAra kannaDakke eravalAgi bAradiralu sAdhyavide. idu nAvu varNisuttiruva kannaDada bEre bEre prabhEdagaLalli bEre bEreyAgiralU sAdhyavide. samskxtadalli avakke oLaracaneyannu
5.8.2 vibhajane
samskxtadinda eravalAgi bandu hosagannaDadalli baLakege bandiruva jODupadagaLige kannaDadavE Ada oLanuDigaLannu koTTu pariSIlisidalli, avannu eraDu mukhya vagragaLalli vingaDisalu sAdhya emba viShaya spaShTavAguttade. modalaneya angavAgi (1) nAmapadaviruvavu mattu (2) guNapadaviruvavugaLu embavugaLE I eraDu vagragaLu.
ivu mEle kannaDadavE Ada jODupadagaLannu vibhajisuvalli baLasida vagragaLE embudannu gamanisabahudu. modalaneya angavAgi kriyApadaviruvavu emba mUranE vagra mAtra I eravalAgi bandiruva jODupadagaLalli kANisuvudilla. nAmapadaviruva jODupadagaLa eraDu angagaLannu kannaDadavE Ada jODupadagaLa hAge ShaShThI vibhaktiya mUlaka sambandhisalu sAdhya embudannu keLagina udAharaNegaLinda tiLiyabahudu.
oLanuDi
mAnada hAni
yugada Adi
jODupada mAnahAni yugAdi
lagnada patrike jagattina guru
bhUmiya kampa
lagnapatrike jagadguru bhUkampa
samskxtadinda eravalAgi banda jODupadagaLalli ellavannU I rIti ShaShThI vibhaktiya mUlaka sAdhisalu sAdhyavAgadu. kelavu jODu padagaLa angagaLAgi bandiruva padagaLalli modalaneyadu kannaDadalli nAmapadavAgi baLakeyallilladiruvudE idakke kAraNa.
udAharaNegAgi, kxShNasapra, gADhanidre, mUlanivAsi, Subha kArya, mahAnagara, dxDhamanassu, pUrNavirAma, dIrghAyuShya modalAdavugaLa angagaLannu mEle koTTiruva jODupadagaLalli kANisuva hAge ShaShThI vibhaktiya mUlaka sambandhisalu sAdhyavAgadu.
intaha jODupadagaLalli kelavakke oLanuDiyannu koDuvAga avugaLa modalaneya angavAgi bandiruva padavannu Agu kriyApadada viSEShaNavannAgi mADi hELalu sAdhyavide.
jODupada
oLanuDi
gADhavAda nidre
dxDhavAda manassu
dxDhamanassu
dIrghavAda AyuShya dIrghAyuShya
gADhanidre
Adare bEre kelavakke (kxShNasapra, paralOka, mUlanivAsi modalAdavugaLige) I rIti Agu kriyApadavannu baLasi oLanuDiyannu hELalu sAdhyavAgadu. idakke kAraNavEnendare, I guNapadaviruva jODupadagaLige kriyAviSEShaNa mattu nAmaviSEShaNa embudAgi eraDu mUlagaLive.
kriyAviSEShaNa mUlavAgiruva jODupadagaLige oLanuDiyannu hELabEkiddalli avugaLa modalaneya angavannu Agu kriyApadada viSEShaNavannAgi mADi hELalu sAdhyavAguttade, Adare nAmaviSEShaNa mUlavAgiruva jODupadagaLige antaha oLanuDiyannu hELalu sAdhyavAguvudilla.
5.9 tiruLu
kannaDada jODupadagaLige kannaDadavE Ada oLaracanegaLiveyAda kAraNa, samskxtada samAsa vidhAnagaLannu kannaDa vyAkaraNadalli hAgeyE aLavaDisikoLLalu sAdhyavAgadu. samskxtadinda eravalAgi bandiruva jODupadagaLigU kannaDadalli intaha kannaDadavE Ada oLaracanegaLu iveyallade samskxtadalliruvantaha oLaracanegaLilla.
samskxta vyAkaraNadalli jODupadagaLannu sAmAnyavAgi avugaLa angagaLAgi baruva padagaLalli yAvudu pradhAna emba viShayada AdhArada mEle vingaDisuvudu krama. eraDaneya anga pradhAnavAdare tatpuruSha, modalaneyadu pradhAnavAdare avyayIbhAva, eraDU pradhAnavAdare dvandva, mattu ondU pradhAnavallavAdare (endare horagina padavondu pradhAnavAgideyAdare) bahuvrIhi embudAgi adara jODupadagaLannu vibhajisalAguttade. Adare kannaDadalli baruva jODupadagaLalli heccinavugaLallU eraDaneya pada pradhAnavAgiruttade. hAgAgi avugaLa vibhajaneyannu samskxtada hAge angavAgi bandiruva padagaLa prAdhAnyateya AdhArada mEle sAdhisuvudarinda txptikaravAda vibhajane sigalAradu.
I jODupadagaLalli eraDaneya anga heccinavugaLallU nAmapada vAgiddu, modaneyadu nAmapada, guNapada illavE kriyApadavAgiralu sAdhyavide. hAgAgi kannaDada jODupadagaLannu avugaLa modalaneya angada padavagravannAdharisi mUru mukhya vibhAgagaLalli (nAmapada viruvavu, guNapadaviruvavu mattu kriyApadaviruvavu embudAgi) vingaDisuvudu kannaDa vyAkaraNada maTTige atyanta samaprakavAda vidhAna vendu hELabahudu. samskxtadinda kannaDakke eravalAgi banda jODu padagaLigU I vibhajane anvayisuttade.
6. linga mattu vacanagaLu
6.1 munnOTa
kannaDa vAkyagaLa oLaracaneyalli linga mattu vacana emba I eraDu vyAkaraNatatvagaLige mukhyavAda sthAnavide. vAkyadalli baLakeyAguva nAma padagaLannu mUru upavagragaLalli vingaDisuva kelasavannu avugaLa ‘linga’ naDesuttade mattu avu gurutisuva vyakti, vastu modalAdavugaLa eNikeyuntahadu embudannu avugaLa ‘vacana’ tiLisuttade.
kannaDadalli pullinga, strIlinga mattu napumsakalinga embudAgi mUru lingagaLive. ivu ganDu, heNNu mattu itara embudAgi nAma padagaLu gurutisuva vyakti, vastu modalAdavugaLa svarUpavannanusarisi nAmapadagaLannu vingaDisuttave.
idallade, Ekavacana mattu bahuvacana embudAgi kannaDadalli eraDu vacanagaLive. ivu nAmapadagaLu gurutisuva vyakti, vastu modalAdavu gaLu ondE athavA ondakkinta jAstiyE embudAgi avugaLa eNike yannu sUcisuttave. nAmapadavannu adara prakxti rUpadalli, endare adakke yAva pratyayavannU sErisade baLasidare Ekavacana mattu ru illavE gaLu pratyayadondige baLasidare bahuvacana.
linga mattu vacanagaLemba I eraDu vyAkaraNatatvagaLU nAmapada gaLa baLakege sambandhisidavugaLu embudannilli gamanisuvudu avaSya. kriyApadagaLa baLakeyallU ivannu kANalu sAdhyavideyAdarU alli avugaLa svarUpa kriyApadagaLondige baruva nAmapadagaLa svarUpa vannavalambisideyallade kriyApadagaLa svarUpavannavalambisilla.
udAharaNegAgi, baruttAre endAga ‘halavu mandi vyaktigaLu baruttAre’ emba artha baruvudallade ‘baruva kriyeyannu obba vyakti halavu bAri mADuttAne (endare halavu bAri bandu hOgi mADu ttAne)’ emba artha baralAradu. hAgAgi, baruttAre kriyApadadalli bandiruva bahuvacana A kriyApadakke sambandhisidudalla.
kriyApadagaLalli kANisuva linga vyatyAsavU idE rItiyalli nAma padakke sambandhisidudallade nEravAgi kriyApadakke sambandhisidudalla.
(1) (2) (3)
ninne jAnaki puttUrige hOgiddaLu rAju santeyalli yArannu kanDidda? nAyi Enu mADuttade?
(1-3)nE vAkyagaLalli kriyApadagaLu mUru bEre bEre linga gaLalli bandiveyembudannu gamanisabahudu. (1)nE vAkyada hOgi ddaLu kriyApada strIlingadallide, (2)nE vAkyada kanDidda kriyApada pullingadallide mattu (3)nE vAkyada mADuttade kriyApada napumsaka lingadallide.
Adare kriyApadagaLalli kANisuva I lingabhEda avugaLondige A vAkyagaLalli bandiruva jAnaki, rAju mattu nAyi embavugaLalli kANisuva linga vyatyAsavannavalambisideyallade kriyApadavu sUcisuva ghaTaneya svarUpavannavalambisilla.
nAmapadagaLige sambandhisida hAge sAmAnyavAgi ‘puruSha’ emba innondu vyAkaraNa tatvavannU hesarisuva krama rUDhiyallide. Adare, nijakkU I vyAkaraNatatva nAmapadagaLige sambandhisidudalla. vAkyada ADuga mattu kELugarannu sUcisuva ‘puruShapada’ emba bEreyE ondu padavagrakke sEruva padagaLige sambandhisida hAge I tatva baLake yallide (10.2.1 nODi).
6.2 lingabhEdagaLu
6.2.1 ‘linga’ padada baLake
kannaDa vyAkaraNagaLalli ‘linga’ padavannu eraDu arthagaLalli baLasalAgide. ‘vibhaktigaLannu paDeyaballa nAmaprakxtigaLu’ embudu adara ondu artha; ‘pullinga, strIlinga mattu napumsaka lingagaLemba nAmaprakxtigaLa vagragaLu (illavE prabhEdagaLu)’ embudu adara innondu artha.
hIge ondE pAribhAShika padavannu eraDu bhinnavAda arthagaLalli baLasuvudarinda anavaSyakavAgi gondalakkeDeyAgalu sAdhyavide. hAgAgi, modalaneya arthadalli ‘nAmaprakxti’ (illavE nAmapada) padavannE
upayOgisi, ‘linga’ padavannu eraDaneya arthadalli mAtra uLisi koLLuvudu oLLeyadu. idallade, kannaDadalli samskxtada hAge nAmaprakxtigaLannu vAkyadalli baLasuvAgalella vibhakti pratyayagaLannu sErisiyE baLasabEkemba niyama villa (8.4 nODi). avaSyavilladalli avakke vibhakti pratyayavannu sErisade hAgeyE prakxtirUpadallU baLasalu sAdhyavide.
hAgAgi, samskxtada hAge kannaDadalli ‘nAmapada’ mattu ‘nAma prakxti’ (illavE ‘prAtipadika’) embudAgi eraDu pAribhAShika padagaLannu baLasuva avaSyakateyU illa, mattu I kAraNakkAgi mEle koTTiruva modalaneya arthadalli ‘linga’ padavannu baLasuva avaSyakateyU illa.
6.2.2 kannaDadalli lingavibhajane
‘linga’ embudu (mEle koTTiruva eraDaneya arthadalli) nAmapada gaLannu vibhajisuvalli baLakeyAguva ondu vyAkaraNatatva endu hELa bahudu. heccina bhAShegaLallU nAmapadagaLannu ganDu, heNNu mattu itara emba vyatyAsada AdhArada mElEnE pullinga, strIlinga mattu napumsakalinga embudAgi vibhajisuvudu rUDhi. kannaDadallU hIgeyE. nAmapadagaLa lingavannu kannaDadalli mukhyavAgi avugaLa artha dindalEnE tiLidukoLLuva avaSyakateyide. kelavu nAmapadagaLalli I vyatyAsavannu sUcisuva pratyayagaLu kANisikoLLuvuvAdarU heccineDe gaLallU nAmapadagaLa arthavE I vibhajaneya AdhAravAgiruttade.
udAharaNegAgi, huDuga-huDugi, ajja-ajji, geLeya-geLati modalAda kelavu nAmapadagaLalli lingavannu sUcisuva pratyayagaLu bandive. Adare aNNa, akka, mara, hengasu, ganDasu modalAda padagaLalli antaha pratyayagaLilla. avugaLa lingavannu arthadindalEnE tiLiyabEkAguttade.
idallade, kannaDadalli ganDu mattu heNNu emba lingabhEda manuShyarannu gurutisuva nAmapadagaLa baLakeyalli mAtra kANisi koLLuttade. itara prANigaLallU ganDu-heNNu emba bhEdavannu kANalu sAdhyavideyAdarU avannu gurutisuva nAmapadagaLannella kannaDadalli manuShyEtararannu sUcisuva napumsakalingadalli sErisuvudE rUDhi.
(4)
manuShya
manuShyEtara
huDuga banda
huDugi bandaLu
dana bantu ettu bantu
kannaDadalli kANisuva lingabhEdada innondu vaySiShTyavEnendare, adaralli pum-strI lingabhEda Ekavacanadalli mAtra kANisikoLLuttade; I kAraNakkAgi, bahuvacanadalli pullinga, strIlinga mattu napumsakalinga emba lingabhEdada badalu manuShya-manuShyEtara emba lingabhEda kannaDadallide.
(5ka) Ekavacana pullinga
strIlinga
napumsakalinga ettu bantu
huDuga banda
huDugi bandaLu
(5kha) bahuvacana
manuShya
manuShyEtara
huDugaru bandaru huDugiyaru bandaru ettugaLu banduvu
6.2.3 samskxtada linga vibhajane
samskxtadalli baLakeyalliruva nAmapadagaLa linga vibhajane kannaDada linga vibhajaneginta halavu viShayagaLalli bhinnavAgide.
(1) samskxtadalli I vibhajanege arthada AdhAra bahaLa kaDime. padagaLa koneya varNavannAdharisi avugaLa linga yAvudu embudannu nirdharisalu svalpa maTTige sAdhyavAguvudAdarU heccineDegaLallU nAma padagaLa lingavannu avugaLa baLakeya AdhArada mElEnE tiLidukoLLuva avaSyakate samskxtadallide.
udAharaNegAgi, samskxtadalli ellA rItiya nAmapadagaLU pullinga, strIlinga illavE napumsakalingadalli baraballuvu: varNaH ‘baNNa’ embudu pullinga, mati ‘buddhi’ embudu strIlinga mattu madhu ‘jEnu’ embudu napumsaka linga; ‘henDati’ emba arthaviruva dArA pada pullinga, patnI pada strIlinga mattu kalatram pada napumsakalinga.
heccina nAmapadagaLigU samskxtadalli ondu niScitavAda linga viruttade. Adare kelavannu sandabhrakkanusAravAgi eraDu illavE mUru lingagaLallU baLasalu sAdhyavide.
hAgAgi, samskxtada arthakOSagaLalli nAmapadagaLa arthavannu (mattu padavagravannu) koDabEkAguttade mAtravalla, pratiyondu nAmapadada edurigU adu ondE lingadalli baruvantahadO illavE eraDu athavA mUru lingagaLalli baruvantahadO embudannu mattu yAva lingadalli (athavA lingagaLalli) baruvantahadu embudannu spaShTa vAgi sUcisabEkAguttade.
(6ka) yAvAgalU ondE lingadalli baruva padagaLu
pullinga: pitx, tilaka, dhI, taDi ‘ETu’, cOla ‘ravike’, takra, timingila, tiraskAra, Atman, nidhi, ityAdi. strIlinga: mAtx, nadI, nav, SrI, lipi, nidrA, mahAnavamI, cacrA, kAdambarI, ityAdi. napumsakalinga: hxdaya, citra, tAmbUla, madhu, asthi, yakxt, brahman, ityAdi.
(6kha) eraDu athavA mUru lingagaLalli baraballa padagaLu
pum-strIlinga: tithi, vajra, kIla ‘kIlu’, kuTa ‘mane’, pum-napumsakalinga: kartx, tanDula, mOdaka, mUla, kaShAya, kirITa, kuTumba, abhraka, ityAdi. strI-napumsakalinga: avcitya(tI), SAla(lA), nxsEna(nA), pum-strI-napumsakalinga: Suci, guru, nitya, nidrita, prakA Saka, parakIya, ityAdi.
Adare kannaDadalli I samasyeyilla. ellA nAmapadagaLa lingavannU avugaLa arthada AdhArada mElEnE UhisikoLLalu sAdhyavideyAda kAraNa, avugaLa lingavannu kannaDada arthakOSadalli sUcisuva avaSyakateyilla.
samskxtadalli nAmapadagaLa lingavannu tiLidukoLLuvudu bahaLa kaShTada kelasavAda kAraNa adara vayyAkaraNigaLu nAmapadagaLannu pullinga, strIlinga mattu napumsaka linga embudAgi mUru lingagaLalli mAtravallade pumstrI linga, punnapumsakalinga, strInapumsakalinga ityAdi yAgi bEre kelavu vagragaLallU vingaDisalu prayatnisiddAre.
kannaDada vayyAkaraNigaLu samskxtada I kliShTavAda lingavibhajane yannu kannaDakkU aLavaDisahOgi anavaSyakavAgi adu iruvudakkinta heccu kliShTavAgi kANuva hAge mADiddAre mattu gondalavannU tandu hAkiddAre.
(2) samskxtadalli pum-strI lingabhEda kannaDada hAge Ekavacanadalli mAtravallade (6.3.2 nODi), dvivacana mattu bahuvacanagaLallU kANisikoLLuttade.
(7) ‘avanu’
‘avaLu’
Ekavacana
dvivacana
bahuvacana
(3) kannaDadalli nAmapadagaLa lingabhEdavannu kriyArUpagaLallU sUcisuva kramavide; Adare samskxtada kriyArUpagaLu puruSha mattu vacana bhEdagaLannu mAtra sUcisuttaveyallade lingabhEdavannu sUcisu vudilla. idu kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva innondu vyatyAsa.
(8)
samskxtada kriyArUpagaLu
tatra rAmaH asti
tatra sItA asti
tatra gxham asti
kannaDada kriyArUpagaLu alli rAma iddAne alli sIte iddALe alli mane ide
(8)ralli kannaDada iru kriyApadakke adarondige baruva nAma padada lingavannanusarisi iddAne, iddALe mattu ide emba mUru
rUpagaLive; Adare samskxtada as kriyApadakke ellA sandabhragaLallU asti emba ondE rUpavide. kannaDada kriyArUpagaLalli I lingabhEda ADuga mattu kELugarannu biTTu itara vyaktigaLannu (illavE vastugaLannu) sUcisuvalli mAtra kANisikoLLuttade. ADuga mattu kELugarannu sUcisuva sandabhragaLalli adu samskxtada hAge vacana bhEdavannu mAtra sUcisuttade.
(9ka) aham gacchAmi
‘nAnu hOguttEne’
(9kha) tvam gacchasi
‘nInu hOguttI’
(9ka) vAkyavannADida vyakti ganDasAgirabahudu illavE hengasAgira bahudu. I vyatyAsavannu samskxtada gacchAmi kriyArUpa illavE kannaDada hOguttEne kriyArUpa sUcisalAradu. (9kha) vAkyadallU hIgeyE.
6.2.4 bhAShegaLa naDuvina vyatyAsagaLu
mEle sUcisida hAge, heccina bhAShegaLallU nAmapadagaLa vibhajane nija jIvanada lingabhEdavannu avalambisiruttadeyAda kAraNa, adannu ‘linga vibhajane’yumbudAgi kareyuvudaralli tappilla. Adare, nijakkU idu mukhyavAgi nAmapadagaLannu vibhajisuvudakkAgi baLakeyAguva ondu vyAkaraNa vidhAna mAtra embudannu mareyabAradu. yAkendare, kelavu bhAShegaLalli I vibhajane nija jIvanada lingabhEdakkinta tIra bhinnavA giralU sAdhyavide.
udAharaNegAgi, hindi bhASheyalli pullinga mattu strIlinga emba eraDu vagragaLu mAtra kANisikoLLuttave. samskxtadalli kANisuva hAge adaralli nijrIva vastugaLannu sUcisuva padagaLannU pullinga mattu strIlingagaLAgi vingaDisalAgiddu adakke arthada AdhAra bahaLa kaDime. I rIti eraDu lingagaLannu mAtra baLasuva bEreyU kelavu bhAShegaLu bhAratadallive.
bEre kelavu bhAShegaLu (udAharaNegAgi, pAjri emba drAviDa bhAShe) ganDu mattu itara emba lingavibhajaneyannu baLasuttade mattu
AsTrEliyAda diyAri bhAShe heNNu mattu itara emba linga vibhajane yannu baLasuttade. ganDu, heNNu mattu itara emba I vyatyAsada badalu bEre vyatyAsagaLannu nAmapadagaLa vibhajanege AdhAravAgi baLasuva bhAShegaLU halavive. udAharaNegAgi, AsTrEliyAda dyibrAl bhASheyalli (1) hengasaru, (2) ganDasaru mattu itara prANigaLu, (3) mAmsavajrita AhAra mattu (4) itara embudAgi nAlku vidhada lingagaLive.
bEre kelavu bhAShegaLalli cikka vastu, prANi modalAdavugaLigAgi bEreyE ondu lingaviruttade. AphrikAda kelavu bhAShegaLalli nAmapada gaLannu manuShyaru, cikkavu, doDDavu, uddadavu, kriye, bhAvane moda lAda 20-25 lingagaLalli vibhajisuva kramavide. illi nAvu gamanisabEkAgiruva viShayavEnendare, nAmapadagaLannu vibhajisuva krama bhASheyinda bhAShege bhinnavAgiralu sAdhya. kannaDada lingavibhajaneyannu kannaDaddE Ada dxShTikOnada mUlaka pariSIlisidalli mAtra adara nijavAda svarUpa namage gottAguttade.
6.2.5 eNikeya padagaLalli lingabhEda
kannaDada eNikeya padagaLu kelavu viShayagaLalli nAmapadagaLa hAge mattu bEre kelavu viShayagaLalli guNapadagaLa hAge baLakeyAguttave yumbudannu nAvu munde (10.3)ralli nODaliruvevu.
nAmapadagaLa jAgadalli baLakeyAguva sandabhradalli avu linga mattu vacana bhEdagaLannu sUcisaballuvu. I viShayadallU avu nAmapadagaLannu hOluttave. obbanu, obbaLu mattu ondu emba padagaLu Ekavacanada mUru rUpagaLAgive. kannaDadalli obbaru emba bahuvacana rUpavideyAdarU adakke sAmAnyavAgi gavravArthadalli Ekavacanada arthavE ide. eraDarinda aydara varegina padagaLige bahuvacanada eraDeraDu (manuShya-manuShyEtara) lingarUpagaLive (ibbaru-eraDu, mUvaru- mUru, nAlvaru-nAlku, ayvaru-aydu). uLida padagaLigU haLegannaDa dalli lingarUpagaLidduvu. Adare hosagannaDadalli avugaLa baLakeyilla.
6.3 vacanabhEdagaLu
nAmapadagaLu gurutisuva vyakti, vastu modalAdavugaLa sankhyeyannu sUcisuvudakkAgi vacana emba vyAkaraNa tatva baLakeyallide. kannaDadalli nAmapadagaLannu avakke vacana pratyayavannu sErisade hAgeyE baLasidalli avu gurutisuva sankhye ondu (illavE anirdiShTa) emba artha baru ttade. avugaLondige bahuvacana pratyayavannu baLasidalli avugaLa sankhye ondakkinta jAsti emba artha baruttade.
vacanagaLa maTTige samskxta kannaDakkinta kelavu viShayagaLalli bhinnavAgide. I vyatyAsagaLannu sariyAgi tiLidukoLLade kannaDada vayyAkaraNigaLu samskxtada vyAkaraNa niyamagaLannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisahOgi gondalakkeDemADiddAre.
6.3.1 vacanagaLa sankhye
samskxtadalli Ekavacana, dvivacana mattu bahuvacana embudAgi mUru vacanagaLive. Adare kannaDadalli Ekavacana mattu bahuvacanagaLemba eraDu vacanagaLu mAtra ive. samskxtada vacanarUpagaLannu kannaDada vacana rUpagaLondige hOlisi nODidAga I viShaya spaShTavAguttade.
(10) EkaH pustakaH davva pustakav trayaH pustakAH
ondu pustaka eraDu pustakagaLu mUru pustakagaLu
pustaka padakke samskxtadalli mUru vacana rUpagaLive; Adare kannaDadalli I padakke eraDu vacana rUpagaLu mAtra ive embudannu mElina udAharaNeyinda tiLiyabahudu. pustakagaLa sankhye eraDAgirali illavE adakkinta jAsti irali, kannaDadalli bahuvacanavannu sUcisuva gaLu pratyayavE baLakeyAguttade.
kannaDada vayyAkaraNigaLalli kelavaru samskxtada vyAkaraNavannu kannaDakke aLavaDisuva bharadalli, kannaDadallU kAlgaL, kaygaL modalAda padagaLalli dvivacanavannu kanDukonDiddAre. I padagaLu eraDu vastugaLannu sUcisuvudu nijavAdarU ivugaLondige bahuvacanada gaLu pratyayavE bandiruva kAraNa avugaLalli dvivacanavideyunnuvudakke kannaDadalli yAva AdhAravU illa.
idallade, kannaDadalli eraDE vacanagaLiveyumbudu ondu korate yalla mattu samskxtadalli mUru vacanagaLiveyumbudu ondu heggaLikeyU alla. vyakti, vastu modalAdavugaLa sankhyeyannu sUcisu valli bhAShegaLu ondakkinta ondu bhinnavAgiralu sAdhya embudannaShTE idu sUcisuttade.
yAkendare, mUrakkinta jAsti vacanabhEdavannu tOrisuva bhAShe gaLU kelavive. udAharaNegAgi phiji bhASheyalli Ekavacana, dvivacana mattu bahuvacanagaLu mAtravallade trivacana embudU ide. idallade, kelavu embudannu sUcisuva aydaneyadondu vacanavU I bhAShe yallide. sursurunga emba innondu bhASheyalli trivacana mAtravallade catuvracanavU ide. nAmapadagaLalli yAva vacanabhEdavannU tOrisa diruva khmEr nantaha bhAShegaLU kelavive.
6.3.2 vacana mattu vibhakti
samskxtadalli vacana mattu vibhakti iveraDannU ondE pratyaya sUcisu ttade. Adare kannaDadalli iveraDannu sUcisalu bEre bEre pratyayagaLive. udAharaNegAgi, samskxtada nadIbhiH ‘nadigaLinda’ emba padarUpa dalli bandiruva bhiH pratyaya bahuvacana mattu txtIyA vibhakti iveraDannU oTTAgi sUcisuttade. idE rItiyalli, nadIShu ‘nadigaLalli’ emba padarUpadalli bandiruva Shu pratyaya bahuvacana mattu saptamI vibhakti iveraDannU oTTAgi sUcisuttade. Adare mEle I padagaLa eduru koTTiruva kannaDada nadigaLinda mattu nadigaLalli emba padarUpagaLalli bahuvacanavannu sUcisalu gaL pratyaya bandide mattu vibhaktigaLannu sUcisalu adakkinta tIra bhinnavAda inda (txtIyA) mattu alli (saptamI) pratyayagaLu bandive. samskxtadalli I rIti vibhakti mattu vacanagaLannu ondE pratyaya sUcisuva kAraNa, adaralli vibhaktiyannu sUcisuva avaSyakateyilla diruvallU vacanavannu sUcisuvudakkAgi ‘vibhakti’ pratyayagaLannu baLasa bEkAguttade; kannaDadalli I avaSyakateyilla.
I kAraNakkAgi, samskxtakke ‘prathamA vibhakti’ embudu bEkAguttade; Adare kannaDakke bEkAguvudilla embudannu munde (8.5.1)ralli nODa liruvevu.
6.3.3 Ekavacanada sUcane
samskxtadalli vacana mattu vibhaktigaLannu ondE pratyaya sUcisuva kAraNa, adaralli dvivacana mattu bahuvacanagaLannu mAtravallade Eka vacanavannu sUcisuvudakkAgiyU pratyayagaLiveyundu hELalu sAdhya vAguttade. udAharaNegAgi, pustakaH padarUpadalli baruva as (aH) pratyaya Ekavacana mattu prathamA vibhakti iveraDannU oTTAgi sUcisu ttadeyundu hELalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli vacana mattu vibhaktigaLannu bEre bEre pratyayagaLu sUcisuva kAraNa, Ekavacanavannu sUcisuvudakkAgi pratyayavondannu baLasuva avaSyakateyilla. bahuvacanavannu sUcisabEkAdAga mAtra vacana pratyayavannu baLasidare sAku. kannaDadalli lingavannu sUcisuva pratyaya kelavu sandabhragaLalli vacanavannU sUcisaballudu. udAharaNegAgi, avanu savranAmadalli nu embudu pullingavannu mAtravallade EkavacanavannU sUcisuttide; idakke badalu, avaru savranAmadalli ru embudu pum-strI (manuShya) lingadondige bahuvacanavannU sUcisuttide.
intaha sandabhragaLalli mAtra kannaDadalli Ekavacanavannu sUcisuva pratyayavideyundu hELalu sAdhyavide.
6.3.4 vacanavannu sUcisadiruvudu
vastugaLannu sUcisuva padagaLannu avu ondakkinta jAsti vastugaLannu gurutisuttiddarU bahuvacana pratyayavilladEnE baLasuva krama kannaDa dalli rUDhiyallide. avugaLa sankhyeyannu spaShTavAgi tiLisabEkAdalli mAtra bahuvacana pratyayavannu baLasidare sAku.
(11) ellA pustakagaLannU mEjina mElirisiddEne (12) nAlku pustaka sikkitu
pustaka pada (11)nE vAkyadalli gaLu bahuvacana pratyayadondige bandide; Adare (12)nE vAkyadalli adu A pratyayavillade bandide. hIgiddarU adu I eraDu vAkyagaLallU ondakkinta jAsti vastugaLannu sUcisuttade.
samskxtadalli I rIti vacana pratyayavannu baLasade iralu sAdhya vAgadu. eNikeya pada bandiruva kaDegaLallU adaralli vacanavannu sUcisabEkAguttade.
(13ka) EkaH vxkShaH apatat ‘ondu mara bittu’
(13kha) davva vxkavSha apatatAm
‘eraDu maragaLu bidduvu/eraDu mara bittu’
(13ga) trINi vxkShAni apatan
‘mUru maragaLu bidduvu/mUru mara bittu’
(13ka-ga) vAkyagaLalli vxkSha ‘mara’ pada mAtravallade adarondige bandiruva eNikeya padagaLU A padada vacanavannu sUcisuttive.
samskxtadalli I rIti kannaDada hAge avaSyakateyilladalli vacana pratyayavannu tegeduhAkalu sAdhyavAgadiruvudakke adaralli vacana mattu vibhaktigaLeraDannU ondE pratyaya sUcisuttiruvudE mukhya kAraNa. vacanavannu sUcisuva avaSyakateyilladallU vibhaktiyannu sUcisabEkAgu ttade tAne!
6.4 tiruLu
linga mattu vacanagaLemba I eraDu vyAkaraNatatvagaLa baLake bEre bEre bhAShegaLalli bEre bEre teranAgiruttade. kelavu bhAShegaLalli linga mattu vacanagaLa baLakeyAgadE iralU sAdhyavide.
I viShayadalli kannaDa samskxtakkinta halavu rItiyalli bhinnavAgide yAda kAraNa samskxtada vyAkaraNa niyamagaLannu hAgeyE kannaDa vyAkaraNadalli aLavaDisikoLLalu illavE avugaLalli alpa svalpa badalA vaNegaLannu mADi upayOgisikoLLalu sAdhyavAgadu.
hAgAgi, I eraDu vyAkaraNa tatvagaLu kannaDadalli yAva rIti yallella baLakeyAguttave embudannu pUrtiyAgi abhyAsa mADi adara AdhArada mEle kannaDakke kannaDaddE Ada vyAkaraNa niyamagaLannu siddhapaDisikoLLuvudu atyavaSya.
nAmapadagaLu gurutisuva vyakti, vastu modalAdavugaLu entahavu embudannu I eraDu vyAkaraNa tatvagaLu sUkShmavAgi sUcisuttave. I viShayavannu nAmapadagaLalli mAtravallade, kriyApadagaLalli, nAma padagaLa viSEShaNagaLalli mattu savranAma(pada)gaLallU sUcisuva kramavide.
I viShayadallU bEre bEre bhAShegaLu bEre bEre teranAgira balluvAda kAraNa, pratiyondu bhASheya vyAkaraNadallU A bhASheyalli kANisuva baLake entahadu embudannu pratyEkavAgi pariSIlisi vivarisu vudu avaSya.
7. vibhaktigaLu mattu kArakagaLu
7.1 munnOTa
samskxta vyAkaraNagaLalli vibhakti mattu kAraka embudAgi eraDu vyAkaraNa tatvagaLu baLakeyAguttave. prathamA, dvitIyA, txtIyA, caturthI, pancamI, ShaShThI mattu saptamI embudAgi ELu vibhakti gaLannu mattu idakkinta bhinnavAda kartx, karma, karaNa, sampradAna, apAdAna mattu adhikaraNa embudAgi Aru kArakagaLannu I vyAkaraNa gaLalli baLasalAguttade.
kannaDada vayyAkaraNigaLu ivellavannU hAgeyE ettikonDu kannaDa vyAkaraNakke hondisikonDiddAre. hAge hondisikoLLalu sAdhyavAgada kelavu kaDegaLalli kannaDadallilladantaha vibhaktirUpagaLannu (maradattaNim, rAmana deseyinda) mattu vibhakti prayOgagaLannu (karmaNi prayOga) kannaDada mEle horisiddAre. illi eraDu praSnegaLige uttaragaLannu huDukuva avaSyakateyide. kannaDa vyAkaraNakke vibhakti mattu kAraka emba I eraDu vyAkaraNa tatvagaLa avaSyakateyideyE embudu ivugaLalli modalaneya praSne. samskxta vyAkaraNavannu bareyuvalli I eraDu tatvagaLa avaSyakate yideyembudannu adara vayyAkaraNigaLu spaShTavAgiyE tOrisikoTTi Adare kannaDa vyAkaraNakkU avugaLa avaSyakateyideyE embudannu kannaDa vayyAkaraNigaLu pariSIlisida hAgilla. samskxta vyAkaraNadalli I eraDu vyAkaraNatatvagaLannu baLasiddAre, hAgAgi kannaDa vyAkaraNadallU avannu baLasabEkAguttade embudAgi avaru nirdharisida hAgide. ellA bhAShegaLa vyAkaraNadallU I eraDu vyAkaraNatatvagaLu iralEbEkendilla embudannu avaru gamanisida hAgilla.
hAgAgi, nAvu modalige samskxta vyAkaraNadalli baLakeyAguttiruva kAraka mattu vibhaktigaLemba I eraDu tatvagaLa naDuve entaha vyatyAsa
gaLive mattu A vyAkaraNadalli avu entaha kAryagaLannu sAdhisuttave embudannu tiLidukoLLabEku.
anantara, kannaDa vyAkaraNadalli antaha kAryagaLannu sAdhisabEkAda sandabhragaLiveyE? iveyAdare A sandabhragaLalli vibhakti mattu kAraka emba I eraDu tatvagaLannu baLasalE bEkAguttadeyE? embudannu, endare nijakkU I eraDu tatvagaLa avaSyakate kannaDa vyAkaraNakkideyE embudannu pariSIlisabEku.
kannaDada vayyAkaraNigaLu mAtravallade bhAratada itara bhAShegaLa vayyAkaraNigaLU idE rItiyalli samskxtada vyAkaraNa parampareyannu anusarisutta vibhakti mattu kArakagaLemba I eraDu vyAkaraNatatvagaLannu avu avaSyavE athavA anavaSyavE embudannu pariSIlisade hAgeyE tamma bhASheya vyAkaraNagaLige aLavaDisikonDiddAre. mattu hAge mADuvudara mUlaka halaveDegaLalli A vyAkaraNagaLu bahaLa kliShTavAgu vanteyU mADiddAre.
I viShayavannu svalpa ALavAgi pariSIlisidalli, kannaDa vyAkaraNakke vibhaktiyemba ondu vyAkaraNatatva mAtra iddare sAku, adakkinta bhinnavA giruva kArakavemba vyAkaraNatatva avaSyavilla embudu siddhavAguttade. idannu nAnu bErondu pustakadalli (bhaT 1991) kUlankaSavAgi cacrisiddEne.
samskxtadalli vibhaktigaLannu nEravAgi avugaLa arthadondige sambandhisalu sAdhyavAgade iruva kAraNa, adara vayyAkaraNigaLu kAraka vemba tatvavondannu kalpisikoLLuva avaSyakateyunTAgittu. Adare kannaDadalli vibhaktigaLannu nEravAgi arthadondige sambandhisalu sAdhya vide. hAgAgi adakke kArakagaLemba kalpita tatvagaLa avaSyakate illa.
idallade, intaha avaSyavillada vyAkaraNa tatvagaLannu kalpisikoLLuvu darindAgi kannaDa vyAkaraNa anavaSyakavAgi jAsti kliShTavAguttade. nAvilli pariSIlisabEkAgiruva eraDaneya praSneyEnendare, samskxta dalli baruva ELu vibhaktigaLu kannaDadallU baruva avaSyakateyideyE, mattu avu nijakkU kannaDadalli baruttiveyE embudu. I viShayada maTTige kannaDada vayyAkaraNigaLalli abhiprAyabhEdaviddu svalpa maTTige samSOdhaneyU naDedideyendu hELabahudu. AdarU samskxta vyAkaraNada prabhAvadinda pUrtiyAgi horabandu kannaDa vibhaktigaLannu kannaDaddE Ada svabhAvavannanusarisi vivarisuva kelasa innU naDedilla.
I viShayavannu nAnu mundina adhyAyadalli pariSIlisaliddu, I adhyAyadalli kannaDakke kAraka illavE antahadE Ada bEre kalpitavAda vyAkaraNatatva yAke avaSyavilla embudannu svalpa vistAravAgi vivarisalu yatnisuttEne.
7.2 vibhaktigaLa kelasa
vAkyavondaralli sAmAnyavAgi ondu kriyApada mattu ondu athavA adakkinta heccu nAmapadagaLu (illavE nAmapadakantegaLu) baLakeyAgu ttave. kriyApadagaLu yAvudAdarU ondu ghaTaneyannu tiLisuttave mattu nAmapadagaLu A ghaTaneyalli toDagikonDiruva vyakti, vastu modalAdavugaLannu gurutisuttave. udAharaNegAgi keLage koTTiruva vAkyavannu pariSIlisabahudu.
(1)
rAju hariyannu ondu marakke kaTTida
(1)nE vAkyadalli bandiruva kaTTu kriyApada ondu ghaTaneyannu tiLisuttade. adE vAkyadalli bandiruva rAju, hari mattu mara nAma padagaLu A ghaTaneyalli toDagiruva vyakti mattu vastugaLannu gurutisu ttave.
vAkyavondaralli I rIti kriyApadadondige ondakkinta jAsti nAmapadagaLu bandAga, avugaLa mUlaka vyakti, vastu modalAduvannu gurutisabEkAguttade mAtravalla, A kriyApadavu tiLisuva ghaTaneyalli avu yAva yAva kelasagaLalli toDagive embudannU tiLisabEkAgu
udAharaNegAgi, *rAju hari mara kaTTida endiShTE hELidare, ‘yAru yArannu yAvudakke kaTTiddu’ emba viShaya spaShTavAgalAradu. idannu spaShTapaDisuvudakkAgi vAkyadalli baruva I nAmapadagaLondige vibhakti pratyayagaLannu baLasuva avaSyakateyide.
mEle koTTiruva (1)nE vAkyadalli mara padada anantara kke vibhakti pratyaya bandiddu, ‘kaTTi hAkiddu yAvudakke’ embudannu adu tiLisuttade; hari nAmapadada anantara annu vibhakti pratyaya bandiddu ‘marakke yArannu kaTTi hAkiddu’ embudannu adu tiLisuttade.
I rIti nAmapadagaLu gurutisuva vyakti illavE vastuvigU kriyA padavu tiLisuva ghaTanegU naDuviruva sambandhavEnembudannu tiLisalu vibhakti pratyayagaLa (athavA bErAvudAdarU sAdhanagaLa) avaSyakateyide. kannaDadantaha kelavu bhAShegaLalli I kelasakkAgi vibhakti pratyayagaLa baLake yAguttade. Adare bEre bhAShegaLalli bEre sAdhanagaLa baLakeyAguvudU ide. udAharaNegAgi ingliSh bhASheya vAkyagaLalli padagaLa jAgavU I kelasavannu naDesaballudu.
‘rAju hariyannu marakke kaTTida’
(2R) Hari tied Raju to the tree
‘hari rAjuvannu marakke kaTTida’
(2ka) mattu (2kha) vAkyagaLa naDuve kANisuva artha vyatyAsa khaciriu mattu UciDii emba I eraDu padagaLu vAkyadalli elli bandive embudara mEle, endare vAkyadalli avugaLa jAga yAvudu embudara mEle avalambiside. I vAkyagaLalli kriyApadakkinta modalu bandiruva nAmapada ‘kaTTidavaru yAru’ embudannu tiLisuttade mattu kriyA padada anantara bandiruva nAmapada ‘yArannu kaTTiddu’ embudannu tiLisuttade.
idallade, I eraDu vAkyagaLallU ‘yAvudakke kaTTiddu’ embudannu tiLisalu Nao emba upasagrada baLakeyAgide.
kannaDadalli intaha kelasagaLannella mukhyavAgi vibhakti pratyayagaLE naDesuvuvAda kAraNa, avu yAvuvella ive mattu vAkyagaLalli avugaLa baLakeyentahadu embudannu kannaDa vyAkaraNadalli vistAravAgi vivarisuva avaSyakateyide.
7.3 kArakagaLa kelasa
mEleyE sUcisiruva hAge, samskxta vyAkaraNagaLalli vibhakti emba vyAkaraNa tatva mAtravallade ‘kAraka’ emba innondu vyAkaraNa tatvavU baLakeyAguttade. kArakagaLemba I vyAkaraNa tatvavu naDesuva kelasa vibhaktigaLu naDesuva kelasakkinta tIra bhinnavAdudu.
avu vibhaktigaLa hAge nijakkU vAkyagaLalli kANisuva angagaLalla; samskxta vayyAkaraNigaLu tamma anukUlakkAgi sxShTisikonDiruva vayyAkaraNika parikalpanegaLu mAtra.
avaru I parikalpanegaLannu sxShTisikoLLalu kAraNavEnendare, samskxtadalli vibhakti pratyayagaLannu avu sUcisabEkAgiruva artha dondige nEravAgi sambandhisuvudu bahaLa kaShTa. I kAraNakkAgi, vibhaktigaLannu kArakagaLondige sambandhisi, anantara antaha kArakagaLa mUlaka vAkyada artha vEnembudannu vivarisi hELalu samskxtada vayyAkaraNigaLu prayatnisa bEkAgide.
samskxtadalli I rIti vibhaktigaLigU avugaLa arthakkU nEravAda sambandhavilladiralu halavu kAraNagaLive. avugaLalli kelavannu keLage vivarisalAgide. kalpisikonDiruva modalu tAvu
7.3.1 ondu vibhaktige halavu arthagaLu
samskxtadalli prathamA vibhaktige ondu niScitavAda arthavannu koDalu sAdhyavAgadu. yAkendare, ondu ghaTaneyannu naDesikoDuva vyaktiyannu mAtravallade A ghaTaneyalli toDagiruva itara vyakti, vastu modalA davugaLannU prathamA vibhaktiya mUlaka samskxtadalli sUcisalu sAdhya
rAmaH sthAlyAm Odanam kAShThayH pacati ‘rAmanu maDakeyalli annavannu kaTTigeyannu baLasi bEyisu ttAne’ (3kha) sthAlI pacati
‘maDakeyalli (annavannu) bEyisuttAne’ kAShTham pacati ‘kaTTigeyannu baLasi (annavannu) bEyisuttAne’
(3ka-ga)dalli koTTiruva mUru vAkyagaLalli prathamA vibhaktige mUru bEre bEre arthagaLiveyumbudannu gamanisabahudu. (3ka) vAkyadalli adu bEyisuva ghaTaneyannu naDesikoDuva vyaktiyannu sUcisuttade; Adare, (3kha) vAkyadalli adu A ghaTaneyannu naDesalu
baLasida pAtreyannu sUcisuttade mattu (3ga) vAkyadalli adakkAgi baLasa lAgiruva kaTTigeyannu sUcisuttade.
(3kha) mattu (3ga) vAkyagaLalli bEyuva padArtha mattu bEyisuva vyakti iveraDannu hesarisillavAda kAraNa, sthAlI ‘maDike’ embudannu (3kha) vAkyadalliyU kAShTham ‘kaTTige’ embudannu (3ga) vAkyadalliyU prathamA vibhaktiyalli baLasalu sAdhyavAgide. idu samskxtada vaySiShTya.
hIge prathamA vibhaktige I mUru (3ka-ga) vAkyagaLalli mUru bEre bEre arthagaLive.
7.3.2 ondE arthakke halavu vibhaktigaLu
samskxtadalli I rIti ondE vibhakti pratyayavannu halavu arthagaLalli baLasalu sAdhyavide mAtravalla, ondE arthavannU halavu vibhaktigaLa mUlaka sUcisalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, mEle sUcisiruva arthagaLalli modalaneyadannu, endare ghaTaneyannu naDesuvudu yAru embudannu, samskxtadalli prathamA vibhaktiya mUlakavU sUcisabahudu, txtIyA vibhaktiya mUlakavU sUcisabahudu (4ka-kha nODi).
samskxtadalli ‘kartari’ mattu ‘karmaNi’ embudAgi eraDu rItiya vAkyagaLu baLakeyallive. ghaTaneyondannu naDesuva vyaktiyannu kartari vAkyadalli prathamA vibhaktiya mUlaka mattu karmaNi vAkyadalli txtIyA vibhaktiya mUlaka sUcisalAguttade.
(4ka) dEvadattaH grantham paThati
‘dEvadattanu pustakavannu OduttAne’
(4kha) dEvadattEna granthaH paThyatE
‘dEvadattanu pustakavannu OduttAne’
(4ka) mattu (4kha) vAkyagaLeraDakkU samskxtadalli artha ondE; hIgiddarU ghaTaneyannu naDesuva (Oduva) vyaktiyannu (4ka)dalli prathamA vibhaktiya mUlaka sUcisalAgide mattu (4kha)dalli txtIyA vibhaktiya mUlaka sUcisalAgide. endare, I eraDu vAkyagaLalli
ondE arthavannu eraDu bEre bEre vibhakti pratyayagaLa mUlaka sUcisalAgide. kannaDa vyAkaraNagaLalli (4kha) vAkyavannu ‘dEvadattaninda pustaka OdalpaDuttade’ embudAgi anuvAdisuvudu rUDhi. Adare intaha vAkya kannaDadalli samskxtada prabhAvadinda bandiddu, hosagannaDadalli illavE mAtinalli idu illavendE hELabahudu. idE rItiyAgi dvitIyA mattu saptamI vibhaktigaLannu ondE arthadallU baLasalu sAdhyavide. udAharaNegAgi, ‘kuLitiddAne’ emba artha koDuva AstE mattu adhyAstE emba eraDu kriyApadagaLa baLakeyannu gamanisabahudu.
(5ka) pavratE AstE
‘guDDadalli kuLitiddAne’ (5kha) pavratam adhyAstE ‘guDDadalli kuLitiddAne’
(5kakha) vAkyagaLeraDarallU guDDavu kuLitukoLLuva jAgavAgide. hIgiddarU, (5ka) vAkyadalli adu saptamiyalli bandide, mattu (5kha) dalli dvitIyuyalli bandide.
7.3.3 bEre kAraNagaLu
samskxtadalli vibhakti pratyayagaLigU avu sUcisabEkAgiruva arthakkU naDuve nEravAda sambandhavilladiralu bEreyU kelavu kAraNagaLive. udAharaNegAgi, kelavu sandabhragaLalli baLakeyAguva vibhakti pratyaya gaLige samskxtadalli viSiShTavAda arthavE iruvudilla.
idallade, I vibhakti pratyayagaLu vibhaktyarthavannu mAtravallade, nAmapadada linga-vacanagaLannU sUcisuttave. nAmapadagaLa koneya akSharagaLannanusarisiyU samskxtada vibhakti pratyayagaLalli kelavu vyatyAsa gaLu kANisikoLLuttave. (vivaragaLige 8.3 nODi). intaha vyatyAsagaLU samskxtada vibhakti pratyayagaLannu avugaLa arthadondige sambandhisuva kelasa heccu kliShTavAguvante mADive.
7.3.4 kArakagaLa mUlaka sambandhisuvudu
mEle vivarisida hAge, samskxtadalli vibhakti pratyayagaLigU avu sUcisa bEkAgiruva arthagaLigU naDuve nEravAda sambandhavillavAda kAraNa, samskxtada vayyAkaraNigaLu vAkyada racaneyannu mattu adaralli baLake yAguva vibhaktigaLa svarUpavannu modalige kArakagaLa mUlaka vivarisi, anantara A racaneyannu adara arthadondige sambandhisabEkAgide. nijakkU bhASheyalliruvudu vibhakti pratyayagaLu mattu avu sUcisa bEkAgiruva artha (endare nAmapadakkU kriyApadakkU naDuviruva sambandha) iveraDu mAtra. mEle sUcisida hAge, kArakagaLembuvu samskxtada vayyAkaraNigaLu tamma anukUlakkAgi sxShTisikonDiruva kAlpanika tatvagaLu mAtra. avu A bhASheyalli vibhaktigaLa baLake ondu viSiShTavAda rItiyallideyAda kAraNa mAtra bEkAgive.
udAharaNegAgi, mEle koTTiruva (3ka-ga) vAkyagaLalli prathamA vibhaktiyalli bandiruva padagaLannu mattu (4kha) vAkyadalli txtIyA vibhaktiyalli bandiruva padavannu samskxtada vayyAkaraNigaLu kartx kArakavendu parigaNisuttAre. idakke badalu, (4kha) vAkyadalli prathame yalli bandiruva padavannu karmakArakavendu parigaNisuttAre.
vibhakti mattu avugaLa arthagaLa naDuve mAtravalla, vibhakti mattu kArakagaLa naDuveyU samskxtadalli nEravAda sambandhavilla. idakke kAraNavEnendare, vibhaktigaLu sUcisabEkAgiruva arthavannu vivarisu vudakkAgi mAtravallade, vyAkaraNada bEre kelavu niyamagaLannu sankShipta vAgi varNisuvudakkAgiyU samskxtada vayyAkaraNigaLu I kAraka gaLannu baLasuttAre.
udAharaNegAgi keLage koTTiruva (6-7) vAkyagaLannu pariSIlisa bahudu.
(6ka) akShAm dIvyati
‘pagaDegaLalli jUjADuttAne’
(6kha) akShayH dIvyati
(7ka) Ajyam juhOti
‘tuppadalli hOma mADuttAne’
(7kha) AjyEna juhOti
parigaNisadiralu
(6) mattu (7)nE vAkyagaLeraDarallU nAmapadavannu dvitIyA vibhaktiyallAgali illavE txtIyA vibhaktiyallAgali baLasalu sAdhya vide. akSha ‘pagaDe’ embudu (6ka)dalli dvitIyuyalli bandide mattu (6kha)dalli txtIyuyalli bandide; Ajya ‘tuppa’ embudu (7ka)dalli dvitIyuyalli bandide mattu (7kha)dalli txtIyuyalli bandide.
Adare samskxtada vayyAkaraNigaLu (6)ra vAkyagaLalli akSha nAma pada dvitIyeyalli bandare karmavannu sUcisuttade mattu txtIye yalli bandare karaNavannu sUcisuttade embudAgi hELuttAre mattu antahadE (7)ra vAkyagaLalli Ajya ‘tuppa’ nAmapada dvitIyeyalli bandarU karmavE, txtIyeyalli bandarU karmavE embudAgi hELuttAre.
avaru I rIti (7kha) vAkyadalli Ajya nAmapada txtIyeyalli mEle karaNavendu bandideyAdarU adannu hELidantaha eraDaneya avaSyakateyE (vyAkaraNa niyamagaLannu sankShipta vAgi bareyabEkembudE) mukhya kAraNa.
samskxtadalli kriyApadakke ana pratyayavannu sErisi tayArisida padada mUlaka adara karaNavannu sUcisalu sAdhya emba vyAkaraNa niyamavondide. I niyamada prakAra, SAt ‘tunDu mADu’ kriyA padadinda siddhavAguva SAtana padada mUlaka adara karaNavAgiruva ‘cUri’yannu sUcisalu sAdhyavide.
hu ‘hOma mADu’ kriyApadadondige (6nE vAkyadalli bandiruva juhOti ‘hOma mADuttAne’ embudu A kriyApadada ondu rUpa) txtIyA vibhaktiyalli baruva Ajya ‘tuppa’ nAmapada vannu karaNa embudAgi parigaNisidalli, A kriyApadadinda siddhavAguva havana padakkU adu sUcisuva kriyeya karaNavAda ‘tuppa’ emba arthavannu koDabEkAdItu.
Adare nijakkU samskxtadalli havana embudara artha ‘AhutiyAgi tuppavannu hOmadalli hAkalu baLasuva sAdhana’ embudu. ‘hOma mADuvudu’ emba arthavU adakkide. AhutiyAgi baLasuva tuppa emba artha adakkilla. hAgAgi, samskxta vayyAkaraNigaLu Ajya ‘tuppa’ embudannu hu kriyApadada karaNavendu parigaNisuvudilla.
samskxta vyAkaraNadalli kANisuva intaha halavu samasyegaLindAgi adara vayyAkaraNigaLige vibhaktigaLannu arthadondige mAtravallade kArakagaLondigU nEravAgi sambandhisalu sAdhyavAguvudilla.
7.4 pAScAtya vyAkaraNagaLalli kalpita tatva
kelavu pAScAtya bhAShegaLa vyAkaraNagaLalliyU intahadE vyAkaraNa tatva vondannu kalpisikoLLuva avaSyakate kanDubandide. idannu vyAkaraNa sambandha (gDicimmciNaichiciTa DieTaciNaioTi) embudAgi kareyuvudu rUDhi.
sabjekTa (subriechiNa), DayrekTa AbjekTa (jaiDiechiNa obriechiNa), mattu inDayrekTa AbjekTa (iTijaiDiechiNa obriechiNa) embavugaLu intaha vyAkaraNa sambandhagaLu.
samskxta vyAkaraNada kartx, karma modalAda kArakagaLa hAgeyE pAScAtya vyAkaraNagaLa sabjekTa, AbjekTa modalAda vyAkaraNa sambandha gaLU kalpita tatvagaLAgive. idallade, avannu kalpisikonDiruvudakke kAraNavU samskxta vyAkaraNadalliruvantahadE.
vibhakti pratyayagaLigU avu sUcisabEkAgiruva arthakkU naDuve I bhAShegaLalli nEravAda hondANikeyillavAda kAraNa, avugaLa vyAkaraNa gaLalli sabcekTa, AbjekTa modalAda I vyAkaraNa sambandhagaLannu kalpisikoLLabEkAgide.
udAharaNegAgi, ingliSh bhASheyalli ondu ghaTaneyannu naDesi koDuva vyaktiyannu mAtravallade, A ghaTaneya karaNa, kAraNa mattu jAga (adhikaraNa) I mUrannU kriyApadada mundiruva jAgadalli (endare prathamA vibhaktiyalli baruva nAmapadada jAgadalli) irisalu sAdhyavide.
John opened the door with a key ‘jOn bAgilannu ondu kIliyinda tereda’
(8R) The key opened the door
‘ondu kIliyinda bAgilannu tereyalAyitu’
‘gALige bAgilu tereyitu’ The garden is swarming with bees
(9)
‘tOTadalli jEnuhuLagaLu gumpAgi hAruttive’
(8ka-ga) mattu (9)nE ingliSh vAkyagaLalli jOn embudu (8ka)dalli, kI embudu (8kha)dalli, vinD ‘gALi’ embudu (8ga)dalli mattu gADran embudu (9)ralli kriyApadada mundiruva jAgadalli (endare ‘prathame’yalli) bandiruvudannu gamanisabahudu.
I kAraNakkAgi, ingliSh vAkyagaLalli kriyApadada mundiruva nAma padavannu nEravAgi kriyeyannu naDesikoDuvavanu emba arthadondige, illavE bEre yAvudAdarU ondu niScitavAda arthadondige sambandhisalu sAdhyavAguvudilla. hAgAgi, I jAgavannu sabjekTa jAga embudAgi karedu anantara bEre niyamagaLa mUlaka adannu artha dondige sambandhisabEkAgide.
7.5 kannaDakke kArakagaLu bEkAgilladiruvudu
kannaDadalli vibhakti pratyayagaLannu avugaLu sUcisabEkAgiruva artha dondige nEravAgi sambandhisalu sAdhyavide. I viShayadalli kannaDa bhAShe samskxta mattu ingliSh bhAShegaLiginta tIra bhinnavAdudu.
udAharaNegAgi, kannaDadalli ondu nAmapadavannu dvitIyA vibhaktiyalli baLasabEkendiddalli adu kriyApadavu tiLisuva ghaTaneya pariNAmavannu ondalla ondu rItiyalli tOrisalEbEkemba niyama vide. idallade, adu gurutisuva vyakti svEccheyinda A ghaTaneyalli toDagirabArademba niyamavU ide.
idE rItiyalli ondu nAmapadavannu saptamI vibhaktiyalli baLasa bEkendiddalli adu ondalla ondu rItiyalli ghaTane naDeyuva jAgavannu sUcisuttirabEkemba niyamavide.
7.5.1 eraDu rItiya sambandhagaLu
kannaDadalli vibhakti pratyayagaLigU avugaLa arthakkU naDuve nEravAda sambandhaviddu ingliShnalli antaha sambandhavilladiralu bEreyU ondu mukhyavAda kAraNavide.
vAkyavondaralli baruva nAmapadagaLigU kriyApadakkU naDuve eraDu rItiya sambandhagaLiralu sAdhyavide. mEle vivarisidantaha artha sambandhavondu; mattu nAmapadagaLu gurutisuva vyakti, vastu
modalAdavugaLalli mAtanADuttiddEve, yAvudara viShayavAgi yAvudannu hosatAgi gurutisuttiddEve embantaha ‘bhAShAvyavahAra’kke sambandhisidantaha viShayagaLannu sUcisuva sambandha innondu.
kannaDadalli I eraDu rItiya sambandhagaLannu sUcisalu bEre bEre sAdhanagaLive. Adare ingliShnalli iveraDannU ondE sAdhanada mUlaka sUcisabEkAgide. udAharaNegAgi keLage koTTiruva (10ka-kha) ingliSh vAkyagaLannu avugaLa bhAShAntaragaLAgi koTTiruva kannaDa vAkyagaLondige hOlisi nODabahudu.
‘huDuga mudukanannu dUDida’ (10R) The old man was pushed by the boy ‘mudukanannu huDuga dUDida’
(10ka) mattu (10kha) vAkyagaLa naDuviruva vyatyAsavEnendare, (10ka)dalli ADuganu obba huDugana viShayavAgi mAtanADuttiddAne, Adare (10kha)dalli Ata obba mudukana viShayavAgi mAtanADu ttiddAne.
ingliShnalli obba vyakti illavE vastuvina badalu innobba vyakti illavE vastuvannu ‘mAtanADuva viShaya’vannAgi mADi vAkyavannu racisabEkiddalli avugaLa jAgavannu adalu badalu mADuvudarondige kriyArUpavannU badalisabEkAguttade. kannaDadalli idu avaSyavalla. (10kha)dalli kANisida hAge nAmapadagaLa jAgavannu adalu badalu mADidare sAku.
ingliShnalli I kAraNakkAgi kartari mattu karmaNi embudAgi eraDu bageya vAkyagaLa avaSyakateyide. Adare kannaDadalli idu avaSya villa. mEle (7.3.2)ralli sUcisida hAge, kannaDa vyAkaraNagaLalli *mudukanu huDuganinda dUDalpaDuttAne embantaha vAkyagaLannu karmaNi prayOgakke udAharaNegaLannAgi koDuvudu nijavAdarU antaha vAkyagaLu ingliSh (illavE samskxta) vAkyagaLa bhAShAntaragaLu mAtra. barahadalli avugaLa baLake bahaLa aparUpa; mAtinallantU illavE illavendu hELabahudu. nijakkU kannaDakke antaha vAkyagaLa avaSyakateyU illa.
ingliSh bhASheyalli baLakeyAguva I eraDu rItiya vAkyagaLalli padagaLa jAgavannu adalu badalu mADuvudarondige bEre badalAvaNe gaLannU mADabEkAguttade embudu avugaLalli savranAmagaLannu baLasidAga spaShTavAguttade.
‘avanu avaLannu dUDida’ (11R) She was pushed by him ‘avaLannu avanu dUDida’
(11ka) vAkyadalli he ‘avanu’ mattu heDi ‘avaLannu’ emba eraDu savranAmagaLannu baLasalAgide; A vAkyada karmaNi rUpavAda (11kha) vAkyadalli I eraDu savranAmagaLa jAgavannu badalAyisalAgide mAtravalla, avugaLa vibhaktirUpagaLannU badalAyisalAgide.
(11kha) vAkyadalli ingliShna he embudu him endAgide mattu heDi embudu she endAgide. Adare kannaDadalli intaha vibhakti rUpagaLa badalAvaNe avaSyavilla. mEle (11kha) vAkyada kannaDa rUpadalli avanu mattu avaLannu emba eraDu savranAmagaLu svalpavU badalAgade (11ka) vAkyadalliruvanteyE uLidukonDive. avugaLa jAga mAtra badalAgide.
kannaDadalli I rIti artha sambandha mattu bhAShAvyavahAra sambandha gaLannu bEre bEreyAgi mattu svatantravAgi sUcisuva vidhAna baLakeyallide. padagaLa jAgada mUlaka bhAShAvyavahArakke sambandhisida viShayagaLannu sUcisalAguttade mattu vibhakti pratyayagaLa mUlaka arthakke sambandhisida viShayagaLannu sUcisalAguttade.
hAgAgi, kannaDada vAkyagaLalli bhAShAvyavahArakke sambandhisidantaha badalAvaNegaLannu mADalu avugaLalli baruva padagaLa jAgavannu mAtra badalAyisidare sAku, ingliShnalli kANisuva hAge, vibhaktirUpagaLannu mattu kriyArUpagaLannu badalAyisuva avaSyakateyilla.
arthasambandhagaLannu mattu bhAShAvyavahAra sambandhagaLannu I rIti oTTige sErisade bEre bErAgi irisiruva kAraNa kannaDadalli vibhakti pratyayagaLigU avu sUcisabEkAgiruva arthakkU naDuve nEravAda hondANikeyide.
I kAraNakkAgi, kannaDada vAkyaracaneyannu mattu adaralli baLake yAguva vibhakti pratyayagaLannu varNisuvAga kartx, karma, karaNa modalAda kArakagaLannAgali illavE sabjekTa, DayrekTa AbjekTa, inDayrekTa AbjekTa modalAda bEre rItiya vyAkaraNa sambandha gaLannAgali baLasikoLLuva avaSyakateyilla (‘bhAShAvyavahAra’da kuritu heccina vivaragaLige tirumalES 1979 nODi).
7.5.2 kannaDa vAkyagaLalli sabjekTa emba tatva
avaSyavillada kalpita vyAkaraNa tatvagaLannu baLasuvudarinda kannaDa vyAkaraNa hEge anavaSyakavAgi kliShTavAguttade embudannu ittIcege pAScAtya vyAkaraNa parampareyalli bareda kannaDa vyAkaraNagaLu bahaLa spaShTavAgi tOrisikoTTive.
I kannaDa vyAkaraNagaLalli pAScAtya vyAkaraNagaLalli baruva sabjekTa, DayrekTa AbjekTa mattu inDayrekTa AbjekTa emba vyAkaraNa sambandha gaLannu baLasabEkAguttade. Adare, kannaDada maTTige idu kelavu pariharisa lAgada samasyegaLannU tanduhAkide.
udAharaNegAgi, kannaDa vAkyagaLalli yAva nAmapadavannu sabjekTa embudAgi hesarisabEku embudu ondu doDDa samasyeyAgiddu, I viShayadalli bahaLa cacre naDedide. modalaneya nAmapada prathamA vibhaktiyalli baruva badalu caturthI vibhaktiyalli baruvantaha kelavu kannaDa vAkyagaLu I sandabhradalli vayyAkaraNigaLige tondareyannu koDuttave.
sAmAnyavAgi, kelavu mAnasika illavE dayhika avasthegaLannu anubhavisuva (illavE anubhavisida) vyaktiyannu I rIti caturthI vibhaktiya mUlaka sUcisuvudu kannaDada vyAkaraNa niyama.
(12) rAjuvige hAvannu kanDu hedarikeyAyitu (13) rAjuvige henDatiya nenapAyitu (14) rAjuvige ondu hADu kELisitu
(12-14)rantaha vAkyagaLalli caturthI vibhaktiyalli bandiruva pada (rAjuvige embudu) sabjekTa endu kelavaru hELuttAre mattu vibhakti pratyayavilladiruva pada (hedarike, nenapu illavE hADu embudu) sabjekTa endu bEre kelavaru vAdisuttAre (SrIdhar 1976 nODi).
I eraDu abhiprAyagaLalli yAvudu sari mattu yAvudu tappu endu hELuvudu kaShTa. yAkendare, (12-14) vAkyagaLalli yAvudannu sabjekTa embudAgi ArisikonDarU ondalla ondu samasyeyannu edurisabEkAguttade.
intaha vAkyagaLalli sAmAnyavAgi vibhakti pratyayadondige bAra diruva pada kriyApadadondige sEri vAkyavu tiLisuva ghaTaneyannu sUcisuvudAda kAraNa, adannu sabjekTa endu hELuvudu aShTondu ucitavendu tOruvudilla.
udAharaNegAgi, (12)nE vAkyadalli nijakkU hedarike embudu kriyApadada bhAga mAtra. hedarikeyAguvudu embudE illi naDe diruva ghaTane. hAgAgi hedarike embudannu vAkyada sabjekTa embudAgi hesarisuvudu svalpa vicitravAgi tOruttade.
idakke badalu, I (12)nE vAkya rAjuvige EnAyitu embudannu tiLisuttideyAda kAraNa, adaralli rAju padavE sabjekTa endu hELidalli bEreyE tondare kANisikoLLuttade.
intaha vAkyagaLalli kriyApadada koneyalli baruva ‘AkhyAta’ pratyayagaLu caturthI vibhaktiyalliruva padada puruSha-linga-vacana gaLannu sUcisuva badalu, vibhakti pratyayavilladiruva padada puruSha- linga-vacanagaLannu sUcisuttave.
udAharaNegAgi, (12)nE vAkyadalli bandiruva Agu kriyArUpada puruSha-linga-vacanagaLannu sUcisuttade yallade puruSha-linga-vacanagaLannu sUcisuvudilla. idE rItiyalli (14)nE vAkyadalli kELisitu kriyArUpada AkhyAta pratyaya hADu padada puruSha-linga- vacanagaLannu sUcisuttade.
hAgAgi, (12)nE vAkyadalli rAju pada sabjekTa endu hELidalli antaha vAkyagaLalli baruva kriyApadada AkhyAta pratyaya vAkyada sabjekTannu avalambisilla endu hELabEkAguttade. idU ondu samasyeyE.
kannaDa vAkyagaLalli sabjekTa yAvudu embudannu nirdharisuvalli bEreyU kelavu tondaregaLannu vayyAkaraNigaLu edurisabEkAgide. udAharaNegAgi, ingliSh modalAda pAScAtya bhAShegaLa vyAkaraNadalli
hedarike
padada padada
pratyaya
sakarmaka mattu akarmaka emba eraDu rItiya vAkyagaLa naDuviruva vyatyAsakke bahaLa mahatvavide. idakke viruddhavAgi kannaDa vyAkaraNadalli aycchika mattu anaycchika ghaTanegaLannu sUcisuva bEreyE eraDu rItiya vAkyagaLa naDuviruva vyatyAsakke heccina mahatvavide.
sabjekTa emba vyAkaraNa tatvavannu mukhyavAgi sakarmaka-akarmaka vAkyabhEdada AdhArada mEle sAdhisalAgideyAda kAraNa, mattu I vAkyabhEda kannaDadalli aShTondu mahatvavAdudallavAda kAraNa, sabjekTa tatvavannu kannaDakke aLavaDisalu sAdhyavAguvudilla. I samasyeyannu keLagina (7.5.3)nE vibhAgadalli vivarisalAgide.
7.5.3 eraDu vyavasthegaLu
sakarmaka-akarmaka vyatyAsakke mahatvavannu koDuva bhAShegaLallU ondu mukhya vyatyAsavide. I vyatyAsa akarmaka vAkyagaLalli baruva nAmapadavu sakarmaka vAkyagaLalli baruva eraDu nAmapadagaLalli yAvudakke samAnavAgide embudara mEle avalambiside. I vyatyAsada svarUpavEnembudannu tiLiyalu modalige sakarmaka mattu akarmaka vAkyagaLalli baruva nAmapadagaLannu bEre bErAgi gurutisikoLLuvudu avaSya.
akarmaka vAkyagaLalli kriyApadadondige sAmAnyavAgi ondE ondu mukhyavAda nAmapada baruttiddu adannu ‘sa’ embudAgi gurutisabahudu. idakke badalu sakarmaka vAkyagaLalli eraDu mukhya nAmapadagaLu baruttiddu avannu ‘ni’ mattu ‘ka’ embudAgi gurutisa bahudu. udAharaNegAgi keLage koTTiruva akarmaka mattu sakarmaka vAkyagaLannu pariSIlisabahudu:
(15) rAju atta (16) rAju hariyannu dUDida
(15)nE vAkya akarmakavAgiddu adaralli kriyApadadondige rAju emba ondE ondu mukhya nAmapada (‘sa’ embudu) bandide.
(16)nE vAkya sakarmakavAgiddu adaralli kriyApadadondige eraDu mukhya nAmapadagaLu bandive. ivugaLalli modalaneyadannu (rAju embudannu) ‘ni’ embudAgi mattu eraDaneyadannu (hari embu
dannu) ‘ka’ embudAgi parigaNisabahudu. ivugaLalli ‘ni’ embudu sAmAnyavAgi ondu ghaTaneyannu naDesuva vyaktiyannu sUcisuttade mattu ‘ka’ embudu antaha ghaTaneyinda yAvudAdarondu rItiyalli prabhAvitanAgiruva vyakti illavE vastuvannu sUcisuttade.
kelavu bhAShegaLalli akarmaka vAkyada ‘sa’ nAmapadakke sakarmaka vAkyada ‘ni’ nAmapada samAnavAgiruvudAdare, bEre kelavu bhAShegaLalli ‘ka’ nAmapada samAnavAgiruttade. I samAnate nAmapadagaLondige baruva vibhakti pratyaya, avakkU kriyApadakkU naDuviruva sambandha, modalAdavugaLannu avalambiside.
kelavu bhAShegaLalli I eraDu rItiya vyavasthegaLU oTTAgi kANisi koLLuttave. udAharaNegAgi, hindI bhASheyalli apUrNa samayada vAkyagaLalli modalaneya vyavasthe kANisuttade mattu pUrNa samayada vAkyagaLalli eraDaneya vyavasthe kANisuttade.
(a) modalaneya vyavasthege udAharaNe:
(17ka) rAm sOtA hay ‘rAma nidrisuttiddAne’ (18ka) rAm kitAb paDhtA hay ‘rAma pustaka OduttiddAne’
(18ka) sakarmaka vAkyadalli ‘ni’ nAmapadavAgi bandiruva rAm embudu (17ka) akarmaka vAkyadalli ‘sa’ nAmapadavAgi bandiruva rAm padakke samanAgideyendu hELabahudu. yAkendare, (17ka) vAkyada kriyApadavu ‘sa’ nAmapadada puruSha-linga-vacanagaLannu tOrisuttade mattu (18ka) vAkyada kriyApadavu ‘ni’ nAmapadada (rAm embudara) puruSha-linga-vacanagaLannu tOrisuttade.
(A) eraDaneya vyavasthege udAharaNe:
(17kha) rAm sOyA
‘rAma niddemADida’ (18kha) rAm nE kitAb paDhI
‘rAma pustaka Odida’
(18kha) sakarmaka vAkyadalli ‘ni’ nAmapadavAgi bandiruva rAm embudu (17kha) akarmaka vAkyada ‘sa’ nAmapadakke (rAm embu dakke) samanAgilla embudannu gamanisabahudu. adu nE emba viSiShTavAda vibhakti pratyaya(upasagra)dondige bandide, mattu A vAkyada kriyApada adara linga-vacanagaLannu tOrisuttilla.
idakke badalu, (18kha) vAkyada kriyApada A vAkyada ‘ka’ nAma padavAgi bandiruva kitAb embudara linga-vacanagaLannu sUcisuttade. endare, I (17kha-18kha) vAkyagaLalli akarmaka vAkyada ‘sa’ nAma padakke (kitAb embudakke) sakarmaka vAkyada ‘ka’ nAmapada (rAm embudu) samanAgide.
modalaneya vyavastheyannu baLasuva sakarmaka vAkyagaLalli ‘ni’ nAma padavannu sabjekTa endU eraDaneya vyavastheyannu baLasuva sakarmaka vAkyagaLalli ‘ka’ nAmapadavannu sabjekTa endU parigaNisabEkembudu kelavara abhiprAya. Adare, bEre kelavara abhiprAyadante I eraDu rItiya vyavasthegaLallU sakarmaka vAkyada ‘ni’ nAmapadavannE sabjekTa embudAgi parigaNisabEku (jAsti vivaragaLige Diksan 1994 nODi).
7.5.4 kannaDada vaySiShTya
kannaDada maTTige hELuvudAdare, adara vAkyagaLu I eraDu vyavasthe gaLigU sErade avugaLinda horage nilluttave. hAgAgi avugaLalli yAva nAmapadavannu sabjekTa embudAgi parigaNisabEku emba viShaya dalli nirdhArakke baralu tondareyAgide.
udAharaNegAgi, kannaDadalli anaycchika ghaTanegaLalli toDagiruva vyaktigaLu A ghaTaneya mUlaka ondu anubhavavannu paDeyuvantiddare avannu caturthI vibhaktiya mUlaka sUcisuva kramavide. hAgAgi adara akarmaka mattu sakarmaka vAkyagaLeraDU eraDu bEre bEre rIti yavugaLAgi kANisikoLLuttave.
(19ka) avanu hedarida (19kha) avanige hedaritu (20ka) avanu kate mareta (20kha) avanige kate maretitu
mEle (19ka) mattu (20ka) vAkyagaLalli ‘prathamA’ vibhaktiyalli bandiruva avanu padavannu sabjekTa endu kareyabahudu, Adare (19kha) mattu (20kha) vAkyagaLalli caturthI vibhaktiyalli bandiruva avanige padavannU hAge kareyalu sAdhyavE?
I praSnege uttara koDuvudu yAke kaShTa embudannu mEleyE nODiruvevu. (20kha) vAkyadalli kate embudannu sabjekTa endu parigaNisalu sAdhya, Adare (19kha) vAkyadalli yAvudu sabjekTa? adaralli sabjekTa embudE illa endu hELidevAdare, mEle vivarisida akarmaka-sakarmaka vAkya vibhajanege adu apavAdavAgi nilluttade.
nijakkU illi gamanisabEkAgiruva sangatiyEnendare, kannaDa vAkyagaLa oLaracaneyannu vivarisuvalli sakarmaka mattu akarmaka emba vibhajane gintalU aycchika mattu anaycchika emba vibhajaneyE heccu sahAyaka vAguttade. ivugaLalli eraDaneya vibhajane modalaneyadannu aDDakke kattarisuva kAraNa, avugaLalli yAvudAdarU ondannu mukhya vibhajane yAgi ArisikoLLuva avaSyakateyide.
kannaDada maTTige aycchika-anaycchika vibhajaneyE mukhyavAda vibhajane (idannu bembalisuva bErondu viShayakke (7.5.5) nODi). hAgAgi, sakarmaka-akarmaka vibhajaneya AdhArada mEle nintiruva sabjekTa emba vyAkaraNatatvavannu kannaDakke anvayisalu sAdhyavillavendE hELa bEkAguttade. nijakkU adu kannaDakke avaSyavU illa.
7.5.5 eraDu rItiya vyAkaraNa kAryagaLu
kannaDa vAkyagaLalli kANisuva vyAkaraNa kAryagaLannu eraDu vagragaLAgi vingaDisalu sAdhyavide. avugaLalli modalaneya vagrakke sErida vyAkaraNa kAryagaLannu vivarisalu nAmapadagaLa vibhaktirUpagaLannu (endare vibhaktirUpagaLu sUcisuvantaha nAmapadagaLigU kriyApadakkU naDu viruva sambandhavannu) baLasikoLLuva avaSyakateyide.
eraDaneya vagrakke sErida vyAkaraNa kAryagaLu ivugaLiginta tIra bhinnavAgiddu, avannu vivarisalu bhAShAvyavahAradalli nAmapadagaLa sthAna vEnu emba viShayavannu baLasikoLLabEkAguttade. udAharaNegAgi, kriyApadagaLa ‘jODisuva’ rUpada sahAyadinda kannaDadalli eraDu vAkyagaLannu jODisalu sAdhyavide. idu modalaneya vagrakke sEruva vyAkaraNa kArya.
(21ka) avanu kADige hOda (21kha) avanu kaTTige tanda (22) avanu kADige hOgi kaTTige tanda
(21ka) mattu (21kha) vAkyagaLannu jODisuvudara mUlaka (22)nE vAkyavannu tayArisalAgide mattu idakkAgi (21ka) vAkyadalli bandiruva hOda kriyApadavannu hOgi embudAgi adara jODi suva rUpakke badalAyisalAgide. entaha vAkyagaLannu I rIti jODisalu sAdhya embudu avugaLalli baruva nAmapada mattu kriyApadagaLa naDuviruva sambandhavannu avalambiside.
jODikoLLuva vAkyagaLeraDarallU ondu ghaTaneyalli svEccheyinda toDagiruvantaha vyaktiyannu gurutisalAgideyAdare, averaDU obbanE vyaktiyannu gurutisuttirabEku emba niyama kannaDadallide. keLage koTTiruva (23-26) vAkyagaLu I viShayavannu spaShTapaDisuttave.
(23ka) rAju akki tandu bEyisida (23kha) *rAju akki tandu hari bEyisida (24ka) rAju A nAyiyannu hiDisi kollisida (24kha) *rAju A nAyiyannu hiDisi hari kollisida (25) mara biddu mADu muriyitu (26)
rAju bobbe hAki maguvige eccaravAyitu
(23ka-kha) mattu (24ka-kha) vAkyagaLalli oTTu sEriruva eraDu upavAkyagaLallU svEccheyinda ghaTaneyalli toDaguva vyaktigaLannu gurutisalAgide. (23ka) mattu (24ka) vAkyagaLalli ivu obbanE vyakti yannu (rAjuvannu) sUcisuvuvAda kAraNa A vAkyagaLu vyAkaraNa sammatavAgive.
Adare (23kha) mattu(24kha) vAkyagaLalli avu bEre bEre vyakti gaLannu (rAju mattu hari embavarannu) sUcisuttave. hAgAgi, A vAkyagaLu vyAkaraNasammatavAgilla.
(25)nE vAkyadalli svEccheyinda ghaTaneyalli toDaguvantaha yAva vyaktiyannU gurutisillavAda kAraNa A vAkya vyAkaraNa sammata
vAgide; mara mattu mADu iveraDU svEccheyinda ghaTaneyalli toDaguvavugaLalla.
(26)nE vAkyada modalaneya upavAkyadalli mAtra svEccheyinda ghaTaneyalli toDaguva vyaktiyannu (rAjuvannu) gurutisalAgide; eraDaneya vAkyadalli bandiruva magu embudu eccaravAguva ghaTane yalli toDagiddu, adu svEccheyinda toDaguva ghaTaneyalla. hAgAgi, A vAkya vyAkaraNasammatavAgide. kannaDadalli I rIti nAmapadakkU kriyApadakkU naDuviruva arthasambandhavannu baLasikoLLuva vyAkaraNa kAryagaLu innU halavive. idakke badalu, bhAShAvyavahArakke sambandhisida viShayavannu baLasuva eraDanE rItiya vyAkaraNa kAryagaLU kannaDadalli halavive.
udAharaNegAgi, ondu vAkyadalli bandiruva avanu, ivanu modalAda savranAma(pada)gaLu yAva nAmapadadondige sambandhisive embudu A vAkyadalli avu elli baruttave embudara mEle, endare yAra viShayavAgi A vAkyavannu hELalAgide emba bhAShAvyavahArakke sambandhisida viShayada mEle avalambiside.
(27ka) rAju hariyannu kareyalilla, yAkendare avanu baruvAga
bahaLa taDavAgittu.
(27kha) hariyannu rAju kareyalilla, yAkendare avanu baruvAga
bahaLa taDavAgittu.
avanu savranAmavu (27ka)dalli rAjuvannu gurutisuttade, Adare (27kha)dalli adu hariyannu gurutisuttade. I vyatyAsakke kAraNa vEnendare, (27ka)da modalaneya upavAkya rAjuvina kuritAgi ondu sangatiyannu tiLisuttade, Adare (27kha)da modalaneya upavAkya idannu hariya kuritAgi tiLisuttade.
I rIti jODisiruva eraDu vAkyagaLalli modalaneyadannu yAra viShayavAgi hELalAgide emba ‘bhAShAvyavahAra’kke sambandhisidantaha viShayavE adaralli baruva eraDu nAmapadagaLalli yAvudarondige eraDaneya vAkyadalli baruva savranAmavannu sambandhisabEku embu dannu nirdharisuvalli AdhAravAguttade.
I eraDu (27ka-kha) vAkyagaLa naDuve vibhakti pratyayagaLa baLake yalli yAva vyatyAsavU kANisuvudillavAdudarinda, avugaLa naDuvina vyatyAsakke ‘artha sambandha’dalliruva vyatyAsa kAraNavAgalu sAdhyavilla embudannu illi gamanisuvudu avaSya.
ingliSh mattu samskxta bhAShegaLu I viShayadalli kannaDakkinta bhinnavAgive. yAkendare, I eraDu bhAShegaLallU mEle vivarisidantaha eraDu rItiya vyAkaraNa kAryagaLannu kannaDada hAge bEpraDisalu sAdhyavAgadu. hAgAgi, avugaLalli baLakeyAguva ellA rItiya vyAkaraNa kAryagaLannU kalpitavAda vyAkaraNa sambandhagaLa mUlakavE vivarisabEkAguttade.
ingliSh vyAkaraNagaLalli ‘sabjekTa’ emba kalpitavAda vyAkaraNa sambandhavannu A bhASheyalli baLakeyAguva vyAkaraNa kAryagaLa ThiivoNa endare ‘niyantraka’ embudAgi parigaNisuva avaSyakate kanDubandide. samskxtadalliyU ‘kartxkAraka’ emba kalpitavAda vyAkaraNa sambandha vannu A bhASheyalli baLakeyAguva heccina vyAkaraNa kAryagaLigU niyantrakavAgi baLasabEkAgide.
Adare kannaDadalli baLakeyAguva vyAkaraNa kAryagaLannu mEle vivarisida hAge nEravAgi (1) nAmapadakkU kriyApadakkU naDuviruva sambandhagaLa mUlaka illavE (2) bhAShAvyavahArakke sambandhisida viShayada AdhArada mEle varNisalu sAdhyavideyAda kAraNa adakke vyAkaraNa sambandhagaLa (sabjekTa, AbjekTa modalAdavugaLa illavE kartx, karma modalAda kArakagaLa) avaSyakateyilla (jAsti vivaragaLige bhaT 1991 nODi).
7.6 tiruLu
kannaDada vyAkaraNagaLalli vibhakti mattu kAraka emba eraDu vyAkaraNa tatvagaLannu baLasuvudu rUDi. svalpa ALavAgi vicArisidAga, I eraDu vyAkaraNa tatvagaLu samskxtakke avaSyavembudu nijavAdarU kannaDakke avugaLalli ondu mAtra, endare vibhakti mAtra avaSya, kAraka embudara avaSyakateyilla emba viShaya spaShTavAguttade.
kannaDadalli vibhaktigaLannu avu sUcisabEkAgiruva arthadondige (endare nAmapadakkU kriyApadakkU naDuve entaha sambandhavide emba
viShayadondige) nEravAgi sambandhisalu sAdhya Adare samskxtadalli idu sAdhyavilla embudE I vyatyAsakke mukhya kAraNa.
vAkyaracaneyalli baLakeyAguva vyAkaraNa kAryagaLannu varNisu vallU samskxtakke kArakagaLa avaSyakateyide Adare kannaDakke idara avaSyakateyilla. ingliSh modalAda kelavu pAScAtya bhAShegaLigU samskxtada hAge eraDu vidhavAda vyAkaraNa tatvagaLu (vibhaktigaLu mattu sabjekTa, AbjekTa modalAda vyAkaraNa sambandhagaLu) mEle vivarisida kAraNakkAgiyE avaSyavendu kanDubandide. Adare kannaDakke avugaLalli ondu mAtra endare vibhaktigaLu mAtra iddare sAku. sabjekTa, AbjekTa, modalAda vyAkaraNa sambandhagaLa avaSyakate kannaDakkilla.
nijakkU kannaDa vyAkaraNagaLalli antaha vyAkaraNa tatvagaLannu kalpisi koLLalu prayatnisidalli halavu samasyegaLannu edurisabEkAguttade.
8. vibhaktigaLu
8.1 munnOTa
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve vibhaktigaLa baLakeyalli kANisuva ondu mukhyavAda vyatyAsavannu hindina adhyAyadalli pariSIlisa lAgittu. adEnendare, kannaDadalli vibhakti pratyayagaLigU avugaLa arthakkU naDuve nEravAda hondANikeyide, Adare samskxtadalli A rIti nEravAda hondANikeyilla.
I vyatyAsada AdhArada mEle, samskxta vyAkaraNagaLalli vibhakti pratyayagaLa baLakeyannu vivarisuvudakkAgi ‘kAraka’vemba vyAkaraNa tatva vondannu kalpisikoLLuva avaSyakate yAke ide, mattu kannaDadalli antaha avaSyakate yAke illa embudannu alli vivarisalAgittu. samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuve vibhaktigaLa sankhyeyalli mattu avugaLa baLakeyalli entaha vyatyAsagaLive embudannu I adhyAyadalli pariSIlisalAgide mattu ‘vibhakti pallaTa’ vemba vyAkaraNa parikalpaneyannu I eraDu bhAShegaLa vyAkaraNagaLalli hEge baLasikoLLalu sAdhya embudannu mundina adhyAyadalli vivarisalAgide. I ellA vyatyAsagaLannU pariSIlisidAga ondu viShayavantU spaShTa vAguttade. samskxta vyAkaraNagaLalli kANisuva vibhakti pratyayagaLa vyavasthe yannu hAgeyE kannaDa vyAkaraNadalli tandirisuva kannaDa vayyAkaraNigaLa prayatna saphalavAgalu sAdhyavE illa.
8.2 vibhaktigaLa hesaru
samskxtada vibhaktigaLannu ondu kramadalli paTTimADi avakke prathamA, dvitIyA, txtIyA, caturthI, pancamI, ShaShThI mattu saptamI (endare anukramavAgi ondanE, eraDanE, mUranE, nAlkanE, aydanE, AranE mattu ELanE) vibhaktigaLendu hesaru koDalAgide. I hesarugaLannu kannaDa vayyAkaraNigaLu samskxtadinda hAgeyE kannaDakke vagrAyisikonDiddAre.
samskxtadalli vibhaktigaLannu I rIti prathamA, dvitIyA, txtIyA modalAgi paTTimADi hesarisalu ondu uttamavAda kAraNavide. adaralli baruva vibhaktigaLalli yAvuvakkella ondE rUpadalliruva pratyayagaLive embudannu sulabhavAgi vivarisi hELalu mElina krama atyanta yOgyavAdudu. bEre yAva rItiyalli I vibhaktigaLannu paTTimADi hELidarU A rIti ondE rUpadalli baruva pratyayagaLannu aShTondu sulabhavAgi (endare oTToTTAgi) sUcisalu sAdhyavAgadu.
udAharaNegAgi, dEvaH nAmapadakke dvivacanada prathamA mattu dvitIyA vibhaktigaLeraDaralli dEvav emba ondE rUpavide, txtIyA, caturthI mattu pancamigaLemba mUru vibhaktigaLalli dEvAbhyam emba ondE rUpavide, mattu ShaShThI hAgU saptamI vibhaktigaLeraDaralli dEvayOH emba ondE rUpavide.
dvivacana
prathamA-dvitIyA txtIyA-caturthI-pancamI dEvAbhyAm dEvayOH ShaShThI-saptamI
dEvav
bahuvacana
caturthI-pancamI
dEvEbhyaH
idE rItiyalli agni nAmapadakke (1) Ekavacanada pancami- ShaShThigaLalli, (2) dvivacanada prathamA-dvitIyegaLalli, txtIyA- caturthI-pancamigaLalli mattu ShaShThI-saptamigaLalli, hAgU (3) bahuvacanada caturthI-pancamigaLalli samAnavAda rUpagaLive.
Ekavacana
pancamI-ShaShThI
dvivacana
prathamA-dvitIyA txtIyA-caturthI-pancamI agnibhyAm agnayOH ShaShThI-saptamI
bahuvacana
caturthI-pancamI
agnibhyaH
samskxtada vibhaktigaLannu mEle sUcisida hAge paTTi mADidalli ondE rUpaviruva vibhaktigaLella oTToTTige baruttave; bEre yAva kramadalli avannu paTTi mADidarU avu A rIti oTToTTige baralAravu mattu I kAraNakkAgi avugaLa naDuviruva rUpasAdxSyavannu aShTondu sulabhavAgi vivarisi hELalu sAdhyavAgadu.
endare, rUpasAdxSyavannu tOrisuva samskxtada vibhakti rUpagaLu I rIti oTToTTAgi nAmapadagaLa rUpAvaLigaLalli kANisikoLLa bEkiddalli avannu samskxta vyAkaraNadalli mEle kANisida hAge prathamA, dvitIyA, txtIyA ityAdiyAgi vingaDisuvudu avaSya.
kannaDada vibhaktigaLannu mElina samskxta vibhaktigaLa kramavannanusarisi prathamA, dvitIyA, txtIyA modalAgi hesarisuvudarinda intaha prayOjanavEnU sigalAradu. yAkendare, kannaDadalli samskxtada hAge ondE rUpaviruva vibhaktigaLE illa.
samskxtada ELu vibhaktigaLannu kannaDadallU kANalu prayatnisidalli mAtra adaralli kelavu ondE rUpaviruva vibhaktigaLiveyendu hELalu sAdhya. Adare antaha prayatnadalli txtIyA-pancamigaLu (naDuviruva caturthiyannu biTTu) inda emba ondE rUpadavAgi kANisuttave. hAgAgi, pratyayagaLannu hesarisuva I mElina samskxtada krama kannaDakke anukUlavAguva badalu pratikUlavAguttade.
nijakkU kannaDada vibhaktigaLannu prathamA, dvitIyA, txtIyA moda lAgi kareyuva badalu, vAkyagaLalli baLasidAga avakke entaha artha baruttade embudannu sUcisuvantaha hesarugaLannu koDuvudE uttama. idarinda avannu kaliyabEkendiruva vidyArthigaLigU avannu nenapinalli irisikoLLabEkAgiruva itararigU prayOjanavAdItu.
udAharaNegAgi, inda pratyaya kannaDadalli mukhyavAgi ondu calaneya mUla(suru)vannu sUcisuttade mattu ge pratyaya calaneya kone illavE guriyannu sUcisuttade. I vibhaktigaLannu ‘txtIyA’ (illavE ‘pancamI’) mattu ‘caturthI’ embudAgi hesarisuva badalu avugaLa I pradhAnavAda arthavannu sUcisuva hAge ‘suru’ vibhakti mattu ‘kone’ vibhakti embudAgi hesarisidalli vAkyadalli avugaLa baLake yentahadu embudannu vivarisuva kelasa sulabhavAdItu.
idE rItiyalli, kannaDada annu pratyaya mukhyavAgi ondu ghaTane yinda bAdhitavAgiruva vyakti illavE vastuvannu sUcisuttade mattu alli pratyaya ondu ghaTane naDediruva jAgavannu sUcisuttade. hAgAgi iveraDannu yAva viSiShTavAda arthavannU koDada ‘dvitIyA’ mattu ‘saptamI’ vibhaktigaLemba hesarugaLinda kareyuva badalu, avugaLa mukhya arthavannu spaShTavAgi sUcisuva ‘bAdhita’ illavE ‘Aguga’ vibhakti mattu ‘jAga’ vibhakti embudAgi hesarisuvudE kannaDada maTTige uttamavAda krama.
Adare iShTaravarege samskxtada hesarugaLannE baLasi abhyAsavAgiruva vyAkaraNa panDitarige mAtra idu svalpa tondare koDabahudu.
kannaDada vayyAkaraNigaLu samskxtadalli kANisuva itara (prathamA, pancamI modalAda) vibhaktigaLige samanAda vibhaktigaLU kannaDadallive yendu hELuttArAdarU nijakkU kannaDadalli adakke AdhAravillavembu dannu munde nODaliruvevu.
8.3 vibhakti, linga mattu vacana
hinde Araneya adhyAyadalli vivarisida hAge, kannaDadalli baruva vibhakti pratyayagaLu vibhaktiya arthavannu (endare nAmapadakkU kriyApadakkU naDuviruva sambandhavannu) mAtra sUcisuttave; linga mattu vacana gaLannu sUcisuvudakkAgi kannaDadalli ivakkinta tIra bhinnavAda pratyaya gaLu baLakeyAguttave.
Adare, samskxtadalli baruva vibhakti pratyayagaLu vibhaktiya artha vannu mAtravallade linga-vacanagaLannU sUcisuttave. idu samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva ondu mukhyavAda vyatyAsa.
udAharaNegAgi, samskxtadalli pullingada dEva, strIlingada dEvi mattu napumsakalingada jagat padagaLige dvitIyA vibhaktiya Ekavacana, dvivacana mattu bahuvacanagaLalli baruva vibhaktirUpagaLannu gamanisa bahudu.
nAmapada
Ekavacana
dEva (pullinga) dEvam
dEvi (strIlinga) dEvIm
dvitIyA vibhaktiya rUpagaLu dvivacana
dEvav
dEvavya
bahuvacana dEvAn dEvI
jagat (napumsaka jagat
mEle dEvam padadalli am pratyaya bandide. idu dvitIyA vibhaktiyannu mAtravallade pullinga mattu EkavacanagaLannU sUcisuttade yundu hELabEkAguttade. yAkendare, dEvIm padadalli dvitIyA vibhaktiyannu sUcisalu adakkinta tIra bhinnavAda im pratyaya bandide. I pratyayakkU dvitIyA vibhaktiyannu mAtravallade strIlinga mattu EkavacanagaLannu sUcisuva arthavideyundu hELabEkAguttade. jagat padadalli ‘SUnya’ pratyaya bandiddu, adara mEle dvitIyA vibhaktiyannu mAtravallade napumsakalinga mattu EkavacanagaLannu sUcisuva kelasannU horisabEkAgide.
idE rItiyalli pullinga dvivacanavannu sUcisalu av pratyaya, pullinga bahuvacanavannu sUcisalu an pratyaya, strIlinga bahuvacana vannu sUcisalu i pratyaya, napumsaka dvivacanavannu sUcisalu I pratyaya modalAdavu bandiruvudannu idE dvitIyA vibhaktiyalli kANabahudu. I kAraNakkAgi, samskxtadalli vibhakti pratyayagaLannu linga pratyayagaLinda illavE vacana pratyayagaLinda bEpraDisalu sAdhya vAguvudilla.
Adare kannaDadalli vibhakti pratyayagaLu vibhaktiya arthavannu mAtra sUcisuttave. linga mattu vacana bhEdagaLannu sUcisalu kannaDadalli bEreyE pratyayagaLu baruttave. ivugaLalli linga pratyayagaLu huDuga-huDugi, ajja-ajji modalAda kelavE kelavu nAmapada gaLondige mAtra baruttave; uLideDegaLallella nAmapadagaLa lingavannu avugaLa arthadindalEnE tiLidukoLLabEkAguttade (6.3.2 nODi). adakkAgi pratyayagaLa baLakeyilla.
kannaDada vacana pratyayagaLu kelavu sandabhragaLalli lingabhEdavannU sUcisaballuvu. udAharaNegAgi, bahuvacanada ru pratyaya manuShya (pum-strI) lingavannU sUcisaballudu mattu vu pratyaya manuShyEtara (napumsaka) lingavannU sUcisaballudu. Adare ellA sandabhragaLallU I pratyayagaLu vibhakti pratyayagaLiginta bhinnavAgiruttave.
kannaDadalli linga mattu vacana pratyayagaLu vibhakti pratyayagaLiginta bEreyAgiruvudannu keLagina padarUpagaLalli spaShTavAgi kANabahudu.
nAmapada
Ekavacana
huDuga (pullinga) huDuganannu huDugi (strIlinga) huDugiyannu kallu (napumsaka
kallannu
dvitIyA vibhaktiya rUpagaLu bahuvacana huDugarannu huDugiyarannu kallugaLannu
mEle koTTiruva ellA padarUpagaLallU annu pratyaya bandiddu adu dvitIyA vibhaktiyannu mAtravE sUcisuttade. linga mattu vacana gaLannu sUcisuvudakkAgi I padarUpagaLalli a (an), i, ru mattu gaLu pratyayagaLu bandiddu, avannu vibhakti pratyayadinda bEpraDisalu yAva tondareyU illa.
samskxtada vibhakti pratyayagaLu mEle sUcisida hAge nAmapadada vibhakti, linga mattu vacanagaLannanusarisi mAtravallade avugaLa koneya akSharavannanusarisiyU bhinnavAgiruttave.
udAharaNegAgi, pullingadalliruva agni mattu guru emba eraDu nAmapadagaLige txtIyA vibhakti Ekavacanadalli agninA mattu guruNA emba rUpagaLive. guru padada koneya akSharadalliruva rakAradindAgi txtIyA Ekavacanada nA embudu NA endAgide. intaha bEreyU halavu vyatyAsagaLu samskxtada vibhakti pratyayagaLalli kANisuttiveyAda kAraNa, adara nAmapadagaLigiruva vibhakti rUpagaLannu kaliyuvudu ondu bahaLa kaShTavAda kelasavAgide.
kannaDadalliyU nAmapadagaLa svarUpavannavalambisi vibhakti pratyaya dalli kelavu vyatyAsagaLu kANisikoLLuttave. udAharaNegAgi, caturthI pratyayakkiruva ige, ge mattu kke rUpagaLu mukhyavAgi nAmapadada svarUpavannavalambisive. Adare, samskxtakke hOlisidevAdare kannaDadalli kANisuva I vyatyAsagaLu atyalpavendE hELabahudu.
8.4 pratyayagaLa avaSyakate
mEle vivarisida hAge, samskxtada vibhakti pratyayagaLu vibhaktiyannu mAtravallade nAmapadada linga mattu vacanagaLannU sUcisabEkA gideyAda kAraNa, nAmapadavondannu vAkyadalli baLasuvAgalella adakke
yAvudAdarondu vibhakti pratyayavannu sErisiyE baLasabEkembudAgi samskxta vyAkaraNadalli niyamavondannu mADalu sAdhyavAgide.
Adare kannaDadalli intaha niyamavannu mADalu sAdhyavAgadu. yAkendare, kannaDada nAmapadagaLu avaSyaviddalli mAtra vibhakti pratyaya dondige baruttave. illavAdalli avu yAva vibhakti pratyayadondigU sErikoLLade prakxtirUpadallEnE baLakeyAguttave.
yAva sandabhradalli I rIti kannaDa nAmapadagaLondige vibhakti pratyayavannu baLasuva avaSyakateyide mattu yAva sandabhradalli adara avaSyakateyilla embudu A nAmapadagaLannu baLasabEkAgiruva vAkyada svarUpavannavalambiside. hindina adhyAyadalli vivarisida hAge, vAkya gaLalli sAmAnyavAgi ondu kriyApada mattu ondu athavA jAsti nAmapadagaLu (illavE nAmapadakantegaLu) baruttave. ivugaLalli kriyApadavu ondu ghaTaneyannu sUcisuttade mattu adarondige baruva nAmapadagaLu (illavE nAmapadakantegaLu) A ghaTaneyalli toDagikonDiruva vyakti, vastu, viShaya modalAduvannu gurutisuttave.
I vyakti, vastu modalAdavugaLu yAva kelasadalli toDagikonDive embudannu - endare avannu gurutisuva nAmapadagaLigU kriyA padakkU naDuve entaha sambandhavide embudannu - nAmapadagaLondige baruva vibhakti pratyayagaLu tiLisuttave. udAharaNegAgi keLage koTTiruva vAkyavannu pariSIlisabahudu.
(1)
rAju tanna kArannu harige mArida
(1)nE vAkyadalli rAju, hari mattu kAru emba mUru nAmapadagaLu bandiddu, avu mAru kriyApadavu sUcisuva (endare mAruva) ghaTaneyalli toDagikonDiruva eraDu vyaktigaLannu mattu ondu vastuvannu gurutisuttave.
ivugaLalli hari nAmapadadondige caturthI vibhakti pratyaya ge bandiddu, adu ‘mAriddu yAva vyaktige’ embudannu (harige embu dAgi) tiLisuttade mattu kAru nAmapadadondige dvitIyA vibhakti pratyaya annu bandiddu, adu ‘mAriddu yAvudannu’ embudannu (kArannu embudAgi) tiLisuttade.
mAriddu yAru embudannu sUcisalu kannaDadalli iveraDakkinta bhinnavAda pratyayada avaSyakateyilla. yAkendare, mElina eraDu vibhakti pratyayagaLU illadiruva mUraneya nAmapadavE A vyaktiyannu sUcisuvudembudAgi tiLidukoLLalu sAdhyavide.
bEre bEre rItiya kriyApadagaLu bEre bEre rItiya ghaTanegaLannu sUcisaballuvAda kAraNa, avugaLalli toDagikonDirabEkAda vyakti, vastu modalAdavugaLU bEre bEre rItiyavAgiruttave. udAharaNe gAgi, aLu kriyApadavu sUcisuva ghaTaneyalli obba vyakti mAtra bhAgavahisaballa; Adare, bILu kriyApadavu sUcisuva ghaTaneyalli obba vyakti illavE ondu vastu toDagikonDiralu sAdhyavide.
rAju atta
(2kha) *pustaka attitu
rAju bidda
(3kha) pustaka bittu
bayyu, dUDu, hogaLu, kollu modalAda kriyApadagaLu sUcisuva ghaTanegaLalli avannu naDesuva vyakti mattu avugaLinda bAdhitavAguva vyakti embudAgi ibbaru vyaktigaLu bhAgavahisaballaru.
hAgAgi, intaha kriyApadagaLiruva vAkyagaLalli obba vyaktiyannu innobba vyaktiyinda bEpraDisuvudakkAgi vibhakti pratyayavannu baLasuva avaSyakateyide. kannaDadalli idakkAgi ghaTanegaLinda bAdhitanAguva vyakti yannu annu pratyayada mUlaka sUcisalAguttade.
(4ka) hari rAjuvannu dUDida (4kha) hariyannu rAju dUDida
(4ka-kha) vAkyagaLalli ‘dUDiddu yArannu’ embudannu sUcisuvu dakkAgi annu vibhakti pratyayaviruva padavannu baLasalAgide. Adare ‘dUDidduyAru’ embudannu sUcisuvudakkAgi rAju padavannu adakke yAva vibhakti pratyayavannU sErisade baLasalAgide.
kannaDa vAkyagaLalli I rIti ghaTanegaLannu naDesuva vyaktiyannu sUcisuvudakkAgi yAva vibhakti pratyayavannU baLasuvudilla. nijakkU antaha pratyayada avaSyakateyE illa; yAkendare annu vibhakti pratyayada mUlaka sUcisadiruva vyaktiyE ghaTanegaLannu naDesuvavanu embudAgi tiLidukoLLalu sAdhyavAguttade.
intaha vAkyagaLu tiLisuva ghaTaneyalli obba vyakti mattu ondu vastu bhAgavahisuttiveyAdare avugaLalli eraDakkU vibhakti pratyayavannu sErisadiralu sAdhyavide. yAkendare, avugaLalli yAvudakke yAva kelasa embudannu sAmAnyavAgi sandabhradindalE UhisikoLLalu sAdhyavAgu
udAharaNegAgi, kaTTisuva kelasavannAgali illavE ettuva kelasa vannAgali sAmAnyavAgi obba vyakti mADaballanallade ondu vastuvalla. hAgAgi, antaha kriyApadaviruva vAkyagaLalli eraDu nAmapadagaLannU vibhakti pratyayavannu sErisade baLasalu sAdhyavide.
(5) (6)
rAju ondu mane kaTTisida hari kay ettida
(5) nE vAkyadalli kaTTisu kriyApadadondige rAju mattu mane emba eraDu nAmapadagaLu bandiddu averaDU vibhakti pratyayavillade baLakeyAgive. I nAmapadagaLu gurutisuva vyakti mattu vastugaLa kelasavEnu embudannu tiLiyalu vibhakti pratyayada avaSyakateyilla diruvudE idakke kAraNa.
(5)nE vAkyakke ‘kaTTisiddu maneyannu’ emba artha baraballudallade ‘kaTTisiddu rAjuvannu’ emba artha baruvudu kaShTasAdhya. (6)nE vAkya dallU hIgeyE.
vAkyadalli baruva nAmapadagaLeraDU vastugaLannu sUcisuttiddalli athavA nAmapadagaLige kriyApadadondigiruva sambandhavannu jAsti spaShTavAgi tiLisabEkiddalli vibhakti pratyayada avaSyakate kanDubandItu. antaha sandabhragaLalli annu pratyaya kANisikoLLuttade.
(7) birugALi maravannu uruLisitu (8)
nanna kay hariyannu etti hiDidide
(7)nE vAkyadalli eraDu nAmapadagaLU vastugaLannu sUcisuttive. hAgAgi, avugaLalli bAdhitavAgiruva nAmapadadondige annu pratyaya vannu baLasabEkAgide. idakke badalu (8)nE vAkyadalli ondu nAmapada (kante) vyaktiyannu sUcisuttiddu innondu vastuvannu sUcisuttide yAdarU, averaDara naDuve bAdhitavAgiruvudu vyaktiyAda kAraNa, adarondige annu pratyayavannu baLasabEkAgide.
kannaDadalli I rIti avaSyaviruvalli mAtra vibhakti pratyayavannu baLasi avaSyavilladalli avannu baLasadiralu sAdhyavide. Adare samskxta dalli avaSyavirali athavA illadirali, vAkyadalli nAmapadavannu baLasu vallella adarondige khaDDAyavAgiyU vibhakti pratyayavannu baLasalE bEkemba niyamavide.
mEle sUcisida hAge, samskxtadalli vacana mattu vibhaktigaLannu sUcisalu kannaDada hAge bEre bEre pratyayagaLilladiruvudE idakke mukhya kAraNa. vibhaktiyannu sUcisabEkAgilladallU vacanavannu sUcisa bEkAguttadeyAda kAraNa, vibhakti pratyayavannu avaSyavilladallU baLasa bEkAguttade.
8.5 pratyayagaLa sankhye
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve vibhakti pratyayagaLa sankhyeyallU bahaLa vyatyAsavide. samskxtadalli eShTu vibhaktigaLiveyO aShTE kannaDadallU irabEkendu kannaDada vayyAkaraNigaLu bhAvisiruvantide. idakkAgi rAmana deseyinda embantaha kannaDada padakanteyannU avaru vibhaktirUpavendu parigaNisiddAre.
Adare nijakkU vibhaktigaLa sankhye bhASheyinda bhAShege bhinnavAgiralu sAdhya. ondE ondu vibhakti pratyayavannU baLasada bhAShegaLU halavive. samskxtakkinta eShTO jAsti, endare hattippattu vibhakti pratyayagaLiruva bhAShegaLU kelavive. udAharaNegAgi, urAlik bhAShAkuTumbakke sErida permyAk bhASheyalli oTTu 28 vibhakti pratyayagaLive! vAkyadalli baruva nAmapadagaLannu (illavE nAmapadakantegaLannu) kriyApadadondige sambandhisuvudE vibhakti pratyayagaLa mukhya kelasa vembudannu nAvu mEle nODiruvevu. Adare I kelasavannu vibhakti pratyayagaLa mUlakavE mADabEkendEnU niyamavilla. bEre sAdhana
gaLannu baLasiyU nAmapadagaLige kriyApadadondige entaha sambandha videyembudannu sUcisalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, ingliSh bhASheyalli I kelasavannu ondu nAmapada vAkyadalli kriyApadada modalu bandideyE athavA anantara bandideyE emba viShayavU naDesaballudu.
‘rAju hariyannu dUDida’
(9R) Hari pushed Raju
‘rAjuvannu hari dUDida’
(9ka-kha) ingliSh vAkyagaLalli ‘yAru dUDiddu’ embudannu Thiush ‘dUDu’ kriyApadada modalu bandiruva nAmapada gurutisuttade mattu ‘yArannu dUDiddu’ embudannu adara anantara bandiruva nAmapada gurutisuttade. (9ka) vAkyadalli khaciriu nAmapada kriyApadada modalu bandideyAda kAraNa, dUDidavanu rAju; idakke badalu, (9kha) vAkyadalli UciDii nAmapada modalu bandideyAda kAraNa, dUDidavanu hari.
Adare I ingliSh vAkyagaLa keLage koTTiruva eraDu kannaDa vAkyagaLallU ‘yAru dUDiddu’ embudannu vibhakti pratyayavillada nAmapada sUcisuttade mattu ‘yArannu dUDiddu’ embudannu dvitIyA vibhaktiyalliruva nAmapada sUcisuttade. ingliShna hAge avu yAva jAgadalli bandive embudakke I arthavannu koDuva Sakti kannaDadallilla.
idE kelasavannu naDesalu munDAri bhASheyalli bErondu vyavasthe baLakeyallide. I bhASheya kriyApadagaLallEnE avu sUcisuva ghaTane yalli toDagikonDiruva vyaktigaLannu gurutisalu kelavu AkhyAta pratyaya gaLu baLakeyAguttave. I pratyayagaLa jAgavE avakkU kriyApadakkU naDuve entaha sambandhavide embudannu tiLisuttade.
(10) dal-ked-ko-a-e
hoDe-bhUtakAla-avaru-kriyApada-avanu ‘avanu avarige hoDeda’
(10)nE vAkyadalli ondu kriyApada mAtra bandideyAdarU adakke ondu iDI vAkyada arthavide. adaralli bandiruva dal ‘hoDe’ embudu ghaTaneyannu sUcisuvudAdare, adara anantara bandiruva ked pratyaya bhUtakAlavannU, ko ‘avaru’ pratyaya hoDedudu yArige embudannU, e ‘avanu’ pratyaya hoDedudu yAru embu dannU tiLisuttave.
ko mattu e emba I eraDu pratyayagaLa jAgavE avugaLalli hoDeyuva vyaktiyannu sUcisuva pratyaya yAvudu mattu hoDeta tinda vyaktiyannu sUcisuva pratyaya yAvudu emba viShayavannu spaShTapaDisuttade.
kannaDadalli annu, inda, ge mattu alli emba nAlku vibhakti pratyayagaLu mAtra baLakeyallive. ivugaLannu dvitIyA, txtIyA, caturthI mattu saptamigaLendu kareyuvudu rUDhi.
samskxtada I hesarugaLu kannaDada maTTige aShTondu txptikara vAgillavembudannu mEle (8.2)ralli nODiruvevu. artha mattu baLake gaLa maTTigU samskxtadalli I hesarininda gurutisalAguva vibhaktigaLigU kannaDada vibhaktigaLigU naDuve halavu mukhyavAda vyatyAsagaLive.
Adare, I pustakada Odugarige samskxta hesarugaLE rUDhiyAgive yAda kAraNa, anavaSyakavAgi avaralli gondalavunTAgada hAge A hesarugaLannE illU baLasalAgide. samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuve vibhaktigaLa arthadalli mattu baLakegaLalli kANisuva vyatyAsagaLannu pariSIlisuvudara mUlaka avugaLa sankhyeyallU vyatyAsa hEge kANisi koLLuttade embudannu I keLage vivarisalAgide.
8.5.1 prathamA vibhakti
samskxtadalliruva hAge kannaDadalli prathamA vibhaktiyembudilla. idakke mukhyavAgi eraDu viShayagaLannu kAraNagaLendu parigaNisabahudu.
(1) kannaDadalli vibhakti pratyayagaLannu avaSyaviddalli mAtra baLasi, avaSyavilladalli avannu baLasadiralu sAdhyavide, Adare samskxtadalli idu sAdhyavilla.
(2) samskxtadalli vibhakti pratyayagaLu vibhaktiyannu mAtravallade, nAmapadada linga mattu vacanagaLannU sUcisuttave, Adare kannaDadalli vibhakti pratyayagaLu vibhaktiyannu mAtra, endare nAmapadakkU kriyA padakkU naDuviruva sambandhavannu mAtra sUcisuttave.
I eraDu kAraNagaLigAgi samskxtakke prathamA emba vibhakti pratyaya bEkAguttade, Adare kannaDakke bEkAguvudilla. prathamA vibhaktiyannu baLasabEkAgiruva sandabhragaLalli kannaDada nAmapadagaLu yAva pratyaya vannU paDeyade hAgeyE baLakeyAguttave.
kannaDada vayyAkaraNigaLu samskxtada hAge kannaDadallU prathamA vibhaktiyembudirabEku embudAgi bhAvisiruva kAraNa adakke anurUpa vAda ondu pratyayavannu huDukabEkAgide. haLegannaDadalli m (sonne illavE anusvAra)vannu mattu hosagannaDadalli u embudannu idakkAgi ArisikoLLalAgide.
Adare ivu akArAnta padagaLondige mAtra baruvuvAda kAraNa, uLida kaDegaLalli prathamA vibhakti pratyaya lOpa honduttadeyendu avaru hELabEkAgide. idallade, hosagannaDadalli akArAnta padagaLU intaha ukAravannu paDeyade baraballuvAda kAraNa, allU pratyaya lOpavannu kANabEkAgide.
(11ka) huDuganu manege hOgiddAne (11kha) huDuga manege hOgiddAne (12ka) ?tAyiyu aDuge mADuttiddALe (12kha) tAyi aDuge mADuttiddALe
kannaDadalli sAmAnyavAgi mEle (kha) vAkyagaLalli koTTiruvantaha prayOgagaLE jAsti embudannu illi gamanisabahudu.
SAstrIya granthagaLalli baLakeyAguva kannaDadalli vibhakti pratyaya villade baruva nAmapadagaLa munde (avu akAradalli mAtravallade itara svaragaLalli konegonDiveyAdarU) vyAkaraNavu, pratyayavu, hariyu embudAgi ukAravannu sErisi hELuvudu svalpa jAsti.
idakke kAraNavEnendare, intaha baravaNigegaLalli kliShTavAgiruva vAkyagaLannu baLasuvudu svalpa jAsti. antaha vAkyagaLalli vibhakti pratyaya villade bandiruva nAmapadagaLannu itara padagaLinda (udAharaNegAgi,
innondu nAmapadakanteya angavAgi bandiruva padagaLinda) bEre mADalu I ukAra prayOjanakke baruttade.
8.5.2 dvitIyA vibhakti
kannaDadalli dvitIyA vibhakti pratyayavAda annu embudannu avaSya viddalli mAtra baLasi, avaSyavilladalli nAmapadavannu prakxtirUpa dallEnE baLasalu sAdyavide. Adare samskxtadalli idu sAdhyavilla. dvitIyA vibhakti barabEkAda sandabhragaLallella kaDDAyavAgiyU A pratyayavannu baLasalEbEku emba niyama samskxtadallide (8.4 nODi).
idallade, kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve dvitIyA vibhaktiya baLakeyalli bEreyU kelavu vyatyAsagaLive. (1) ondu calaneya guri yAvudu embudannu sUcisalu samskxtadalli dvitIyA vibhaktiyannu baLasalu sAdhyavide. Adare, kannaDadalli idu sAdhyavilla. intaha sandabhragaLallella kannaDadalli caturthI vibhaktiyannE baLasabEkAguttade.
(13) saH grAmam gacchati (13ka) ‘avanu haLLige hOguttAne’ (13kha) *avanu haLLiyannu hOguttAne
(13)nE samskxta vAkyadalli hOguvudu ellige (haLLige) grAmam sUcisabEkAdalli dvitIyA vibhaktiyannu embudannu ‘haLLiyannu’ emballi baLasalu sAdhyavAgide. Adare kannaDadalli idu asAdhya embudannu vyAkaraNada maTTige sariyallada (13kha) vAkya spaShTapaDisuttade.
(2) yAroDane mAtanADuttiddAne embudannu tiLisuvudakkAgi samskxtadalli dvitIyA vibhaktiyannu baLasalu sAdhya, Adare kannaDadalli idakkAgi caturthI vibhaktiyannu illavE oDane padavannu baLasa bEkAguttadallade dvitIyA vibhaktiyannu baLasalu sAdhyavilla.
(14) saH pitaram uvAca (14ka) ‘avanu tandeyoDane mAtanADida’
(14kha) ‘avanu tandege hELida’ (14ga) *avanu tandeyannu hELida
(14)nE samskxta vAkyadalli yAroDane mAtanADiddu embudannu sUcisalu pitaram ‘tandeyannu’ embudAgi dvitIyA vibhaktiyannu baLasalAgide. Adare kannaDadalli idu sAdhyavilla embudannu vyAkaraNada maTTige sariyallada (14ga) vAkya spaShTapaDisuttade.
(3) samskxtadalli dvitIyA vibhaktiyannu vAkyadalli bandiruva eraDu nAmapadagaLondige, avu bEre bEre vyakti illavE vastugaLannu gurutisuttiddarU, baLasalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli idu sAdhya
(15) sUdaH tanDulAn Odanam pacati (15ka) ‘aDugeyavanu akkiyannu bEyisuttAne’ (15kha) ‘aDugeyavanu annavannu bEyisuttAne’ (15ga) *aDugeyavanu akkiyannu annavannu bEyisuttAne (16) bAlA andham gxham nayati (16ka) ‘huDugi kuruDanannu manege karedukonDu hOguttALe’ (16kha) *huDugi kuruDanannu maneyannu karedukonDu hOguttALe (17) indraH karNam kavacam yAcatE (17ka) ‘indranu karNana hattira kavacavannu yAcisuttAne’ (17kha) *indranu karNanannu kavacavannu yAcisuttAne
(15-17) samskxta vAkyagaLalli eraDu bEre bEre nAmapadagaLu dvitIyA vibhaktiyalli bandiruvudannu kANabahudu. Adare ivugaLa kannaDa rUpadalli dvitIyA vibhaktiyannu avugaLalli ondaroDane mAtra baLasalu sAdhyavAgideyallade eraDaroDaneyU baLasalu sAdhyavAgilla embudannu vyAkaraNada maTTige sariyallada (15ga), 16kha) mattu (17kha) vAkyagaLu spaShTapaDisuttave.
(4) samskxtadalli dvitIyA vibhaktige ondu niScitavAda arthavannu koDalu adara vayyAkaraNigaLige sAdhyavAgilla. itara vibhakti pratyaya gaLu sUcisadiruvantaha artha dvitIyeyadu embudAgi adakkondu niShEdha rUpada arthavannaShTE koDalu sAdhyavAgide (tArApOrvAlA
1967 nODi). mEle sUcisida hAge ondE vAkyadalli eraDu kriyA sambandhagaLannu adu sUcisaballudembudU I samasyege ondu kAraNa virabahudu.
Adare kannaDadalli I samasyeyilla. adaralli dvitIyA vibhaktige ondu niScitavAda arthaviddu, adu ghaTaneyondaralli svEccheyinda toDagadiruva mattu innobba vyaktiya kAryadindAgi toDagiruva vyakti, vastu modalAdavugaLannu sUcisuttade. idE arthadalli adannu mEle (8.2)ralli ‘Aguga’ illavE ‘bAdhita’ embudAgi hesarisalAgide.
8.5.3 txtIyA mattu pancamI vibhaktigaLu
samskxtadalli txtIyA mattu pancamI emba eraDu vibhakti pratyaya gaLiddu, kannaDadalli ivakkanuguNavAgi inda emba ondE vibhakti pratyaya baLakeyallide. kannaDada kelavu vayyAkaraNigaLu deseyinda embudannu pancamI vibhakti pratyayavendu karediddArEnO nija. Adare idu ondu nAmapadavallade pratyayavalla.
sEDiyApu deseyinda embudu inda pratyayavannu anTisikonDiruva diSA emba samskxta padada tadbhava rUpa mAtra. rAmana deseyinda embantaha baLakeyalli ondu padakante bandideyallade rAma nAmapadada vibhaktirUpa bandilla. kannaDadalli inda pratyayakkiruva ati mukhyavAda baLakeyundare, calane yAva dikkininda naDeyitu embudAgi calaneya mUlavannu sUcisuvudu.
(1992:164)
kxShNabhaTTaru
hELuva
(18ka) rAju maneyinda banda (18kha) sIte bAviyinda nIrettidaLu (19) rAmu hariyinda pustakavannu kasidukonDa
(18-19)nE vAkyagaLalli kANisuva hAge, inda pratyayakke kannaDa dalli mukhyavAgi apAdAnArtha (illavE apakaShrArtha)viddu, idakke viruddhavAda sampradAnArtha (illavE sahayOgArtha)vannu koDuva Sakti ige (caturthI) pratyayakkide.
yAva dikkininda illavE yAva jAgadinda calane naDeyuttade embudannu inda pratyaya sUcisuttade mattu yAva dikkige illavE jAgakke calane naDeyuttade embudannu ige pratyaya sUcisuttade.
rAju manege hOda
(20) (21) sIte kaTTege nIru suriyuttiddALe (22) huDugaru SAleyinda manege ODidaru
sahayOgArthavannu sUcisuvalli kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva I vyatyAsavannu keLage koTTiruva (23)nE vAkyavU spaShTa paDisuttade.
(23) dEvO dEvEbhir Agamat ‘dEvanu dEvategaLondige banda’
idE rItiyalli samAna illavE sadxSa emba arthadallU samskxtadalli txtIyA vibhaktiya prayOgavide. Adare kannaDadalli idakkAgi caturthI vibhaktiya prayOgavide.
(24) anEna sadxSO lOkE na bhUtO na bhaviShyati
‘ivanige sadxSanAdavanu jagattinalli huTTiyU illa, huTTu vudU illa’
(24)nE samskxta vAkyadalli anEna embudu txtIyuyalli bandide, Adare kannaDadalli avanige embudAgi caturthI padarUpada baLakeyAgide. avaninda embudannu illi baLasalu sAdhyavAgadu.
samskxtadalli sahayOgavannu txtIyA vibhakti sUcisuttade mattu viyOgavannu pancamI vibhakti sUcisuttade. Adare kannaDadalli idakke viruddhavAda prayOgaviddu, txtIyA vibhakti viyOgavannu sUcisu
(25) vxkShAt phalam patati
‘maradinda haNNu bILuttade’
(26) aham asmAt vanAt gantumicchAmi
‘nanage I kADininda (horage) hOgabEku’
(25)nE samskxta vAkyadalli pancamiya vxkShAt padarUpa bandide; Adare kannaDadalli txtIyuya maradinda embudu bandide. idE rItiyalli (26)nE samskxta vAkyadalli pancamiya asmAt vanAt padakante bandide; Adare kannaDadalli txtIyuya I kADininda padakante bandide.
kannaDadalli I rIti inda pratyayakke viyOgavE mukhyavAda ArthavAda kAraNa, adannu txtIyA endu kareyuva badalu pancamI endu kareyuvudE yOgya embudAgi sEDiyApu kxShNabhaTTaru (1992:178) vAdisiddAre.
samskxtadalli txtIyA vibhaktiyannu karaNArthadallU baLasuva kramavide. kannaDadallU karaNavannu sUcisuvudakkAgi inda vibhaktiya baLakeyE baruttadeyundu bhAvisi kannaDada vayyAkaraNigaLu adannu txtIyA vibhaktiyendu karediddAre.
Adare nijakkU idu sariyalla. kxShNabhaTTaru (1992) tOrisi koTTiruva hAge, kannaDadalli karaNArthakke saptamiyannu baLasuvudE jAsti (8.5.6 nODi).
8.5.4 caturthI vibhakti
samskxtadalli calaneya guri illavE uddESakke sambandhisida hAge dvitIyA (8.5.2 nODi), caturthI mattu saptamI emba I mUru vibhaktigaLannU baLasalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli intaha sandabhra gaLalli caturthiyannu mAtra baLasalu sAdhya.
(27ka) rAmaH grAmam gacchati
‘rAma Urige hOguttAne’
(27kha) rAmaH grAmAya gacchati
‘rAma Urige (Urina kaDegAgi) hOguttAne’
(27ga) rAmaH grAmE gacchati
‘rAma Urige hOguttAne (hOgi Urannu sEruttAne)’
samskxtada grAma pada (27ka) vAkyadalli dvitIyeyalli, (27kha) vAkyadalli caturthiyalli mattu (27ga) vAkyadalli saptamiyalli bandide. Adare kannaDada Uru pada mElina mUru vAkyagaLallU caturthI vibhaktiyallE bandide.
samskxtadalli sampradAna ‘koDuvudu’ embudE caturthI vibhaktiya mukhyavAda artha embudAgi vidvAmsaru hELuttAre. Adare kannaDadalli I vibhaktige calaneya guri (illavE kone)yannu sUcisuvudE mukhya vAda artha. adu txtIyA vibhaktiya viruddha nilluttade mAtravalla, txtIyA vibhaktiyondige sEri saptamI vibhaktiya viruddhavU nilluttade.
kannaDadalli txtIyA mattu caturthI vibhaktigaLa baLakeyalli calaneya artha baruttade, saptamiya baLakeyalli baruvudilla. Adare, samskxtadalli calaneya artha caturthI vibhaktiyalli mAtravallade saptamI vibhaktiyallU baraballudu (27ga nODi).
8.5.5 ShaShThI vibhakti
kannaDada a pratyayavannu ShaShThI vibhaktiyendu kareyuva rUDhiyide. Adare nijakkU adu kannaDadalli vibhakti pratyayavAgi baLakeyallilla. I viShayadallU kannaDa samskxtakkinta bhinnavAgide.
a pratyayada mUlaka kannaDadalli ondu nAmapadavannu innondu nAmapadadondige sambandhisalu sAdhyavideyallade kriyApadadondige sambandhisalu sAdhyavAgadu. hAgAgi adu kannaDadalli vibhakti pratyaya valla.
Adare samskxtadalli ShaShThI pratyaya ondu vibhaktiyE. yAkendare, A pratyayada mUlaka nAmapadagaLannu kriyApadadondigU nEravAgi sambandhisalu samskxtadalli sAdhyavide. udAharaNegAgi keLage koTTiruva (28-30) samskxta vAkyagaLannu pariSIlisabahudu.
(28) nEyam mama mahI dulrabhaH
‘nanage I bhUmiyannu gelluvudu kaShTavalla’
(29) bhImasya anukariShyAmi (29ka) ‘(nAnu) bhImanannu anukarisuttEne’ (29kha) *nAnu bhImana anukarisuttEne’ (30) mama prItiH sanjAtaH
(30ka) ‘nanage prItiyunTAyitu’ (30kha) *nanna prItiyunTAyitu’
(28-30) samskxta vAkyagaLalli nAmapadagaLa ShaShThI rUpagaLannu (mama mattu bhImasya embavugaLannu) nEravAgi kriyApadagaLondige sambandhisalu baLasalAgide. Adare avugaLa keLage koTTiruva kannaDa vAkyagaLalli I rIti ShaShThI rUpagaLannu baLasalu sAdhyavAgilla.
(28) mattu (30)nE vAkyagaLalli ShaShThI vibhaktiyalliruva samskxtada mama ‘nanna’ padarUpakke badalAgi kannaDadalli caturthI vibhaktiyalliruva nanage rUpavU (29)nE vAkyadalli ShaShThI vibhaktiyalliruva samskxtada bhImasya ‘bhImana’ padarUpakke badalAgi kannaDadalli dvitIyA vibhaktiyalliruva bhImanannu rUpavU bandiruvudannu gamanisabahudu.
I mUru baLakegaLallU samskxtadalli nAmapadavannu kriyApada dondige sambandhisuvudakkAgi adara ShaShThI rUpavannu baLasalu sAdhyavAgide. Adare kannaDadalli hIge sambandhisalu ShaShThIrUpavannu (nanna illavE bhImana embavugaLannu) baLasuva badalu caturthi illavE dvitIyA rUpavannu baLasabEkAgide. kannaDadalli I kelasakkAgi ShaShThI rUpavannu baLasalu sAdhyavAgadu.
hAgAgi, kannaDadalli a pratyayavannu baLasi tayArisida ShaShThI rUpavannu ondu ‘vibhakti’ rUpavendu parigaNisuvudu sariyalla. ondu nAmapadavannu innondu nAmapadadondige sambandhisuvudakkAgi A nAmapadavannu adara ‘viSEShaNa’ rUpakke badalAyisuvudE kannaDadalli I ShaShThI pratyayakkiruva kelasa.
samskxtadalli viSEShaNavembudillavAda kAraNa adakke nAmapadavannu viSEShaNarUpakke parivartisuva pratyayada avaSyakateyilla. sAmAnyavAgi ondu nAmapadavannu innondu nAmapadadondige sambandhisalu samskxtadalli averaDannU ondE vibhaktiyalli baLasuvudu krama (3.2.2 nODi).
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuviruva I vyatyAsavannu keLagina (31)nE vAkyadalli kANabahudu.
(31) mxttikam ghaTam Anaya ‘maNNina koDavannu tA’
(31)nE samskxta vAkyadalli mxttika mattu ghaTa emba eraDu nAmapadagaLu ondE vibhaktiyalli (dvitIyeyalli) bandiddu avu ondaroDanondu sambandhisive. Adare kannaDadalli modalaneyadu ShaShThiyalli bandiddu, A pratyayada mUlaka adu eraDaneyadarondige sambandhiside.
nAmapadagaLeraDannu samskxta bhASheyallU ShaShThI vibhaktiya mUlaka sambandhisalu sAdhyavide. Adare, avayavagaLu, svAmya, nanTu, modalAda kelavu viSiShTavAda sambandhagaLannu mAtra I rIti ShaShThiya mUlaka sambandhisalu sAdhya.
(32) mama pustakam iha asti
‘nanna pustaka illi ide’
(33) paSUnAm rAjA simhaH ‘paSugaLa rAja simha’
(34) saH mama pitxH bhrAtA
‘avanu nanna tandeya aNNa’
idakke badalu, eraDu nAmapadagaLa naDuve entaha sambandha gaLannella kalpisalu sAdhyavO avellavannU kannaDadalli a pratyayada mUlaka sambandhisabahudu. idallade kelavu guNapadagaLannU kannaDadalli I pratyayada mUlaka nAmapadadondige sambandhisalu sAdhyavide (dappada halige, ettarada gODe, kOpada huDugi, eLeya miDi).
kannaDada a pratyayakkU kannaDaddE Ada annu, inda, ge mattu alli ‘vibhakti’ pratyayagaLigU naDuve halavu vyatyAsagaLive. ivannella pariSIlisidAga nijakkU kannaDadalli a pratyaya yAke ondu vibhakti pratyayavalla emba viShaya spaShTavAguttade. (1) kannaDada a pratyaya guNapadagaLannu mattu kriyApadagaLa kxdanta rUpagaLannu hOluttade. I mUrU kannaDadalli nAmapadagaLa viSEShaNagaLAgi baraballa pada(rUpa)gaLembudannu illi gamanisabahudu.
guNapada
doDDa mane
kxdantarUpa a pratyaya murida mane arasana mane
kappu kallu udda hagga huccu nAyi hasida nAyi
bidda kallu kaTTida hagga
guDDada kallu hullina hagga namma nAyi
(2) ‘mattu’ emba arthavannu koDuva U pratyayavannu kannaDadalli ellA vibhaktirUpagaLondigU baLasalu sAdhyavide (maneyannU, mane yindalU, manegU, maneyallU); Adare a pratyayaviruva nAma padagaLondige adannu baLasalu sAdhyavAgadu.
idE rItiyalli guNapadagaLondigAgali illavE kriyApadagaLa kxdanta rUpadondigAgali I pratyayavannu baLasalu sAdhyavAgadu. I viShayadallU a pratyayaviruva nAmapadagaLa baLake guNapada mattu kxdantagaLa hAgideyallade, vibhaktirUpagaLa baLakeya hAgilla.
(3) illi nAvu mukhyavAgi gamanisabEkAgiruva viShayavEnendare, guNapadagaLu, kriyApadagaLa kxdanta rUpagaLu mattu nAmapadagaLa ShaShThI rUpa ivu mUrU kannaDadalli padakantegaLannu tayArisu vudakkAgi mAtravE baLakeyAguttave. avu nEravAgi vAkyagaLannu tayArisuvalli baLakeyAguvudilla. idakke badalu, annu, inda, ge mattu alli pratyayagaLu nEravAgi vAkyagaLannu tayArisuvalli baLake yAguttave.
padakantegaLa tayArikeyumbudu vAkyagaLa tayArikeginta keLagina stara dalli baruva vyAkaraNa kArya. kannaDada ShaShThI pratyaya I keLagina staradalli mAtravE baraballudu.
idakke badalu, annu, inda modalAda vibhakti pratyayagaLu adakkinta mEliruva vAkyaracaneya staradalli baLakeyAguttave. hAgAgi, kannaDada ShaShThI pratyayavannu itara ‘vibhakti’ pratyayagaLondige ondE gumpinalli irisi hELuvudu sariyalla.
8.5.6 saptamI vibhakti
saptamI vibhakti pratyaya samskxta mattu kannaDagaLeraDarallU baLake yAguttade. Adare adara baLakeyalli I eraDu bhAShegaLa naDuve kelavu mukhyavAda vyatyAsagaLive.
(1) mEle (8.5.4ralli) sUcisida hAge, samskxtadalli saptamiya mUlaka ondu calaneya kone yAvudu (yAva jAgadalli calane
muktAyavAyitu) embudannu sUcisalu sAdhya; Adare kannaDadalli idakkAgi caturthiyannu baLasabEkAguttade.
(35) purEShu prEShayAmAsa dUtAn ‘dUtarannu nagaragaLige kaLuhisida’
(35)nE samskxta vAkyadalli saptamiya purEShu ‘nagaragaLalli’ bandide; Adare kannaDadalli caturthiya nagaragaLige bandide.
(2) kannaDadalli saptamiyannu baLasabEkiddalli adu calaneya jAga vAgirabEkallade koneyAgirabAradu. saptamigU caturthigU naDuve kannaDadalliruva I vyatyAsavannu keLagina vAkyagaLalli kANabahudu.
(36ka) rAju kADige ODida (36kha) rAju kADinalli ODida
ODuva calane kADina dikkigAgi endare kADinalli konegoLLuvante naDedideyAdare, (36ka)dalli kANisidante kannaDadalli caturthiyannu baLasabEkAguttade; adu kADinoLagEnE (endare kADu A calaneya jAgavAgiruvante) naDedideyAdare (36kha)dalli kANisidante saptami yannu baLasabEkAguttade.
(3) kannaDada innondu vaySiShTyavEnendare, ghaTaneyalli baLake yAguva karaNa, dravya, kAla modalAda bEre kelavu sambandhagaLannu sUcisuvudakkAgiyU adaralli saptamiyannu baLasalu sAdhyavide.
(37) rAju camacadalli UTa mADida (38) jAnaki ondu mUtriyannu maNNinalli mADidaLu (38) Ake aydE miniTinalli UTa mugisidaLu
(4) samskxtadalli saptamI vibhaktiyannu ellA rItiya nAmapada gaLondigU ‘jAga’ emba arthadalli baLasalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli manuShyarannu sUcisuva padagaLondige adannu I arthadalli baLasalu sAdhyavilla.
(39) pavrEShu prEShayAmAsa dUtAn
‘pavrarallige dUtarannu kaLuhisida’ tasmin khaDgEna praharan munav ‘avanu munige khaDgadalli hoDeda’
(40)
samskxtada (39)nE vAkyadalli pavrEShu ‘pavraralli’ embudAgi manuShyarannu sUcisuva padavondu nEravAgi saptamI vibhaktiyalli bandide. Adare, kannaDadalli I rIti saptamI rUpavannu mAtravE baLasalu sAdhyavAgadu.
(39)nE vAkyada kannaDa anuvAdadalli pavrarallige embudu bandide. idaralli jAgavannu sUcisuvudakkAgi allige padavannu baLasa lAgiddu, adarondige pavraru padavannu sambandhisuvudakkAgi adara viSEShaNa rUpavannu (pavrara emba a pratyayavannu sErisiruva rUpa vannu) baLasalAgide.
idakke badalu, (40)nE vAkyada kannaDa anuvAdadalli saptamiya badalu caturthiyannu (munige embudannu) baLasalAgide.
kannaDadalli manuShyarannu sUcisuva padagaLondige baruva saptamI vibhaktige nEravAgi jAgada arthavilla. rAmanalli endare rAmana baLiyalli emba artha mAtra baruttade.
kannaDadalli baLakeyAguva nAlku vibhakti pratyayagaLige entaha baLakegaLella ive embudannu kUlankaSavAgi pariSIlisuva kelasa innU naDedilla. samskxtada vibhaktigaLannu mattu avugaLa baLakegaLannu kannaDa dallU kANuva prayatnavaShTE naDedide.
samskxtakkinta kannaDa I viShayadalli tIra bhinnavAgiralu sAdhya embudannu gamanadallirisikonDu kannaDada vibhaktigaLannu nEravAgi pariSIlisidalli mAtra kannaDa vibhaktigaLa nijavAda svarUpa entahadu emba viShaya spaShTavAdItu.
8.6 tiruLu
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve vibhakti pratyayagaLa sankhye, avugaLa artha mattu avugaLa baLake - ivelladarallU halavAru rItiya vyatyAsagaLive. samskxtada vyAkaraNa niyamagaLannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisalu prayatnisuva mUlaka kannaDa vyAkaraNada nijavAda svarUpa entahadu embudannu vivarisi hELalu sAdhyavAgadu.
idallade, kannaDada vibhaktigaLige dvitIyA, txtIyA, caturthI mattu saptamI emba kannaDada maTTige arthahInavAgiruva hesarugaLannu koDuva badalu, kannaDadalli avugaLigiruva mukhyavAda baLakeyentahadu embudannu sUcisuva Aguga, suru, kone mattu jAga emba (illavE antahavE bEre) hesarugaLannu koTTalli A hesarugaLannu kaliyuva mattu baLasuva kelasa sulabhavAgaballudu.
kannaDadalli prathamA vibhaktiyembudilla. dvitIyeyannu avaSyaviddAga mAtra baLasuva anukUlate kannaDadallide. txtIyA, caturthI mattu saptamigaLu kannaDadalli mukhyavAgi jAgavannu sUcisuttiddu, avugaLalli modalaneya eraDu vibhaktigaLu calanege sambandhisida jAgavannu sUcisu ttave mattu mUraneyadu bariya jAgavannu sUcisuttade.
txtIyeginta bhinnavAda pancamiyemba vibhakti kannaDadallilla. samskxta vibhaktigaLa arthakke hOlisidevAdare kannaDada txtIyeyannu pancamiyendu kareyuvudE oLLeyadu.
kannaDadalli baLakeyAguva ShaShThI pratyayakke vibhaktiyAgi baLakeyilla. yAkendare, adu eraDu nAmapadagaLa naDuvina sambandhavannu sUcisu ttadeyallade nAmapada mattu kriyApada naDuviruva sambandhavannu sUcisuvudilla.
9. vibhaktipallaTa
9.1 munnOTa
kannaDa vyAkaraNagaLalli ‘vibhaktipallaTa’ emba vibhAgavondiruttade. ondE arthadalli eraDu athavA jAsti vibhaktigaLu baLakeyAguva kelavu sandabhragaLannu sAmAnyavAgi I vibhAgadalli vivarisalAguttade.
Adare svalpa sUkShmavAgi I sandabhragaLannu pariSIlisidAga, avu gaLalli baLakeyAguva vibhakti pratyayagaLige kannaDadalli ondE arthavalla, bEre bEre arthagaLiveyemba viShaya spaShTavAguttade. endare, vayyA karaNigaLu tiLisuva hAge avu ondE arthadalli baLakeyAguva vibhakti pratyayagaLalla.
samskxta vyAkaraNagaLalliyU ‘vibhaktipallaTa’gaLannu varNisuva krama vide. Adare, avugaLalli kelavE kelavakke mAtra kannaDada hAge arthabhEda vannu hondisikoLLalu sAdhyavAguttade. hAgAgi, heccineDegaLallU avannu ondu vibhaktiya arthadalli innondu vibhaktiya baLakeyumbu dAgi varNisalu sAdhyavide.
kannaDadalli ellA vibhakti pratyayagaLigU arthadondige nEravAda sambandhavide mattu samskxtadalli illa embudE kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve avugaLa vibhakti pratyayagaLa baLakeyalli kANisuva I vyatyAsakke mUla kAraNa. kannaDadalli mukhyavAgi intaha eraDu rItiya ‘vibhaktipallaTa’gaLannu kANabahudu.
(1) kriyApadavannu hAgeyE uLisi, adarondige baruva nAmapadagaLannu bEre bEre vibhakti pratyayagaLondige baLasalu sAdhya embudu ondu rItiya vibhaktipallaTa.
(2) kriyApadadalli kelavu badalAvaNegaLannu mADidAga adarondige baruva nAmapadagaLa vibhaktigaLallU kelavu
badalAvaNegaLannu mADabEkAguvudembudu innondu rItiya vibhaktipallaTa.
I eraDu rItiya vibhaktipallaTagaLallU kannaDa vAkyagaLalli artha badalAgade uLiyuvudilla. samskxtadallU I eraDu rItiya vibhakti pallaTagaLannu kANabahudu. Adare mEle sUcisida hAge, samskxtada I vibhaktipallaTavannu kannaDada hAge arthavyatyAsadondige heccineDegaLallU hondisikoLLalu sAdhyavAgadu.
9.2 kriyApadadalli badalAvaNeyAgade vibhaktipallaTa
hindina adhyAyadalli vivarisida hAge, vibhakti pratyayagaLu nAmapada mattu kriyApadagaLa naDuviruva sambandha entahadu embudannu tiLisuttave; endare, nAmapadagaLu gurutisuvantaha vyakti, prANi, vastu modalAdavugaLu kriyApadavu tiLisuva ghaTaneyalli entaha kelasavannu naDesuttave embudannu avu sUcisuttave.
I viShayadalli kannaDada kriyApadagaLannu eraDu gumpugaLalli vingaDisalu sAdhyavide. (1) kelavu kriyApadagaLondige nAmapadagaLannu ondu viSiShTavAda rItiyalli mAtra sambandhisalu sAdhyavide. Adare (2) bEre kelavu kriyApadagaLondige nAmapadagaLannu bEre bEre rItiyalli sambandhisalu sAdhyavide.
eraDaneya gumpige sEriruva kriyApadagaLondige nAmapadagaLannu avu sUcisaballa sambandhagaLannanusarisi bEre bEre vibhakti pratyayagaLalli baLasalu sAdhyavide. udAharaNegAgi keLage koTTiruva vAkyajODigaLannu pariSIlisabahudu.
rAju pustakagaLannu kapATinalli tumbisida (1kha) rAju kapATannu pustakagaLinda tumbisida (2ka) hari pAThavannu maretiddAne (2kha) harige pATha maretide (3ka) jAnaki ENiyinda maravannu hattidaLu (3kha) jAnaki ENiyinda marakke hattidaLu
(1-3) vAkyajODigaLalli bandiruva (ka-kha) vAkyagaLalli kriyA rUpagaLu badalAgade uLidiveyAdarU avugaLondige bandiruva
nAmapadagaLa vibhaktigaLu badalAgive. udAharaNegAgi, pustaka nAma pada (1ka)dalli dvitIyeyalli bandide, Adare (1kha)dalli txtIyeyalli bandide. idallade, (1ka)dalli saptamiyallidda kapATu nAmapada (1kha) dalli dvitIyuyalli bandide.
uLida (ka-kha) vAkyagaLallU kriyApada badalAgade uLidide; Adare adarondige bandiruva ondu athavA jAsti nAmapadagaLu avugaLa vibhakti pratyayadalli badalAgive.
illi nAvu gamanisabEkAgiruva viShayavEnendare, kannaDadalli intaha ‘vibhaktipallaTagaLu’ arthavillada badalAvaNegaLalla. avugaLalli mukhyavAgi ‘samagrate’, ‘svEcche’ mattu ‘sAnnidhya’ embudAgi mUru rItiya arthavyatyAsagaLannu kANalu sAdhya (jAsti vivaragaLige bhaT 1978, 2004 nODi).
9.2.1 samagrate
kannaDada kriyApadagaLannu avu sUcisuva ghaTane ondu vastuvannu samagravAgi bAdhisuvudE athavA asamagravAgi bAdhisuvudE emba viShayada mEle eraDu gumpugaLalli vingaDisalu sAdhyavide.
Iju, dATu, tumbu modalAda kriyApadagaLu sUcisuva ghaTane ondu vastuvannu samagravAgi bAdhisuttade; Adare muTTu, kattarisu, hari, nODu modalAda kriyApadagaLu sUcisuva ghaTane ondu vastuvannu asamagravAgi bAdhisuttade.
(4) (5)
hari mEjannu muTTida hari nadiyannu Ijida
hari mEjina tudiyannu mAtravE muTTiruvanAdarU (4)nE vAkyavannu baLasalu sAdhyavide; Adare (5)nE vAkyavannu baLasabEkiddalli avanu nadiyannu samagravAgi, endare ondu daDadinda innondu daDadavarege Iji dATirabEkAguttade.
samagravAgi bAdhisuva kriyApadagaLalli kelavakke samagra mattu asamagra emba I eraDu rItiya arthagaLU baralu sAdhyaviddu, idu avugaLondige baruva nAmapadada vibhaktiyannavalambiside.
udAharaNegAgi, intaha kelavu kriyApadagaLu dvitIyA vibhakti yalliruva nAmapadadondige bandAga samagrArthavannu koDuttave mattu nAmapadadondige bandAga caturthI vibhaktiyalliruva asamagrArthavannu koDuttave (6ka-kha nODi).
hAgAgi, antaha eraDu baLakegaLannu dvitIyA-caturthI vibhakti pallaTakke udAharaNeyAgi koDalu sAdhyavideyAdarU alli dvitIyA mattu caturthI vibhaktigaLu ondE arthadalli bandive endu hELuvudu sariyalla. yAkendare A eraDu vibhaktigaLu bEre bEre arthagaLannu koDuvudakkAgi baLakeyAguttave.
(6ka) bekku maravannu hattitu (6kha) bekku marakke hattitu
bekku marakke buDadindalEnE hattideyAdare (6ka)vannu mattu mADininda marakke hattideyAdare (6kha)vannU baLasalu sAdhyavide. marada maTTige modalaneyadu samagrArthavannu koDuvudAdare eraDaneyadu asamagrArthavannu koDuttade. I artha vyatyAsavannu (7ka-ga) vAkyagaLallU kANabahudu.
(7ka) jAnaki ENiyinda maravannu hattidaLu (7kha) jAnaki ENiyinda marakke hattidaLu (7ga) jAnaki mADininda marakke hattidaLu
(7ka)dinda jAnaki ENiyannu baLasi (neladinda) maravannEridaLemba artha siguvudAdare, (7kha)dinda Ake, ENiya mEle nintiddavaLu, allinda marakke hattidaLemba artha siguttade. marada buDadindalE hattidaLemba artha (7kha) vAkyakke baralAradu. antaha artha (7ga) vAkyakkU, adaralli mara nAmapada caturthiyalli bandiruva kAraNa, baralAradu.
kannaDadalli dvitIyA-saptamI vibhaktipallaTavU idE rItiyalli samagra mattu asamagrArthagaLannu koDaballudu.
(8ka) Ata kAvEri nadiyannu Ijida (8kha) Ata kAvEri nadiyalli Ijida
(9ka) avanu ondu pustaka(vannu) barediddAne (9kha) avanu ondu pustakadalli (ondu kate) barediddAne
nadiya ondu daDadinda innondu daDakke Ijidanemba artha nadi pada dvitIyeyalliruva (8ka) vAkyakkide mattu nadiyallE ellO ondu kaDe Ijidanemba artha nadi pada saptamiyalliruva (8kha) vAkyakkide embudannu gamanisabahudu.
idE rItiyalli (9ka) vAkyakke avanondu iDI pustakavannu barediddAnemba samagrArtha baruttade. adaralli pustaka pada dvitIyu yalliruvudE idakke kAraNa. idakke badalu, (9kha) vAkyakke avanu pustakada ondu bhAgadalli barediddAnemba asamagrArtha baruttade. adaralli pustaka pada saptamiyalliruvudE idakke kAraNa. I artha vyatyAsavannu (9kha)dalli kamsadoLage koTTiruva pada spaShTapaDisuttade.
mEle 9.2ralli (1ka-kha) vAkyagaLalli intaha dvitIyA-saptamI vibhaktipallaTa mAtravallade, dvitIyA-txtIyA vibhakti pallaTavU ide. I vAkyagaLannu keLage punaH koDalAgide.
koTTiruva
rAju pustakagaLannu kapATinalli tumbisida (1kha) rAju kapATannu pustakagaLinda tumbisida
(1ka) vAkyada prakAra tannalliruva pustakagaLellavannU rAju kapATi nalli tumbisidanemba artha baruttade, Adare kapATu tumbitemba artha baruvudilla. (1ka) vAkyada prakAra kapATinalli innU svalpa jAga uLidiralu sAdhyavide.
(1kha) vAkya idakkinta bhinnavAgide. A vAkyada prakAra, kapATu pustakadinda tumbitemba artha baruttade, Adare rAjuvige tannalliruva pustakagaLellavannU A kapATinalli tumbisalu sAdhyavAyitemba artha baruvudilla. I vAkyada prakAra, kapATu tumbida mElU svalpa pustaka rAjuvina hattira uLidiralu sAdhyavide.
(1ka-kha) vAkyagaLalli kANisida hAge, mattu idaranteyE (9ka-kha) vAkyagaLallU kANisida hAge, samagrArthavannu koDuva kriyApada gaLondige dvitIyuyalli baruva nAmapadavannu baLasidAga A kriyA padagaLu sUcisuva ghaTaneyu nAmapadavu sUcisuva vastuvannu samagra
vAgi bAdhisuttadeyumbudu kannaDa vAkyaracaneya ondu sAmAnya niyama.
9.2.2 svEcchApravxtti
nAmapadavondannu prakxti (prathamA) rUpadalli baLasuva badalu caturthiyalli baLasidAga, A nAmapadavu gurutisuva vyakti ghaTaneyalli svEccheyinda pravxttavAgilla emba artha siguttade. illU vibhaktipallaTa kANisuvudu nijavAdarU ‘prathamA’ mattu caturthI vibhaktigaLu ondE arthadalli bandiveyendu hELuvudu sariyalla.
(10ka) sanyAsi tale turisida (10kha) sanyAsige tale turisitu (11ka) huliyannu kanDu hari hedarida (11kha) huliyannu kanDu harige hedaritu (12ka) pustakavannu taralu avanu maretiddAne (12kha) pustakavannu taralu avanige maretide
gurutisuva
nAmapadavu
(10-12) vAkyagaLalli nAmapadavannu caturthiyalli baLasidAga kriyApadavu tiLisuva ghaTanege vyakti javAbdAranalla (endare A ghaTane Atana hatOTiyalliralilla) emba artha siguttade. Adare adE nAmapadavannu yAva vibhakti pratyayavannU sErisade (‘prathame’yalli) baLasidAga adu gurutisuva vyakti ghaTanege javAbdAranemba artha siguttade.
prEraNArthavannu koDuva vAkyagaLalli prEritanAgiruva vyaktiyannu dvitIyeyindalU sUcisabahudu mattu kayyalli emba padadoDane bandiruva ShaShThiyindalU sUcisabahudu. illU prEritanAgiruva vyakti svEccheyinda mattu svaSaktiyinda kAryadalli toDagiruvanO illavO emba viShaya Atanannu sUcisuvudakkAgi yAva vibhakti pratyayavannu baLasalAgide embudara mEle avalambisiruttade.
(13ka) naLiniyu huDuganannu marakke hattisidaLu (13kha) naLiniyu huDugana kayyalli marakke hattisidaLu
(13ka) vAkyadinda naLini huDuganannu kayyinda etti marakke hattisidaLemba arthavU (13kha) vAkyadinda naLini Atanannu marakke hattuvante prErEpisidaLemba arthavU siguttade. huDuganu svEccheyinda marakke hattidanemba artha eraDaneya vAkyadalli mAtra siguttade.
9.2.3 sAnnidhya
bayyu kriyApadadondige baygaLannu tinnuva vyaktiyannu gurutisuva nAmapada dvitIyeyallU baraballudu caturthiyallU baraballudu. illU dvitIyA-caturthI vibhaktipallaTakke kannaDadalli artha vyatyAsa vannu sUcisuva Saktiyide.
(14ka) mAlini raviyannu cannAgi baydaLu (14kha) mAlini ravige cannAgi baydaLu
(14ka) vAkyadalli ravi pada dvitIyA vibhaktiyalli bandiddu, idakke mAlini raviyannu hindininda endare avanilladAga avana tAyiya hattira athavA bEre yArAdarU obbana hattira baydiddALe emba artha baruttade.
(14kha)dalli adE pada caturthiyalli bandiddu, idakke mAlini raviyannu Atana edurigEnE baydiddALe emba artha baruttade.
kannaDadalli dUru kriyApadavu sUcisuva ghaTaneyannu sAmAnya vAgi obba vyaktiya edurigEnE mADuvudillavAda kAraNa A vyakti yannu gurutisuva nAmapada caturthiyalli baruvudilla.
idakke badalu, hELu kriyApadavu tiLisuva ghaTaneyannu sAmAnya vAgi obba vyaktiya edurige mAtravE naDesuva kAraNa, A vyaktiyannu gurutisuva nAmapada dvitIyeyalli baruvudilla.
(15) mAlini raviyannu dUridaLu (16) mAlini ravige hELidaLu
kannaDadalli caturthI vibhaktige I rIti ‘sammukhadalli’ emba artha baralu A vibhaktige ondu anubhavavannu paDeyuva vyaktiyannu
sUcisuva arthaviruvudE mukhya kAraNa. obbana sammukhadalli baydare mAtravE Atanige A baygaLina anubhavavAgaballudu tAnE!
9.2.4 bEre arthagaLu
mEle sUcisida ArthabhEdagaLannu mAtravallade bEreyU kelavu artha bhEdagaLannu kannaDadalli I rIti ‘vibhaktipallaTa’da mUlaka sUcisalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi bILu kriyApadadondige biddiruva jAgavannu sUcisuva padavannu caturthiyalliyU baLasalu sAdhyavide, saptami yalliyU baLasalu sAdhyavide.
(17ka) surESana cenDu nIrige biddide (17kha) surESana cenDu nIrinalli biddide
Adare I eraDu vAkyagaLalli caturthI mattu saptamI vibhaktigaLu ondE arthadalli bandilla embudannu gamanisabahudu. kannaDadalli caturthI vibhaktiya baLakeyAdAgalella calaneya artha baruttade, Adare saptamI vibhaktiya baLakeyAdAga antaha calaneya artha barabEkAgilla.
mEle (17ka) vAkyavu cenDu nIrige hOgi biddideyembudannU mattu (17kha) vAkyavu adu nIrinalli biddukonDideyembudannU tiLisuttiddu modalaneyadaralli mAtra calaneya artha kANisuttade.
9.3 samskxtadalli vibhaktipallaTa
kannaDadalli sAmAnyavAgi vibhakti vyatyAsaviruvallella arthavyatyAsavannU kANalu sAdhya embudAgi ondu niyamavannu mADabahudu. idallade I artha vyatyAsa vibhaktiya mukhya arthadindalEnE sAdhisalu sAdhya vAguvantaha vyatyAsavU Agiruttade embudu kannaDada vaySiShTya.
samskxtadallU kelavu sandabhragaLalli vibhaktipallaTagaLige I rIti arthavannu hondisi hELalu sAdhyavide. Adare idakke apavAdagaLU halavive.
(18ka) rAmaH grAmam gacchati
‘rAma haLLige hOguttAne’
(18kha) rAmaH grAmAya gacchati
‘rAma haLLige (haLLiya kaDegAgi) hOguttAne’
(18ga) rAmaH grAmE gacchati
‘rAma haLLige hOguttAne (hOgi haLLiyannu sEruttAne)’
(18ka-ga) vAkyagaLalli gacchati kriyArUpadondige grAma nAma pada mUru bEre bEre vibhaktigaLalli baLakeyAgiruvudannu kANabahudu. I mUru baLakegaLige heccu kaDime ondE arthavideyendu hELalu sAdhyavideyAdarU avugaLa naDuve arthadalli sUkShmavAda vyatyAsa gaLU ive. ivannu mEle avugaLa kannaDa anuvAdadalli kamsagaLoLage koTTiruva padagaLu sUcisuttive.
dvitIyeyu ondu dikkinalli calane naDeyuttideyendiShTE sUcisu vudAdare, A dikku yAvudu embudannu caturthi tiLisuttade mattu calaneya mUlaka obba vyakti illavE ondu vastu yAva sthAnadalli bandu nilluttade embudannu saptami tiLisuttade (tArApOrvAlA 1967).
Adare samskxtadalli kANisuva bEre halavu vibhaktipallaTagaLige I rIti arthavyatyAsavannu hondisalu sAdhyavAgadu. udAharaNegAgi, prEraNArthaka kriyApadagaLondige prEritanAguvantaha vyaktiyannu gurutisuva nAmapadavondu baruttiddu, adannu samskxtadalli dvitIye yallU baLasabahudu, txtIyeyallU baLasabahudu. I vibhakti pallaTakke hondikeyAguvantaha arthavyatyAsavAvudU samskxtadalli iruva hAge kANisuvudilla.
(19ka) dEvadattEna ghaTam kArayati
‘dEvadattana mUlaka koDavannu mADisuttAne’
(19kha) dEvadattam ghaTam kArayati
‘dEvadattana mUlaka koDavannu mADisuttAne’
(19)nE samskxta vAkyadalli kArayati ‘mADisuttAne’ kriyApadavu sUcisuva ghaTaneyinda prEritanAguva vyakti dEvadatta. Atanannu gurutisuva nAmapada (19ka)dalli txtIyuyalli bandide mattu
(19kha)dalli dvitIyuyalli bandide. Adare I vibhakti vyatyAsakke hondikeyAguvantaha arthavyatyAsa I vAkyagaLallilla.
idE rItiyalli, kAraNavannu sUcisuva pada samskxtadalli kAraNEna embudAgi txtIyuyallU baraballudu, kAraNAt embu dAgi pancamiyallU baraballudu;
yArondige mAtanADidudu embudannu sUcisuva pada caturthi yallU baraballudu, dvitIyuyallU baraballudu;
yArige koTTaddu embudannu sUcisuva pada caturthiyallU baraballudu, ShaShThi illavE saptamiyallU baraballudu (spIjar 1886 nODi). ivannella vibhaktipallaTavendu kareyuvudakkU mEle vivarisidantaha kannaDada baLakegaLannu vibhaktipallaTavendu kareyuvudakkU naDuve vyatyAsa videyumbudannu illi gamanisuvudu avaSya.
9.4 kriyApadadalli badalAvaNe
kriyApadadalli badalAvaNegaLannu mADuvudara mUlaka adu sUcisuva ghaTaneyalli baLakeyAguva vyakti, vastu modalAdavugaLa sankhyeyannu jAstiyU mADabahudu illavE kaDimeyU mADabahudu.
udAharaNegAgi, ondu kriyApadakke prErEpisu emba arthavannu koDuva isu pratyayavannu sErisidAga adu sUcisuva ghaTaneyalli prErEpisuva vyaktiyU sEruvanAda kAraNa adarondige baraballa vyakti gaLa sankhye jAstiyAguttade.
idakke badalu, AtmArthakavAda koLLu embudannu sErisidAga adu sUcisuva ghaTanege sambandhisidantaha eraDu kelasagaLannU obbanE vyakti vahisuvantAguva kAraNa, adarondige baraballa vyaktigaLa sankhye kaDime yAguttade.
(20ka) rAju ODida (20kha) hari rAjuvannu ODisida (21ka) nAnu rAjuvige hariya kayyalli pATha hELiside (21kha) nAnu hariya kayyalli pATha hELisikonDe
(20ka) vAkyadalli bandiruva ODu kriyApadakke (20kha) vAkyadalli prEraNArthakavAda isu pratyayavannu sErisalAgide mattu idarindAgi adu sUcisuva ghaTaneyalli toDagiruva vyaktigaLa sankhye jAstiyAgide (rAju mattu hari).
Adare, (21ka) vAkyadalli bandiruva hELisu kriyApadadondige (21kha) vAkyadalli AtmArthakavAda koLLu embudannu sErisalAgide mattu idarindAgi adaralli baruva vyaktigaLa sankhye kaDimeyAgide; (21ka)dallidda rAju (21kha)dalli bandilla. (20ka) vAkyadalli ibbaru mADuva kelasavannu (20kha)dalli obbanE naDesuttiddAne embudannu gamanisabahudu.
I rIti vAkyadalli baruva nAmapadagaLa sankhye heccukaDime yAdAga, kelavomme avugaLalli modalige baLakeyAgidda nAmapadagaLa vibhaktiyalli badalAvaNeyAgalu sAdhyavide.
udAharaNegAgi, (20ka)dalli vibhakti pratyayavillade bandidda rAju nAmapada (20kha)dalli dvitIyA vibhakti pratyayadondige bandide. hosatAgi sErida hari padavannu A vAkyadalli vibhakti pratyayavillade baLasabEkAgideyembudE idakke kAraNa.
(20ka)dalli vibhakti pratyayavillade (‘prathame’yalli) bandidda rAju pada (20kha)dalli dvitIyA vibhaktige badalAdudannu vibhaktipallaTavendu hELalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli intaha vibhaktigaLa badalAvaNegaLU artha vyatyAsavannu sUcisuttave. (20kha) sUcisuva ghaTaneyannu rAju svEccheyinda naDesuvudilla.
idakke badalu, samskxtadalli kANisuva intaha halavu vibhaktigaLa badalAvaNegaLige arthavannu hondisikoDalu sAdhyavAguvudilla.
udAharaNegAgi, kannaDada prEraNArthaka vAkyagaLalli prEritanAguva vyaktiyannu gurutisuva nAmapadavannu dvitIyeyallU baLasabahudu illavE kayyalli padadondige ShaShThiyallU baLasabahudu. dvitIye yalli baLasidAga prEritanAda vyakti svEccheyinda kelasavannu naDesilla emba artha baruttade Adare kayyalli embudarondige ShaShThiyalli baLasidAga A artha baruvudilla.
(22ka) nAnu rAjuvannu mUru maylu ODiside (22kha) nAnu rAjuvina kayyalli mUru maylu ODiside
(22ka) vAkyakke nAnU rAjuvina hindeyE ODi avanu mUru maylu ODuva hAge mADide emba artha baralu sAdhyavide. Adare, (22kha) vAkyakke A arthavilla. hAgAgi, (22ka) vAkyakkinta (22kha) vAkyadalli rAjuvige heccina svEcchApravxttiyide endu hELalu sAdhya
samskxtadalli kartari mattu karmaNi emba eraDu prayOgagaLiddu ivugaLalli nAmapadagaLa vibhaktipallaTavannu kANabahudu. Adare I vibhakti pallaTakke arthavyatyAsavannu hondisi hELuvudu kaShTasAdhya.
(23ka) SiSupAlaH kxShNam nindati
‘SiSupAla kxShNanannu nindisuttAne’
(23kha) kxShNaH SiSupAlEna nindyatE
‘SiSupAla kxShNanannu nindisuttAne’
mEle koTTiruva (23ka) mattu (23kha) vAkyagaLa naDuve artha dalli vyatyAsavilla embudannu avugaLa keLage koTTiruva kannaDa anuvAda gaLu spaShTapaDisuttave. (23kha) vAkyavannu kelavaru ‘kxShNanu SiSu pAlaninda nindisalpaDuttAne’ embudAgi anuvAdisuttArEnO nija. Adare illi artha vyatyAsavilla.
samskxtada kelavu kriyApadagaLige upasagragaLannu sErisidAgalU avugaLondige baruva nAmapadada vibhaktiyannu kelavomme badalisa bEkAguttade. intaha vibhaktipallaTakkU samskxtadalli elleDegaLallU arthabhEdavannu hondisalu sAdhyavAgadu.
(24ka) hariH SilApaTTE tiShThati
‘hari pAdekallina mEle kuLitukoLLuttAne’
(24kha) hariH SilApaTTam adhitiShThati
‘hari pAdekallina mEle kuLitukoLLuttAne’
(24ka) vAkyadalli tiShThati ‘kuLitukoLLuttAne’ kriyArUpadondige kuLitukonDa jAgavannu gurutisuva nAmapada saptamiyalli bandide. Adare (24kha)dalli adE kriyApadavannu adhi upasagradondige
baLasiruva kAraNa, kuLitiruva jAgavannu sUcisuva padavannu dvitIye yalli baLasabEkAgide. illi kANisuva vibhaktipallaTa artha vyatyAsavannu sUcisuvudilla.
kriyApadadondige upasagragaLannu baLasidAga samskxtadalli intaha halavu rItiya vibhaktipallaTagaLu kANisikoLLuttave. ivugaLalli kelavannu upasagrada arthadondige sambandhisalu sAdhyavideyEnO nija; Adare heccineDegaLallU idu kaShTasAdhya.
9.5 tiruLu
samskxtada hAge kannaDadallU vAkyadalli baruva nAmapadagaLondige ondu vibhaktiya badalu innondu vibhaktiyannu baLasuva sAdhyateyide. vayyAkaraNigaLu idannu ‘vibhaktipallaTa’vendu kareyuttAre.
nAmapadada vibhaktiyalli kANisuva I badalAvaNe kriyApadadalli yAvudAdarU ondu badalAvaNeyannu mADidudarindAgi naDedira bahudu, illavE kriyApadadalli yAva rItiya badalAvaNeyannu mADiradiddarU adu naDedirabahudu. I eraDu rItiya vibhakti pallaTagaLU samskxta mattu kannaDa bhAShegaLalli kANisikoLLuttave. Adare, I eraDu bhAShegaLa naDuve ondu mukhyavAda vyatyAsavide. samskxtadalli kANisuva vibhaktipallaTagaLalli heccinavakkU anurUpavAda arthavyatyAsavannu hondisikoDalu sAdhyavAguvudilla. hAgAgi avannu ondu vibhaktiya arthadalli innondu vibhaktiya baLake embudAgi varNisuvudu sari.
Adare, kannaDadalli vibhaktipallaTa kANisuvallella adakke anurUpa vAda arthavyatyAsavU kANisikoLLuttade. hAgAgi, kannaDada vibhaktipallaTa vannu ondu vibhaktiya arthadalli innondu vibhaktiya baLake embudAgi vivarisuvudu sariyalla.
samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva I mukhyavAda vyatyAsavannu kannaDada vayyAkaraNigaLu gamanisidantilla.
10. savranAmagaLu mattu eNikeya padagaLu
10.1 munnOTa
kannaDadalli nAmapada mattu kriyApadagaLembudAgi eraDu mukhya pada vagragaLu mAtravallade guNapadagaLemba innondu padavagravU ide yembudannu nAvu mUranE adhyAyadalli nODiruvevu. samskxtadalli guNapadagaLu nAmapadagaLa hAgeyE baLakeyAguvuvAda kAraNa, adaralli kannaDada hAge guNapadagaLemba mUraneyadondu padavagra videyendu hELuvudakke yAva AdhAravU illa.
I eraDu bhAShegaLallU mElina padavagragaLige sErada bEre kelavu padagaLiddu, avannu avyayagaLemba innondu vagradalli sErisi hELuvudu rUDhi. samskxtada vayyAkaraNigaLu kelavaru ivannU nAma padagaLa vagradallE sErisiddAre. Adare kannaDadalli idu sAdhyavAgadu.
samskxtadalli savranAmagaLannu mattu eNikeya (sankhyAvAcaka) padagaLannu) nAmapadagaLa vagradallEnE sErisi hELuvudu rUDhi. Adare, kannaDadalli hIge mADalu sAdhyavAgadu. kannaDada savranAmagaLu eraDu mukhya gumpugaLalli baruttiddu, avu nAmapadagaLinda halavu viShayagaLalli bhinnavAgive. eNikeya padagaLU kelavu viShayagaLalli nAma padagaLa hAgilla.
10.2 savranAmagaLu
heccina kannaDa vyAkaraNagaLallU eraDu rItiya padagaLannu oTTAgi ‘savra nAma’ emba hesarininda kareyalAguttade. ADuga(uttamapuruSha) mattu kELuga(madhyamapuruSha)gaLannu sUcisuva nAnu, nAvu mattu nInu, nIvu embavugaLu mattu vAkyadallEnE bEre kaDeyalli gurutisiruva vyaktiyannu sUcisuva tAnu, tAvu embavugaLu ondu rItiyavugaLu.
itara (prathamapuruSha) vyakti, vastu modalAduvannu sUcisuva avanu, avaLu modalAdavugaLu mattu mukhyavAgi kELvi (‘praSnA rthaka’) vAkyagaLalli baruva yAvanu, yAvaLu modalAdavugaLu innondu rItiyavugaLu.
I eraDu rItiya savranAmagaLa naDuve halavu vyatyAsagaLiddu, nijakkU ivannella ‘savranAma’ emba ondE padavagradalli sErisi hELuvudu svalpa kaShTa.
10.2.1 puruShapadagaLu mattu savrapadagaLu
mEle vivarisida padagaLannella sAmAnyavAgi nAmapadagaLige badalAgi baraballuvemba ondu viShayada AdhArada mEle ‘savranAma’ emba padavagradalli irisuvudu rUDhi.
Adare nijakkU ADuga mattu kELugarannu sUcisuva nAnu, nInu modalAda padagaLu bEre nAmapadagaLige badalAgi baruvantaha pada gaLalla. avakke tammadE Ada ondu vyAkaraNa kAryavide. (1ka, kha) vAkyagaLannu pariSIlisidalli I viShaya spaShTavAdItu.
(1R
nAnu nimage hattu rupAyi koDuttEne rAju harige hattu rupAyi koDuttAne
(1ka) vAkya ondu vAgdAna illavE mAtu koDuva kAryavannu naDesaballudu, Adare (1kha) vAkya barE ondu viShayavannu mAtra tiLisaballudu. yAkendare, vAkyavondaralli adara ADuganannu sUcisuva nAnu padada baLakeyAgade adu ‘vAgdAna’vAgalAradu.
intaha nibrandhagaLige kAraNavEnendare, ondu vAkyavannu ADiruva vyaktiyannu A vAkyadalli bandiruva nAnu emba pada mAtravE sUcisaballudu mattu yArannuddESisi A vAkyavannu ADalAgideyO A vyaktiyannu nInu emba pada mAtravE sUcisaballudu. I eraDu kelasagaLannu kannaDadalli bEre yAva padavU mADalAradu.
nAnu rUpaLannu mecciddEne (2kha) ninage I pustaka meccigeyAgideyE?
(2ka) vAkyadalliruva nAnu padakke A vAkyavannu ADiruva vyakti yannu sUcisuva kelasavide. A vAkyavannu rAju hesarina vyakti ADiruva nAdare, adaralli bandiruva nAnu pada rAjuvannu sUcisuttide yundEnO hELabahudu. Adare (2ka)dalli nAnu padada badalu rAju padavannu baLasidalli adu A vAkyada ADuganannu sUcisalAradu.
rAju jAnakiyannu mecciddAne
nInu padada baLakeyU idE rItiyalli (2kha)dalli kANisida hAge tannadE Ada ondu kelasavannu kannaDa vAkyagaLalli naDesuttade.
ADuga mattu kELugarannu sUcisuva savranAmagaLa innondu vaySiShTyavEnendare, sAmAnyavAgi avu sUcisuva vyakti entahavanu embudannu A padagaLu nEravAgi tiLisalAravu. idakkAgi avugaLondige bEre nAmapadagaLannu baLasuva avaSyakateyide.
udAharaNegAgi, obba vyakti bAgilannu taTTidAga oLagiddavanu yAru? endu praSnisabahudu. Aga horagiddavanu nAnu endiShTE hELidalli adu yArendu oLagiddavanige gottAgadiralu sAdhyavide.
intaha sandabhragaLalli ADuga savranAmakke nEravAgi viSEShaNa gaLannu sErisi hELalu sAdhyavAgadu. adarondige horagiddavanu tanna hesarannU sErisi nAnu rAju embudAgi hELuvudondE illi uLidiruva dAri.
Adare itara savranAmagaLa baLakeyalli intaha tondareyilla. udAharaNegAgi, ADuga mattu kELugarannu horatupaDisi itara vyaktigaLannu sUcisuva avanu savranAmadondige viSEShaNagaLannu sErisi doDDavanu, modalinavanu, manege hOdavanu modalAda rUpagaLannu tayArisi baLasalu sAdhyavide.
innondu vyatyAsavEnendare, ADuga mattu kELuga savranAmagaLu vyaktisUcakagaLAgi nAmapadagaLa hAge mAtra baraballuvu. Adare, itara savranAmagaLu avanu, avaLu, adu modalAda rUpagaLalli nAma padagaLa hAge mAtravallade A, I, yAva modalAda rUpagaLalli guNapadagaLa hAgeyU aShTu, eShTu, hEge modalAda rUpagaLalli kriyAguNapadagaLa hAgeyU baraballuvu (heccina vivaragaLige bhaT 2003, 2004 nODi).
intaha halavu kAraNagaLigAgi, nAnu, nAvu, nInu, nIvu, tAnu mattu tAvu embavugaLannu ‘puruShapada’gaLemba padavagradalli mattu avanu, avaLu, adu, ivanu, Ike, yAru, eShTu, elli, yAvAga modalAduvannu adakkinta tIra bhinnavAda ‘savrapada’gaLemba padavagradalli irisi hELuvudE kannaDa (mattu itara halavu bhAShegaLa) vyAkaraNagaLa maTTige yOgyavAda vidhAna.
10.2.2 savrapadagaLa svarUpa
mEle sUcisida hAge, puruShapada mattu savrapadagaLa naDuve bEreyU halavu vyatyAsagaLive. udAharaNegAgi, kannaDadalli pum-strI- napumsaka lingabhEda savrapadagaLalli mAtra kANisuttadeyallade puruSha padagaLalli kANisuvudilla.
nAnu embudannu hengasaru mAtanADuvudiddarU baLasabahudu, ganDasaru mAtanADuvudiddarU baLasabahudu. nInu mattu tAnu embavugaLannU idE rItiyalli lingabhEdavannu gamanakke tegedukoLLade baLasalu sAdhyavide.
Adare avanu, avaLu modalAda savrapadagaLu mEle vivarisida puruShapadagaLiginta bhinnavAgiddu lingabhEdavannu tOrisuttave.
idallade bahuvacanarUpa, ShaShThIrUpa modalAdavugaLallU savra padagaLu puruShapadagaLiginta bhinnavAgive embudannu keLage koTTiruva udAharaNegaLalli kANabahudu.
Ekavacana rUpa
puruShapada nAnu nInu tAnu
savrapada avanu
bahuvacana rUpa ShaShThIrUpa nAvu
nIvu
tAvu
avaru
avu(gaLu)
nanna
ninna
tanna
avana
idakkintalU mukhyavAgi, avanu, avaLu, avaru, adu modalAda savrapadagaLu ivanu, ivaLu, ivaru, idu modalAda bEre kelavu savrapadagaLondige mattu yAvanu, yAvaLu, yAru,
yAvudu modalAda ‘praSnArthaka’ savrapadagaLondige ondu rUpA vaLiyalli baruttave.
I rUpAvaLiyalli nAmapadagaLAgi baruva savrapadagaLu mAtra vallade guNapadagaLAgi mattu avyayagaLAgi baruva savrapadagaLU ive. udAharaNegAgi, I paTTiyalli baruva padagaLalli antaha, hAge, eShTu, yAva modalAdavugaLannu kannaDada maTTige ‘savranAma’gaLendu kareyuvudu kaShTasAdhya. yAkendare avugaLalli ellavU ‘nAma’pada gaLalla; kelavu guNapadagaLu mattu bEre kelavu avyayagaLu. hIgiddarU I paTTiyalliruva ellA padagaLU ondE vagradalli sEruttaveyumbu daralli samSayavilla.
avanu ivanu avaLu ivaLu avaru ivaru D
F
yAvanu
yAvaLu
yAvudu
yAru yAvuvu
yAva
iShTu aShTu antaha intaha entaha
yAvAga eShTu hEge
kannaDadalli mElina padagaLu mAtravallade, Enu mattu yAke emba bEreyU eraDu savrapadagaLiddu avu I rUpAvaLiyinda horage nilluttave. I ellA padagaLannU a, i mattu yA emba mUru dhAtugaLannu baLasi tayArisalAgideyumbudannu gamanisabahudu.
haLegannaDadalli u dhAtuvininda tayArisiruva uvam, uvaL, udu modalAda padagaLannoLagonDiruva intahadE bErondu rUpAvaLiyU baLakeyallittu. Adare hosagannaDadalli idu naShTavAgide. ivugaLalli ikArada padagaLu mAtanADuvavana hattirada vyakti, vastu modalAduvannU, akAradavu avaniginta mattu ukAradavu iveraDara naDuvinavannU sUcisuttidduvendu tOruttade. dUradavannU
10.2.3 samskxtada savranAmagaLu
samskxtadalliyU kannaDada hAge ADuga mattu kELugarannu biTTu itararannu sUcisuva (prathamapuruSha) savranAmagaLu eraDaneya vibhAgadalli (savrapadagaLAgi) baruttiddu, aham ‘nAnu’, tvam ‘nInu’ modalAda puruShapadagaLiginta bhinnavAgive. I viShayadalli samskxta
kannaDada hAge endu hELalu sAdhyavideyAdarU samskxtadalli I padagaLu kannaDakkinta jAsti rUpAvaLigaLalli kANisikoLLuttave.
EShaH ‘ivanu’, EShA ‘ivaLu’, Etat ‘idu’ modalAdavugaLu ADugana hattiradavarannu sUcisuvuvAdare, asav ‘avanu, avaLu’, adaH ‘adu’ modalAdavugaLu ADuganinda dUra iruvavarannu sUcisuttave.
idallade edurige iruvavaru mattu illadavaru emba vyatyAsavannu sUcisuva bEre eraDu rUpAvaLigaLU samskxtadallive. ayam ‘ivanu’, iyam ‘ivaLu’, idam ‘idu’ modalAdavugaLu mAtanADu vavana sAnnidhyadalli iruvavarannu sUcisuttave mattu saH ‘avanu’, sA ‘avaLu’, tat ‘adu’ modalAdavugaLu sAnnidhyadalli illadavarannu sUcisuttave. (samskxtadalli modalige idda I vyatyAsa anantara illavAgide). I nAlku rUpAvaLigaLu mAtravallade kakAradinda suruvAguva kaH ‘yAvanu’, kA ‘yAvaLu’ modalAda praSnArthaka rUpAvaLi mattu yakAradinda suruvAguva yaH ‘yAvanu’, yA ‘yAvaLu’ modalAda sambandhaka rUpAvaLigaLU samskxtadallive. Adare kannaDadalli I eraDu rUpAvaLigaLa sthAnadalli ondE rUpAvaLiyide.
kannaDadalli vAkyagaLannu ondu nAmapadada viSEShaNavannAgi mADi baLasabEkiddalli praSnArthaka savrapadagaLannu hAgeyE ‘sambandhaka’ savra padagaLannAgi baLasuva rUDhiyide. Adare samskxtadalli idakkAgi bEreyE ondu savrapadagaLa rUpAvaLiyannu baLasabEkAguttade.
praSnArthaka savrapadagaLu samskxtadalli kakAradinda ArambhavAguvu vAdare I ‘sambandhaka’ savrapadagaLu yakAradinda prArambhisuttave. idu kannaDakkU samskxtakkU naDuviruva innondu vyatyAsa.
kaH nxpAya patram likhati? ‘rAjanige kAgadavannu yAru bareyuttAre?’ (3kha) yaH nxpAya patram likhati saH tatra tiShThati
‘rAjanige kAgadavannu yAru bareyuttArO avaru alli nintiddAre’
mEle samskxtada kELviyalli (3kadalli) kaH ‘yAru’ praSnArthaka pada bandideyAdare, sambandhaka vAkyadalli (3khadalli) yaH ‘yAru’ sambandhaka pada bandide. Adare kannaDadalli iveraDu vAkyagaLallU ondE pada, endare yAru embudE bandide embudannu gamanisabahudu.
samskxtadalli ADuga mattu kELuga puruShapadagaLige dvitIyA, caturthI mattu ShaShThI vibhaktigaLalli sankShipta rUpagaLive. udAharaNe gAgi, bahuvacanadalli ADuganannu sUcisuva asmAn ‘nammannu’, asmabhyam ‘namage’ mattu asmAkam ‘namma’ emba mUru rUpagaLigU naH emba sankShipta rUpavide, mattu kELuganannu sUcisuva yuShmAn ‘nimmannu’, yuShmabhyam ‘nimage’ mattu yuShmAkam ‘nimma’ emba mUru rUpagaLigU vaH emba sankShiptarUpavide. I padagaLannu otti hELadiruva sandabhradalli I sankShipa rUpagaLannu baLasabahudu.
ADuga mattu kELugarannu sUcisuva savranAmagaLu (puruSha padagaLu) itara savranAmagaLiginta (savrapadagaLiginta) bhinnavAduvu embudakke idU ondu AdhAravAgaballudu.
Adare illi ondu viShayavannu gamanisuvudu avaSya. kannaDadalli nAmapada, kriyApada mattu guNapada embudAgi mUru padavagra gaLiveyAda kAraNa, mattu avyayavemba nAlkaneyadondu padavagra vannU kanDukoLLalu sAdhyavideyAda kAraNa, mEle vivarisiruva ellA rItiya padagaLannU savranAmagaLendu kareyuvudaralli tondareyide.
Adare samskxtadalli I tondareyilla. yAkendare samskxtada vayyAkaraNigaLu adara padagaLannella kriyApada mattu nAmapada embudAgi eraDE eraDu padavagragaLalli vibhajisalu SaktarAgiddAre. hAgAgi, mEle koTTiruva padagaLannella ‘savranAma’gaLendu kareyuvu daralli samskxtada maTTige tondareyEnU illa. idu kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve savranAmagaLa maTTigiruva innondu mukhyavAda vyatyAsa embudannu gamanisabahudu.
10.2.4 samskxtada ‘savrAdi’ padagaLu
samskxta vyAkaraNagaLalli savra, viSva, Eka, tad, Etad, idam, kim, itara, katara, ubhaya, alpa modalAda mUvattaydu padagaLannu oTTige sErisi ‘savrAdi’ emba paTTiyalli irisalAgide. avugaLondige
baruva vibhakti pratyayagaLu bEre nAmapadagaLondige baruva vibhakti pratyayagaLinda bhinnavAgiveyumbudE I paTTige AdhAra. udAharaNegAgi, samskxtadalli savra rUpadalli eraDu padagaLive. ivugaLalli ondakke ‘ella’ emba arthaviddu, adu ondu savranAma vAgi baLakeyallide; innondakke ‘Siva’ emba arthaviddu, adu savra nAmavallada ondu nAmapadavAgi baLakeyallide. I padagaLondige baruva vibhakti pratyayagaLa rUpadalli halavu vyatyAsagaLive.
prathamA-bahuvacana caturthI-Ekavacana pancamI-Ekavacana saptamI-Ekavacana ShaShThI-bahuvacana
savra ‘ella’ savrE
savrasmay savrasmAt savrasmin savrEShAm
savra ‘Siva’ savrAH savrAya savrAt savrE savrANAm
savra paTTiyalli bandiruva itara padagaLigU mEle koTTiruva savra ‘ella’ padada hAgeyE iruvantaha vibhakti rUpagaLive. I viShayavannu sankShiptavAgi sUcisalu samskxtada vayyAkaraNigaLu ivannella ‘savrAdi’ paTTiyalli sErisi hELiddAre.
kannaDadalli nAnu, nInu mattu tAnu embavugaLannu biTTu uLiduvakke I rIti viSiShTavAda vibhakti rUpagaLilla. hAgAgi, samskxtada savranAmagaLa hAge kannaDada ellA savranAmagaLannU oTTige ondu vagradalli sErisi hELalu antaha vibhakti rUpada AdhAravU siguvu
10.3 eNikeya padagaLu
kannaDada eNikeya padagaLu halavu viShayagaLalli samskxtada eNikeya (sankhyAvAcaka) padagaLinda bhinnavAgive. hAgAgi avannu samskxtada hAge nAmapadagaLa padavagradalli irisuvudu sariyalla.
samskxtada eNikeya padagaLu nAmapada vagradalli baruttave. Adare kannaDada eNikeya padagaLu kelavu viShayagaLalli nAmapadagaLa hAge baLakeyAguttave, Adare bEre kelavu viShayagaLalli guNapadagaLa hAge
baLakeyAguttave. hAgAgi avannu bEreyE padavagradalli irisuva avaSyakateyide.
idallade, oLaracaneyallU kannaDada eNikeya padagaLu samskxtada eNikeya padagaLiginta kelavu viShayagaLalli bhinnavAgive.
10.3.1 baLakeyalli vyatyAsa
kannaDada eNikeya padagaLannu ondu nAmapadada viSEShaNavAgi baLasi dAga, avu guNapadagaLa hAge yAva pratyayavannU paDeyade baruttave. Adare nAmapadagaLu I jAgadalli ShaShThI pratyayadondige baruttave.
nAmapada maNNina koDa marada peTTige
kallina mane
eNikeya pada mUru koDa enTu peTTige nAlku mane
guNapada kappu koDa doDDa peTTige hosa mane
(4R)
(4ka-ga)da modalanE kAlannalli koTTiruva nAmapadagaLu ShaShThI vibhaktiyalli bandive, Adare eraDanE kAlannalli koTTiruva eNikeya padagaLu mattu mUranE kAlannalli koTTiruva guNapadagaLu vibhakti pratyayavillade hAgeyE bandive.
I viShayadalli samskxta kannaDakkinta bhinnavAgide. yAkendare, A bhASheya eNikeya padagaLannu ondu nAmapadada viSEShaNavAgi baLasi dAga, avu A nAmapadada vibhakti pratyayadondige baruttave. idE rItiyalli samskxtada nAmapadagaLannu (illavE guNapadagaLannu) bErondu nAmapadadondige viSEShaNavAgi baLasidAgalU avu A nAmapadada vibhakti pratyayavannu paDeyuttave.
(5)
nAmapada
mxttikaH ghaTaH
‘maNNina koDa’
eNikeya pada ‘ondu koDa’
guNapada kxShNaH ghaTaH ‘kappu koDa’
(5)ralli koTTiruva samskxtada padakantegaLalli mxttika, Eka mattu kxShNa ivu mUrU avugaLa mundiruva ghaTa embudara linga-vacana- vibhaktiyannE paDedive. I kAraNakkAgi samskxtada nAmapada, eNikeya
pada mattu guNapadagaLannu ondE padavagradalli irisuvudu sari. Adare kannaDadalli A rIti mADuvudu sariyalla.
kannaDada eNikeya padagaLannu nAmapadada jAgadalli yAva badalAvaNeyannU mADade hAgeyE avakke vibhakti pratyayagaLannu sErisi baLasalu sAdhyavide (6ka-kha nODi). Adare guNapadagaLannu A rIti baLasalu sAdhyavilla (3.2.5 nODi).
I viShayadalli kannaDada eNikeya padagaLu samskxtada eNikeya padagaLannu hOluttave. yAkendare, samskxtadallU eNikeya pada gaLannu nEravAgi vibhakti pratyayagaLannu sErisi nAmapadagaLa jAgadalli baLasalu sAdhyavide.
(6ka) aham Ekam phalam khAdAmi
‘nAnu ondu haNNannu tinnuttEne’
(6kha) aham Ekam khAdAmi
‘nAnu ondannu tinnuttEne’
(6kha)dalli samskxtada Ekam eNikeya pada mattu kannaDada ondannu eNikeya pada iveraDU dvitIyA vibhakti pratyayadondige nAmapadada (phalam embudara illavE haNNannu embudara) jAgadalli baLakeyAgiruvudannu kANabahudu.
10.3.2 oLaracaneyalli vyatyAsa
kannaDadalli hannondu, hanneraDu, hadimUru modalAda ippattara varegina eNikeya padagaLannu hattu padada ShaShThI rUpakke ondu, eraDu, mUru modalAdavuLannu sErisi racisalAgide (hattina + ondu - hannondu). idakke badalu ippattu, mUvattu, nalu vattu, ayvattu modalAdavugaLannu eraDu, mUru, nAlku, aydu modalAdavugaLige nEravAgi hattu padavannu sErisi racisalAgide.
I rIti kannaDadalli I eraDu rItiya eNikeya padagaLa oLaracane yalli vyatyAsavide. Adare samskxtadalli I eraDu rItiya padagaLannU ondE rItiyalli, endare Eka, dvA, traya, catur modalAduvannu ‘hattu’ embarthada padakke sErisi racisalAgide.
EkAdaSa ‘hannondu’, dvAdaSa ‘hanneraDu’, trayOdaSa ‘hadi mUru’, catudraSa ‘hadinAlku’ modalAdavugaLalli idakkAgi daSa ‘hattu’ pada bandideyAdare, vimSati ‘ippattu’, trimSat ‘mUvattu’, catvArimSat ‘naluvattu’, pancASat ‘ayvattu’ modalAdavugaLalli *daSati embudarinda bandirabahudAda Sati illavE Sat pada bandide.
innondu vyatyAsavEnendare, ippattu, mUvattu, naluvattu modalAduvakke ondu, eraDu, mUru modalAdavugaLannu sErisi hELabEkAdAga kannaDadalli modalinavannu ShaShThI rUpadalli baLasuva kramavide. ondu, eraDu modalAdavugaLu avugaLa anantara baruttave. kannaDada ippattamUru, naluvattanAlku, aruvattamUru modalA davugaLallU, mattu nUramUvattAru, sAvirada innUra naluvatta mUru modalAdavugaLallU idE vyAkaraNa vidhAna baLakeyAgide.
Adare samskxtadalli ondu, eraDu, mUru modalAduvannu sUcisuva padagaLu ippattu, mUvattu, naluvattu modalAduvannu sUcisuva padagaLa modalu baruttave. udAharaNegAgi, pancasaptati ‘eppattaydu’ padadalli panca ‘aydu’ pada modalu bandide mattu saptati ‘eppattu’ pada anantara bandide. illi padagaLa anukramadalli badalAvaNeyAgideyumbudannu gamanisabahudu.
kannaDada eNikeya padagaLannu padagaLa rUpadalli bareyali illavE ankegaLa rUpadalli bareyali, avugaLa oLaracaneyalli baruva ankegaLa anukramadalli vyatyAsavEnU kANisuvudilla.
ippattamUru
naluvattanAlku
nUramUvattAru
1243 sAvirada innUra
naluvattamUru
2 (hattu) 3 4 (hattu) 4 1 (nUru) 3 (hattu) 6 1 (sAvira) 2 (nUru)
4 (hattu) 3
Adare samskxtada eNikeya padagaLannu padarUpadalli baredAga avugaLa oLaracaneyalli baruva ankegaLa anukrama ondu rItiyalli iruttade mattu ankegaLa rUpadalli baredAga innondu rItiyalli iruttade. keLage koTTiruva udAharaNegaLu I viShayavannu spaShTapaDisu ttave.
catustrimSat 4-3 (hattu) pancasaptati 5-7 (hattu) 217 saptadaSam dviSatam
7 (hattu) 2 (nUru)
‘mUvattanAlku’ 3 (hattu) 4 ‘eppattaydu’ 7 (hattu) 5 ‘innUra hadinELu’ ‘2 (nUru) (1) (hattu) 7’
mEle modalanE kAlannalli koTTiruva ankeya rUpadalliruva sankhyeya oLaracanegU mattu eraDanE kAlannalli koTTiruva padarUpa dalliruva adE sankhyeya oLaracanegU naDuve halavu vyatyAsagaLiruvu dannu gamanisabahudu.
udAharaNegAgi, modalaneya kAlannalli ankeya rUpadalliruva 34 sankhyeyalli 3 modalu bandide mattu 4 anantara bandide; Adare, eraDaneya kAlannalli padarUpadalliruva catustrimSat sankhyeyalli 3 (trimSat) anantara bandide mattu 4 (catur) adakkinta modalu bandide. itara sankhyegaLallU hIgeyE.
Adare mUranE kAlannalli bandiruva I sankhyegaLa kannaDa pada rUpagaLigU mattu modalaneya kAlannalli ankeya rUpadalliruva avE sankhyegaLigU naDuve intaha vyatyAsagaLilla. kannaDada mUvatta nAlku embudaralli 34 embudaralliruva hAge 3 (mUvatta) modalu bandide mattu 4 (nAlku) anantara bandide.
10.4 tiruLu
kannaDadalli ADuga (uttama) mattu kELuga (madhyama) puruShada nAnu, nAvu, nInu, nIvu embavugaLu mattu itara (prathama) puruShada tAnu, tAvu embavugaLu ondu vagradalli sEruvuvAdare, itara savranAmagaLu bErondu vagradalli sEruttave. samskxtada hAge ivellavannU ‘savranAma’ (illavE savrAdi) emba ondE vagradalli sErisi hELalu kannaDa vyAkaraNadalli yAva AdhAravU illa.
bEre kelavu viShayagaLallU samskxta mattu kannaDa bhAShegaLalli baruva savranAmagaLu ondakkinta ondu bhinnavAgive.
kannaDada eNikeya padagaLu kelavu viShayagaLalli nAmapadagaLa hAge baruvuvAdarU bEre kelavu viShayagaLalli guNapadagaLa hAge baruttave.
11. kriyArUpagaLu
11.1 munnOTa
kannaDada kriyArUpagaLu samskxtada kriyArUpagaLiginta halavu viShaya gaLalli bhinnavAgiveyAda kAraNa, avannu vivarisuvalli kannaDada vayyA karaNigaLige samskxtada vyAkaraNa niyamagaLannu jAsti baLasikoLLalu sAdhyavAgilla. hIgiddarU samskxta vyAkaraNada neraLannu illU halavu kaDegaLalli kANabahudu.
udAharaNegAgi, samskxtadalli kriyApadagaLondige baruva tiG emba hesarina AkhyAta pratyayagaLu puruSha mattu vacanabhEdagaLannu mAtra sUcisuttavallade linga bhEdavannu sUcisuvudilla. Adare kannaDada AkhyAta pratyayagaLu puruSha-vacana bhEdagaLannu mAtravallade prathama puruShadalli linga bhEdavannU sUcisuttave.
puruSha Ekavacanada rUpagaLu hOguttAne prathama hOguttALe hOguttade
bahuvacanada rUpagaLu linga gacchanti hOguttAre (pullinga) ,, (strIlinga) hOguttave (napumsakalinga)
madhyama gacchasi uttama gacchAmi hOguttEne
hOguttI
gacchatha hOguttIri gacchAmaH hOguttEve
kannaDada vayyAkaraNigaLu kannaDada AkhyAta pratyayagaLannu varNisu vAga, modalige avu samskxtada hAge puruSha mattu vacana bhEda gaLannu mAtra sUcisuttaveyundu hELi anantara lingabhEdavannu sUcisuva pratyayagaLu AkhyAta pratyayagaLige AdESagaLAgi baruttave embudAgi varNisuttAre. idarindAgi kannaDada vyAkaraNa anavaSyakavAgi kliShTavAgide.
samskxtadalli kriyApadagaLondige tiG pratyayavannu mAtra baLasa bEkAguttade. I pratyaya puruSha-vacanabhEdavannu mAtravallade kAla bhEdavannU sUcisuttade. udAharaNegAgi, yAti ‘hOguttAne’ emba
bhEdavannu
kriyArUpadalli yA ‘hOgu’ kriyApadadondige ti pratyaya (tiG pratyaya) mAtra bandide.
Adare kannaDada kriyApadagaLondige eraDu pratyayagaLu baruttiddu kAlabhEdavannu mattu eraDaneyadu avugaLalli modalaneyadu puruSha-linga-vacana sUcisuttave. udAharaNegAgi, hOguttAne kriyArUpadalli hOgu kriyApadadondige kAlavannu sUcisuva utta pratyaya mattu puruSha-vacana-lingagaLannu sUcisuva Ane pratyaya iveraDU bandive.
kannaDada vayyAkaraNigaLu I eraDu pratyayagaLalli eraDaneyadannu mAtra ‘pratyaya’vendu karedu, modalaneyadannu Agamavendu varNisi ddAre. udAharaNegAgi, baruttAne kriyArUpadalli baru embudannu kriyAdhAtuvendU Ane embudannu pratyayavendU mattu utta embudannu A pratyayadondige baruva AgamavendU kannaDada vayyAkaraNigaLu varNisuttAre.
illU avaru samskxtada vyAkaraNa niyamagaLannu kannaDakke horisa hOgi kannaDada vyAkaraNa anavaSyakavAgi kliShTavAguva hAge mADiddAre.
11.2 kAlasambandha mattu kAlavyavasthe
kriyArUpagaLa mUlaka kAlabhEdavannu sUcisuvalli kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve halakelavu vyatyAsagaLive. ivugaLalli atyanta mukhyavAdudendare kannaDada kriyArUpagaLalli hindina kAla (bhUta kAla) mattu mundina illavE Igina kAla (bhaviShyat illavE vartamAna kAla) embantaha ‘kAla sambandhada’ bhEda kANisuttade; Adare samskxtada kriyArUpagaLalli mugida (pUrNa) mattu mugiyada (apUrNa) ghaTane embantaha ‘kAla vyavastheya’ bhEda kANisuttade.
I viShayadalli kannaDa ingliSh bhASheya hAgideyAdare samskxta adakkinta tIrA bhinnavAgide.
11.2.1 kannaDada kAlasambandha
kannaDada kAla pratyayagaLu ondu vAkyavu tiLisuva ghaTanegU A vAkyavannu baLasuva samayakkU naDuviruva sambandhavannu tiLisuttade. udAharaNegAgi, rAju manege hOda emba vAkya hindina kAla dallide, endare A vAkya tiLisuva (rAju manege hOgiddAnemba) ghaTane adannADuva samayakkinta modalE naDedide.
rAju manege hOguttAne vAkya mundina (illavE Igina) kAladallide, endare adu tiLisuva ghaTane A vAkyavannADuva samayada anantara naDeyuvantahadu (athavA Igina kAladalli (rUDhiyalli) jaraguvantahadu).
kannaDada kriyArUpagaLalli I rIti hindina kAla mattu mundina kAla embudAgi eraDu rItiya kAlagaLannu sUcisuva da mattu utta pratyayagaLu baLakeyAguttave. banda-baruttAne, tinda-tinnuttAne, hADida-hADuttAne modalAda kriyArUpagaLalli I eraDu pratyayagaLa baLakeyannu kANabahudu.
kannaDada vayyAkaraNigaLu kannaDadalli bhUta, vartamAna mattu bhaviShyat embudAgi mUru kAlasUcaka pratyayagaLiveyendu hELu ttAre. haLegannaDadalli ivu da, dapa mattu va embavugaLu mattu hosagannaDadalli da, utta mattu va embavugaLu embudu ivara abhiprAya.
Adare nijakkU hosagannaDadalli utta pratyayayavE vartamAna mattu bhaviShyadarthagaLeraDarallU baLakeyAguttiddu, va pratyayada baLake bahaLa aparUpavendE hELabahudu.
idallade, haLegannaDadalli dapa embudu nijakkU ondu pratyaya valla. adaralli kANisuva da embudu hindina samayavannu sUcisuva pratyayavAgiddu pa embudu adakkinta bhinnavAgiruva mundina samaya vannu sUcisuva pratyayavAgide.
udAharaNegAgi, bandapam kriyArUpavannu baru kriyApadada banda rUpakke Agu kriyApadada appam rUpavannu sErisi racisalAgide. sandhiyalli I eraDaneya rUpa apam endAgide mattu anantara adara akAra lOpagonDu pam endiShTE uLidide (bandavan appan - bandapam).
haLegannaDadalli dapa mattu va ‘pratyaya’gaLa baLakeyuntahadu embudannu pariSIlisidAgalU mEle koTTiruva kannaDa vayyAkaraNigaLa abhiprAya tappembudu spaShTavAguttade. udAharaNegAgi, pampabhArata mAtravallade bhaviShyadarthadallU baLakeyAguttade.
idallade, va pratyayavU pampabhAratadalli bhaviShyadarthadalli mAtra vallade vartamAnArthadallU baLakeyAguttade. hAgAgi, dapa mattu va pratyayagaLa naDuvina vyatyAsakke kAlabhEdavannu sUcisuva badalu
vartamAnArthadalli
pratyaya
bEreyE kelasavideyundu hELabEkAguttade (jAsti vivaragaLige bhaT 2005:200 nODi).
illi gamanisabEkAgiruva ondu mukhyavAda viShayavEnendare sAmAnyavAgi ghaTanegaLa kAlavannu tiLisuvAga avu mAtanADuva samayakkinta modalE naDedavugaLu (endare hindina kAladavu) mattu mAtanADuva samayada anantara naDeyuvavugaLu (endare mundina kAladavu) embudAgi eraDu vidhadavugaLendu vibhajisuvudE sulabha.
yAkendare, avu mAtanADuva kAladalli naDeyuttiveyembudAgi (endare Igina (vartamAna) kAladavu embudAgi) hELabEkiddalli nirantaravAgi naDeyuva illavE rUDhiyalli naDeyuva ghaTanegaLAgira bEkAguttade.
kannaDadalli rUDhiyalli jaraguva ghaTanegaLannu mEle sUcisida hAge utta pratyayada mUlakavE sUcisalAguttade. Adare nirantaravAgi naDeyuva ghaTanegaLannu sUcisabEkAdalli adakkAgi mADuttA iddAne embantaha nirantarArthada kriyArUpavannu baLasalAguttade. I kriyA rUpada mUlaka ghaTaneya kAlavannu mAtravallade kAla vyavastheyannU (adu nirantaravAdudu embudAgi) sUcisalAguttade (jAsti vivara gaLige bhaT 2004 nODi).
11.2.2 samskxtada kAlavyavasthe
samskxtada kriyArUpagaLannu nAlku mukhya vagragaLalli vingaDisalu sAdhyavide. A bhASheya vyAkaraNagaLalli ivannu laT, liT, luG mattu lxT emba nAlku lakAragaLendu hesarisuvudu rUDhi. samskxtada vayyAkaraNigaLu ivu bEre bEre ‘kAla’gaLannu sUcisu ttaveyundu hELuttArAdarU nijakkU avu kAlavyavastheya bhEdavannu sUcisuttave (barO 1955 nODi).
luG akarat kariShyati
karOti ‘mADuttAne’ cakAra ‘mADida’
‘mADida’
‘mADuttAne’
bhavati ‘Aguttade’ babhUva ‘Ayitu’ abhUt ‘Ayitu’ bhaviShyati ‘Aguttade’
I kriyArUpagaLa bhAShAntaragaLannu gamanisidAga, laT hAgU lxT rUpagaLu mundina kAlavannu mattu liT hAgU luG rUpagaLu hindina kAlavannu sUcisuva hAge kANisuttade. Adare
pUrNa
nijakkU ivugaLalli liT embudu ghaTane mugidiruvudannu sUcisuttade mattu uLida rUpagaLu (laT, luG mattu lxTgaLu) adu mugiyadiruvudannu sUcisuttave.
hAgAgi, ivugaLa naDuvina vyatyAsavannu kannaDada hAge hindina mattu mundina kAlada ghaTanegaLa naDuvina kAlasambandhada vyatyAsa vendu vivarisuva badalu, mattu apUrNagaLemba kAlavyavastheya vyatyAsavendu hELuva avaSyakateyide.
kAlasambandhakkU kAlavyavasthegU naDuve bahaLa mukhyavAda vyatyAsa vide. udAharaNegAgi, kriyApadada pUrNarUpa adu tiLisuva ghaTane yannu A ghaTaneya pUrNagonDa avastheyalli sUcisuttade mattu apUrNarUpa A ghaTaneya oLavyavastheyannu (adara Adi, antya, sUcisuttade. nirantarate, iveraDU mundina kAladallirabahudu. samskxtadalli kAlasambandhavannu sUcisuvudakkAgi kriyArUpada munde a pratyayavannu sErisuva kramavide. mEle sUcisida nAlku rItiya kriyArUpagaLigU intaha a pratyayavannu sErisi avakke hindina kAlada artha baruva hAge mADabahudu.
udAharaNegAgi, intaha a pratyayavannu kriyApadada laT rUpakke sErisi laG rUpavannu paDeyalu sAdhyavide mattu lxT rUpakke sErisi lxG rUpavannu paDeyalu sAdhyavide.
modalAdavugaLallondannu) kAladallirabahudu
kShaNikate hindina
illavE
laT karOti ‘mADuttAne’ laG akarOt ‘mADida’ lxT kariShyati ‘mADuttAne’ lxG akariShyat ‘mADida, mADuttidda’
mEle koTTiruva uLida eraDu kriyArUpagaLalli liT rUpakke a pratyayavannu sErisi racisida rUpagaLannu vEda kAlada samskxtadalli mAtra kANabahudu. kAvyagaLa kAlada samskxtadalli antaha rUpagaLu uLidilla.
idakke badalu luG rUpa kAvyagaLa kAladalli a pratyayadondige mAtravE baLakeyAguttade. Adare vEda kAlada samskxtadalli a pratyaya sErida mattu sEradiruva eraDu rItiya rUpagaLU baLake yallidduvu. kAvyagaLa kAlada samskxtadallU mA bhUt embantaha allagaLeyuva padarUpagaLalli intaha a pratyaya sErirada luG rUpagaLannu kANabahudu.
samskatadalli hindina kAlavannu sUcisuva a pratyayavannu sErisadeyU mElina kriyArUpagaLannu hindina samayada ghaTane yondannu sUcisuvudakkAgi baLasalu sAdhyavide. udAharaNegAgi keLage koTTiruva vAkyavannu pariSIlisabahudu.
(1)
kasmimScit vxkShE purA aham vasAmi ‘nAnu hinde yAvudO ondu maradalli vAsisuttidde’
(1)nE vAkyadalli hindina samayavannu sUcisuva kriyAviSEShaNa vondu (purA ‘hinde’ embudAgi) bandiruva kAraNa, adaralliruva laT rUpakke (vasAmi embudakke) a pratyayavannu sErisillavAdarU ‘vAsisuttidde’ emba hindina samayada artha doretide. samskxtadalli kAlasambandhada bhEdakkintalU kAlavyavastheya bhEdakke heccina prAmukhyateyideyembudu I viShayadindalU spaShTavAguttade.
Adare hinde vEdagaLa kAlada samskxtadalli baLakeyallidda kriyA rUpagaLa I kAlavyavasthe kAvyagaLa kAladalli mattu Adhunika kAladalli bahaLa maTTige naShTavAgide. mEle sUcisida hAge, vEda kAladallidda halavu kriyArUpagaLu anantarada kAladalli baLakeyalli uLidilla mAtravalla, uLidiruva kriyArUpagaLU halakelavu badalAvaNegaLigoLa
idallade, kAvyagaLa kAlada samskxtadalli kartari prayOgakkintalU karmaNi prayOgavE jAstiyAgide mattu vAkyagaLalli kriyArUpagaLa badalu kxdanta rUpagaLannu baLasuvudU jAstiyAgide. intaha halavu kAraNagaLindAgi mEle sUcisida kriyApadagaLa kAlavyavasthe kAvyagaLa kAlada samskxtadalli aShTondu spaShTavAgi gOcarisuvudilla (bhaT 2000:100 nODi).
11.2.3 kAlarUpagaLalli vyatyAsa
kriyApadagaLigiruva kAlarUpagaLa oLaracaneyallU kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve mukhyavAda vyatyAsagaLive. mEle sUcisida hAge samskxtadalli kriyApadagaLige AkhyAta (tiG) pratyayagaLannu sErisuvudara mUlaka kAlarUpagaLannu paDeyabahudu.
Adare kannaDadalli idakkAgi kriyApadagaLige AkhyAta pratyayagaLannu mAtravallade kAla pratyayagaLannU sErisabEkAguttade.
samskxtada kriyAdhAtugaLigiruva pUrNa rUpagaLannu (endare liT lakAradalliruva rUpagaLannu) tayArisuvudu bahaLa sulabha. idakkAgi dhAtuvina dvitva rUpavannu baLasabEku mattu adara svara mattu vyanjanagaLalli kelavu badalAvaNegaLannu mADikoLLabEku, aShTe.
dhAtugaLu
‘mADu’
‘horu’
‘aDuge mADu’
liT rUpagaLu cakAra ‘mADida’ babhUva ‘Ayitu’ babhAra ‘hotta’ rurOdha ‘taDeda’ papAca ‘aDuge mADida’
samskxtada kriyAdhAtugaLigiruva apUrNarUpagaLannu tayArisabEkiddalli A dhAtugaLalli halavAru rItiya badalAvaNegaLannu mADikoLLabEkAguttade. I badalAvaNegaLu bahaLa kliShTavAduvAda kAraNa avannu varNisuvudakkAgi samskxtada vayyAkaraNigaLu samskxtada kriyAdhAtugaLannu hattu vagra(gaNa)gaLalli vingaDisabEkAgide.
ivugaLalli kelavu dhAtugaLu dvitva rUpadalli baruttave, kelavu svaradalli badalAvaNegaLannu tOrisuttave, kelavakke svarAgamada avaSyakate yide, kelavakke ya pratyayada avaSyakateyide, kelavakke dhAtuvinoLage nakAravondannu irisabEkAguttade, ityAdi.
dhAtugaLu
kup muc
‘horu’
‘mADu’
‘kOpisu’
laT rUpagaLu bibhatri ‘horuttAne’ karOti ‘mADuttAne’ bhavati kupyati ‘kOpisuttAne’ muncati ‘biDuttAne’
‘Aguttade’
idakke badalu, kannaDadalli baLakeyAguva kriyApadagaLa mundina kAlada rUpavannu varNisuvudu bahaLa sulabha. kriyAprakxtige I kAla vannu sUcisuva utta pratyayavannu sErisi, anantara adakke puruSha- linga-vacanagaLannu sUcisuva AkhyAta pratyayagaLallondannu sErisidAga I rUpa siddhisuttade. (mADu-mADuttAne, koDu-koDuttAne, tinnu-tinnuttAne, kuDi-kuDiyuttAne, bare-bareyuttAne).
hindina kAlavannu sUcisuva kriyArUpagaLannu varNisuvudu idakkinta svalpa kaShTa. illU kriyAprakxtige kAlavannu sUcisuva da
pratyayavannu sErisi, anantara adakke AkhyAta pratyayagaLallondannu sErisabEku (kuDi-kuDida, bare-bareda, mADu-mADida, hELu- hELida).
Adare I hindina kAlada rUpagaLalli baruva kriyAprakxtigaLalli mattu halakelavu badalAvaNegaLAguvu vAda kAraNa (baru-banda, kANu-kanDa, kollu- konda, sAyu-satta, hogu-hokka, ityAdi) mundina kAlada kriyArUpagaLa varNane ginta hindina kAlada kriyArUpagaLa varNane kannaDadalli svalpa kliShTa vAdudu. AdarU samskxtada kriyArUpagaLige hOlisidevAdare I kliShTate atyalpavendE hELabahudu. pratyayadalli sUcisuva kAlavannu
11.2.4 ghaTanegaLa naDuvina kAlabhEda
ondE vAkyadalli eraDu ghaTanegaLannu sUcisabEkAdAga, avugaLalli ondannu sUcisuvudakkAgi jODisuva kriyArUpavannu baLasalu sAdhya vide. kannaDadalli idakkAgi nAlku rItiya jODisuva kriyArUpagaLu (mADuttA, mADi, mADalu, mADade) baLakeyallive. udAharaNegAgi keLage koTTiruva vAkyagaLannu pariSIlisabahudu.
(2ka) avanu UTa mADuttA nammondige mAtanADida (2kha) avanu UTa mADi nammondige mAtanADida (2ga) avanu UTa mADalu nammallige banda (2gha) avanu UTa mADade nammallige banda
(2ka) vAkyadalli eraDu ghaTanegaLu ondE samayadalli naDeduvu embudannu sUcisuvudakkAgi mADuttA jODisuva kriyArUpavannu baLasalAgide; idakke badalu (2kha)dalli modalu tiLisiruva ghaTane eraDaneyadakkinta modalu naDedide embudannu sUcisuvudakkagi mADi jODisuva kriyArUpavannu baLasalAgide.
(2ga)dalli modalaneya ghaTane eraDaneyadara anantara naDedide embudannu sUcisabEkAgide, mattu idakkAgi mADalu jODisuva kriyArUpavannu baLasalAgide. idakke badalu (2gha)dalli eraDaneya ghaTane naDeyuva samayadalli modalinadu naDediralilla embudannu sUcisabEkAgide mattu idakkAgi mADade jODisuva kriyArUpavannu baLasalAgide.
vAkyada
(11.2.1)ralli vivarisida
kannaDadalli I rIti nAlku jODisuva kriyArUpagaLiddu, avu gaLalli kANisuva kAlabhEda vAkyada koneya kriyArUpagaLalli kANisuva kAlabhEdakkinta bhinnavAgide embudannu gamanisabahudu. mEle koneya kriyArUpagaLalli ‘hindina kAla’ mattu ‘mundina kAla’ embudAgi eraDu kAlapratyaya gaLu mAtra baLakeyAguttave. ivu vAkyada ADugana samaya mattu vAkya tiLisuva ghaTaneya samayagaLa naDuviruva kAlasambandhavannu sUcisuttave.
Adare, jODisuva kriyArUpagaLalli modalina ghaTane, anantarada ghaTane mattu ondE samayada ghaTane embudAgi mUru rItiya kAlabhEdagaLannu sUcisabEkAgiddu, adakkAgi mUru kAlapratyayagaLannu baLasabEkAgide (idallade nAlkaneya allagaLeyuva pratyayavU I jODisuva kriyArUpagaLalli baLakeyAguttade).
samskxtadalli kannaDada hAge viSiShTavAda jODisuva kriyArUpagaLa baLakeyAguvudilla. heccineDegaLallU I rIti vAkyagaLannu jODisa bEkAdalli kriyApadagaLa nAmarUpa(kxdanta)gaLannAgali illavE ‘sati saptami’ emba racaneyannAgali baLasabEkAguttade.
(3) aham dakShiNAraNyE caran mxgamEkam apaSyam
(4)
‘nAnu dakShiNAraNyadalli naDeyuttA mxgavondannu nODide’ tasmin rAjYi sati kaH bhUmim jayEt ‘avanu rAjanAgiruvAga bhUmanDalavannu yAru geddAru?’
(3)nE vAkyadalli caran nAmapadavannu jODisuva kriyArUpa vannAgi baLasalAgide mattu (4)nE vAkyadalli tasmi rAjYi sati embu dAgi satisaptami racaneyannu baLasalAgide.
idakke apavAdavAgi, tvA illavE ya pratyayavannu baLasi racisida jODisuva kriyArUpavondu samskxtadalli baLakeyallide. idu modalaneya ghaTane eraDaneyadakkinta modalu naDedide embudannu sUcisuvudakkAgi baLakeyAguva kriyArUpa. samskxtada I kriyArUpa drAviDa bhAShegaLa sampakradindAgi beLedu bandideyundu vidvAmsara
(4ka) chAgam tyaktvA svagxham yayav
‘ADannu tyajisi (avanu) tanna manege hOda’
(4kha) narAH SAstram adhItya panDitAH bhavanti
‘mAnavaru SAstragaLannu Odi panDitarAguttAre’
vAkyagaLannu
samskxtadalli I jODisuvudakkAgi baLakeyAguva kriyArUpagaLalli ondu niScitavAda vyavastheyilla. hAgAgi, adara vyAkaraNagaLalli ivugaLa baLakeyannu vyavasthitavAgi vivarisuva avaSyakate kanDubandilla.
Adare kannaDadalli jODisuva kriyArUpagaLa baLakeyalli ondu accukaTTu kANisuttade. samskxta vyAkaraNada andhAnukaraNa mADiruva kannaDa vayyAkaraNigaLige I accukaTTannu spaShTavAgi vivarisi hELalu sAdhyavAgalilla (jAsti vivaragaLige bhaT 2005 nODi).
11.3 AkhyAta pratyayagaLu
samskxta kriyApadada pUrNa rUpagaLalli baLakeyAguva AkhyAta pratyayagaLu apUrNa rUpagaLalli baLakeyAguva AkhyAta pratyayagaLi ginta bhinnavAgirabEkAguttade.
yAkendare, kAlavyavastheyannu sUcisuvudakkAgi I kriyArUpa gaLalli AkhyAta pratyayagaLondige bEre pratyayagaLu baruvudilla. hAgAgi, avugaLalli baruva AkhyAta pratyayagaLa naDuviruva vyatyAsa (mattu kriyAdhAtugaLalli kANisuva vyatyAsa) ivugaLE pUrNa mattu apUrNa emba eraDu kAlavyavasthegaLa naDuviruva vyatyAsavannU sUcisabEkAgide.
laTrUpada pratyayagaLu
puruSha Ekavacana dvivacana bahuvacana karOti kurutaH kuvranti
prathama madhyama karOShi kuruthaH kurutha uttama karOmi kuvraH
kurmaH
liTrUpada pratyayagaLu Ekavacana dvivacana bahuvacana cakAra cakratuH cakruH cakartha cakrathuH cakra cakAra cakrava cakrama
mEle prathamapuruSha Ekavacanada laTrUpadalli (endare apUrNa rUpadalli) ti AkhyAta pratyaya bandide; Adare, liT (pUrNa) rUpa dalli a pratyaya bandide. madhyama puruSha Ekavacanada laT rUpadalli si(Shi) akhyAta pratyaya bandide; Adare liT rUpadalli tha pratyaya bandide. itara rUpagaLallU intahavE vyatyAsagaLannu kANabahudu.
kannaDadallU mundina mattu hindina kAlagaLannu sUcisuva kriyA rUpagaLalli baruva AkhyAta pratyayagaLa naDuve kelavu vyatyAsagaLive yembudannu I keLagina rUpAvaLigaLalli kANabahudu:
mundina kAlada kriyArUpagaLu
mADuttAre ,, mADuttave
hindina kAlada kriyArUpagaLu mADidaru mADida
,, mADidaLu mADitu
mADuttIri mADuttEve
mADide
mADide
mADidiri mADidevu
prathama mADuttAne mADuttALe mADuttade mADiduvu madhyama mADuttI uttama mADuttEne
mundina kAlavannu sUcisuva uttamapuruSha mattu Ekavacanada kriyArUpadalli Ene AkhyAta pratyayavide; Adare adakke samanAgiruva hindina kAlada kriyArUpadalli e AkhyAta pratyayavide. itara rUpa gaLallU intahavE vyatyAsagaLiruvudannu kANabahudu.
Adare kannaDada I kriyArUpagaLalli AkhyAta pratyayagaLu mAtra vallade utta illavE da kAlapratyayagaLU baruvuvAda kAraNa, kAla bhEdavannu sUcisuva kelasavannu AkhyAta pratyayagaLa naDuvina vyatyAsada mEle horisuva avaSyakateyilla. avannu nEravAgi kAlapratyayagaLAda utta mattu da pratyayagaLa mEleyE horisabahudu.
11.4 parasmaypada mattu AtmanEpada
samskxtada kriyArUpagaLalli parasmaypada mattu AtmanEpada embudAgi innondu mukhyavAda vyatyAsavide. I vyatyAsavannu sUcisuvudakkAgi A bhASheya kriyArUpagaLalli eraDu rItiya AkhyAta pratyayagaLannu baLasalAguttade.
kriyApadavu tiLisuva ghaTaneyannu obba vyakti tanna lAbhakkAgi naDesuttiruvanAdare AtmanEpadada rUpagaLannu baLasabEku mattu bErobbana lAbhakkAgi naDesuttiruvanAdare parasmaypadada rUpagaLannu baLasabEku embudu I vyatyAsada mUla uddESavAgittu.
Adare samskxtadalli I mUla uddESa bahaLa maTTige naShTavAgide. idakke kAraNavEnendare, A bhASheya kelavu kriyApadagaLu yAvAgalU AtmanEpadada AkhyAta pratyayagaLondigEnE baruttave mattu innu kelavu kriyApadagaLu yAvAgalU parasmaypadada AkhyAta pratyayaga
LondigEnE baruttave. hAgAgi avugaLa baLakeyalli kANisuva I vyatyAsa arthabhEdavannu sUcisalAradu.
Adare bEre kelavu kriyApadagaLu I eraDu rItiya AkhyAta pratyayagaLondigU baralu sAdhyaviddu, antaha kriyApadagaLalli kelavu mAtra mElina artha vyatyAsavannu tOrisuttave.
(5ka) dEvadattaH pacati
‘dEvadatta aDige mADuttAne’
(5kha) dEvadattaH pacatE
‘dEvadatta aDige mADikoLLuttAne’
pac ‘aDige mADu’ kriyApada (5ka) vAkyadalli pacati embudAgi parasmaypadadalli baLakeyAgide mattu (5kha) vAkyadalli pacatE embu dAgi AtmanEpadadalli baLakeyAgide. aDige mADuttiruvudu tanagAgi emba artha I (5kha) vAkyakkide; Adare (5ka) vAkyakke antaha artha
kannaDadalli I arthavannu AkhyAta pratyayada mUlaka sUcisuva badalu kriyApadadondige koLLu embudannu baLasuvudara mUlaka sUcisalAguttade embudannu mEle (5kha) vAkyada keLage koTTiruva kannaDa vAkyadalli kANabahudu.
11.5 karmaNi prayOga
samskxtadalli kartari, karmaNi mattu bhAvE embudAgi mUru rItiya vAkyagaLive. vayyAkaraNigaLu ivannu mUru ‘prayOga’gaLendu kareyuttAre. ivugaLalli karmaNi prayOgada mUla uddESa bhAShA vyavahArakke sambandhisidudAgittu.
vAkyavu sUcisuva ghaTaneya svarUpa mattu adakkU adaralli bhAga vahisuva vyakti, vastu modalAdavugaLigU naDuviruva sambandha -
iveraDU karmaNi prayOgadalli badalAgade hAgeyE uLiyuttave. ghaTaneyalli toDagikonDiruva vyakti, vastu modalAdavugaLalli yAvudannu mukhya viShayavAgi ArisalAgide emba bhAShAvyavahArakke sambandhisida amSa mAtra badalAguttade.
kartari-karmaNi prayOgagaLa naDuvidda I mUla uddESa samskxtadalli uLidilla. Adare intahadE prayOga vyatyAsavannu
hondiruva ingliSh bhASheyalli I artha vyatyAsa uLidukonDide. idannu keLage koTTiruva (6ka-kha) vAkyagaLalli spaShTavAgi kANabahudu.
‘avaLu avanannu hogaLidaLu’
(6R) He was praised by her
‘avanannu avaLu hogaLidaLu’
(6ka) vAkyadalli she ‘avaLu’ embudu mukhya viShayavAgide; Adare, (6kha)dalli adara badalu he ‘avanu’ embudu mukhya viShaya vAgi bandide. kannaDadalli I rIti vAkyada mukhya viShayavannu badalisabEkAdalli adaralli baruva nAmapadagaLa jAgavannu badalisidare sAku; vAkyadalli bEre yAva badalAvaNeyannU mADuva avaSyakate yilla; idannu I vAkyagaLa keLage koTTiruva kannaDa anuvAda vAkyagaLalli kANabahudu.
ingliShnalli mElina arthavyatyAsavannu sUcisuvudakkAgi padagaLa jAgavannu badalAyisuvudarondige bEre badalAvaNegaLannU mADa bEkAgide; idakkAgi vAkyada kriyApadavannu ‘karmaNi’ rUpakke badalisa bEkAguttade (ThiDiciiseja embudannu ticis ThiDiciiseja embudAgi badalisi koLLabEkAguttade) mattu savranAmagaLa jAgavannu badalAyisuvu diddalli avugaLa vibhaktirUpavannU badalAyisikoLLabEkAguttade.
Adare, mEle sUcisida hAge, samskxtada kartari mattu karmaNi vAkyagaLa naDuve ‘artha’dalli I vyatyAsa uLidillavAda kAraNa, adaralli kANisuva vibhaktipallaTakke ingliShnalliruva hAge Artha vyatyAsavannu hondisikoLLalu sAdhyavAgadu.
samskxta vAkyagaLalli baruva nAmapadagaLa jAgavannu badalAyisalu vAkyada kriyArUpadalli illavE nAmapadagaLa vibhaktiyalli yAva badalAvaNeyannU mADuva avaSyakateyilla. hAgAgi, mElina uddESa kkAgi karmaNi prayOgavannu baLasuva avaSyakate samskxtadallilla embudu spaShTa. samskxtadinda beLedu banda hindi, marAThi modalAda Adhunika bhAShegaLallU karmaNi prayOgaviddu adakke bEreyE ondu uddESavide.
hindiyalli kriyApadada bhUtakxdanta rUpadondige jA ‘hOgu’ kriyApadada rUpavondannu baLasidAga karmaNi prayOga siddhisuttade.
intaha karmaNi vAkyadalli kartxpadavannu karaNArthada sE embuda rondige baLasabEkAguttade. sAmAnyavAgi I karmaNi vAkyavannu hindiyalli kartxvige ghaTaneyannu naDesalu sAdhyavAgalilla emba arthadalli niShEdhArthaka vAkyavAgi baLasuvudE jAsti.
rAm rOTI nahIm khAyA ‘rAma roTTi tinnalilla’
(7kha) rAm sE rOTI nahIm khAyI gayI
‘rAmanige roTTi tinnalu sAdhyavAgalilla’
Adare kartxpadavannu vAkyadalli baLasadiddalli intaha ‘sAdhyavAga lilla’ emba arthavilladeyU hindiyalli karmaNi vAkyavannu baLasalu sAdhyavide.
(8)
cOr pakaD liyE gayE ‘kaLLarannu hiDiyalAyitu’
11.6 allagaLeyuva vAkyagaLu
vAkyagaLannu allagaLeyuva rUpakke (endare niShEdharUpakke) badalA yisuvalli kannaDa samskxtakkinta bhinnavAgide. samskxtadalli ghaTaneyannu varadi mADuva yAvudE ondu vAkyavannU allagaLeyuva na pada vannu sErisuvudara mUlaka allagaLeyuva vAkyavannAgi badalAyisalu sAdhyavide.
Adare kannaDadalli illa mattu alla emba eraDu allagaLeyuva padagaLiddu ivugaLalli modalaneyadannu kriyApadaviruva vAkyagaLannu allagaLeyuvudakkAgi mattu eraDaneyadannu eraDu nAmapada (illavE nAmapadakante)gaLinda siddhavAda (kriyApadavillada) vAkyagaLannu allagaLe yuvudakkAgi baLasuva avaSyakateyide. idallade, kannaDadalli kriyApadaviruva vAkyagaLige illa padavannu sErisuva modalu avugaLa kriyApadavannu sambandhisuva rUpakke illavE nAmarUpakke badalAyisikoLLuva avaSyakateyide. hindina samayada arthavannu koDalu kriyApadada sambandhisuva rUpavannu mattu mundina samayada arthavannu koDalu nAmarUpavannu baLasu vudu kannaDadalli rUDhi.
Adare samskxtadalli allagaLeyuva na padavannu baLasalu vAkyadalli yAva badalAvaNeyannU mADuva avaSyakateyilla.
(9)
tE pustakAni na paThanti ‘avaru pustakagaLannu Oduvudilla’ (10) viSvAmitraH ayOdhyAm na agacchat
‘viSvAmitra ayOdhyege hOgalilla’
kriyApadagaLa kxdanta (guNa)rUpavannu allagaLeyuvudakkAgi kannaDa dalli ada emba bEreyE ondu allagaLeyuva pratyayada baLakeyide. Adare samskxtadalli intaha sandabhragaLallU na padada baLakeyE kANisuttade.
kannaDadalli I rIti ada pratyayavannu baLasi racisida kriyArUpa gaLu kAlavyatyAsavannu sUcisalAravu. Adare samskxtadalli kannaDada hAge pratyayavannu baLasade na padavannE baLasuva kAraNa, adara kxdanta rUpagaLu kAlavyatyAsavannU sUcisaballuvu.
(11ka) bhOjanam na kariShyamANaH naraH ‘UTamADada manuShya’
(11kha) bhOjanam na cakrANaH naraH
‘UTamADada manuShya’
(11ka)dalli yAru UTa mADuvudillavO Atanannu sUcisa lAgide mattu (11kha)dalli yAru UTa mADalillavO Atanannu sUcisalAgide. I eraDu sandabhragaLallU kannaDadalli mADada emba ondE kriyArUpa baLakeyAguttade.
samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuviruva innondu vyatyAsa vEnendare, samskxtadalli vAkyagaLannu mAtravallade padagaLannU a illavE an upasagrada mUlaka allagaLeyalu sAdhyavide. Adare kannaDadalli I rIti padagaLannu allagaLeyuva vidhAnavilla. samskxtadinda eravalAgi banda intaha allagaLeyuva upasagragaLiruva padagaLu kelavu kannaDadalliruvudu nijavAdarU kannaDadavE Ada padagaLige antaha allagaLeyuva rUpagaLilla.
satya jYAna
nyAya
asatya anAcAra anEka ajYAna anartha anyAya
Adare, vAkyavondannu pUrtiyAgi allagaLeyuva badalu adara ondu angavannu mAtra allagaLeyalu kannaDadalli bEreyE ondu vyAkaraNa vidhAna baLakeyallide. idakkAgi alla padavannu allagaLeya bEkAgiruva vAkyAngadondige sErisi hELabEku mattu vAkyadalli baruva kriyApadavannu nAmapadavAgi badalAyisikoLLabEku.
(12ka) hari rAmuvige ondu pustaka koTTa (12kha) hari rAmuvige ondu pustaka koDalilla (12ga) hariyalla rAmuvige ondu pustaka koTTaddu (12gha) hari rAmuvigalla ondu pustaka koTTaddu (12Ga) hari rAmuvige ondu pustakavannalla koTTaddu (12ca) hari rAmuvige ondu pustaka koTTaddalla (mAriddu)
(12kha) vAkyadalli (12ka) vAkyavannu pUrtiyAgi allagaLeya lAgide. Adare, (12ga)dalli adara ondu bhAgavannu mAtra, endare rAmuvige pustakavannu koTTavanu hari embudannu mAtra allagaLeya lAgide. vAkyada itara bhAgavannu, endare yArO rAmuvige ondu pustaka koTTiddAre embudannu I vAkyadalli allagaLeyalAgilla embudannu gamanisabahudu. itara (12gha-ca) vAkyagaLallU hIgeyE ghaTakagaLannu allagaLeyalAgide.
AjYe mADuva vAkyagaLannu allagaLeyalu samskxtadalli na embudara badalu mA embudannu baLasuva kramavide. kannaDadalli idakkAgi illa embudara badalu bEDa emba padavannu baLasuva kramavide.
vAkyada
bEre
bEre
(13) bhOjanasamayE jalam mA piba
‘UTada samayadalli nIru kuDiyabEDa’
illi kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve allagaLeyuva arthavannu sUcisuvalli kANisuva vyatyAsavEnendare kannaDadalli I arthavannu ondu kriyArUpa sUcisuttade; Adare, samskxtadalli adannu ondu upasagra illavE avyaya sUcisuttade.
11.7 kELuva vAkyagaLu
kELuva (praSnArthaka) vAkyagaLa racaneyallU kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve intahadE vyatyAsavide. samskxtadalli vAkyavondannu kELvi (praSne)yannAgi badalAyisabEkiddalli kim padavannu adaralli sErisidare sAku. vAkyadalli bEre yAva badalAvaNeyannU mADuva avaSyakateyilla.
Adare kannaDadalli idakkAgi O pratyayada baLakeyiddu idannu kriyApadada koneyalli baLasuvudAdare mAtra vAkyadalli bEre badalAvaNegaLannu mADuva avaSyakateyilla. vAkyadalli baruva bEre padagaLondige adannu baLasabEkiddalli kriyApadavannu adara nAma rUpakke badalAyisuva avaSyakateyide.
(14ka) vyAdhAH vanEsmin sancaranti
‘I kADinalli bETegAraru sancarisuttAre’
(14kha) kim vyAdhAH vanEsmin sancaranti?
‘I kADinalli bETegAraru sancarisuttArO?’ (14ga) bETegAraru I kADinallO sancarisuvudu? (14gha) bETegArarO I kADinalli sancarisuvudu?
kannaDadallikELviya arthavannu koDuva O pratyayavannu vAkya dalliruva nAmapadagaLalli ondaroDane baLasidAga adu sUcisuva kELvi A padavannu mAtra bAdhisuttade embudannu gamanisabahudu. mEle (14ga) vAkya kADinalli yArAdarU sancarisuttiddArO athavA illavO embudannu tiLiyalu prayatnisuva badalu sancarisuvudu I kADinallO endu kELuttade mattu (14gha) vAkya sancarisuvavaru yAru (bETegArarO) endu kELuttade.
kannaDa mattu samskxtagaLeraDarallU I rIti vAkyadalli baruva nAmapadagaLalli ondara kuritAgi mAtra viShayavannu tiLiyuvudakkAgi savranAmavannu baLasalu sAdhyavide.
(14Ga) kE vanEsmin sancaranti?
‘I kADinalli yAru sancarisuttAre?’
(15) kva bhavatAm nivAsaH?
‘nimma mane elli?’
kannaDada ‘kELvi’ padagaLige O, U mattu E emba mUru pratyayagaLalli yAvudAdarU ondannu sErisuvudara mUlaka avannu aniScitavAda vyakti, vastu modalAdavugaLannu sUcisuva padagaLannAgi badalAyisalu sAdhyavide.
samskxtadalliyU idE rItiyalli api, ca, cana, cid, vA modalAdavugaLalli ondannu baLasi kELvi padagaLannu aniScayArthada padagaLannAgi badalAyisalu sAdhyavide.
(16) na mAm kaScit apaSyat ‘nannannu yArU nODalilla’
(17) na kincit uktavAn
‘avanu EnU hELalilla’
Adare kannaDadalli mEle koTTiruva mUru pratyayagaLinda siddha vAda aniScayArthada padagaLige mUru bhinnavAda arthagaLive. O pratyayakke bEre baLakegaLalli vikalpArthavideyAda kAraNa, adarinda siddhavAda aniScayArthada padakke EkadESArtha mattu astitvArthagaLive.
idakke viruddhavAgi U pratyayakke samuccayArthavideyAda kAraNa, adarinda siddhavAda padakke sAvratrikArthavideyallade astitvArthavilla. I vyatyAsavannu I aniScayArthada padagaLa baLakeyalli kANabahudu.
udAharaNegAgi, I eraDu rItiya padagaLannU ondu ghaTane naDedillavendu tiLisuva allagaLeyuva vAkyagaLalli baLasalu sAdhyavide, Adare ondu ghaTane naDedideyendu tiLisuva vAkyagaLalli O pratyayada mUlaka sAdhitavAgiruva padagaLannu mAtra baLasalu sAdhya.
(17ka) ninne Ata yArannO kanDiralilla (17kha) ninne Ata yArannU kanDiralilla (18) ninne Ata yArannO kanDidda
idakke badalu vidhyarthaka vAkyagaLalli U pratyayadinda sAdhita vAgiruva padagaLannu baLasalu sAdhyavide, Adare O pratyayadinda sAdhitavAgiruva padagaLannu baLasalu sAdhyavilla (jAsti vivaragaLige bhaT 1978, 2003 nODi).
(19) elligU hOgu (20) yArannu bEkiddarU kELu
samskxtada kELvi padagaLondige baraballa ca, api, vA modalA davugaLa baLakeyalli intaha artha vyatyAsaviruva hAge kANisuvudilla. bahuSaH modalige antaha vyatyAsaviddu anantara A bhASheyalli adu naShTavAgiralu sAdhyavide.
11.8 tiruLu
kriyArUpagaLa oLaracaneyalli mattu baLakeyalli kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve halavAru vyatyAsagaLive. kannaDadalli mukhyavAgi hindina mattu mundina kAladavugaLembudAgi ‘kAlasambandha’da bhEda kANisu ttade; Adare, samskxtadalli mugida (pUrNa) mattu mugiyada (apUrNa) embudAgi ‘kAlavyavasthe’ya bhEda kANisuttade.
kannaDadalliruvantaha kAlasambandhada bhEdakke samskxtadalli heccina prAmukhyateyilla. adannu sUcisuvudakkAgi samskxtadalli kriyApadada modalige a upasagravannu sErisalAguttade. Adare idannu baLasalE bEkemba niyamavilla, avaSyaviddalli mAtra baLasidare sAku.
kannaDadalli kAlasambandhavannu sUcisuva pratyayagaLu puruSha- vacana-lingagaLannu sUcisuva AkhyAta pratyayagaLinda bhinnavAdavugaLu, Adare samskxtadalli kAlavyavastheyannu mattu puruSha-vacanagaLannu oTTAgi AkhyAta pratyayagaLE sUcisuttave.
kannaDada kriyArUpagaLalli lingabhEdavannu sUcisalAguttade, Adare samskxtada kriyArUpagaLalli lingabhEdada sUcaneyilla. kannaDadalli AtmArthavannu sUcisuvudakkAgi koLLu embudara baLake yAguttade. samskxtadalli modalige idannu AkhyAta pratyayagaLallEnE kANisuva parasmaypada-AtmanEpada vyatyAsada mUlaka sUcisalAgu ttittu; Adare kAvyagaLa kAladalli I vyatyAsa heccina maTTige arthahIna
samanAda
idE rItiyalli, samskxtadalli modalige baLakeyallidda kartari- karmaNi prayOgabhEdavU kAvyagaLa kAladalli tanna mUla uddESavannu prayOgabhEda prayOgabhEdakke kaLedukonDide. I kannaDadalli kelavu viSiShTavAda baravaNigegaLalli mAtra kANisuttade.
allagaLeyuva mattu kELuva (praSnisuva) vAkyagaLa racaneyallU kannaDa samskxtakkinta bhinnavAgide.
kriyArUpagaLa oLaracaneyalli I rIti samskxta mattu kannaDa bhAShegaLa naDuve halavu vyatyAsagaLiddu, samskxtada vyAkaraNa niyama gaLannu hAgeyE kannaDakke aLavaDisikoLLalu sAdhyavAgadu. samskxtakkinta tIra bhinnavAgiruva kannaDaddE Ada niyamagaLannu tayArisikonDalli mAtra kannaDada I kriyArUpagaLannu vivarisalu sAdhya.
12. muktAya
12.1 vyatyAsagaLa mUla
kannaDakke adaradE Ada vyAkaraNa parampareyondannu siddhapaDisuvudu yAke avaSya embudannu spaShTavAgi tiLisi hELuvudE I pustakada mukhya uddESa.
kannaDadalli iduvarege tayArAgiruva vyAkaraNagaLalli heccinavU samskxtada vyAkaraNa parampareyannE avalambisive. samskxtada vyAkaraNa niyamagaLannu kannaDakke aLavaDisuvudu hEge embudannu mAtra I vyAkaraNagaLu pariSIlisive. Adare, nijakkU kannaDada padagaLa mattu vAkyagaLa oLaracaneyalli baLakeyAguva niyamagaLu samskxtadalli baLakeyAguva niyamagaLiginta bahaLaShTu bhinnavAgive. I padagaLannu mattu vAkyagaLannu kannaDaddE Ada dxShTikOnadinda pariSIlisidAga mAtra, avugaLa hindiruva vyAkaraNa niyamagaLa nijavAda svarUpavEnu embudu spaShTavAguttade. samskxtada vyAkaraNada dxShTikOnadinda pariSIlisidalli avu aspaShTavAgi mAtravE kANisaballuvu.
kannaDa mattu samskxta bhAShegaLa naDuve avu baLasuva vyAkaraNa niyamagaLalli kANisuva intaha halavu rItiya vyatyAsagaLannu nAnu I pustakadalli tOrisikoTTiddEne.
Adare, I eraDu bhAShegaLa naDuviruva vyatyAsagaLannella kUlankaSa vAgi paTTimADi hELuvudu I pustakada uddESavalla. samskxtada vyAkaraNa niyamagaLannu kannaDakke aLavaDisahOdare hEge tondare yunTAgaballudu embudannu manamuTTuvante tOrisi koDuvudaShTE nanna uddESa. hAgAgi I uddESavannu sAdhisuvudakke bEkAguvaShTu viShayagaLannu mAtra nAnu illi koTTiddEne.
samsxta mattu kannaDa bhAShegaLu bEre bEre mUlagaLinda beLedu bandiruvudE avugaLa vyAkaraNa niyamagaLalli iShTondu vyatyAsagaLu kANisikoLLalu mukhya kAraNa. samskxta bhAShe inDO-yurOpiyan mUladinda beLedu bandide; Adare kannaDa bhAShe adakkinta tIra bhinna vAgiruva drAviDa mUladinda beLedu bandide (bhaT 2005ka nODi).
manassinalliruva ingitavannu innobbarige tiLisuvudakkAgi mattu praSnisuvudu, vidhisuvudu, samSayisuvudu modalAda halavu rItiya mAtina kelasagaLannu naDesuvudakkAgi nAvu bhASheyannu baLasuttEve. ivannu naDesalu ellA bhAShegaLU ondE bageya vyAkaraNa vidhAna gaLannu baLasuvudilla, bEre bEre bageya vyAkaraNa vidhAnagaLannu baLasu ttave.
idakkAgi inDO-yurOpiyan mattu drAviDa bhAShAmUla gaLu bEre bEre vidhAnagaLannu ArisikonDiddirabEku mattu hAgAgi, prArambhadallEnE avu ondakkinta ondu tIrA bhinnavAgiddirabEku. anantara I vidhAnagaLu A eraDu mUlagaLinda beLedu bandiruva samskxta, kannaDa modalAda bhAShegaLa sAvirAru vaShragaLa caritreyalli bEre bEre rItiyalli badalAguttA bandirabEku.
anantarada kAladalli kannaDa bhAShe samskxtada sampakrakke banduda rindAgi kelavu viShayagaLalli samskxtadondige hOlikeyannu paDedide yAdarU heccina viShayagaLallU adu tanna mUla svarUpavannu hAgeyE uLisikonDide.
inDO-yurOpiyan bhAShAkuTumbakke sEriruva samskxta illavE ingliSh bhASheya vyAkaraNa parampareyannu baLasuva badalu bEre yAvudAdarU ondu drAviDa bhASheya vyAkaraNa parampareyannu baLasi kannaDada vyAkaraNavannu racisidalli adu kannaDada padaracaneya mattu vAkyaracaneya niyamagaLannu heccu spaShTavAgi mattu sariyAgi tiLisaballudu.
Adare antaha vyAkaraNa parampareyinnU siddhavAgilla. tamiLu, telugu modalAda itara drAviDa bhAShegaLa vyAkaraNagaLU bahaLa maTTige samskxta illavE ingliSh vyAkaraNa parampareyallEnE tayA rAgiddu avU kannaDada vyAkaraNagaLa hAgeyE asamaprakagaLAgive. hAgAgi, kannaDakke adaradE Ada vyAkaraNa parampareyondannu tayArisi koLLuvudondE namage uLidiruva dAri.
12.2 hosa dxShTikOna
kannaDa vyAkaraNada mEle lEkhana illavE pustakagaLannu bareyuvavaru I kAraNakkAgi ondu hosa dxShTikOnavannu baLasikoLLuva avaSyakate yide. kannaDada lEkhakaralli sAmAnyavAgi vyAkhyAnakArara dxShTikOnavE kANisuttide. nAgavarma, kESirAja modalAda kannaDada vayyAkaraNigaLu
nijakkU Enu hELiddaru, avara hELikegaLa naDuve entaha vyatyAsagaLella ive embudannu paTTimADi vivarisuvudE ivaru ivattu mADuttiruva ‘samSOdhane’gaLu.
I rIti hindina vayyAkaraNigaLa granthagaLannu vimaSrisuvudu avaSyavAdarU kannaDa vyAkaraNada maTTige avu nammannu heccu mundakke konDoyyalAravu. yAkendare, kannaDada haLeya vyAkaraNagaLella samskxta vyAkaraNada dxShTikOnavannirisikonDive; hAgAgi, avu kannaDa vyAkaraNada nijavAda svarUpavannu vivarisi hELalAravu.
udAharaNegAgi, namma vayyAkaraNigaLu kannaDadalli entaha samAsa gaLella ive embudannu varNisuva krama hEge embudannu gamanisa bahudu. modalige samskxtadalli entaha samAsagaLella ive embudannu vivarisi avakke kannaDadinda udAharaNegaLannu koDalu avaru prayatnisu ttAre. anantara I samAsagaLalli ondakkU udAharaNeyAgalArada jODupadagaLu kannaDadalli kANisuttiveyAdare avu entaha samAsa gaLige udAharaNegaLAgaballuvu emba praSnege iLiyuttAre.
idarindAgi kannaDa vyAkaraNa samskxta mattu kannaDa vyAkaraNagaLa ondu tEpekelasavAgide. I samskxta vyAkaraNada dxShTikOnavannu biTTu koTTu, nEravAgi kannaDada jODupadagaLannu ondeDe kalehAki avugaLalli entaha samAsagaLella ive embudannu mAtravE pariSIliside vAdare namage kannaDada nijavAda samAsagaLAvuvu emba praSnege sari yAda mattu spaShTavAda uttara doretItu (bhaT 2002 nODi). idE rItiyalli kannaDadalli baLakeyAguva halavu rItiya vAkya gaLannu ondeDe sangrahisi, avugaLalli baruva nAmapadagaLannu kriyApada gaLondige sambandhisalu entaha pratyayagaLella bEkAguttave, mattu I pratyayagaLu entaha sambandhagaLannella sUcisaballuvu embudannu pariSIlisidalli kannaDadalli eShTu vibhaktigaLu baLakeyallive mattu avugaLa kAryaventahadu emba viShaya spaShTavAdItu (bhaT 1978, 2004 nODi).
idakke badalu namma vayyAkaraNigaLu mADuva hAge samskxtada vibhaktigaLAvuvu, avugaLa kAryavEnu, kArakagaLigU avakkU naDuve entaha sambandhavide, modalAda viShayagaLannu modalu tiLidukonDu anantara kannaDakke avannu hondisuva bage hEge embudAgi AlOcisi dalli kannaDada maTTige ondu tIrA vicitravAda vyAkaraNa siddhavAdItu (mattu siddhavAgide).
ondu bhASheya vyAkaraNavannu arthamADikoLLuva sandabhradalli innondu bhASheya vyAkaraNa hEgideyendu tiLidukoLLuvudarinda svalpavU prayOjanavillavendEnU nAnu hELuttA illa. heccu heccu bhAShegaLa vyAkaraNagaLannu abhyAsa mADidaShTU namma bhASheya vyAkaraNa vannu tiLidukoLLuva kelasa heccu heccu sulabhavAgaballudu.
Adare bEre bEre bhAShegaLa vyAkaraNagaLu bEre bErAgiralu sAdhya emba viShayavannu mareyadiruvudu avaSya. halavu bhAShegaLa vyAkaraNa gaLannu abhyAsa mADidAga vyAkaraNagaLu hEgirabahudu emba viShaya namage tiLiyuttade. I tiLuvaLikeya AdhArada mEle namma bhASheya vyAkaraNa hEgide embudannu tiLiyalu nAvu prayatnisabEku.
I hosa dxShTikOnada avaSyakateyannu mukhyavAgi eraDu sandabhragaLalli kANabahudu. pavraDhaSAlegaLalli Oduva vidyArthigaLige kannaDa vyAkaraNavannu kalisuvudakkAgi vyAkaraNa paThyapustakagaLannu tayA risuvudu ondu sandabhra.
kAlEjugaLalli kannaDa bhASheyannE heccu ALavAgi abhyAsa mADuva vidyArthigaLige paThyavannodagisabEkAgiruvudu mattu kannaDa vyAkaraNada mEle samSOdhaneyannu mADabEkendiruva vidyArthigaLige mAgra daSranavannu mADabEkAgiruvudu eraDaneya sandabhra. I eraDu sandabhragaLalli bEre bEre rItiya samasyegaLELuvuvAda kAraNa avannu bEre bEreyAgi pariSIlisuvudu avaSya.
12.3 SAlA vyAkaraNagaLu
kannaDada maTTige hELuvudAdare, ivattu SAlegaLalli kalisuvudakkAgi baLakeyalliruva vyAkaraNada paThyapustakagaLannu pUrtiyAgi badalAyisu vudu avaSya. avugaLalli kANisuva samskxta vyAkaraNada amSagaLella vannU pUrtiyAgi tegedu hAkabEku mattu haLegannaDada padaracane mattu padarUpa racanegaLa kuritu avugaLalli baruva ellA amSagaLannU tegedu hAkabEku.
hosagannaDadalli kANisuva padagaLa, padarUpagaLa, padakantegaLa mattu vAkyagaLa oLaracaneyannaShTE I vyAkaraNagaLalli vivarisi hELidalli vidyArthigaLige avannu arthamADikoLLalu kaShTavAgalAradu. idallade intaha vyAkaraNagaLa sahAyadinda hosagannaDada padagaLannu mattu vAkyagaLannu baLasikoLLuvalli avarige svalpavAdarU prayOjanavAdItu.
tI. nam. SrIkanThayyanavara kannaDa madhyama vyAkaraNa I dikkinalli mADida ondu uttama prayatnavendu hELabahudu. idaralli hosa gannaDada prayOgagaLannu mAtravE vivarisuvudara mUlaka vyAkaraNada niyamagaLannu vidyArthigaLu sulabhavAgi arthamADikoLLalu sAdhyavAgu vante mADalAgide. idallade vyAkaraNa niyamagaLannU sulabhavAgi arthavAguvante idaralli bareyalAgide.
Adare kannaDakke avaSyavallada mattu kannaDakke hondikeyAgada samskxta parampareya kelavu vyAkaraNa niyamagaLu idarallU hAgeyE uLidukonDive. udAharaNegAgi, kannaDada samAsagaLannu vibhajisuvu dakkAgi samskxtada hAge jODupadada eraDu angagaLalli pradhAna vAdudu yAvudu emba amSavannE baLasalAgide. kannaDadalli idakkintalU modalaneya anga yAva vagrakke sEruttade emba amSavE yOgya embudannu nAvu mEle aydanE adhyAyadalli nODiruvevu.
guNapadagaLannu nAmapadagaLa vagradalli sErisidudarindAgi avakke viSEShaNa rUpa mattu kAraka rUpa embudAgi eraDu rUpagaLive yendu hELabEkAgide. Adare nijakkU doDDavanu, cikkavaLu, hiriyavaru modalAdavugaLu guNapadagaLalla, vyaktivAcaka padakantegaLu. avugaLalli doDDa, cikka, hiri modalAda guNapadagaLu avanu, avaLu, avaru modalAda savranAma (savrapada)gaLondige viSEShaNa gaLAgi baLakeyAgive aShTe.
idE rItiyalli, eNikeya padagaLige mattu kxdantanAmagaLige (hOguvavanu, baruvavaru, hADidavaLu) viSEShaNa rUpa mattu kAraka rUpagaLiveyendu hELalAgide. Adare illU kannaDadalliruvudu padakantegaLallade padarUpagaLalla. intaha bEreyU kelavu kannaDakke hondikeyAgada viShayagaLu I vyAkaraNadalliddu ivannu tegedu hAkuva illavE badalAyisuva avaSyakateyide.
12.4 kAlEjugaLalli bOdhane mattu samSOdhane
kAlEjugaLalli kannaDa bhASheyannu ALavAgi abhyAsa mADuva mattu kannaDa vyAkaraNada mEle heccina samSOdhanegaLannu naDesuva vidyArthi gaLige mEle vivarisida hosa dxShTikOnavannu odagisikoDuvudu ondu atyanta mukhyavAda kelasavendu nanna abhiprAya. kannaDada padaracane mattu vAkyaracanegaLannu nEravAgi pariSIlisuva pravxtti avaralli beLeyabEku.
idallade kannaDada vyAkaraNa pustakagaLalli baruva vyAkaraNa niyama gaLannu hAgeyE uruhoDeyuva badalu avannu sariyAgi arthamADi konDu nijakkU avu kannaDada padaracaneyannu mattu vAkyaracaneyannu sariyAgi vivarisuttiveyE embudannu pariSIlisuva mattu praSnisuva pravxtti avaralli beLeyuvante mADabEku.
intaha pravxtti namma kannaDa vidyArthi-samSOdhakaralli illavE illavendu hELidarU tappAgalAradu. illavAdare nAnu I pustakadalli vivarisidantaha mattu kaNNige hoDedu kANisuvantaha asamapraka vyAkaraNa niyamagaLu kannaDa vyAkaraNadalli tumbi tuLukuttiruvudannu I vidyArthi-samSOdhakaralli obbibbarAdarU gamanisadiralu sAdhyave?
udAharaNegAgi, haLegannaDadalli dapa pratyayakke vartamAnArthavide mattu va pratyayakke bhaviShyadarthavideyundu kannaDa vayyAkaraNigaLu kaLeda sAvira vaShragaLindalU hELuttA bandiddAre. nijakkU idu nijavE, haLegannaDa kAvyagaLalli I pratyayagaLannoLagonDiruva padagaLu nijakkU I arthabhEdavannu sUcisuttiveyE embudannu obbanE obba samSOdhakanU pariSIlisalu hOgillavendare AScaryavAguvudillave?
nAnu mEleyE hELiruvante, vyAkhyAnakArana manObhAvavannu biTTukoTTu samSOdhakana manObhAvavannu aLavaDisikonDarEnE namma jYAnavannu heccisalu sAdhya. hindina vidvAmsaru Enu hELiddaru embudannu vivarisuvudu mAtravE vyAkhyAnakArana uddESa. hindinavara hELikeyalli tappideyE? ideyAdare adannu saripaDisuvudu hEge? hindinavaru hELiradantaha viShayagaLEnAdarU iveyE? embudannu kanDuhiDiyuvudE samSOdhakana kelasa.
hindinavaru hELidudannu sariyAgi arthamADikonDare namage A viShayada jYAna labhisuttade. Adare A viShayada kuritAgi namma samAjadalliruva jYAna heccuvudilla. hindinavaru hELidudaralli asAngatyavEnAdarU ideyAdare adannu kanDukoLLuvudara mUlaka mAtravE namma samAjada jYAnanidhi heccaballudu.
kannaDa vyAkaraNada mEle samSOdhaneyannu naDesabEkendiruvavaralli intaha samSOdhaka pravxtti beLeyuvante mADuvalli mattu SAlA vidyArthigaLigAgi vyAkaraNa paThyapustakagaLannu racisuva vidvAmsaralli ondu hosa dxShTikOnavunTAguvante mADuvalli I pustaka svalpa vAdarU sahAyakavAgavAgali embudE nanna hArayke.
or South-Indian family of languages. London: Kegan, Paul, Trench, Trubner and Co. Ltd.
kxShNa bhaTTa, sEDiyApu. 1992. vicAra prapanca. puttUru: karNATaka
kxShNamUrti, bha. 2003. The Dravidian Language. Cambridge:
Cambridge University Press.
Diksan, Ar. em. Dablyu. 1994. Ergativity. Cambridge:
Cambridge University Press.
tArApOrvAlA, ay. je. es. 1967. Sanskrit syntax. Delhi:
Munshiram Manoharlal.
tirumalES, ke.vi. 1979. (= bhaT, ke.vi.Ti.) Reordering rules in Kannada and English. Dissertation, Central Institute of English and Foreign Languages, Hyderabad.
tirumalES, ke.vi. 1997. Kannada prefixation. PILC Journal of
Dravidian Studies 7, 201-8.
Faber.
barO, Ti. mattu emenO, em. bi. 1961. khihe ADicivijaiciTi
Etymological Dictionary. Oxford: The Clarendon Press.
biLigiri, ec. es. 1969. AlOka, bhAga 1. sAgara: akShara
prakASana.
bhaT, Di. en. Sankara 1978. kannaDa vAkyagaLu: Antarika racane mattu
arthavyavasthe. maysUru: gItA buk havs.
their necessity and universality. London:
against Routledge.
bhaT, Di. en. Sankara 1995. kannaDa bhASheya kalpita caritre. hampi:
kannaDa viSvavidyAlaya.
Pune: Center for Advanced Study in Sanskrit, Pune University.
bhaT, Di. en. Sankara 2002. kannaDa padagaLa oLaracane. maysUru:
bhaT, Di. en. Sankara 2003. kannaDada savranAmagaLu. maysUru:
bhaT, Di. en. Sankara 2004. kannaDa vAkyagaLa oLaracane. maysUru:
bhaT, Di. en. Sankara 2005. nijakkU haLegannaDa vyAkaraNa entahadu?.
maysUru: bhAShAprakASana.
bhaT, Di. en. Sankara 2005ka. kannaDa barahavannu saripaDisONa.
maysUru: bhAShAprakASana.
bhaT, Di. en. Sankara mattu ningomba, em. es. 1997.
Manipuri Grammar. Munich: Lincom Europa.
relational grammar. Studies in Linguistic Sciences 6, 130-
SrIdhar, es. en. 1995. indina kannaDa: racane mattu baLake. hampi:
kannaDa viSvavidyAlaya.
SrIkanThayya, tI. nam. 1952. kannaDa madhyama vyAkaraNa. maysUru:
vidyAbhyAsada ilAkhe.
Motilal Banarsidass, Delhi.